De Rotterdamse haven moet van het 'stikstofslot' af en krijgt daarvoor 50 miljoen euro van het kabinet. Hiervan moet volgend jaar natuurherstel worden betaald, zodat er weer bouw- en andere vergunningen uitgegeven kunnen worden.

De industriële uitbreiding van een van de grootste en modernste havens ter wereld moet worden gered met onder meer het uitzetten van konijnen in natuurgebieden, het bestrijden van exotische planten en insecten, en het inperken van het aantal fietsers en wandelaars langs de kust.

Dat staat in de 'Routekaart naar natuurvergunningverlening in de Rotterdamse Haven' van onder anderen de rijksoverheid, de gemeente Rotterdam en het havenbedrijf. Het is een van de 'gebiedsgerichte plannen' waarmee minister Van Essen het stikstofprobleem wil aanpakken.

"Alles bij elkaar zorgt het ervoor dat we weer vergunning kunnen gaan verlenen", zegt Arne Weverling (VVD), gedeputeerde van de provincie Zuid-Holland. "Er zijn bedrijven die wel plannen hebben maar niet eens meer een vergunning durven aanvragen. Wij zeggen: dien je plannen weer in. Kom naar Rotterdam."

Meijendel en Westduinpark

Het gaat om natuurherstel in Natura2000-gebieden. Dat zijn Meijendel en Berkheide tussen Den Haag en Katwijk, het Haagse Westduinpark en Wapendal, Solleveld en Kapittelduinen tussen Den
Haag, Westland en Hoek van Holland en Voornes Duin op het eiland Voorne-Putten. In een deel van de gebieden wordt drinkwater gewonnen.

De gebieden worden professioneel beheerd, onder andere door duinwaterbedrijf Dunea. En stikstofneerslag is daar niet per se het grootste probleem. Waterbeheer en kustbescherming is bijvoorbeeld net zo belangrijk om de natuur in stand te houden. Het is op deze locaties daarom relatief eenvoudig om behoud van biodiversiteit en andere Natura2000-doelen te halen.

In het plan staat dat er konijnen uitgezet gaan worden voor een "robuust duin-ecosysteem dat bestand is tegen stikstofdepositie". De duinen moeten kunnen verstuiven en daarvoor is het bijhouden van de begroeiing nodig. Konijnen doen dat, maar hun populatie is door infectieziekten sterk achteruit gegaan.

Wat heeft de Rotterdamse haven met voornamelijk Haagse wandelgebieden te maken?, is de vraag aan wethouder Tim Versnel (VVD), die over de Rotterdamse haven gaat. "In zo'n klein dichtbevolkt landje heb je bijna altijd met elkaar te maken", antwoordt hij. "We zijn een team Nederland met elkaar en we moeten met elkaar zorgen dat we weer vooruitkomen."

Samenwerking natuurorganisaties

De Rotterdamse haven moet zelf ook maatregelen nemen zoals nauwere samenwerking tussen het bedrijfsleven en natuurorganisaties, meer elektrisch aangedreven apparatuur in de haven en schepen die minder uitstoten.

Versnel noemt de afspraken een belangrijke eerste stap. "We willen de duurzaamste en sterkste haven zijn in 2050. Dat lukt nu niet. Het zal nog wel wat voeten in de aarde hebben maar we gaan de goede kant op."

Het Rotterdams Havenbedrijf, de gemeente en de provincie Zuid-Holland trekken al jaren aan de bel over de stikstofproblemen die de economische activiteiten in het havengebied in gevaar brengen. Juist vergroeningsprojecten liggen stil omdat er geen vergunningen verleend kunnen worden.

Economische groei

De haven heeft niet alleen last van het stikstofprobleem. Een derde van alle duurzame projecten is vertraagd door capaciteitsproblemen op het elektriciteitsnet. Door alle vertragingen is het investeringsklimaat verslechterd.

Het havenbedrijf heeft ook gewaarschuwd voor ruimtegebrek gezien de vele projecten die gepland staan. Zoals een eigen terminal voor defensie en aanlanding van nieuwe windmolenparken. De bouw van een nieuwe kerncentrale is inmiddels van de baan. Maar de Rotterdamse haven is nog steeds in beeld voor kleine reactoren, de zogenoemde SMR's.

Het herstel van de Natura2000-gebieden is dus nog maar het begin.

Gemengde gevoelens bij Oekraïners nadat bekend werd dat hun asielaanvragen bekeken moeten worden. "Aan de ene kant klinkt er lichte hoop dat er een einde komt aan de tijdelijkheid van ons verblijf, aan de andere kant weten we nog steeds niet waar we aan toe zijn", zegt Oekraïner Jamal Statsenko.

Een ervaring die Anna Bieliaieva van Vital'nya, een gemeenschap voor Oekraïense vluchtelingen in Nederland, deelt. "We horen steeds meer dat mensen op de hoogte zijn van de Europese uitspraak, maar wat er nu gaat gebeuren blijft onduidelijk."

Het Europese Hof van Justitie oordeelde vorige week dat Nederland aan de slag moet met het beoordelen van asielaanvragen van ruim 140.000 Oekraïners. Een probleem voor het kabinet, want het asielstelsel komt zo nog verder onder druk te staan.

'Moeten we terug, of blijven we hier?'

Voor de Oekraïners die na het uitbreken van de oorlog hun land ontvluchtten, werd de Richtlijn Tijdelijke Bescherming voor het eerst geactiveerd. Een Europese regel die is bedacht om in een situatie van een grote toestroom van vluchtelingen snel tijdelijk bescherming te bieden.

Oekraïners kregen hierdoor meteen recht op opvang, werk, medische zorg en onderwijs voor de kinderen. "Sinds het begin van de oorlog zitten ze eigenlijk in een hele fijne wachtkamer. Maar al zit je in een wachtkamer die heel comfortabel zit, het blijft een wachtkamer", zegt Mark Klaassen, universitair docent immigratierecht aan de Universiteit Leiden.

Vanuit Europa wordt de bescherming telkens verlengd, inmiddels tot maart 2028. Maar het blijft de vraag wat daarna gaat gebeuren. Die onduidelijkheid is volgens Oekraïners het grote probleem.

"Mijn zoon woont de helft van zijn leven hier. Hij spreekt Nederlands, heeft hier zijn sociale leven met vrienden", zegt Bieliaieva. "De laatste tijd vraagt hij steeds naar welke school hij gaat na groep 8. Moeten we terug, of zijn we nog hier? Ik kan daar geen antwoord op geven."

Vloedgolf asielaanvragen

Het voordeel van die speciale Europese regel is dat er niet een individuele asielprocedure doorlopen hoeft te worden. Immigratiediensten krijgen daardoor niet opeens een enorm aantal aanvragen te verwerken.

Daarmee is Nederland de mist in gegaan. De regel is hier zo uitgewerkt dat Oekraïners een asielaanvraag moesten doen, daarna kregen ze die tijdelijke Europese bescherming. De asielaanvragen zijn vervolgens gepauzeerd tot de tijdelijke bescherming afloopt. Dat mag niet, zegt het Europese Hof nu: de asielaanvragen staan los van de tijdelijke bescherming.

Aangezien Nederland de Oekraïners zo'n aanvraag heeft laten doen, moeten die ook bekeken worden. Een hoofdpijndossier voor het ministerie. "Laat staan voor de IND, die momenteel te maken heeft met een achterstand van ruim 50.000 mensen die op een beslissing wachten. Die zien daarbovenop deze vloedgolf aan behandelingen op zich afkomen", zegt Klaassen.

Oekraïners bouwen nu geen verblijfsrecht op. "Met een asielstatus bouw je verblijfsjaren op, na vijf jaar zou je in theorie Nederlander kunnen worden. Die jaren tellen bij Oekraïners nu niet mee", zegt de universitair docent immigratierecht.

Onduidelijkheid blijft

Het zal nog wel even duren voordat Oekraïners iets horen over hun asielaanvraag. Asielminister Van den Brink wil eerst de mensen behandelen die nu aankomen, daarna de wachtlijst afwerken en vervolgens komt de groep Oekraïners aan de beurt. Wel benadrukt hij in een Kamerbrief vandaag dat de Europese uitspraak geen effect heeft op de manier waarop de opvang van Oekraïners door gemeenten op dit moment is georganiseerd.

Volgens Statsenko zou een asielstatus hem wel helpen voor een eigen huis. "Met de tijdelijke bescherming is de kans dat je een hypotheek krijgt heel klein. Ook is het veel moeilijker om te huren; huurbazen doen moeilijk over die tijdelijkheid."

Het is niet zo dat alle Oekraïners op zo'n asielprocedure zitten te wachten, zegt Bieliaieva. "Natuurlijk zijn er mensen die graag terug willen. We houden van Oekraïne en het liefst waren we natuurlijk nooit weggegaan."

Totdat het ministerie heeft uitgewerkt hoe het deze situatie concreet gaat aanpakken, blijft het afwachten. "Ik hoop eindelijk duidelijkheid voor de toekomst te krijgen en niet weer een tijdelijke verlenging", zegt Statsenko.

Ook Bieliaieva wil de mogelijkheid krijgen om hier echt iets op te bouwen. "Het zou fijn zijn als we weten waar we aan toe zijn. Maar in de kern verandert er niet zo veel. Wat dit precies betekent, weten we niet."

Een meerderheid van de Tweede Kamer steunt de invoering van de alcoholmeter. Dat is een enkelband voor mensen die veroordeeld zijn wegens een misdrijf waarbij alcohol in het spel was, en die van de rechter een alcoholverbod hebben gekregen. Het kan gaan om bijvoorbeeld een verkeersongeluk of huiselijk geweld.

De alcoholmeter neemt huidvocht en zweet op en detecteert of daar alcohol in zit. De reclassering krijgt bij alcoholinname een melding en neemt contact op met deze persoon.

Als is vastgesteld dat die inderdaad heeft gedronken, en dat het bijvoorbeeld niet om schoonmaakmiddel ging waar iemand mee aan het werk was, dan volgt er een waarschuwing.

Pilots

De wet is al door vorige kabinetten voorbereid maar ligt nu pas voor in de Kamer. De alcoholmeter werd getest in pilots waarbij veroordeelden vrijwillig mochten kiezen voor de enkelband in plaats van urine- en bloedtesten. In 2023 kregen bijna 1500 mensen een alcoholverbod of een alcohol- en drugsverbod opgelegd.

Van de mensen met een alcoholmeter pleegde 10 procent tijdens het dragen van de enkelband een delict, tegenover 51 procent van de personen met alleen urinecontroles. Deze positievere effecten waren er ook nog drie maanden na het afkoppelen van de enkelband, zo staat in politiecijfers.

Niet weigeren

Een weigering om de alcoholmeter te dragen terwijl de rechter een alcoholverbod heeft voorgeschreven wordt gezien als het weigeren van een straf. Dat geldt ook voor pogingen om de enkelband af te doen.

Alcoholmeters kosten rond de 1500 euro. Bij vernieling of verlies moet de drager de kosten betalen. In tegenstelling tot een enkelband kan een alcoholmeter niet traceren waar iemand is.

De afgelopen jaren zijn in Nederland tussen de 6000 en 11.000 woningen gekocht met vervalste papieren. Door te frauderen bij de aanvraag van de hypotheek weten criminelen de huizen in handen te krijgen om er illegale activiteiten te ontplooien. Dat staat in een nog niet gepubliceerd rapport dat volgens ingewijden al ruim zes maanden bij het ministerie van Justitie en Veiligheid ligt.

Het rapport is opgesteld door het Financieel Expertise Centrum, dat van het vorige kabinet de opdracht kreeg om onderzoek te doen naar de "aard en omvang" van hypotheekfraude in Nederland.

Kamerleden, maar ook de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) en de beroepsvereniging van notarissen maken zich al enige jaren grote zorgen over deze vorm van fraude. Criminelen weten panden op te kopen met behulp van bijvoorbeeld vervalste loonstroken, werkgeversverklaringen, jaarcijfers of belastingaangiften.

Ondermijning

De gekochte woningen worden gebruikt voor "witwassen, illegale verhuur, arbeidsuitbuiting, drugscriminaliteit en andere vormen van ondermijning", zei NVB-voorzitter Medy van der Laan vandaag in de Tweede Kamer. Ze was daar voor een hoorzitting over ondermijnende criminaliteit.

Er wordt al maanden gewacht op de uitkomsten van het rapport, dat in maart klaar zou zijn. "Hypotheekfraude vindt in toenemende mate plaats", aldus Van der Laan. "Er vindt uitbuiting plaats, oplichting en nog heel verschrikkelijke andere dingen. En het verstoort de leefbaarheid van een wijk."

In 2024 kwamen via het Financieele Dagblad al berichten naar buiten over een crimineel netwerk dat tussen 2018 en 2023 honderden woningen in de regio Amsterdam heeft gekocht via gesjoemel. Die panden bleken gebruikt te zijn voor onder meer opslag van geld en drugs en er werden arbeidsmigranten ondergebracht. De fraudeurs, veelal Bulgaarse arbeidsmigranten, waren in dienst genomen door administratiekantoren om loonstrookjes te vervalsen.

In de Tweede Kamer stelden onder meer VVD en NSC er vragen over aan het toenmalige kabinet. Ook Pro dringt al langer aan op maatregelen. De Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie van notarissen (KNB) wijst ook op "gebrekkige wetgeving" en "beperkte mogelijkheden tot informatie-uitwisseling".

Checken bij fiscus

Net als banken zouden notarissen de mogelijkheid willen om inkomensgegevens te verifiëren bij de Belastingdienst. Dat zou geen probleem moeten zijn. "We respecteren alle gevoeligheden rondom privacy. We willen bij een aanvraag alleen maar checken of de gegevens die we hebben gekregen wel kloppen", zei Van der Laan.

Kamerlid Mutluer van Pro dringt erop aan dat het rapport en de aanbevelingen nu zo snel mogelijk naar de Kamer worden gestuurd. Volgende week staat er ook een debat over dit onderwerp gepland.

Het kabinet en werkgevers en werknemers hebben na maanden van acties een goed gesprek gehad. Premier Jetten noemde het na afloop een eerste gesprek, waarin af en toe ook gelachen is.

De sfeer was goed, beaamden onder anderen FNV-voorzitter Spekman en VNO-NCW-voorzitter Van Oostrom. De urgentie om verder te praten werd door iedereen gevoeld.

Jetten zei dat de vakbonden in het Catshuis hebben bevestigd dat de acties voorlopig zijn opgeschort. Over een paar weken wordt er verder gesproken.

'Geen bezuinigingsopgave'

Dat moet uiteindelijk leiden tot een sociaal akkoord, maar zo ver is het nog niet. "De onderhandelingen moeten nog echt starten", volgens Jetten. Hij wil dat er in het voorjaar een aantal afspraken zijn gemaakt.

FNV-voorzitter Spekman zei dat er bij die onderhandelingen geen opgave ligt om een bepaald bedrag aan bezuinigingen binnen te halen. Volgens hem werd dat aan tafel door het kabinet beaamd.

Hij wil praten over verbeteringen van de uitkeringen voor werkloosheid of arbeidsongeschiktheid en sluit niet uit dat dit geld gaat opleveren. "Maar wij hoeven niet aan een opdracht te voldoen."

Rekening bij andere ministeries

Volgens minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is de hervorming van de WIA, de uitkering voor mensen die ziek zijn, "echt het grote ding". Het kabinet heeft de bezuinigingen op de sociale zekerheid van tafel gehaald, maar die zijn niet helemaal weg.

Als het kabinet en de bonden er niet uitkomen, dan komt de rekening terecht bij andere ministeries. Vooral het ministerie van Onderwijs zou dan een groot deel van die rekening moeten opbrengen.

Voor studenten en 250.000 oud-studenten gaat volgend jaar de rente op de studiefinanciering en studieschuld omhoog. Voor een deel van hen stijgt de rente met bijna 1 procentpunt, van 2,29 procent naar 3,28 procent.

Hoeveel de rente stijgt, hangt af van of je nog studeert en onder welke terugbetalingsregels je valt. De meeste huidige studenten moeten hun schuld in 35 jaar terugbetalen. Voor hen stijgt de rente een stuk minder: van 2,33 procent naar 2,70 procent.

Het grootste deel van de mensen die inmiddels zijn afgestudeerd vallen onder de terugbetalingsregels van vijftien jaar. Voor hen wordt elke vijf jaar een nieuwe rente vastgesteld. Vijf jaar geleden betaalden ze nog 0 procent rente. Nu wordt dat 3,28 procent.

Waarom verschilt de rente?

De rente op studieleningen wordt gebaseerd op de rente die de overheid betaalt. Dat de rentepercentages zo verschillen, komt doordat ze anders worden berekend. Voor de 15-jaarsregeling is er één peildatum, terwijl voor de 35-jaarsregeling de gemiddelde rente over een langere periode wordt genomen.

Eerder deze week werd bekend dat de totale studieschuld voor het eerst in lange tijd is afgenomen. Wel is het aantal afgestudeerden met een zeer hoge studieschuld, van boven de 50.000 euro, flink toegenomen. Dat is deels te verklaren door het leenstelsel, dat inmiddels weer is afgeschaft.

Er gaan al langer stemmen op om de rente voor deze groep studenten, ook wel de 'pechgeneratie' genoemd, te verlagen. Ook D66, VVD en CDA willen dat: zij hebben in hun coalitieakkoord afgesproken de rente voor studenten op maximaal 2,5 procent te zetten. Tot nu toe zijn er daarvoor nog geen plannen voor naar buiten gekomen.

DUO, de organisatie die over de studiefinanciering gaat, houdt bij de afbetaling van studieschulden rekening met iemands inkomen. Wie weinig verdient, hoeft minder terug te betalen. De schuld die na een aflosperiode overblijft, wordt uiteindelijk kwijtgescholden.

Europarlementariër Dirk Gotink zegt zijn lidmaatschap van Nieuw Sociaal Contract (NSC) op. Daarmee verliest de door Pieter Omtzigt opgerichte partij zijn laatste volksvertegenwoordiger.

Gotink schrijft op LinkedIn dat hij niet bij een partij wil horen die toenadering zoekt tot Mona Keijzer. "De keuze voor een eventuele samenwerking met Project2029 van Mona Keijzer is voor mij niet te begrijpen."

Keijzer is aanstaande zaterdag gastspreker op de algemene ledenvergadering van NSC in Breda. Ze gaat dan in discussie over de grondbeginselen en uitgangspunten van de partij.

Zelfstandig verder

Het Kamerlid Keijzer, dat sinds haar breuk met BBB als eenpitter in de Tweede Kamer zit, is een nieuwe sociaal-conservatieve beweging aan het oprichten met de naam Project2029.

Volgens Gotink zitten Keijzer en hij "zeker als het over Europa gaat" heel anders in de wedstrijd. Hij vindt "twijfel zaaien over het belang van de EU" onverantwoord en voelt zich daardoor gedwongen om te vertrekken.

Hij gaat in het Europarlement door als zelfstandig lid van de Europese Volkspartij (EVP).

Weggevaagd

NSC kreeg in 2023 in één klap twintig zetels, deed daarna mee aan het kabinet-Schoof, maar stapte daaruit. Bij de verkiezingen die volgden werd de partij weggevaagd.

In januari stopte partijleider Van Hijum. Er is nog geen nieuwe leider. Het bestuur zou werken aan een doorstart. Het is niet gezegd dat daarbij naar een samenwerking met Project2029 wordt gekeken.

Veel mensen die vanaf 2029 een nieuwe verwarmingsketel nodig hebben, zullen dan een slimme hybride warmtepomp moeten kopen. De normen worden zo aangescherpt dat een gewone gasgestookte cv-ketel niet meer voldoet.

Minister Boekholt-O'Sullivan van Volkshuisvesting schrijft aan de Tweede Kamer dat het kabinet de hybride warmtepomp als tussenstap ziet op weg naar aardgasloze verwarming van alle gebouwen in 2050. Dat is belangrijk om de klimaatdoelen te halen.

In 2022 wilde het kabinet-Rutte IV de hybride warmtepomp al vanaf 2026 verplicht stellen, maar dat plan werd geschrapt onder het kabinet-Schoof. PVV, NSC, VVD en BBB vonden vooral de kosten voor huishoudens te hoog.

Ervaringen positief

Het huidige minderheidskabinet haalt het plan nu weer van stal. In het regeerakkoord is afgesproken dat de hybride warmtepomp "de nieuwe standaard" moet worden. Zo'n apparaat haalt zijn warmte uit de buitenlucht en het elektriciteitsnet, maar kan op koude momenten ook nog samenwerken met een cv-ketel op gas.

Honderdduizenden huishoudens zijn de afgelopen tijd overgestapt op een volledig elektrische warmtepomp of een hybride variant. Volgens de minister zijn de ervaringen van veel consumenten positief. De aanschaf wordt al gestimuleerd, maar voor een echte versnelling van de ontwikkeling is meer nodig, aldus Boekholt.

Slim

De nieuwe norm gaat alleen gelden als de cv-ketel vervangen wordt, dus zolang de bestaande ketel functioneert kan die blijven hangen. Ook bewoners van appartementen en monumenten hoeven niet over te stappen. Daar is het vaak niet mogelijk om een warmtepomp te gebruiken.

Het liefst ziet het kabinet dat mensen overstappen op een volledig gasloze warmtepomp, maar ook een slimme hybride variant voldoet. 'Slim' wil zeggen dat de installatie zo kan worden ingesteld dat die vooral stroom gebruikt op momenten dat de vraag naar elektriciteit laag is, net als de prijs. Dat is belangrijk om het overvolle stroomnet te ontzien.

Hybride warmtepomp

Een hybride warmtepomp gebruikt veel minder gas dan een traditionele cv-ketel: de besparing kan oplopen tot 65 procent. De aanschafkosten zijn wel fors hoger: algauw 8000 euro (inclusief installatie), tegenover 2000 euro voor een cv-ketel. Er zijn subsidieregelingen om de aanschaf aantrekkelijker te maken. Daarmee komen de kosten op ongeveer 6000 euro.

Door de lagere energierekening verdien je een hybride warmtepomp volgens Vereniging Eigen Huis nu in ongeveer tien jaar terug. Het kabinet stelt dat ook de komende jaren huishoudens met een warmtepomp een lagere energierekening zullen hebben. Bovendien leidt de investering tot een forse waardestijging van de woning, zo schrijft Boekholt.

De minister realiseert zich dat 6000 euro voor veel mensen nog steeds "verschrikkelijk veel geld" is. Daarom kondigt ze het nu al aan, "zodat je weet dat als je ketel aan vervanging toe is er een kostenpost is en dat je daar rekening mee kunt houden".

De komende tijd gaat ze verder uitwerken hoe ze ervoor kan zorgen dat iedereen tot aanschaf kan overgaan. In ieder geval wil ze renteloze leningen aanbieden.

Verder benadrukt Boekholt dat de hybride warmtepomp "de logische opvolger van de cv-ketel" is. "Net zoals we eerst de VR-ketel met verbeterd rendement kregen en daarna de HR-ketel met hoog rendement."

De Tweede Kamer is gecharmeerd van het initiatief om burgers op te leiden om bij rampen of crises de hulpdiensten te kunnen ondersteunen. Een meerderheid steunde vandaag een motie van het CDA, waarin de wens wordt uitgesproken om over vier jaar 130.000 van die zogenoemde burgerreservisten te hebben.

De vrijwilligers moeten bij een grote crisis voorkomen dat er chaos ontstaat, vooral in de eerste drie dagen. Politie, leger en hulpdiensten kunnen het werk dan niet alleen aan, zo is de verwachting.

De reservisten moeten opgeleid worden in drie specialismen: techniek, logistiek en veiligheid. Het gaat bijvoorbeeld om monteurs, chauffeurs en beveiligers. Ze moeten een soort tweede schil vormen om de krijgsmacht.

De organisatie BurgerReserve heeft dit jaar al zo'n duizend Nederlanders een training algemene vaardigheden gegeven. De kosten daarvoor worden betaald door het bedrijfsleven en particulieren.

In natura

De Kamer wil nu dat het kabinet bijdraagt aan de uitbreiding tot 130.000 burgerreservisten. Niet met geld, maar in natura door oefenterreinen en lesruimtes van Defensie kosteloos beschikbaar te stellen.

Het kabinet heeft al gezegd de wens van de Kamer te delen.

Hoe zien zulke trainingen eruit? Nieuwsuur bezocht er een:

"De manier waarop we normaal de dingen doen, gaan niet meer", zegt directeur Karen van Oudenhoven-van der Zee van het Sociaal en Cultureel Planbureau tegen Nieuwsuur. Haar organisatie pleit voor het vergroten van de weerbaarheid van burgers, zodat crises beter opgevangen kunnen worden.

Als mogelijke crisis noemt ze oorlog, zowel in Nederland als elders. Of de gevolgen van klimaatverandering, zoals overstromingen. "Het kan zijn dat sommige producten ineens niet meer in de supermarkt liggen. Of er komt stroomuitval of storingen in de IT, waardoor vervoer niet meer mogelijk is."

Inhaalslag

Na de Tweede Wereldoorlog hebben we in Nederland lang het idee gehad dat we grip hadden op alles wat ons kon overkomen, zegt Van Oudenhoven. "De coronacrisis was eigenlijk het eerste moment waarop we beseften: er kan zomaar iets gebeuren waardoor we die grip kwijtraken. Er is nu meer spanning in de wereld dan ooit sinds de Tweede Wereldoorlog. Qua weerbaarheid hebben we een inhaalslag te maken."

Wat betreft nationale dreiging legde de overheid tot nu toe erg veel de nadruk op defensie, zegt ze. "Wat je ziet is dat er heel veel aandacht uitgaat naar investeringen in wapens, in het leger. En dat er relatief weinig aandacht is voor de mens en de maatschappij. Het budget in de Miljoenennota voor buurten en wijken is 40 miljoen. Dat is voor 2027. Daarna wordt dat 20 miljoen voor de twee jaar daarna. En als je dan kijkt naar de investeringen in defensie, dan staat dat niet in verhouding tot elkaar."

De coalitie is opnieuw intern verdeeld over de vraag waarvan de veranderingen rondom de vermogensbelasting (box 3) betaald moeten worden.

Het kabinet wil vermogenden vanaf 2028 anders belasten en wil op sparen, beleggen en een tweede huis (box 3) een zogenoemde vermogenswinstbelasting invoeren. Een belasting die niet meer jaarlijks op de groei van je vermogen wordt geïnd, maar pas na afloop als je bijvoorbeeld aandelen hebt verkocht. Partijen vinden dat eerlijker voor vermogenden. Maar bij verandering van het systeem ontstaat de komende jaren wel een gat van miljarden in de begroting.

D66 en CDA zijn het met een meerderheid van de Kamer eens dat een deel van het gat gedicht kan worden door de 'papieren schenkbelasting' aan te pakken. Dat is een fiscaal gunstige manier om geld te schenken en daardoor minder erfbelasting te betalen. Maar de VVD wil niet dat dat gebeurt.

"We gaan daar niet aan tornen", zegt VVD-fractievoorzitter Brekelmans resoluut. Op de vraag hoe het dan nu verder moet, zegt hij: "Dat gaan we zien, het kabinet gaat er nu verder mee aan slag."

Dekkingen zoeken

Tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen van vorige week ontstond grote ontevredenheid over de manier waarop het kabinet de vermogenswinstbelasting wilde gaan dekken. Het plan was om volgend jaar een groep van ongeveer 1,5 miljoen beleggers met een vermogen vanaf 30.000 euro al belasting te laten betalen.

Daarnaast zouden meer spaarders en beleggers in het nieuwe stelsel, dat vanaf 2028 moet ingaan, voor het eerst vermogensbelasting gaan betalen: vanaf een winst boven de 1000 euro. Beide plannen gingen dus niet door. Het kabinet vroeg partijen daarop met eigen dekkingsvoorstellen te komen.

Vandaag kwam de ChristenUnie met het voorstel om als dekking de papieren schenkingen aan te pakken. Dat kan dus wel op een meerderheid in de Kamer rekenen, maar niet op de onverdeelde steun van de coalitie.

'Gekissebis zat'

CDA-leider Bontenbal vindt het aanpakken van het fiscale voordeel van de papieren schenkbelasting een goed plan. Dat de VVD daar anders over denkt moet kunnen in een minderheidscoalitie, zegt hij. Wat nu de uitkomst wordt "weet hij niet".

De ChristenUnie is het "gekissebis na alle maanden wel zat". Wat ChristenUnie-leider Bikker betreft moet de VVD nu "van nee naar samen". "Je mag echt wel een paar heilige huisjes hebben, maar op een gegeven moment moet ook het gesprek volgen."

De VVD zelf heeft een ander plan om het gat in box 3 te dichten: het belastingtarief voor ondernemers in box 2 nog meer verlagen dan nu in de plannen staat. Het idee is dat ondernemers op die manier worden verleid om meer geld op te nemen uit hun bedrijf. Als meer ondernemers dat doen, vloeit er tijdelijk extra geld in de schatkist. Het plan om daarin nog verder te gaan dan het kabinet al wilde kreeg een meerderheid. Op de lange termijn is het overigens niet genoeg om de overgang naar box 3 te dekken.

Mocht het kabinet eruit zijn met de dekking van box 3, dan wacht nog een ander probleem. Een Kamermeerderheid is tegen de verhoging van de inkomstenbelastingen die de komende jaren 8 miljard euro moet opleveren. Een meerderheid van links tot rechts roept het kabinet op die plannen aan te passen.

De asielaanvragen van ruim 140.000 Oekraïners die op de plank zijn gelegd, moeten alsnog bekeken en beoordeeld worden. Dat blijkt uit een uitspraak van het Europese Hof van Justitie. Bij bestuurders begint nu door te sijpelen dat dit grote gevolgen kan hebben voor de druk op de asielketen, valt te horen bij betrokkenen. Ook het kabinet geeft toe dat het een probleem heeft.

Oekraïners die naar Nederland zijn gekomen vanwege de oorlog vielen onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming. Met deze vanuit Europa bedachte regel kunnen ontheemden een tijdelijke bescherming krijgen. Nederland heeft dit alleen zo geregeld dat wanneer je die bescherming wilt krijgen, je ook een asielaanvraag moest doen. Die aanvraag werd daarna wel automatisch opgeschort. En die asielaanvragen als het ware parkeren mag niet, oordeelde het Europese hof vorige week.

"Wij hebben er lang voor gekozen om aanvragen van Oekraïners, vanwege het feit dat ze al bescherming kregen, in Nederland niet te behandelen", zegt verantwoordelijk minister Van den Brink van Asiel en Migratie. "Ook omdat het een heel groot aantal was. Het hof zegt nu duidelijk: dat moet wel", aldus de minister.

Extra druk op de asielketen

Asieladvocaat Wil Eikelboom: "Achteraf was het niet zo'n goed idee om de tijdelijke bescherming te koppelen aan het indienen van een asielaanvraag. Erg onhandig."

In andere landen werd er niet automatisch een asielaanvraag gedaan als iemand onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming viel. "Nederland is daar echt een uitzondering in", zegt Ricky van Oers, universitair docent Rechtssociologie en Migratierecht aan de Radboud Universiteit.

Alle aanvragen van Oekraïners moeten nu dus wel behandeld worden. "Het is de vraag hoe de IND dit gaat doen, daar hebben ze eigenlijk helemaal geen capaciteit voor", zegt Eikelboom.

De minister geeft toe dat dit oordeel van het hof "zeker extra druk" gaat leggen op het asielstelsel. "Tegelijkertijd biedt het hof ook ruimte", stelt de minister, die zo hoopt zijn probleem behapbaar te maken. Hij legt het oordeel zo uit dat hij niet van alle Oekraïners direct de aanvraag hoeft te behandelen.

Van den Brink wil eerst de asielaanvragen behandelen van mensen die nu aankomen, daarna en tegelijkertijd de ruim vijftigduizend mensen die al op de wachtlijst stonden en daarna pas prioriteit geven aan deze groep Oekraïners. Kortom: ja, de asielaanvraag van de Oekraïners moet behandeld worden maar de minister wil bij de meesten van hen daar voorlopig mee wachten.

Volgens universitair docent migratierecht Van Oers zijn er inderdaad nuances bij de uitspraak van Europese Hof. "Omdat het om zo veel aanvragen gaat, mag Nederland de procedures mogelijk in fases gaan behandelen. Ook kunnen ze beslissen dat ze bijvoorbeeld prioriteit geven aan bepaalde groepen, denk aan gezinnen." Maar het is de vraag hoeveel ruimte de aanpak van de minister echt gaat opleveren want dit alles gaat dus sowieso extra werk betekenen.

'Permanente tijdelijkheid'

Het voordeel van die richtlijn voor Oekraïners was bijvoorbeeld ze hier meteen mochten werken - in tegenstelling tot asielzoekers. Ook geeft die tijdelijk recht op opvang, medische zorg en onderwijs voor kinderen. Maar dat brengt ook onzekerheid met zich mee.

"Oekraïners leven hier in permanente tijdelijkheid", zegt Van Oers. "Door die tijdelijke bescherming is er continu weinig perspectief om een leven op te bouwen. Terwijl er dus feitelijk wel een asielaanvraag ligt. Zo'n asielstatus geeft meer zekerheid." De tijdelijke bescherming van Oekraïners loopt nu tot maart 2028. Het is nog onduidelijk of die daarna wordt verlengd.

Volgens Vluchtelingenwerk heeft de uitspraak van het Europese Hof van Justitie veel Oekraïners waarschijnlijk nog niet bereikt. "Maar het leidt ongetwijfeld tot meer onrust en onduidelijkheid. Terugkeer naar Oekraïne is op dit moment geen realistische optie."

Vluchtelingenwerk wil dat er een duurzaam plan voor Oekraïners in Nederland komt. "Met een snelle en zorgvuldige beoordeling van hun verblijfsvergunning zodat deze mensen, die al heel veel hebben meegemaakt, weten waar ze aan toe zijn."

De hoogste bestuursrechter in Nederland moet de Europese uitspraak nu gaan beoordelen. Daarna wordt duidelijk wat betreft de betekenis hiervan is in de praktijk. Volgens juristen kan Nederland de uitspraak in elk geval niet naast zich neerleggen.

Minister Van Weel (VVD) van Justitie en Veiligheid gaat de Nederlandse politie vragen hulp aan te bieden aan de Belgische politie die het verhandelen van naaktfoto's van vrouwen op het zogeheten darkweb onderzoekt. Dat zei hij in de Tweede Kamer waar hij vragen kreeg over de zaak, waar RTL over berichtte.

Van honderden Belgische en Nederlandse vrouwen worden naaktfoto's en privégegevens verhandeld op het verborgen deel van internet, meldde RTL.

Kant-en-klare pakketten met intieme foto's, profielen van sociale media en contactgegevens worden op een site, die sinds 2023 actief is, aangeboden. Vrouwen kunnen ermee worden lastiggevallen en afgeperst. Voor een euro per slachtoffer wordt toegang verschaft naar privégegevens en foto's. De 'pakketten' worden aan meerdere personen tegelijk verkocht. De website biedt tegen betaling van 250 euro aan gegevens van het platform te verwijderen, maar onduidelijk is of dit echt gebeurt.

'Perverse praktijken'

Kamerbreed is er grote afkeer. Minister Van Weel sprak van afschuwelijke praktijken van een "perversiteit die je niet vaak ziet".

Hij sprak ook zijn medeleven met de slachtoffers uit. Een van de slachtoffers is een 31-jarige vrouw uit Limburg die aan RTL haar verhaal deed. Ze kreeg paniekaanvallen toen ze hoorde dat ze op de site stond. Vijftien jaar na dato duiken haar foto's nog steeds op. Van Weel noemde haar verhaal schokkend en vindt dat ze fantastisch werk doet door onder meer de schaamte bij slachtoffers weg te nemen.

Kamerleden willen dat justitie hard optreedt, desnoods in Europees verband. "Het gaat om georganiseerd seksueel geweld", zegt VVD-Kamerlid Becker. "Dit zijn geen incidenten, maar een verdienmodel", zegt Pro-Kamerlid Mutluer.

De Kamer wil dat de site zo snel mogelijk offline gaat. Ook willen partijen dat het Nederlandse Openbaar Ministerie snel betrokken wordt bij de zaak.

'Opsporing lastig'

Wat hier gebeurt is strafbaar maar opsporing zal niet makkelijk zijn, zegt Van Weel. "Het is technisch niet eenvoudig te achterhalen wie waar achter zit op het het darkweb, waar de server staat, hoe een site offline kan".

Van Weel zegt dat hij "niet met een wetsvoorstel morgen het darkweb uit kan zetten". Er zijn volgens hem wel mogelijkheden om sites offline te halen maar dan zijn "eerst hele technische specifieke onderzoeken nodig, en daar zullen we zeker op inzetten".

De Belgische politie heeft een onderzoek aangekondigd en Van Weel gaat de Nederlandse politie vragen "bij de Antwerpse politie te rade te gaan en te kijken hoe we kunnen helpen".

Het Nederlandse Openbaar Ministerie doet nog geen onderzoek naar de zaak, zo meldt een woordvoerder aan de NOS, maar het OM sluit niet uit dat het zich later wel aansluit bij een internationaal joint investigation. "Gezien de feiten en de hoeveelheid potentiële Nederlandse slachtoffers zou het logisch zijn als er een hulpvraag komt vanuit België, dan zijn we ook bereid om mee te helpen."

Kun je opzoeken of jouw data gelekt zijn?

Voor wie zich naar aanleiding van dit nieuws zorgen maakt of haar gegevens of foto's op het darkweb te vinden zijn, is er helaas geen bevredigend antwoord: er is nu nog geen simpele manier om dat op te zoeken, zegt een woordvoerder van kenniscentrum Offlimits tegen de NOS. "We raden mensen niet aan om zelf op het darkweb naar hun naam of beelden te gaan zoeken. Er is volgens ons geen openbare en veilige manier om dat zelf te controleren op het darkweb."

Bovendien, waarschuwt zij: "Je weet niet wat je daar tegenkomt. Op dit soort omgevingen kan ook ander illegaal of zeer schokkend materiaal staan. Je hebt ook geen controle over wat er op een pagina verschijnt. Bovendien geeft het zelf zoeken geen zekerheid of je wel of niet op de website voorkomt. Als je je naam niet vindt, betekent dat niet automatisch dat je niet in de database voorkomt. En andersom kan een naamgenoot natuurlijk voor verwarring zorgen. Mogelijk kun je hiermee ook politieonderzoek verstoren."

Haar tip is: "Heb je zorgen of concrete aanwijzingen dat jouw beelden of gegevens zijn gedeeld, bijvoorbeeld omdat iemand je hiermee benadert of bedreigt? Neem dan contact op met Offlimits of de politie. We kunnen samen kijken wat er aan de hand is en welke stappen je kunt zetten."

Het kabinet wil de verschraling van het openbaar vervoer in de regio tegengaan door het ov en andere soorten vervoer, zoals het leerlingenvervoer, aan elkaar te koppelen. Ook moeten er proeven komen met zelfrijdende bussen.

Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat schrijft in twee brieven aan de Tweede Kamer dat zij zich grote zorgen maakt over de bereikbaarheid in de regio. Ze wil er "met de beschikbare middelen" naar kijken dat bijvoorbeeld ook ziekenhuizen en culturele instellingen beter bereikbaar worden.

Ze wijst erop dat er naast het reguliere ov al allerlei alternatieven zijn, zoals regiotaxi's, belbusjes, buurtbussen en deelauto's. Die werken echter veelal nog langs elkaar heen.

Zo zie je busjes achter elkaar naar dezelfde plek rijden, de ene keer voor leerlingen- en de andere keer voor WMO-vervoer voor mensen die niet zelfstandig met het ov kunnen reizen. Wat haar betreft kan er veel efficiënter worden samengewerkt.

'Fijnmazig netwerk'

Bertram ziet een "fijnmazig netwerk van publiek vervoer" voor zich, waarin een belangrijke rol is weggelegd voor een mobiliteitscentrale waar alle aanvragen binnenkomen en "kenmerken van alle reizigers" bekend zijn, zodat "de beschikbare voertuigen" optimaal ingezet kunnen worden.

Verder wil de staatssecretaris drie proeven gaan doen met zelfrijdende bussen. Er rijdt sinds vorig jaar al zo'n bus in Rotterdam, die mensen van een metrostation naar het vliegveld vervoert.

De staatssecretaris vreest een neerwaartse spiraal als het gaat om bereikbaarheid buiten steden. Minder ouderen kunnen in drie kwartier bij een ziekenhuis komen, merkt ze. Het ANP meldde deze week dat 1100 bushaltes zijn verdwenen in de afgelopen zes jaar, vooral in Drenthe en Groningen.

Haperen

"Het huidige systeem begint te haperen", concludeert Bertram. Vervoerders kampen met tekorten aan chauffeurs, terwijl bussen buiten de spits juist vaak leeg rondrijden.

Op Prinsjesdag kondigde het kabinet aan jaarlijks een bedrag van 300 miljoen euro uit te trekken om regionale bereikbaarheid te verbeteren. Later deze maand maakt de bewindsvrouw bekend hoe zij dit geld gaat inzetten.

Minister Heinen van Financiën beloofde de Tweede Kamer vorige week alles in het werk te stellen om de nieuwe vermogenswinstbelasting al per 2028 in te voeren. Het wordt een race tegen de klok, waarbij betrokkenen zich afvragen of het allemaal gaat lukken.

Vrijdag heeft het kabinet de wetswijziging die het nieuwe systeem mogelijk moet maken, voor advies naar de Raad van State gestuurd. Veel Kamerleden vroegen zich af of dat advies er wel op tijd zou zijn voor het eerstvolgende Kamerdebat hierover, op 12 oktober.

Heinen was donderdag optimistisch: "Wij vragen een maximale stretch van iedereen, maar dan is 2028 haalbaar." Al erkende hij ook het risico dat het 2029 wordt. Een snelle invoering van de nieuwe vermogensbelasting is politiek belangrijk voor Heinen. Het was een belangrijke toezegging aan rechtse oppositiepartijen als JA21 en de SGP.

De Raad van State laat desgevraagd weten de deadline van 12 oktober zeker niet te halen. "We hebben nog maar zeven dagen, onmogelijk", stelt een woordvoerder. Het advies komt op z'n vroegst op 19 oktober, en mogelijk pas op de 26ste. Dat maakt het voor de Kamer nog krapper om de wet op tijd te behandelen.

Fraude op de loer

De banken laten desgevraagd weten te weinig tijd te hebben om hun IT-systemen aan te passen. Daardoor lukt het niet de gegevens van hun klanten vooraf ingevuld te krijgen als die belastingaangifte doen in 2028. De banken hadden daarvoor al gewaarschuwd, maar staatssecretaris Eerenberg van Financiën suggereerde afgelopen week dat hier een oplossing voor zou zijn.

Volgens hem hebben veel banken zich afgelopen tijd uitgesproken voor de nieuwe vermogenswinstbelasting. "Ik vind dus dat we ook iets mogen vragen als: nu moet u ook uw cliënten helpen om dat mogelijk te maken."

De Nederlandse Vereniging van Banken herkent dat niet. "Wij hebben nooit een voorkeur uitgesproken voor belasting op vermogenswinst of vermogensaanwas." Er komt binnenkort wel een overleg met de Belastingdienst om te kijken wat er mogelijk is zolang de ingevulde aangiftes er niet zijn, zegt een woordvoerder.

Als de banken en vermogensbeheerders de gegevens niet kunnen aanleveren, kan de Belastingdienst niet controleren of burgers de aangifte juist hebben ingevuld. En dan ligt fraude op de loer.

Voor mensen die hun aangifte te goeder trouw invullen, is het maar de vraag of ze de informatie zelf bij elkaar kunnen vinden. Niet alle banken kunnen de gegevens direct aan hun klanten leveren. Het maakt het invullen van de aangifte sowieso ingewikkelder. Ambtenaren van Financiën waarschuwden hier al voor in een advies: "Dit doet een extra beroep op het 'doenvermogen' van burgers."

Zelfs als bovenstaande problemen worden opgelost, wordt het een hele toer voor de Belastingdienst de stelselwijziging per 2028 door te voeren. De dienst is namelijk ook druk met aanpassingen in de computersystemen, omdat er per 2030 een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering komt voor zzp'ers.

Als beide aanpassingen tegelijk moeten worden uitgevoerd, loopt de invoering van die verzekering waarschijnlijk een jaar vertraging op, waarschuwden ambtenaren.

Vorige week deed het kabinet een nieuw voorstel voor een versnelde overgang naar een vermogenswinstbelasting, als vervanging voor de huidige vermogensaanwasbelasting. De VVD stond onder grote druk van de achterban, omdat beleggers bezwaar hebben tegen het betalen van belasting op 'papieren winst', oftewel, belasting over aandelen die nog niet verkocht zijn en alleen op papier meer waard zijn geworden.

Betalen bij verkoop

Maar als burgers pas gaan betalen als de aandelen verkocht zijn, komen er tijdelijk miljarden euro's minder belasting binnen. Het kabinet wilde dat gat opvullen door ook kleinere spaarders en beleggers vermogenswinstbelasting te laten betalen, maar daar bleek geen meerderheid voor in de Tweede Kamer.

In het voorstel dat naar de Raad van State is gestuurd staat opvallend genoeg nog steeds die door de Kamer afgeschoten dekking. Ondertussen zoekt het kabinet naar alternatieven, in overleg met oppositiepartijen. Dat betekent dat er nog nieuwe aanpassingen aan komen in box 3, ook al voor volgend jaar.

Mocht het niet lukken de wetgeving dit jaar door de Tweede en Eerste Kamer te krijgen, dan blijft het huidige systeem nog zeker een jaar van kracht. Ieder jaar uitstel kost de schatkist 3,5 miljard euro aan gederfde inkomsten.

Eerste Kamer

Vanavond geven Heinen en Eerenberg tekst en uitleg in de Eerste Kamer. De senatoren hebben stemmingen over de plannen met box 3 keer op keer uitgesteld, op verzoek van het kabinet. En nu is er dus haast.

Senator Crone van Pro is verontwaardigd over die gang van zaken: "Dit gaat om een grote stelselwijziging. Die moeten we zorgvuldig behandelen, met onder meer het horen van deskundigen."

Zijn collega Griffioen van regeringspartij D66 drukt het kabinet op het hart de korte tijd die er nog is goed te gebruiken: "Het kabinet is aan zet om dit goed te regelen, treuzel niet en kom met goede voorstellen."

Het kabinet wil dat basisscholen en middelbare scholen per 1 januari 2027 het gebruik van mobiele telefoons verbieden op de hele school. Scholieren mogen hun mobieltjes dan ook niet meer gebruiken in de pauze, in de aula of op het schoolplein. Nu mogen leerlingen op veel scholen alleen in de klas hun telefoon niet meenemen.

Dit is een van de voorstellen uit de zogeheten 'Strategiebrief online kinderrechten', waarin onder leiding van staatssecretaris Aerdts (Digitale Economie) verschillende ministeries nieuwe en bestaande regels op een rij hebben gezet om kinderen online beter te beschermen.

Het kabinet gaat niet over het telefoongebruik van leerlingen op Nederlandse scholen, maar kan wel een dringend advies geven. Dat gebeurde ook in 2024, toen het ministerie van Onderwijs landelijke afspraken maakte met basisscholen over het beperken van mobieltjes tijdens de les. Het kabinet wil dat het aangescherpte advies per 1 januari 2027 ingaat op middelbare scholen en in het basisonderwijs.

Scrollen

Het kabinet maakt zich, net als veel ouders en andere instellingen, zorgen over het toenemende online gebruik van Nederlandse kinderen en jongeren. Op school worden kinderen afgeleid en kunnen zij zich slechter concentreren.

Voor ouders thuis blijkt het bijvoorbeeld lastig om het urenlange scrollen van hun kinderen aan banden te leggen. Door de verslavende algoritmes en automatisch afspelende video's blijkt het heel lastig om de telefoon weg te leggen en zijn dagelijkse schermtijden van zo'n 5 tot 6 uur niet ongewoon.

Deskundigen waarschuwen al langer voor de negatieve gevolgen van overmatig schermgebruik, zoals slaapproblemen, bijziendheid en depressiviteit. Verder is het onduidelijk wat jongeren precies bekijken en is er slecht zicht op cyberpesten of andere onverkwikkelijke zaken.

Ongewenst contact

Meerdere ministeries zetten zich al langer met verschillende plannen in om jongeren voldoende bescherming te bieden tegen alles wat er online te bekijken is. Vandaag presenteert staatssecretaris Aerdts een strategie voor een "veilige en gezonde online wereld voor kinderen", met zo'n veertig regelingen, waarvan er volgens haar vijftien nieuw zijn.

"Online, op sociale media of in videogames, raken kinderen snel uit zicht en lopen ze onacceptabele risico's", aldus de staatssecretaris. "Denk aan verslavende algoritmes, schadelijke beelden en ongewenst contact."

Aan een aantal maatregelen uit de Strategiebrief wordt al langer gewerkt, omdat die een kwestie van de lange adem zijn. De Europese Commissie heeft onlangs een voorstel gedaan voor een leeftijdsgrens op sociale media. De Europese Commissie denkt aan 13 jaar, het Nederlandse kabinet aan 15 jaar.

Andere voorstellen zijn bijvoorbeeld het in Europees verband verbieden van verslavende technieken zoals algoritmes bij het ontwerpen van digitale diensten. Ook moet worden gewerkt aan een betrouwbaar systeem van leeftijdsverificatie, waarbij de privacy van jongeren goed wordt beschermd.

Kinderarbeid

Het kabinet werkt verder aan strengere regels voor buy now, pay later-diensten, zoals achterafbetaaldienst Klarna. Ook gaat het kabinet verder met het uitwerken van aangescherpte regels voor vlogfamilies en kidfluencers. Online content van kinderen onder de 15 jaar zal worden gezien als kinderarbeid en als zodanig kunnen worden beboet.

Het kabinet laat ook onderzoek doen naar Netflix, YouTube, Roblox, Fortnite, ChatGPT, Instagram, Snapchat en TikTok om "beter inzicht te krijgen in hoe digitale diensten de beleving, ontwikkeling en keuzes van kinderen beïnvloeden die gebruikmaken van digitale diensten".

De meest concrete maatregel, het verbieden van mobieltjes in en om scholen, moet volgens het kabinet dus over drie maanden ingaan. Staatssecretaris Tielen van Onderwijs gaat hierover nu afspraken maken met de onderwijssector.

Staatssecretaris Erkens van Landbouw vindt dat er, net als in België, een verbod moet komen op het onverdoofd slachten van dieren. Hij grijpt Werelddierendag aan om duidelijk te maken dat onverdoofd slachten vanwege het dierenwelzijn "niet thuishoort in Nederland", zo zei hij vanmorgen in het televisieprogramma WNL op Zondag.

In een interview met RTL Nieuws dat vanochtend uitkwam had Erkens al gezegd dat hij "persoonlijk" vindt dat onverdoofd ritueel slachten moeilijk past binnen het kabinetsbeleid om het dierenwelzijn in Nederland te verbeteren.

De discussie over onverdoofd slachten speelt al bijna vijftien jaar en is weer actueel geworden omdat de Partij voor de Dieren deze maand opnieuw een wetsvoorstel indient om ervoor te zorgen dat dieren niet meer worden geslacht voordat zij zijn verdoofd.

Vlijmscherp

Volgens bepaalde islamitische en joodse religieuze voorschriften moeten dieren onverdoofd worden geslacht. In Nederland gebeurt dit inmiddels volgens allerlei regels om het dierenleed te beperken. In een slachthuis krijgt een dier van een gecertificeerde zogenoemde 'voorsnijder' een snee in de hals met een vlijmscherp mes. Als het dier niet binnen veertig seconden is gestorven, moet het alsnog worden bedwelmd.

Staatssecretaris Erkens vindt dat een lange periode voor een dier. "Dat zijn wel veertig seconden dierenleed", zei hij bij WNL op Zondag. Hij vindt dat het taboe van het onderwerp afgehaald moet worden.

Complex

Hij gaat overigens zelf geen wet maken om een einde te maken aan onverdoofd slachten in Nederland en maakt vooral duidelijk dat het kabinet positief staat tegenover het wetsvoorstel van de Partij voor de Dieren. "Het is een complex onderwerp dat raakt aan de vrijheid van godsdienst." Hij benadrukt dat er wel een wet moet komen die juridisch houdbaar is.

De Partij voor de Dieren kwam in 2011 al met een initiatiefwetsvoorstel voor een verbod op ritueel slachten. In de Eerste Kamer sneuvelde de wet, een meerderheid van de senatoren vond dat deze in strijd was met de vrijheid van godsdienst.

Vervolgens is de Partij voor de Dieren verder gegaan met het opstellen van een aangepaste wet, die ook door de Raad van State positief is ontvangen.

Impact

Kamerlid Ouwehand, opsteller van deze wet, benadrukt dat niet alleen naar de religieuze slacht is gekeken, maar ook naar de reguliere slacht. "Het is belangrijk om het debat zorgvuldig te voeren, want dit heeft impact op de joodse en islamitische geloofsgemeenschappen."

Ze is blij dat staatssecretaris Erkens nu duidelijk erkent dat dierenwelzijn belangrijk is in de Nederlandse samenleving.

Bij WNL op Zondag benadrukte Erkens dat er geen einde hoeft te komen aan ritueel slachten, zolang het dier maar wordt bedwelmd. Hij zegt dat de helft van de rituele slachtingen in Nederland al op deze manier gebeurt. Een dier wordt dan tijdelijk verdoofd. Dat is voor sommige religieuze groeperingen acceptabel, omdat het dier dan niet dood is.

VVD-leider Yesilgöz heeft de reactie van haar achterban op de aangepaste kabinetsplannen wel heel rooskleurig voorgesteld. Ze meldde dat er nieuwe VVD-leden bij zijn gekomen, maar dat is niet het hele verhaal, zo blijkt bij navraag naar het aantal opzeggingen van VVD-leden deze week.

Bij de start van de ministerraad kreeg Yesilgöz vanochtend van journalisten de vraag of het een pittige week was voor haar partij. De VVD-leider begon op te noemen dat er ook veel wél goed ging voor haar achterban. Zo zijn veel mensen blij dat er een oplossing is gekomen voor box 3, de vermogensbelasting, zei Yesilgöz. En, zo meldde ze: "We hebben ook tientallen nieuwe leden erbij".

Het VVD-partijbureau heeft bijgehouden wat er met het ledenaantal is gebeurd sinds dinsdagavond de aangepaste kabinetsplannen werden gepresenteerd. Vanaf dat moment tot en met donderdag waren er volgens de partij juist 78 opzeggingen binnengekomen. In die paar dagen kwamen er ook 21 nieuwe aanmeldingen bij. Een woordvoerder van het partijbureau zegt dat het dus niet onjuist is wat Yesilgöz verklaarde.

'Ontploffen'

In de VVD valt ontevredenheid op te tekenen over de deze week aangepaste kabinetsplannen. Leden die de NOS sprak, hebben het over appgroepen die lijken te "ontploffen". Vooral omdat het kabinet aanvankelijk meer spaarders en beleggers belasting in box 3 wilde laten betalen. Ook valt het niet goed dat bijvoorbeeld verhuurders en mensen met een tweede woning meer moeten gaan betalen.

Er zijn ook groepen leden die vinden dat de bezuinigingen op de sociale zekerheid te makkelijk zijn losgelaten. Zij vinden dat er op dat onderwerp nog steeds hervormd moet worden. Het gevoel leeft bij sommigen ook dat er een knieval richting oppositiepartij Pro is gemaakt, terwijl in de campagne werd beloofd dat de VVD niet die kant op zou gaan.

Fred Teeven, oud-bewindspersoon voor de partij, zei deze week bij Nieuws van de Dag: "Ik zie veel mensen afscheid nemen van de VVD. Als ze nog enige vertegenwoordiging willen overhouden in de Provinciale Staten, moeten ze wel uitkijken".

Nuanceren

Volgens een woordvoerder van Yesilgöz loopt de partijleider er helemaal niet voor weg dat er ook opzeggers zijn. De politica zou alleen het beeld dat deze dagen wordt geschetst - dat de hele wereld negatief is over de VVD - hebben willen nuanceren, door te zeggen dat er ook nieuwe leden bij zijn gekomen.

VVD-minister Karremans van Infrastructuur zei vanochtend dat het een "roerige week" was voor zijn partij. Hij benadrukte dat veel onrust bij zijn achterban wegebt als wordt uitgelegd wat er voor de VVD is binnengehaald in de aangepaste kabinetsplannen.

Volgens Karremans heeft de VVD last van het beeld dat de partij Pro zo positief is over het schrappen van de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Rechtse mensen hebben dan het idee dat het pakket voor hen wel slecht zal uitvallen als Pro zo positief is, redeneert de VVD'er. Terwijl er volgens hem dus wél veel is afgesproken voor de VVD-achterban, zoals een snelle ombouw naar vermogenswinstbelasting. "Dat sneeuwt een beetje onder, onder de glimlach van Jesse Klaver. Maar als je onder de motorkap kijkt, ligt er denk ik een stevig pakket."

"Ik kan me voorstellen dat mensen het niet meer kunnen bijbenen", geeft premier Jetten toe over de onduidelijkheid die is ontstaan rond box 3. Even dachten honderdduizenden kleinere beleggers en spaarders dat zij ook belasting moesten gaan betalen over hun vermogen. Maar na anderhalve dag is dat plan alweer van de baan.

De coalitie had er toen al dagen over gedaan om het intern eens te worden over een nieuw plan voor box 3. Dat was op het nippertje klaar, op de avond voor de Algemene Financiële Beschouwingen. De dag erna bleek niet alleen de oppositie kritisch, maar werd ook duidelijk dat coalitiepartijen weinig zin hadden in het belasten van kleinere spaarders en beleggers.

En dus kon minister Heinen (Financiën) anderhalve dag later niet anders dan toegeven dat hij de dekking niet goed doordacht had. "Een minderheidskabinet is taai", verzuchtte de VVD-minister bij de inloop van de ministerraad.

'Angst voor een linkse agenda'

Ook VVD-vicepremier Yesilgöz vond het "geen leuke week", vanwege de "ruis, commotie en beeldvorming" rond het Belastingplan. Die heeft volgens haar bij de VVD-achterban "angst voor een linkse agenda" veroorzaakt. De nadruk zou wat haar betreft vooral moeten liggen op wat rechts wel heeft binnengehaald, zoals de lagere accijns op benzine, de lagere belasting in box 2 en de lagere vliegbelasting.

Dat er nu überhaupt een meerderheid voor een versnelde vermogenswinstbelasting in box 3 is, ziet de VVD ook als een grote overwinning. "Als je het feitelijk uitlegt, snappen mensen heel goed wat we doen. Het megaprobleem rond box 3 wordt nu in 2028 opgelost", zei Yesilgöz bij de ministerraad. "Tot twee maanden terug dacht niemand dat dat kon."

Toch zijn er nog wel wat hordes te nemen. Het versneld invoeren van de vermogensbelasting kost naar schatting 15 miljard euro. Het kabinet moet nu binnen een paar weken met een nieuw plan voor de dekking komen, om invoering in 2028 nog te halen.

Een van de genoemde opties is om een constructie rond de erfbelasting, de schenking op papier, af te schaffen. Ook die optie ligt bij de VVD en andere partijen op rechts gevoelig.

Wat is de oplossing die nu voor box 3 is voorgesteld? Dat lees je in dit artikel:

De coalitie hoopt voor het Belastingplan, waarin wordt afgesproken hoe de overheid komende jaren belasting binnenhaalt, nog altijd "brede steun" te vinden. Nog onduidelijk is hoe. Zowel Pro als JA21, partijen die nodig zijn voor een meerderheid, wil alleen steun geven als de inkomstenbelasting omlaaggaat.

De onderhandelingen worden extra ingewikkeld doordat sommige partijen alleen willen instemmen met het Belastingplan als het kabinet aan andere voorwaarden voldoet. Zo wil BBB dat de stikstofplannen worden aangepast en SGP dat abortussen worden teruggedrongen.

Stoom en kokend water

Het kabinet heeft nu nog een paar weken om een meerderheid te vinden, want op 12 november stemt de Tweede Kamer over het Belastingplan. Intussen moet ook de wetswijziging voor box 3 met stoom en kokend water door de Eerste en Tweede Kamer. "Als de discussie vooral gaat over de dekking van het voorstel, is daar altijd uit te komen", blijft Jetten optimistisch.

Een opsteker voor het kabinet is in ieder geval wel dat de vakbonden komende woensdag weer aan tafel zitten. Dan begint het gesprek over hervormingen in de WW en de WIA, die volgens het kabinet uiteindelijk ook een besparing moeten opleveren.

Premier Jetten en minister Heinen spraken vorig weekend en maandag met verschillende oppositiepartijen over steun aan de begroting. En dat leverde ineens een doorbraak op nadat het kabinet de bezuinigingen op de sociale zekerheid had geschrapt. Maar waar je bij de ene begroting een bezuiniging weghaalt, komt er in de regel bij de ander een bij. En dat leidde weer tot verwarring en onrust in de Tweede Kamer.

Podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is te beluisteren bij NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Sierra Leone krijgt miljoenen minder dit jaar van Europa. Justitieminister Van Weel zei gisteren dat dat is besloten omdat het land Bolle Jos niet wil uitleveren aan Nederland. Vanuit Brussel klonk even later een andere reden, technisch van aard. Vanochtend zegt Van Weel dat beide kloppen en dat Europa achter hem staat in zijn jacht op Bolle Jos.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Wat probeert minister Van Weel allemaal om de drugscrimineel op te pakken? Politiek verslaggever Jorn Jonker ziet een vastberaden minister, die ondanks persoonlijke gevolgen alles probeert in zijn jacht op Bolle Jos. Maar hebben al die stappen ook zin? Sierra Leone-expert bij Instituut Clingendael Kars de Bruijne ziet scheuren in het imperium van de drugscrimineel ontstaan. Maar uitlevering is na al die stappen allesbehalve dichterbij.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl
Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek
Redactie: Marco Geijtenbeek & Max Smedes