Kabinet-Jetten beëdigd

Voor de derde keer in iets meer dan vier jaar treedt er vandaag een nieuw Nederlands kabinet aan. De ministers en staatssecretarissen van het minderheidskabinet-Jetten leggen ten overstaan van koning Willem-Alexander de eed of de belofte af.

De presentatie van het kabinet is vanaf 20.35 uur te zien op NPO 1 en een livestream op nos.nl en de app. In Nieuwsuur, om 22.00 uur, blikken we uitgebreid terug op de dag.

Ook lopen we mee met Hans Vijlbrief (D66) en Heleen Herbert (CDA), die vandaag worden geïnstalleerd als ministers van respectievelijk Sociale Zaken en Economische Zaken en Klimaat.

Orbán blokkeert geld voor Oekraïne

De Hongaarse premier Orbán dreigt een Europees steunpakket van 90 miljard euro voor Oekraïne te dwarsbomen. Hij doet dat naar eigen zeggen omdat zijn land geen olie meer krijgt uit de Oekraïense Droezjba-pijpleiding. Volgens Hongarije weigert Oekraïne de kapotgeschoten leiding te herstellen, maar Oekraïne houdt Rusland verantwoordelijk voor de vernieling. Het intrekken van de Hongaarse steun betekent mogelijk dat er een streep gaat door de zwaarbevochten en voor Oekraïne zeer belangrijke lening.

Orbáns statement tegen Oekraïne komt niet toevallig twee maanden voor de verkiezingen in Hongarije. De huidige premier staat achter in de peilingen op de pro-Europese oppositieleider Magyar en probeert zijn kiezers ervan te overtuigen dat de EU zijn land een oorlog in sleept.

We bespreken de ontwikkelingen in Oost-Europa met Europa-verslaggever Saskia Dekkers, die onlangs in Hongarije was.

De nieuwe ministers en staatssecretarissen hebben op paleis Huis ten Bosch in Den Haag de eed of de belofte afgelegd. Daarmee is het kabinet-Jetten officieel beëdigd en kan het aan de slag.

De bewindslieden stonden tegenover koning Willem-Alexander en liepen één voor één naar voren om "zo waarlijk helpe mij God almachtig" of "dat verklaar en beloof ik" te zeggen. Dat mag ook in het Fries worden gedaan, maar dat deed geen enkele bewindspersoon.

Kijk hier terug hoe de ministers werden beëdigd:

Vier ministers hoefden niet opnieuw de eed af te leggen, omdat ze ook al in het kabinet-Schoof zaten: minister Hermans (Volksgezondheid), Karremans (Infrastructuur), Van Weel (Justitie en Veiligheid) en Heinen (Financiën).

Hoewel ook staatssecretarissen Palmen (Herstel Toeslagen) en Tielen (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) al deel uitmaakten van het kabinet Schoof, moesten zij volgens de regels wel opnieuw de eed of de gelofte afleggen. Dat is omdat zij nu onder een nieuwe minister vallen.

Koning Willem-Alexander verleende de andere ministers en staatssecretarissen uit het kabinet-Schoof zoals gebruikelijk "op de meest eervolle wijze" ontslag.

Bordesfoto met lawaaiprotest

De ministers gingen na het afleggen van de eed of de gelofte naar het bordes voor de foto met de koning. Ze stonden daarbij tegenover tientallen demonstranten van Extinction Rebellion, die voor het hek van het paleis stonden en lawaai maakten.

Het nieuwe kabinet bestaat uit achttien ministers en tien staatssecretarissen. D66 levert zeven ministers, VVD zes en CDA vijf. Daarnaast zijn er namens elke partij drie staatssecretarissen. Palmen blijft aan als partijloze staatssecretaris om de hersteloperatie van de toeslagenaffaire af te ronden.

Het kabinet Jetten is een minderheidskabinet. Dat betekent dat de bewindslieden voor alle plannen uit het coalitieakkoord nog steun moeten zien te vinden bij andere politieke partijen in de Eerste en Tweede Kamer.

Binnen werd er nog een foto gemaakt van alle ministers en staatssecretarissen bij elkaar:

Vanmiddag zullen de nieuwe bewindslieden naar hun ministerie gaan, waar ze een overdracht krijgen van hun voorganger. Daarna wordt de eerste ministerraad gehouden in de tijdelijke Trêveszaal in het ministerie van Algemene Zaken.

Vanavond presenteert het kabinet zich in het Catshuis aan de media. Dat is vanaf 20.35 uur te zien op NPO 1 en op een livestream op NOS.nl en de app.

Nederland krijgt vandaag met Rob Jetten z'n eerste openlijk homoseksuele premier ooit. Lhbti-organisaties zijn opgetogen en zien het als een belangrijke stap in de emancipatie.

Maar ze zeggen ook: dit is geen reden om te denken dat het helemaal goed zit met de homo-acceptatie. "De antigroep wordt steeds luider en gewelddadiger", zegt COC-woordvoerder Philip Tijsma. "Daarom is het extra belangrijk dat we met Jetten een rolmodel hebben voor de gemeenschap."

Na de verkiezingswinst van D66 waren het vooral buitenlandse media die schreven over de seksuele gerichtheid van de vermoedelijke premier. In Nederland bleef het daarover relatief stil. "Ik vind het heel mooi dat wij in Nederland zover zijn dat iemand gekozen wordt zonder dat het echt uitmaakt wat iemands seksuele voorkeur is", zei de campagneleider van D66, Robert van Asten.

Maar het vooruitzicht van een gay premier leidde ook tot tegenreacties. Het Reformatorisch Dagblad sprak na de verkiezingen van een drama dat zich had voltrokken. "Wordt ons land straks geregeerd door een premier die wil gaan trouwen met een man?", stond in een hoofdredactioneel commentaar. Op de socialemediapagina's van Nieuwsuur leiden video's met Rob Jetten steevast tot homofobe reacties. De redactie haalt die weg.

"Veel mensen denken dat de emancipatie van lhbti-mensen af is", zegt politicoloog Anne Louise Schotel, die de zichtbaarheid van lhbti'ers in de politiek onderzocht. "Maar meer zichtbaarheid gaat hand in hand met meer weerstand."

Lhbti = woke?

Toch heeft het overgrote deel van de Nederlanders geen enkel probleem met homoseksualiteit. In Europa zijn alleen de IJslanders nog positiever over homo- en biseksualiteit.

Slechts zo'n 5 procent van de Nederlanders oordeelt negatief. Maar die groep wordt wel steeds luider, zegt politicoloog Schotel. "Die kleine minderheid is disproportioneel actief op sociale media."

Bij het COC zien ze dat ook. Tijsma: "Dat lhbti'ers zelfs premier worden en foto's met hun partner op sociale media plaatsen, maakt die kleine groep steeds bozer."

Ook geweld en discriminatie tegen lhbti'ers nemen toe. "De tijden zijn veranderd", zegt Schotel. "Lhbti-rechten zijn meer gepolitiseerd en worden sneller geschaard onder 'woke'. Dat groepen die vroeger aan de kant stonden, zoals lhbti'ers, nu machtige posities krijgen, zorgt bij sommige mensen voor een gevoel van verlies en dreiging."

Waar Jetten zich aanvankelijk weleens afvroeg waarom zijn seksualiteit eigenlijk een onderwerp is, is hij zich later meer gaan uitspreken. In 2020 zei hij zelden meer hand in hand te lopen met zijn vriend. "Nederland heeft veel te maken met homohaat. Ik realiseer me dat we op dat vlak in ons land achteruit zijn gegaan." In datzelfde jaar plaatste hij een video waarin hij homofobe reacties voorlas.

En de afgelopen tijd deelt Jetten online regelmatig foto's van hem en zijn verloofde. "Dat laat ook een stuk durf zien", aldus campagneleider Van Asten. "Een stuk moed."

Want ook van de Nederlanders die neutraal of positief tegenover homoseksualiteit staan, zegt een deel: als ik het maar niet hoef te zien. Eén op de vier Nederlanders zegt in SCP-onderzoek het aanstootgevend te vinden als twee mannen elkaar zoenen op straat. 16 procent zegt dat over zoenende vrouwen en maar 9 procent over een zoenende man en een vrouw.

"Ook deze cijfers onderstrepen het belang van een homoseksuele premier", zegt Tijsma. "Want we weten: als mensen een lhbti+-persoon kennen, worden hun opvattingen positiever."

Schotel: "Veel kiezers vinden het nog steeds moeilijk om een romantische foto met twee mannen te zien. Maar verder past Jetten goed in het ideaalbeeld dat kiezers, bewust of onbewust, hebben van een persoon met macht."

Zou een politicus die verder buiten de norm valt ook kans maken op het premierschap? Schotel: "Mensen vinden het makkelijk om de l en h uit lhbti te omarmen, maar de acceptatie van andere groepen ligt lager en daalt harder."

"De tijden zijn een beetje tegen trans mensen gekeerd", zegt Mare de Vries van Transgender Netwerk. "De gemiddelde Nederlander denkt positief over transgender personen, maar in de praktijk voelen te weinig trans mensen zich veilig en vrij genoeg voor een hoge publieke functie."

Daar ligt een taak voor het nieuwe kabinet, vindt De Vries. "De extreemrechtse tegenbeweging krijgt te veel lucht voor zijn haat en desinformatie. Het is heel belangrijk dat de regering zich daarover uitspreekt en meer tegengas geeft."

Ingehaald door andere landen

Wat verwachten de lhbti-organisaties verder van Jetten? Tijsma: "De regering moet eerst echt iets ondernemen tegen anti-lhbti-geweld en discriminatie."

Ook op andere terreinen valt voor lhbti'ers best wat winst te behalen, zegt politicoloog Schotel. "Bij de transgenderwet en meerouderschap zien we terughoudendheid in de Tweede Kamer. Sinds we als eerste land het homohuwelijk legaliseerden, heeft de rest van de wereld ons ingehaald."

Eerder klaagde Jetten zelf hoe lastig het is om als homostel in Nederland een kinderwens in vervulling te laten gaan. Voor een draagmoeder wijken stellen vaak uit naar het buitenland.

Schotel acht de kans groot dat Jetten successen behaalt op dit soort lhbti-thema's. Onderzoek laat zien dat politici die hun eigen ervaring meenemen, vaker resultaat boeken, zegt ze.

De Vries is sceptischer. "Voor de homogemeenschap is Jetten als premier te gek. Maar we moeten niet denken dat alles nu goed is. Dan vergeten we ons in te zetten voor concreet beleid."

Grootste land met homoseksuele leider

Met Jetten aan de macht wordt Nederland qua inwoneraantal het grootste land met een openlijk homoseksuele leider. België, Ierland, IJsland en Servië hadden ook homoseksuele leiders, maar zij hebben minder inwoners dan Nederland.

In 2024 was de homoseksuele Gabriel Attal een paar maanden premier van Frankrijk, maar in dat land wordt de president - Emmanuel Macron - gezien als de hoogste politieke leider.

Voor de derde keer in iets meer dan vier jaar treedt er vandaag een nieuw Nederlands kabinet aan. De ministers en staatssecretarissen van het minderheidskabinet-Jetten leggen ten overstaan van koning Willem-Alexander de eed of de belofte af.

Dat gebeurt vanochtend op paleis Huis ten Bosch in Den Haag, het woonpaleis van de vorst. Het wordt een dag vol tradities.

De beëdiging is pas sinds 2012, toen Rutte-II van start ging, openbaar. Tot die tijd waren er geen camera's welkom bij de ceremonie. De eerste keer verliep niet vlekkeloos: de bijeenkomst begon 10 minuten te vroeg, toen de tv-uitzending nog niet begonnen was.

Daarom werd het nog maar een keer overgedaan, al was toenmalig koningin Beatrix daar niet blij mee. "Dan wordt het een toneelstukje", zei ze hoorbaar voor de kijkers.

Fries

De bewindspersonen mogen kiezen tussen de eed ("Zo waarlijk helpe mij God almachtig") of de belofte ("Dat verklaar en beloof ik"). Als ze dat willen, mogen ze het ook in het Fries doen, de officiële tweede landstaal.

De traditie wil dat de mannen voor de koning verschijnen in jacquet. Ook het staatshoofd draagt zo'n pandjesjas. Bij de aansluitende bordesscène geldt een ander kledingprotocol: een gewoon, donker pak. Volgens de overlevering wilde de grootmoeder van Willem-Alexander, koningin Juliana, niet met "een stel begrafenisondernemers" op de foto.

Het betekent dat de mannelijke ministers zich tussen de beëdiging en het bordes moeten omkleden. Een zaal in het paleis fungeert als gezamenlijke kleedkamer. Voor vrouwen gelden geen bijzondere kledingregels.

Oude ministeries vooraan

Buiten, op het bordes, moeten ze allemaal hun plaats kennen. De premier (Jetten) en de vicepremiers (Yesilgöz en Van den Brink) staan het dichtst bij de koning. De andere ministers krijgen een plek toegewezen op basis van hoe oud hun ministerie is.

De ministers van de oudste ministeries, zoals Buitenlandse Zaken en Justitie, staan vooraan, ministers van nieuwe departementen of ministers zonder portefeuille achteraan. Staatssecretarissen staan helemaal niet op de bordesfoto.

Vanaf het paleis reizen de kabinetsleden naar hun ministerie, waar de portefeuilleoverdracht plaatsvindt met hun voorganger. Ze ontvangen ook een introductiedossier om ze wegwijs te maken in de materie op het departement.

In de middag wordt dan de eerste ministerraad gehouden. Vanwege de renovatie van het Binnenhof gebeurt dat niet in de historische Trêveszaal, maar op het tijdelijke ministerie van Algemene Zaken. Vanavond presenteert het kabinet zich dan in het Catshuis aan de media.

Het nieuwe kabinet bij de NOS

Drie prominente BBB'ers zijn ontevreden over de gang van zaken rond de leiderschapswissel in de partij, waarbij Mona Keijzer werd gepasseerd. De partij maakte vrijdag in een persbericht bekend dat medeoprichter Henk Vermeer het stokje overneemt van Caroline van der Plas als fractievoorzitter en partijleider.

De partijprominenten hebben aan het eind van de middag een mail gestuurd aan het partijbestuur, Henk Vermeer en Caroline van der Plas. In de brief, die in handen is van de NOS, schrijven ze dat ze niet tevreden zijn over de gang van zaken en zich grote zorgen maken over de toekomst van de partij.

Het gaat om Eerste Kamerlid Robert van Gasteren, demissionair staatssecretaris van Defensie Gijs Tuinman en voormalig Tweede Kamerlid Claudia van Zanten. Een conceptversie van die mail lekte eerder vandaag uit via De Telegraaf.

"Het gaat ons niet om de persoon van Henk Vermeer, die wij waarderen en respecteren om zijn tomeloze inzet en dossierkennis. Echter, we hebben in Mona een zeer ervaren bestuurder en politicus, alsook een stemmenkanon. Iemand die het brede publiek aanspreekt en die niet voor niets ooit gepresenteerd werd als beoogd premier", schrijven de drie.

Volgens hen schrijven ze de brief op persoonlijke titel, maar leven de vragen "breed in alle lagen van BBB". Andere prominente BBB'ers laten desgevraagd weten juist achter de fractievoorzitterswissel te staan of de brief niet te hebben ondertekend.

Politiek verslaggever Ewoud Kieviet:

"Deze brief laat de richtingenstrijd binnen BBB zien. Een deel van de partijtop wil na de teleurstellend verlopen Tweede Kamerverkiezingen terug naar waar het allemaal mee begon: opkomen voor boeren en het platteland. Dat is grofweg kamp-Vermeer.

Terwijl de briefschrijvers spreken van een 'sociaalconservatieve brede volkspartij' die de BBB zou moeten zijn. Zij horen juist ook graag de anti-migratiestem van Keijzer.

De partij is grootgemaakt door Caroline van der Plas, nu zij wegvalt zijn de koers en de identiteit van de partij onduidelijk."

De keuze voor Vermeer, zo vertelden bronnen in de partij eerder aan de NOS, werd vrijdag 13 februari door drie van de vier fractieleden gemaakt. Het vierde lid Mona Keijzer is ooit door de partij binnengehaald als premierskandidaat. Zij was vicepremier in het kabinet-Schoof en haalde bij de vorige verkiezingen bijna even veel stemmen als Van der Plas. Vermeer bleef daar ver bij achter. De schrijvers van de brief vrezen dat de keuze strategisch verkeerd is.

Het is bekend dat Mona Keijzer de plek van partijleider ambieerde. Zij deed eerder ook een gooi naar het partijleiderschap van het CDA voor ze bij die partij vertrok.

De drie schrijvers van de mail voelen zich ook gepasseerd. "Het moet ons van het hart dat wij teleurgesteld zijn in het feit dat de leden niet betrokken zijn bij een dergelijk groot besluit als zijnde de opvolging van Caroline", staat in de brief aan het bestuur.

Geen PVV-light

De keuze voor Vermeer zou, zo vertelde hij vrijdag in het SBS-programma Nieuws van de Dag, gemaakt zijn omdat Van der Plas erop vertrouwde dat hij haar lijn zou voortzetten. Met Vermeer aan de leiding zou de partij geen PVV-light worden, valt binnen de partij te horen.

Keijzer zou minder oog hebben voor de agrarische sector en het platteland, waar de partij ooit voor werd opgericht. De ondertekenaars van de brief zetten daar vraagtekens bij: "BBB is niet specifiek een boerenpartij, maar een sociaalconservatieve brede volkspartij. Voor boeren én burgers."

Volgens een van de ondertekenaars, demissionair staatssecretaris Tuinman, is de mail niets meer dan een onderdeel van een levendige dialoog over richting, identiteit en strategie van de partij. Volgens Eerste Kamerlid Van Gasteren is dit bovendien het moment om het proces te beïnvloeden, aangezien de fractie dinsdag definitief stemt over de nieuwe fractievoorzitter.

Het bestuur van de partij liet eerder weten dat het kiezen van een fractievoorzitter en daarmee ook automatisch de partijleider aan de fractie is. Leden krijgen tegen de tijd dat er verkiezingen zijn wel de mogelijkheid om te stemmen voor een lijsttrekker, die wordt voorgedragen door het bestuur.

Morgen is het zover, dan krijgt Nederland een nieuwe premier: de eerste van D66-huize, de eerste die openlijk homo is en de jongste in deze functie ooit.

Rob Jetten (nog een maand 38) heeft er zin in. De ophef over een beoogd D66-staatssecretaris met een niet kloppend cv doet daar niets aan af. Niemand doet iets foutloos, zei hij deze week. En door, met opgeheven hoofd.

'Robot Jetten'

Jetten groeide op in het Brabantse Uden, deed aan atletiek en was zo'n goede sprinter dat hij eens tempomaker was van Sifan Hassan bij een halve marathon. Hij had topsporter willen worden, maar een hartritmestoornis waarvoor hij nu een chip in zijn borst heeft, verhinderde dat.

Het werd een bliksemcarrière in de politiek. Eerst was hij voorzitter van de Jonge Democraten en daarna gemeenteraadslid en fractievoorzitter in Nijmegen. In 2017 werd hij Tweede Kamerlid en al zo'n anderhalf jaar later, op zijn 31ste, fractievoorzitter.

Aan die rol moest hij even wennen. Hij herhaalde zo vaak achter elkaar dezelfde, ingestudeerde antwoorden, dat hij korte tijd 'Robot Jetten' werd genoemd. Hij trok zich er weinig van aan en bleef zich onvermoeibaar inzetten voor thema's als klimaat, Europa en de emancipatie van lhbti'ers.

Zo gaat Jetten om met de haatreacties die hij online ontvangt:

Toenmalig VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff noemde hem in 2019 'klimaatdrammer'. Jetten omarmde dat en liet het op een sweater drukken, die hij graag bij openbare gelegenheden droeg.

Bijvoorbeeld toen hij in 2021 als secondant van toenmalig D66-leider Sigrid Kaag meepraatte over de totstandkoming van het kabinet-Rutte IV. Hij werd minister van Klimaat.

De klimaatdrammer-trui, die naar eigen zeggen nog lekker zit en daarom niet is weggegooid, verdween uit beeld. In plaats daarvan toonde Jetten zich meer een pragmaticus, niet bang om in te leveren op zijn standpunten.

Hij moest wel. Jetten had de ambitie om forse stappen te zetten wat betreft klimaatverbetering, maar een maand na zijn aantreden viel Rusland Oekraïne binnen en moest hij besluiten om de kolencentrales waar hij vanaf wilde, harder te laten draaien.

Het kabinet viel in 2023 en Jetten, die een stap opzij had gedaan voor Sigrid Kaag, wierp zich op als haar opvolger. "Het is tijd voor een nieuwe generatie", zei hij en liet meteen ook weten dat hij wel voelde voor het premierschap.

Daarvoor was het nog te vroeg. De partijen die deel uitmaakten van Rutte IV moesten de rekening betalen. Dat gold met name voor D66, dat door velen werd neergezet als een elitaire woke partij.

De eerste keer dat Jetten lijsttrekker was, verloor D66 vijftien zetels in de Tweede Kamer, er bleven er maar negen over. Hoe anders ging dat de tweede keer. Vlak voor de verkiezingen van eind oktober begon de partij opeens te stijgen in de peilingen.

De jonge lijsttrekker straalde het optimisme uit, waar veel kiezers kennelijk naar snakten in gepolariseerde tijden. Onder de leuze 'Het kan wél' claimde hij de Nederlandse vlag terug van partijen als de PVV. Het migratiestandpunt van D66 werd aangescherpt.

Aanstaand huwelijk

Het hielp mee dat hij het in campagnetijd goed deed in het populaire tv-programma De Slimste Mens, waar hij stralend vertelde over zijn aanstaande huwelijk met de Argentijnse hockey-international Nicolás Keenan.

De energieke Jetten voerde na een aanval op het D66-campagnekantoor een bijna vlekkeloze campagne. Hij maakte een uitglijder in het EenVandaag-debat, waar hij zei dat "een aantal kerels" wel zin zou hebben om met kroonprinses Amalia een militaire training te doen.

Echt moeilijk kreeg hij het er niet door. Het leverde vergelijkingen op met de immer opgewekte Mark Rutte. Diens teflonlaagje, waardoor niets aan hem leek te blijven plakken, zien commentatoren ook in zijn opvolger.

In het debat over het coalitieakkoord, begin deze maand, ging het er "af en toe heel hard aan toe", beaamde hij, maar hij had toch ook "mooie aanknopingspunten" gehoord "waar we mee verder kunnen". Het is een opmerking die de huidige NAVO-baas ook had kunnen maken.

Voormalig D66-leider Sigrid Kaag zegt in de Volkskrant: "Hij heeft geen ego dat hem in de weg zit." En daarmee past hij goed bij het soort mensen dat hij voor zijn minderheidskabinet zocht: zonder een al te groot ego, bereid om over de eigen schaduw heen te stappen.

Het nieuwe kabinet heeft vanmorgen zijn oprichtingsvergadering gehouden, het zogeheten constituerend beraad. Daarna heeft formateur Jetten zijn eindverslag aangeboden aan voorzitter Van Campen van de Tweede Kamer.

De precieze verdeling van de taken tussen de bewindspersonen heeft geen problemen opgeleverd. Volgens ingewijden was er vooraf al veel afgesproken, en hoefde de taakverdeling eigenlijk alleen formeel vastgesteld te worden in het beraad.

Bij eerdere kabinetten leidde de verdeling nog wel eens tot discussie. Er zijn verhalen van kersverse bewindslieden die niet goed opletten tijdens het constituerend beraad en dan ineens een beleidsonderwerp kwijt waren aan een collega.

Iedereen minister 'van'

Het minderheidskabinet telt achttien ministers en tien staatssecretarissen van D66, VVD en CDA. Jetten maakt een einde aan het onderscheid tussen ministers van en ministers voor.

Ministers voor hebben meestal geen eigen begroting, maar het gaf ook de indruk dat ze minder belangrijk waren, zo is nu de redenering. Daarom heeft iedereen nu de aanduiding minister van, ook al is er geen sprake van een eigen begroting.

Het ministerie van Economische Zaken heet voortaan het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Daarmee verdwijnt het ministerie van Klimaat en Groene Groei; de bewindspersonen op dat onderwerp worden ondergebracht bij EZK.

Op dat ministerie treedt maandag ook staatssecretaris Aerdts (D66) aan. Zij wordt verantwoordelijk voor digitale zaken, een onderwerp dat nu nog bij Binnenlandse Zaken ligt.

WW, WIA en integratie

Volgens ingewijden is afgesproken dat op het ministerie van Sociale Zaken minister Vijlbrief (D66) het lastige dossier van de hervorming van sociale zekerheid krijgt. Dat betekent dat hij verantwoordelijk wordt voor het verhogen van de AOW-leeftijd en de versobering van de WW en WIA-uitkeringen.

Zijn collega Aartsen (VVD) krijgt als minister van Werk en Participatie het integratiedossier en de kinderopvang.

Benieuwd wie er in het kabinet-Jetten zitten?

In deze special zetten we alle ministers en staatssecretarissen op een rij.

Vanmiddag houdt de nieuwe ploeg nog een 'startberaad'. Volgens bronnen is dat een semi-formele bijeenkomst om elkaar nog beter te leren kennen, met als centrale vraag 'wat voor kabinet willen we zijn?'.

Maandag volgt dan de officiële beëdiging door koning Willem-Alexander, met aansluitend de bordesscène. In de avond presenteert het kabinet-Jetten zich aan de media. Die gebeurtenissen zijn live te volgen bij de NOS, op radio, tv en online.

Er is sprake van een richtingenstrijd binnen de BoerBurgerBeweging (BBB). Het partijbestuur wil terug naar de agrarische oorsprong en passeert daarom de populaire Mona Keijzer als nieuwe partijleider.

Keijzer, de nummer twee op de lijst, tot aanstaande maandag vicepremier en bij de laatste verkiezingen goed voor meer dan 100.000 voorkeursstemmen, wordt niet de opvolger van Caroline van der Plas die een stapje terugdoet. Dat is Tweede Kamerlid en partijoprichter Henk Vermeer.

Bronnen binnen de partij zeggen dat Keijzer zelf ook graag het stokje wilde overnemen. Ze was de afgelopen tijd demissionair minister voor Asiel en Migratie en deed stevige uitspraken over dat onderwerp.

Vanmiddag kwam er onverwachts een persbericht van de BBB, dat Van der Plas het partijleiderschap overdraagt aan Vermeer. Van der Plas, die in 2021 als eenmansfractie in de Tweede Kamer kwam, vindt het "tijd voor een volgende stap voor de BBB".

Het besluit om terug te treden nam ze afgelopen zomer al. Ze blijft wel Tweede Kamerlid en gaat zich storten op het landbouw- en visserijdossier.

Kwam als verrassing

Ook voor veel BBB'ers kwam de mededeling vanmiddag als een verrassing. Komende dinsdag is er een vergadering van de vier fractieleden, waar de voordracht van Vermeer moet worden goedgekeurd.

Onduidelijk is nog wat Keijzer dan gaat doen. Vooralsnog lijkt het drie tegen één. Naast Van der Plas zou ook demissionair minister Femke Wiersma van Landbouw Vermeer steunen.

Met Keijzer (ex-CDA) als premierskandidaat zette de partij bij de verkiezingen in op asiel en migratie als belangrijk speerpunt. Dat pakte niet goed uit, want het aantal zetels halveerde.

Terug naar de oorsprong

Vermeer en Van der Plas vinden dat BBB weer terug moet naar de oorsprong en vooral een partij van de boeren en de regio moet worden. "We willen niet de PVV-light worden", zeggen bronnen binnen de partij.

De 59-jarige Vermeer richtte in 2019 samen met Van der Plas en een zakenpartner de BoerBurgerBeweging op. Mona Keijzer heeft nog niet gereageerd op de voorgenomen leiderschapswissel.

De CPB-doorrekening van de plannen van het nieuwe minderheidskabinet bewijzen volgens de meeste oppositiepartijen dat D66, VVD en CDA de rekening voor allerlei hervormingen bij de verkeerde mensen neerleggen. De koopkracht van de lage en middeninkomens blijft achter en dat is niet eerlijk, vinden ze.

Ze willen dat de plannen veranderd worden, en daarin konden ze wel eens hun zin krijgen: het aanstaande kabinet-Jetten steunt maar op 66 zetels in de Tweede Kamer en zal dus moeten aankloppen bij de oppositie. Volgende week, bij het debat over de regeringsverklaring, zullen de onderhandelingen daarover waarschijnlijk beginnen.

De rekenmeesters van het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving namen de plannen uit het coalitieakkoord onder de loep. Als ze onverkort uitgevoerd worden -en die kans is klein met een minderheidskabinet- dan gaan de mensen met een laag inkomen er niet of nauwelijks op vooruit.

De gemiddelde koopkracht stijgt wel, maar dat wordt bij deze groepen grotendeels tenietgedaan door maatregelen als de verhoging van het eigen risico in de zorg. Dat stijgt van 385 naar meer dan 500 euro per jaar in 2030.

Meer 'zoet' nodig

JA21 is een van de oppositiepartijen waar het nieuwe kabinet naar kijkt voor steun. Kamerlid Hoogeveen van die partij heeft wel begrip voor sommige hervormingen, zoals fors extra geld voor defensie en het beteugelen van de zorgkosten. "Maar als je daar geen lastenverlichting tegenover zet, dan gaat de koopkracht door het putje."

De balans tussen "zuur en zoet" moet volgens JA21 beter. "En dat is meer dan een jaartje langer minder dure benzine", zegt Hoogeveen, wijzend op de accijnsmaatregel die wel in de plannen zit.

De linkse oppositiepartijen stellen zich harder op. "Gewone mensen gaan honderden euro's meer betalen, terwijl de allerrijksten niets extra's gevraagd wordt. Dat is niet eerlijk en brengt Nederland niet vooruit", zegt fractievoorzitter Klaver van GroenLinks-PvdA. Ook hij wil dat de kabinetsplannen aangepast worden. "Dit moet anders."

Boze emoji

PVV-leider Wilders wijst op X op de verdere verhoging van het eigen risico en plaatst daar een boze emoji bij. In het huidige kabinet wilde zijn partij het eigen risico halveren, maar dat plan ging van tafel nadat de PVV uit de coalitie was gestapt. Dat de nieuwe coalitie wel miljarden investeert in windparken, noemt Wilders "knettergek".

Defensie en onderwijs krijgen er vooral geld bij en ook op het gebied van klimaat en stikstof worden er stappen gezet. Toch waarschuwt het Planbureau voor de Leefomgeving dat die plannen niet genoeg zijn om de klimaat- en stikstofdoelen te halen.

De Partij voor de Dieren en Volt vinden dat ook die plannen "verspijkerd" moeten worden. Niet alleen de "rijken", maar ook de "grootste vervuilers" worden in de huidige plannen gespaard, vindt fractieleider Ouwehand van de Partij voor de Dieren.

De coalitiepartijen benadrukken dat de doorrekeningen laten zien dat de gemiddelde koopkracht toch nog een beetje stijgt, en dat de hervormingen noodzakelijk zijn om de zorg en de sociale zekerheid ook voor de toekomst betaalbaar te houden.

Jetten krijgt graag 'input'

Aanstaand premier Jetten, die vandaag de laatste twee beoogde bewindspersonen uit zijn kabinet ontving, stelt zich ondertussen constructief op tegenover de oppositie. Hij erkent dat de koopkracht "nog wat ongelijk verdeeld" is.

"Maar we hebben gelukkig de komende maanden de tijd om dat te verbeteren", zegt hij. Pas komende zomer moeten de definitieve begrotingen voor volgend jaar klaar zijn. Jetten krijgt daarbij graag "input" van de oppositiepartijen.

Caroline van der Plas legt het partijleiderschap van BBB neer. Ze draagt het over aan Tweede Kamerlid en medeoprichter van de partij Henk Vermeer, blijkt uit een persbericht. Van der Plas blijft wel Tweede Kamerlid, bevestigt de partij aan de NOS.

In de zomer heeft ze al besloten dat ze geen kandidaat meer wil zijn voor het lijsttrekkerschap. "Ik heb vijf jaar lang de kar getrokken en het is tijd voor een volgende stap voor de BBB."

Van der Plas heeft "het volste vertrouwen in Vermeer". Zelf zegt ze zich in de Kamer als volksvertegenwoordiger te gaan storten op het landbouw- en visserijdossier.

De Tweede Kamerfractie spreekt dinsdag over de voordracht van Vermeer als nieuwe fractieleider. Behalve Van der Plas en Vermeer bestaat die uit de Kamerleden en oud-ministers Mona Keijzer en Femke Wiersma. Het is niet zeker of zij akkoord zullen gaan.

Van der Plas vindt dat er met de plannen van de nieuwe coalitie "donkere wolken afkomen op boeren, vissers en tuinders". "Zonder de last van het partijleiderschap" denkt ze "de stem van en voor het platteland beter te vertolken".

Afnemende populariteit

Vermeer is medeoprichter van BBB en vertrouweling van Van der Plas. Hij assisteerde haar bijvoorbeeld bij de coalitieonderhandelingen die leidden tot het kabinet met PVV, VVD en NSC.

Van der Plas kwam in 2021 als eenmansfractie van de BBB in de Tweede Kamer. De partij profileert zich vooral op het gebied van landbouw- en stikstofbeleid. Er volgde in 2023 een grote verkiezingsoverwinning in de provincies, met een nog altijd grote fractie in de Eerste Kamer als gevolg.

Onder meer door deelname aan het kabinet-Schoof verminderde de populariteit van BBB. Bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen behaalde de partij vier zetels.

"Den Haag, here we are!" roept ze na de Tweede Kamerverkiezingen van 2021:

Aankomend premier Rob Jetten reageerde vanmiddag na afloop van zijn werk als formateur op het besluit van Van der Plas. "Ik ben diep onder de indruk van haar enorme arbeidsethos. Ze heeft met een heel klein clubje mensen een partij uit de grond gestampt, die op alle niveaus heeft mee gedaan aan verkiezingen en daar ook grote uitslagen heeft neergezet. Knap dat dat haar gelukt is"

D66 en BBB stonden op veel onderwerpen lijnrecht tegenover elkaar, waarvan het stikstofbeleid het meest in het oog sprong. Ook dat stipt Jetten aan: "Ik heb vaak met haar gebotst in allerlei inhoudelijke debatten. Maar wij hebben altijd ook persoonlijk goed contact gehad." Hij is blij dat ze Kamerlid blijft en dat "we voorlopig niet van haar af zijn".

De nieuwe plannen van het aanstaand kabinet pakken slechter uit voor mensen met een laag inkomen. Terwijl de meeste mensen er nog wel iets op vooruitgaan, blijft hun koopkracht achter. Het leger en het onderwijs kunnen juist meer geld verwachten. En op het vlak van klimaat en stikstof worden wel kleine stappen gezet, maar niet genoeg om de doelen te halen.

Dat blijkt uit de doorrekening van het coalitieakkoord door het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).

Goed om hierbij in het oog te houden is dat het nog om plannen gaat, van een minderheidskabinet. Dat die plannen een-op-een doorgevoerd worden, is hoogst onzeker.

Lagere inkomens minder op vooruit

Mocht dat toch wel gebeuren, dan stijgt de koopkracht weliswaar, maar minder hard dan zonder de plannen. Vooral mensen met een lager inkomen gaan dat voelen. Hun koopkracht gaat er dan minder op vooruit dan die van hogere inkomens. Daarnaast neemt de zekerheid op een uitkering bij het verlies van een baan ook af.

Een van de plannen die mensen met een lager inkomen meer zullen raken dan hogere inkomens, is de verhoging van het eigen risico voor de zorg. Nu is dat nog 385 euro per jaar, het vorige kabinet was van plan om te halveren, maar dat is er nooit van gekomen. Nu wil het nieuwe kabinet van D66, VVD en CDA dat het vanaf volgend jaar verhoogd wordt naar 460 euro.

Daarnaast profiteren mensen met een lager inkomen minder van de nieuwe kindregeling, waarbij het kindgebonden budget en de kinderbijslag worden samengevoegd. De zekerheid van een inkomen neemt ook af, als de coalitieplannen doorgaan. Met name door de voorgenomen versoberingen in de WW- en WIA-uitkeringen.

Politiek verslaggever Eva Wiessing:

"Uit de eerste reacties van de linkse oppositiepartijen blijkt dat ze vooral heel kritisch zijn over de gevolgen voor mensen met een laag- en middeninkomen. Vooral het feit dat de laagste inkomens er helemaal niets op vooruitgaan en de armoede toeneemt, is munitie voor het komende debat.

Maar voor de drie coalitiepartijen zullen de cijfers misschien wel meevallen. Ze hebben steeds gezegd dat ze pijnlijke maatregelen moeten nemen om de defensie-uitgaven te betalen en de kosten van de vergrijzing te dempen. Zij zullen tevreden zijn dat de koopkracht gemiddeld toch nog een beetje stijgt. Dat is precies wat ze hadden gehoopt. Met deze uitkomst hopen ze een goede basis te hebben om met de oppositie te gaan onderhandelen en plannen waar nodig aan te passen."

"Hoe lager je inkomen, hoe hoger de rekening", vat vakbond FNV de cijfers samen. Met name de koopkrachtbevriezing voor de lage inkomens, de hogere pensioenleeftijd en de afbouw van het vangnet voor mensen die hun baan verliezen of arbeidsongeschikt raken, vallen slecht.

Vakbond CNV richt zich vooral op het laatste punt: de versobering van de steun voor mensen die arbeidsongeschikt zijn geraakt. "Er dreigt een rampscenario voor alle werknemers", zegt CNV-voorzitter Piet Fortuin. "Want iedereen kan zomaar arbeidsongeschikt raken en daarmee grotendeels zijn inkomen verliezen. De bescherming van werknemers is straks passé."

Meer geld naar Defensie

De uitgaven aan defensie nemen toe. Daardoor haalt Nederland naar verwachting de nieuwe NAVO-norm. Die schrijft voor dat lidstaten van het verbond 5 procent van hun bruto binnenlands product aan defensie en bepaalde soorten infrastructuur moeten uitgeven.

Ook het onderwijs krijgt er geld bij. Dat zorgt volgens de planbureaus voor een hogere kwaliteit van het onderwijs.

Alle plannen samen leiden ertoe dat de overheidsschuld toeneemt, vooral op de langere termijn. Dat komt met name doordat de defensie-uitgaven tot 2035 zullen groeien en dat er komend decennium ook veel geld vrijgemaakt wordt voor de woningbouw, klimaat en stikstof.

Klimaat en stikstof

Op die laatste terreinen worden wel wat stappen gezet, bijvoorbeeld door de verdere ontwikkeling van windenergie op zee. Door een subsidie voor veehouders die vrijwillig willen stoppen, komen ook de stikstofdoelen iets dichterbij.

Maar de planbureaus waarschuwen nog wel dat de plannen niet genoeg zijn om de klimaatdoelen en de stikstofdoelen daadwerkelijk te halen. Het levert kritische geluiden op van actiegroep Milieudefensie: "Nu wordt grote vervuilers de hand boven het hoofd gehouden, terwijl lage inkomens door het kabinet de meeste koopkracht verliezen."

Het nieuwe kabinet wordt maandag beëdigd.

Eelco Eerenberg is de nieuwe beoogd staatssecretaris van Financiën namens D66. Dat heeft de partij bekendgemaakt. De 41-jarige Eerenberg is nu nog wethouder in Utrecht, met onder meer de portefeuilles Ruimtelijke Ordening, Onderwijs en Volksgezondheid.

Eerder was hij raadslid in Enschede en daarna wethouder in diezelfde plaats, met onder meer de portefeuille Financiën. Hij werd twee keer uitgeroepen tot 'beste jonge lokale bestuurder' door het vakblad Binnenlands Bestuur.

Hij volgt Nathalie van Berkel op als kandidaat-staatssecretaris, die eerder deze week haar kandidatuur introk nadat ze onder vuur was komen te liggen over een foutieve voorstelling van zaken op haar cv.

Studieverleden

De Volkskrant berichtte maandag als eerste over die kwestie. Uit onderzoek van de krant bleek dat Van Berkel jarenlang een verhaal op haar cv had staan dat niet overeenkwam met haar studieverleden.

Studies die op haar cv stonden op LinkedIn, rondde ze niet af. Ook studeerde ze op een lager niveau dan ze opschreef, en stond er een studie op die ze niet daadwerkelijk deed.

Gisteren, een dag nadat ze zich had teruggetrokken als kandidaat-staatssecretaris, gaf Van Berkel ook haar Tweede Kamerzetel op. Van Berkel stond bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen op plek zes van de kandidatenlijst van D66 en was sinds november Kamerlid.

De verwachting is dat Eerenberg morgen langskomt om te praten met formateur Jetten.

D66 was niet op de hoogte van de onwaarheden op het cv van Van Berkel "in de scherpte zoals dat nu naar buiten is gekomen". Dat zei beoogd premier en D66-leider Jetten nadat D66'er Nathalie van Berkel vandaag liet weten dat ze ook opstapt als Kamerlid.

Gisteren liet ze na onthullingen over fouten op haar cv al weten niet meer beschikbaar te zijn als staatssecretaris. Die fouten kwamen naar buiten door onderzoek van de Volkskrant: op het cv van Van Berkel stonden jarenlang studies die ze niet had afgemaakt of zelfs helemaal niet had gevolgd.

Gisteren zei Jetten nog dat Van Berkel tegen D66 altijd open was geweest over het niet afronden van haar studies. Maar "nieuwe vragen" en een "oppositie die zich ging roeren" leidden ertoe dat Van Berkel na een "goed gezamenlijk gesprek" tot de conclusie kwam dat ze geen staatssecretaris moest worden. Vandaag moest Jetten dus erkennen dat hij en zijn partij niet van alle onwaarheden op het cv op de hoogte waren.

Betere begeleiding?

De carrière van Van Berkel bij de partij is kort te noemen: ze was twee jaar lid en werd deze zomer op plek twee achter Jetten gezet voor de verkiezingen. Dat werd na ledenberaad over de kieslijst de zesde plek, nog altijd hoog voor een nieuwkomer van buitenaf.

Na een paar maanden als Kamerlid werd ze door D66 voorgedragen als staatssecretaris op Financiën. Op vragen of Jetten zich de gang van zaken aantrekt en of D66 Van Berkel beter had moeten begeleiden, zei hij dat het gebeurde "uiteraard nog met elkaar besproken gaat worden".

De procedures voor Kamerleden en kandidaten zijn al verbeterd, maar niemand doet iets foutloos, aldus Jetten. "Daarom is er juist deze week waarin de formateur dit soort gesprekken met kandidaten voert."

Volgens de aanstaande premier zal Van Berkel later zelf nog op haar besluiten ingaan. Een woordvoerder van D66 liet vandaag weten dat het voor Van Berkel "heel moeilijk was geworden om door te gaan als Kamerlid" en dat ze daarom besloot haar zetel op te geven.

Dat betekent doorgaans dat de volgende op de lijst van D66 haar plaats inneemt. Jetten moet nu ook op zoek naar een nieuwe kandidaat voor het kabinet. De tijd dringt, want het plan is om maandag op het bordes te staan.

Politiek verslaggever Eva Wiessing:

"Voor Nathalie van Berkel is het een persoonlijk drama en de vraag is: had D66 dit niet kunnen voorkomen? Door haar beter te screenen en beter te begeleiden. Dat gaan ze intern nog bespreken, zei Jetten. Maar dat de partij hier fouten heeft gemaakt, erkende hij al wel. En zo heeft de kwestie ook D66 zelf beschadigd."

Zowel gisteren als vandaag benadrukte Jetten dat het opstappen van Van Berkel haar "eigen keuze" is. Hij noemt het vandaag met "alles wat er speelde" ook "een logische uitkomst". In antwoorden op vragen van journalisten had hij het evenwel over "knopen die gezamenlijk" waren doorgehakt.

Jetten toonde in elk geval veel begrip voor het besluit van Van Berkel om zich nu helemaal terug te trekken. Ook als Kamerlid gaat het volgens hem om de vraag of de discussie over je persoon niet afleidt van "de dossiers waar je je wilt inzetten en de mensen voor wie je op wil komen". Van Berkel heeft daarover volgens hem na een nachtje slapen de conclusie getrokken dat ze ook die rol nu "niet meer goed kan vervullen".

Wat ging er mis met het cv van Van Berkel?

Uit onderzoek van de Volkskrant bleek maandag dat Van Berkel jarenlang een verhaal op haar cv had staan dat niet overeenkwam met haar studieverleden. Studies die op haar cv stonden op LinkedIn, rondde ze niet af. Ook studeerde ze op een lager niveau dan ze opschreef, en stond er een studie op die ze niet daadwerkelijk deed. Na vragen paste ze het vorige week op LinkedIn aan. Ook stuurde ze de krant meerdere keren een ander cv, aldus de Volkskrant.

Nathalie van Berkel, die zich na fouten op haar CV gisteren terugtrok als kandidaat-staatssecretaris van Financiën, stopt ook als Kamerlid. Dat laat ze op X weten. In de korte verklaring staat geen toelichting op het besluit.

Een woordvoerder van D66 laat weten dat het voor haar "heel moeilijk was geworden om door te gaan als Kamerlid" en dat ze daarom besloten heeft haar zetel op te geven. Dat betekent doorgaans dat een volgende op de lijst van D66 haar plaats inneemt.

Van Berkel stond bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen op plek zes van de kandidatenlijst van D66 en was sinds november Kamerlid.

Gisteren aan het begin van de avond liet Van Berkel weten zich terug te trekken als kandidaat-staatssecretaris van Financiën, nadat ze onder vuur was komen te liggen over een foutieve voorstelling van zaken op haar cv.

De Volkskrant berichtte maandagmorgen als eerste over de kwestie.

Uit onderzoek van de krant bleek dat Van Berkel jarenlang een verhaal op haar cv had staan dat niet overeenkwam met haar studieverleden. Studies die op haar cv stonden op LinkedIn, rondde ze niet af. Ook studeerde ze op een lager niveau dan ze opschreef, en stond er een studie op die ze niet daadwerkelijk deed.

In een verklaring gisteren liet Van Berkel weten dat "de discussie die is ontstaan afleidt van de belangrijke opgave waar dit kabinet voor staat". Ze benadrukte dat het nooit haar bedoeling was geweest om op haar cv een onjuiste voorstelling van zaken te geven.

Na vragen van de Volkskrant paste ze het vorige week op linkedin aan. Ook stuurde ze de krant meerdere keren een ander cv, aldus de Volkskrant.

Aankomend premier Jetten maakte het besluit van Van Berkel gisteren kenbaar aan de verzamelde pers op de plek waar hij gesprekken voert met beoogd bewindslieden.

Jetten sprak van een "dapper en moedig besluit" van Van Berkel, dat volgens hem na een goed gezamenlijk overleg was genomen.

De commissie die toezicht houdt op de financiering van politieke partijen vindt dat er extra onderzoek moet komen naar de financiën van BBB. Maar demissionair minister Rijkaart van diezelfde partij vindt dat niet nodig, schrijft hij in een Kamerbrief

Het gaat om transacties tussen de BBB en communicatiebureau ReMarkAble, beide (mede)opgericht door Wim Groot Koerkamp.

De commissie zegt dat BBB niet in strijd met de wet heeft gehandeld door ReMarkAble in te huren en dat heeft een accountant ook bevestigd. Maar tegelijk stelt de commissie in het advies de vraag of het wel gepast is om "opdrachten te gunnen aan commerciële bedrijven die nadrukkelijk verbonden zijn met een partij".

Marktconforme prijs
De onderzoekers kunnen niet vaststellen of er een marktconforme prijs is betaald voor de diensten van het communicatiebureau. Als er deels sprake is van een gift aan de partij, moet dat zo worden vermeld.

De commissie wil daar verder onderzoek naar, maar BBB-minister van Binnenlandse Zaken Rijkaart "acht dit niet noodzakelijk" omdat de accountant goedkeuring heeft gegeven.

De BBB onderschrijft dit en laat in een reactie weten dat de Auditdienst Rijk in december het dossier van de accountant opnieuw heeft beoordeeld. "Daarbij zijn geen bevindingen gedaan en is vastgesteld dat de werkzaamheden correct zijn uitgevoerd", aldus een woordvoerder van de partij.

De commissie adviseert verder om politieke partijen nog eens te wijzen op de richtlijnen om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen. Dat gaat Rijkaart wel doen.

BIJ1

Politieke partijen met ten minste een zetel in de Tweede Kamer moeten een financiële verantwoording afleggen. BIJ1 had stukken niet volledig aangeleverd en moet daarom partijsubsidie terugbetalen.

Een aantal andere partijen had giften in eerste instantie niet volledig gemeld, zag de commissie. Er ontbraken bijvoorbeeld gegevens over donateurs. Die partijen hebben de benodigde informatie later alsnog aangeleverd.

De vier grootste partijen in de Tweede Kamer zijn het erover eens dat leerlingen in het gespecialiseerd onderwijs beter lesmateriaal nodig hebben. Maar de meeste willen geen beloftes doen over structurele financiering om dit te regelen, blijkt uit een rondgang van de NOS.

In het speciaal onderwijs leren kinderen minder goed omdat ze les krijgen uit schoolboeken die niet specifiek voor hen zijn bedoeld, meldde de NOS eerder vandaag. Daardoor kan het nu gebeuren dat 16-jarigen lesboeken voor zich krijgen die volgens de omslag bedoeld zijn voor kinderen in groep 3.

Dat komt omdat de bijna 110.000 leerlingen voor de commerciële schoolboekenuitgevers een te kleine groep vormen om boeken voor te maken, zeker omdat er grote verschillen zitten tussen deze leerlingen. Ze hebben bijvoorbeeld leer- en gedragsproblemen, lichamelijke en verstandelijke beperkingen.

Daarom lanceert de belangenbehartiger van het gespecialiseerd onderwijs, de sectorraad GO, komende maand een landelijk platform met de eerste vijftig lesmaterialen die door teams van leraren en onderwijskundigen zijn gemaakt. Doel is om uiteindelijk volledig te voorzien in leermateriaal voor het gespecialiseerd onderwijs.

Onbegrijpelijk

"Juist voor deze leerlingen is het belangrijk dat ze passend lesmateriaal krijgen", zegt Kamerlid Rooderkerk van D66. "Het is wat mij betreft onbegrijpelijk dat uitgevers hier niet in voorzien, terwijl er wel honderden miljoenen publiek geld naar leermiddelen gaan." Daarom vindt Rooderkerk het "heel goed en belangrijk dat het onderwijs zelf deze handschoen oppakt".

Ook volgens VVD-Kamerlid Kisteman is het "enorm pijnlijk als je als 16-jarige materiaal voor je hebt liggen waar groep 3 op staat". Daar valt dus wat te verbeteren, vindt hij. "Het doel is dat elk kind goed onderwijs krijgt."

"Iedere leerling moet toegang kunnen krijgen tot de juiste leermiddelen", reageert Kamerlid Armut van het CDA. "Lesmethodes moeten in de praktijk aansluiten bij de vraag van leerlingen, juist voor deze kwetsbare groep. Leerlingen in het gespecialiseerd onderwijs mogen niet afhankelijk zijn van het wel of niet bestaan van een markt voor hun leermiddelen: daar ligt een verantwoordelijkheid voor de overheid."

Terug bij af

Volgens de sectorraad GO moet de overheid daarom over de brug komen met een stevige financiële bijdrage op de lange termijn voor het nieuwe platform voor lesmaterialen. Nu is alleen geld toegezegd tot en met 2030. "We kunnen niet opeens stoppen met het platform. Je moet lesmaterialen blijven ontwikkelen en actualiseren. Anders zijn we weer terug bij af."

Bovendien dekt de lopende subsidie de kosten niet. Leraren en onderwijsdeskundigen die lesmaterialen ontwikkelen voor het platform krijgen slechts een vrijwilligersbijdrage en ook draaien scholen grotendeels op voor de kosten.

Maar structurele financiering die de kosten dekt, ook na 2030, willen de coalitiepartijen nu niet beloven. "Als blijkt dat er meer nodig is, dan moeten we daarnaar kijken", zegt Rooderkerk van D66. Armut van het CDA wil niets kwijt over financiering op lange termijn. De VVD is er wel duidelijk over: "De middelen zijn toegezegd tot 2030. Daarna moeten we opnieuw kijken wat werkt en wat niet."

Over de brug

Voor de grootste oppositiepartij Groen Links-PvdA is dit "het zoveelste signaal dat kinderen met een beperking niet worden gezien door het kabinet", aldus Kamerlid Westerveld. Zij vroeg eerder al aandacht voor passend lesmateriaal. "Het is al langer bekend dus. Jullie bericht laat zien dat er te weinig mee is gedaan."

De gevolgen voor deze kinderen zijn "ernstig", zegt Westerveld. De overheid moet hier over de brug komen, vindt ze. Ze gaat er Kamervragen over stellen aan de staatssecretaris. "Het is klip en klaar dat de overheid hier de plicht heeft om te zorgen voor passend lesmateriaal. Recht op goed onderwijs geldt voor álle kinderen."

D66-Kamerlid Nathalie van Berkel, die door haar partij was voorgedragen als staatssecretaris van Financiën, komt toch niet in het nieuwe kabinet. Ze trekt zich terug nadat was gebleken dat ze verkeerde informatie gaf over de studies die ze deed.

De Volkskrant berichtte vanmorgen als eerste over de kwestie. Uit onderzoek van de krant bleek dat Van Berkel jarenlang een verhaal op haar cv had staan dat niet overeenkwam met haar studieverleden. Studies die op haar cv stonden op LinkedIn, rondde ze nooit af. Ook studeerde ze op een lager niveau dan ze opschreef.

In een verklaring laat Van Berkel weten dat "de discussie die is ontstaan afleidt van de belangrijke opgave waar dit kabinet voor staat". Ze benadrukt dat het nooit haar bedoeling was om op haar cv een onjuiste voorstelling van zaken te geven.

Ook beoogd premier Jetten maakte het besluit van Van Berkel kenbaar aan de verzamelde pers op de plek waar hij vandaag gesprekken voerde met beoogd bewindslieden. Jetten sprak van een "dapper en moedig besluit" van Van Berkel, dat volgens hem na een goed gezamenlijk overleg over de situatie was genomen.

Politiek verslaggever Eva Wiessing:

"Nathalie van Berkel gold als een talent binnen D66. Deze zomer kwam ze als nummer twee op de kieslijst, pal achter Jetten. De leden plaatsten haar later op de zesde plek.

De gang van zaken nu is een forse tegenvaller voor Jetten, die haar positie eerder vandaag nog veilig probeerde te stellen. Hij gaf aan dat Van Berkel tegen de partij open zou zijn geweest over de niet-afgemaakte studies.

Maar haar positie was onhoudbaar geworden, vooral omdat het minderheidskabinet met 66 zetels bij alles wat ze voor elkaar willen krijgen steun nodig heeft van de oppositie. En die oppositie begon zich te roeren, zag ook Jetten, die zei dat het 'dan in de weg kan gaan staan van een effectieve rol als staatssecretaris'."

Volgens Jetten was Van Berkel tegen D66 dus open geweest over het niet afronden van haar studies en had ze dat ook in interviews gezegd. "Desondanks zien we vandaag dat het tot nieuwe vragen en ophef leidt." Volgens de aanstaand premier zal Van Berkel daar later zelf nog op ingaan.

De reactie van Jetten:

Volgens Jetten staat deze week van gesprekken met alle kandidaten ook in het teken van de vraag of iedereen een frisse start kan maken en heeft Van Berkel de afweging gemaakt dat dat in haar geval niet zo is.

Jetten hoopt nu zo snel mogelijk met een nieuwe naam te komen. De tijd dringt want volgende week maandag, 23 februari, staat de nieuwe ploeg al op het bordes.

Wat klopte er niet aan het cv van Van Berkel?

Uit onderzoek van de Volkskrant bleek vandaag dat studies die op het cv van Van Berkel stonden op Linkedin niet door haar waren afgerond. Ook studeerde ze op een lager niveau dan ze opschreef.

Zo stond er dat ze een master bestuurskunde volgde aan de Universiteit Leiden, maar ze volgde deze studie op hbo-niveau. Ook maakte ze de studie niet af; ze rondde alleen de propedeuse op het hbo af. Ze deed wel mee aan een toelatingstraject voor de universitaire master, maar maakte ook dat niet af.

Na vragen van de Volkskrant over haar gevolgde opleidingen paste Van Berkel afgelopen vrijdag haar cv op LinkedIn aan.

In de Tweede Kamer stonden deze week de kleintjes tegenover de groten bij een motie over het al dan niet verhogen van de kiesdrempel. De kleintjes wonnen. Wat betekent deze uitslag voor de verhoudingen tussen de oppositie en de coalitie?

Over die coalitie gesproken: de beoogde kabinetsleden zijn nu allemaal bekend. Welke minister heeft de moeilijkste post? En natuurlijk staan Jorn Jonker (die deze week Joost Vullings vervangt) en Marleen de Rooy ook nog even stil bij het einde van het tijdperk-Schoof.

Dat en meer in podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren via NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl

Nederland gaat samen met België en Luxemburg om een uitzonderingspositie vragen over de wolvenstand bij de Europese Commissie. Dat heeft demissionair staatssecretaris Rummenie op de valreep van zijn ambtstermijn met deze landen besproken.

"Wij zijn drie dichtbevolkte en dun beboste landen. De vraag is of wij aan dezelfde criteria moeten voldoen als de andere landen", zegt Rummenie. "Hier willen wij over praten." De Benelux-landen moeten aandringen op meer centraal gestuurd Europees wolvenbeleid omdat de wolf zich ook niet aan landsgrenzen houdt, vindt hij.

De Europese Commissie heeft twee ecologen onderzoek laten doen. Zij concluderen dat de Europese wolvenregio in totaal 500 roedels moet herbergen om de soort 'in het wild' te kunnen laten voortbestaan.

"Het is raar dat alle landen apart moeten vaststellen hoe de wolvenpopulatie in hun land moet overleven", vindt Rummenie. "De Europese Commissie zou meer actief moeten worden in een logische verdeling over de landen."

Doodbijten

Nog een week is Rummenies partij BBB vertegenwoordigd in het kabinet. De partij is voorstander van een "harde aanpak" van de wolf, omdat de roofdieren veel schapen en ander vee doodbijten en soms de confrontatie met mensen aangaat. In Drenthe werd vorige maand nog een wolf bij een basisschool gezien.

Rummenie waarschuwt daarvoor. "De situatie is zorgelijk. Ik blijf erbij: het is niet de vraag óf maar wannéér er iets gebeurt", zei hij na afloop van de laatste ministerraad. "Ik hoop dat het nieuwe kabinet snel met de nieuwe wetgeving aan de gang gaat."

Maar ook zit door het toenemende aantal wolven het ene 'natuurbehoud' het andere in de weg. Zo zijn op Park de Hoge Veluwe bijna alle moeflons door wolven gedood. De moeflon loopt daar al een eeuw rond om door begrazing het heidegebied open te houden.

Aanvallen in 2025

Tot halverwege november waren er 888 aanvallen op dieren geregistreerd, waarmee het record van 770 aanvallen in 2024 is gebroken. Dat blijkt uit een analyse van het ANP op basis van gegevens van BIJ12. Deze organisatie behandelt voor de provincies wolvenzaken.

Ruim de helft van de wolvenaanvallen vond plaats in Gelderland. De Gelderse gemeente Barneveld wordt ook wel de wolvenhoofdstad van Nederland genoemd.

Verder was er vorig jaar een opvallende toename van het aantal incidenten in Friesland. In die provincie werden in de gemeten periode 685 schapen, koeien en pony's gedood. Dat is twee keer zo veel als in 2024.

Die nieuwe wetgeving moet ervoor zorgen dat wolven eerder het etiket probleemwolf krijgen of dat er eerder sprake is van een probleemsituatie zodat ze mogen worden afgeschoten.

De BBB-staatssecretaris had dit nog graag voor zijn vertrek willen regelen maar een Kamermeerderheid, met ook de drie coalitiepartijen D66, VVD en CDA, hield dit tegen. De meningen lopen uiteen van "de wolf hoort niet in Nederland" tot "de wolf is een verrijking, ook in de stad".

De meeste partijen willen wachten tot het benodigde wetenschappelijke onderzoek klaar is zodat daar de juiste wetgeving op kan worden gebaseerd.

Ecologisch onderzoek

De universiteit van Wageningen onderzocht in 2024 hoeveel wolven zich theoretisch gezien in Nederland kunnen vestigen. Daar kwam uit: 23 tot 56 wolvenroedels. Er zijn er nu elf. Een ecologisch onderzoek waaruit moet blijken hoeveel wolven Nederland ook echt 'aankan' wordt verwacht in april of mei.

De universiteit onderzoekt verder hoe de wolf zich door Nederland beweegt. En er loopt ook nog een onderzoek naar het maatschappelijk draagvlak. In Vlaanderen, waar ook verzet is tegen de groeiende wolvenpopulatie, is zo'n maatschappelijk onderzoek ook onlangs van start gegaan.

Geen enkel dier roept in Nederland zoveel emotie op als de wolf. NOS op 3 legt uit waar dat vandaan komt:

Videobeelden van de situatie na het bombardement op de Iraakse stad Hawija zijn niet "willens en wetens" achtergehouden. Ook de commandant, die de beelden bekeek, heeft zorgvuldig gehandeld. Dat is de conclusie van twee commissies die hier onderzoek naar deden.

Het bombardement op Hawija was in 2015 op een bommenfabriek van IS. Pas na publicaties van de NOS en NRC werd duidelijk dat hierbij zeker zeventig burgerslachtoffers waren gevallen.

De commissie-Sorgdrager deed onderzoek naar hoe het kon dat het ministerie van Defensie niets gemeld had over deze burgerdoden. Om daarachter te komen, vroeg de commissie talloze keren naar de beelden die na het bombardement waren gemaakt. Die waren onvindbaar, zo luidde het antwoord.

Beelden bestonden toch wel

Maar na de presentatie van het rapport bleken de verloren gewaande beelden toch bewaard te zijn gebleven. Dat leidde tot verontwaardigde reacties bij de commissie-Sorgdrager, die na het zien van de beelden de conclusies aanscherpte. Volgens de commissie had de commandant, die op basis van de beelden moest melden of er mogelijk burgerdoden waren, niet de waarheid gesproken.

Bekijk hier de beelden van het bombardement in 2015:

Een andere commissie deed vervolgens in opdracht van het ministerie van Defensie onderzoek naar de rol van die commandant. Die commissie concludeert nu dat de commandant "zorgvuldig, volledig en naar waarheid" de informatie heeft opgeschreven en dat hij integer heeft gehandeld.

Demissionair minister Brekelmans zegt dat de commandant op "geen enkele manier verwijtbaar" heeft gehandeld. Hij noemt het voor de commandant "heel belangrijk dat hij niks fout heeft gedaan en integer heeft gehandeld".

'Misverstanden en spraakverwarring'

De commissie die onderzoek deed naar de verdwenen video constateert dat "misverstanden, tekortkomingen, functiewisselingen en spraakverwarring" ervoor zorgden dat de beelden onvindbaar waren. Het advies aan het ministerie van Defensie is daarom om meer te investeren in de informatiehuishouding en archivering.

Brekelmans spreekt in een reactie van "goede lessen". Volgens hem is de archivering inmiddels verbeterd. De minister reisde vorige maand persoonlijk af naar Hawija. Daar bood hij excuses aan voor het bombardement op de stad.