Oppositiepartijen in de Eerste Kamer van links tot rechts willen het kabinetsplan om de AOW-leeftijd te verhogen alsnog van tafel. GroenLinks-PvdA (binnenkort Pro) gaat daar morgen een motie over indienen en lijkt daarvoor een ruime meerderheid te hebben.

Paul Rosenmöller, fractievoorzitter van GL-PvdA in de Eerste Kamer, zegt tegen Nieuwsuur dat het "echt heel belangrijk is" dat die AOW-verhoging van tafel gaat. "Ik denk dat het kabinet dat langzamerhand ook wel ziet. Maar wij moeten nu echt die extra zet gaan geven."

Morgen debatteert de Eerste Kamer met premier Rob Jetten over de regeringsverklaring. De verwachting is dat de AOW-verhoging voor een pittige discussie zal zorgen.

Rosenmöller: "Het is een onbetrouwbare maatregel, want het is een inbreuk op het zwaarbevochten pensioenakkoord dat recent gesloten is." Die kritiek komt ook van de vakbonden, die vast willen houden aan de pensioenafspraken en ook tegen de leeftijdsverhoging zijn.

Levensverwachting

In 2019 spraken de overheid, vakbonden en werkgeversorganisaties met elkaar af dat de pensioenleeftijd vanaf 2028 wordt gekoppeld aan de levensverwachting. Voor elk jaar dat de levensverwachting stijgt, zou de AOW-leeftijd met 8 maanden stijgen. Het huidige kabinet wil die twee per 2033 toch een-op-een aan elkaar koppelen: dus met elk jaar dat de levensverwachting stijgt, stijgt de pensioenleeftijd ook met een jaar.

Ook partijen op rechts, zoals de BBB en PVV, willen van de AOW-maatregel af. BBB-Fractievoorzitter Ilona Lagas vindt de verhoging een "asociaal plan" omdat mensen dan langer moeten doorwerken. "Dit gaat om een afspraak uit het pensioenakkoord. En afspraak is afspraak."

PVV-fractievoorzitter Alexander van Hattem: "Wij willen die verhoging van de AOW-leeftijd onvoorwaardelijk en zo snel mogelijk van tafel". Naast deze partijen hebben ook de SP, ChristenUnie, VOLT, Partij voor de Dieren en 50Plus kritiek op het kabinetsplan, zeggen ze tegen Nieuwsuur. Samen hebben zij een meerderheid in de Eerste Kamer.

Verzachting

Tijdens het debat over de regeringsverklaring eind februari probeerden deze partijen in de Tweede Kamer het verhogen van de AOW-leeftijd al tevergeefs weg te stemmen. Een voorstel over rechts, van de SGP en Groep Makuszower, om de verhoging wat "te verzachten" kreeg toen wel genoeg steun. Coalitiepartijen D66, VVD en CDA beloofden daarmee aan de slag te gaan. Bijvoorbeeld door te kijken naar een minder strenge koppeling tussen de AOW-leeftijd en de levensverwachting en speciale regelingen voor mensen met een zwaar beroep.

Het kabinet zegde vorige maand toe "een pas op de plaats" te maken en nog eens naar beide bezuinigingsmaatregelen te kijken, in overleg met de vakbonden. Maar die weigeren hierover met het kabinet te gaan onderhandelen en hebben acties aangekondigd. Onder andere FNV heeft de Eerste Kamer in een brief opnieuw gewaarschuwd dat het pensioenakkoord wordt gebroken.

In de Tweede Kamer dacht de coalitie dus de angel uit de discussie te hebben gehaald met de beloofde verzachting, maar de Eerste Kamer lijkt niet te vermurwen.

Rosemöller waarschuwt het minderheidskabinet dat ze de oproep om de maatregel terug te draaien niet zomaar naast zich neer kunnen leggen: "Als de Eerste Kamer in meerderheid zegt: die verhoging willen we van tafel en is onverstandig, dan is dat natuurlijk een signaal naar het kabinet. Als ze toch met wetgeving komen, is daar geen meerderheid voor."

Morgenavond na het debat zal de Eerste Kamer stemmen over de motie.

Politiek duider Arjan Noorlander:

"Er wordt al langer voor gewaarschuwd: dit minderheidskabinet krijgt het waarschijnlijk in de Eerste Kamer nog veel moeilijker dan in de Tweede Kamer. Dat gaan we morgen zien tijdens het debat over de regeringsverklaring.

Dezelfde partijen die in de Tweede Kamer het AOW-plan wilden tegenhouden, maar daar niet in slaagden, hebben in de Eerste Kamer wel een meerderheid. Reken maar dat de oppositie weet dat ze die machtspositie hebben en dat ze die ook zullen gebruiken. In eerste instantie bij deze AOW-maatregel, maar we zullen dit nog vaker zien."

Werkgevers en werknemers zijn niet blij dat het kabinet de arbeidsongeschiktheidspremie gebruikt om gaten op de begroting te dichten. In het Arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof) zit op dit moment een reserve van zo'n 39 miljard euro. Toch is het kabinet van plan om de premie nog verder te verhogen.

"Het leidt bij ons en andere grote werkgevers tot gefronste wenkbrauwen", zegt een woordvoerder van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). "De verhouding is enorm uit de pas gelopen sinds 2020."

Werkgevers betaalden de afgelopen jaren steeds meer voor de arbeidsongeschiktheidspremie over het loon van werknemers, oplopend tot zo'n 7,6 procent dit jaar. Dat geld belandt in het Arbeidsongeschiktheidsfonds, waaruit bijvoorbeeld de WIA-uitkeringen worden betaald.

Het vermogen van het Arbeidsongeschiktheidsfonds is sinds 2017 flink gestegen, doordat er jaar op jaar meer geld binnenkomt dan dat eruit gaat:

De arbeidsongeschiktheidspremie is afgelopen jaren voor kabinetten een aantrekkelijke manier geworden om tekorten op de begroting te vullen. Zeker omdat andere opties, zoals de verhoging van de winstbelasting, politiek een stuk gevoeliger liggen.

Onderhandelaar weet niet wat 'Aof' is

Ook het kabinet-Jetten is van plan om de arbeidsongeschiktheidspremie te verhogen om andere zaken te kunnen betalen. Zo staat in de voorjaarsnota een verhoging van de premie ingeboekt om tegenvallende inkomsten van de zorgverzekeringen op te vangen.

In het coalitieakkoord was al eerder een andere verhoging aangekondigd, om een deel van de hogere defensie-uitgaven te financieren. Voor veel politici lijkt de arbeidsongeschiktheidspremie dan ook steeds meer een knop om aan te draaien om de begroting sluitend te krijgen.

Dat blijkt ook uit een saillant detail: aan de onderhandelingstafel van het coalitieakkoord was niet voor iedereen duidelijk wat de Aof-premie precies was. Eén van de onderhandelaars gaf later toe niet te hebben begrepen dat de letters a en o in 'Aof-premie', die die politicus net mede had verhoogd, staan voor arbeidsongeschiktheid.

Hoe zit het met de begroting?

Het verhogen van de arbeidsongeschiktheidspremie is vooral bedoeld om te voldoen aan de Europese regels voor het begrotingstekort. Want de overschotten van de Aof-premie mogen worden ingezet voor de tekorten elders op de begroting.

Die tekorten ontstaan als er aan andere zaken geld wordt uitgegeven. Mede daardoor liggen de inkomsten uit de Aof-premie al jaren miljarden hoger dan de uitgaven en raakt het arbeidsongeschiktheidsfonds steeds verder gevuld.

Maar doordat Nederland al tegen de grenzen aanschurkt van de Europese begrotingsregels kan het geld uit dat fonds niet worden uitgegeven aan "tegenvallers", zelfs niet als het gaat om tegenvallers op het gebied van arbeidsongeschiktheid.

Gemeentes verwachten dat de verhoging van de premie om de defensiekosten te kunnen betalen (de zogenoemde vrijheidsbijdrage) alleen al voor hen een extra tegenvaller van 34 miljoen euro gaat betekenen. "Op het oog zouden er ook andere alternatieven mogelijk moeten zijn dan dit via de arbeidsongeschiktheidspremie te incasseren", zegt een woordvoerder van de VNG.

Vakbond FNV keert zich ook fel tegen de manier waarop het kabinet de premie gebruikt. "Het kabinet is op zoek naar geld en kat nu de premie om tot een oneigenlijke belasting", zegt interim-voorzitter Dick Koerselman van FNV. "Het wordt gebruikt als een verstopte spookbelasting."

De FNV zegt zich maximaal te gaan inzetten om te voorkomen dat de arbeidsongeschiktheidspremie wordt gebruikt voor de zogenoemde vrijheidsbijdrage. Zeker omdat het kabinet ook het mes wil zetten in de hoogte van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.

Ook wil de vakbond dat de zeggenschap over sociale fondsen, zoals het arbeidsongeschiktheidsfonds, weer deels bij werkgevers- en werknemersorganisaties komt te liggen. "Het is tenslotte een verzekeringspremie die bedoeld is voor werknemers, het is óns geld", zegt Koerselman.

Massaclaim tegen de Belastingdienst

Intussen hebben zo'n 2500 werkgevers zich aangesloten bij een massaclaim tegen de Belastingdienst, om de volgens hen te veel betaalde premie van afgelopen jaren terug te halen. Ook enkele gemeentes doen hieraan mee.

Toch wil de VNG zich daar als koepelorganisatie niet bij voegen, omdat zij als overheid niet tegenover de landelijke overheid wil komen te staan. De VNG hoopt via bestuurlijk overleg het kabinet te bewegen af te blijven van de premie.

"Ongeveer 900", "ongeveer 1000", "ongeveer 900". Elke maandag publiceert het ministerie van Justitie en Veiligheid een nieuwsbericht van één zin met de "asielinstroom" van de week ervoor. Die cijfers moeten omlaag, vindt het kabinet, dat 'grip op migratie' wil.

Nederland kan zoveel asielzoekers niet aan, is de gedachte. De zogenoemde asielketen zit verstopt, er is niet genoeg plek om mensen te huisvesten en zorg en onderwijs staan onder druk, vindt het kabinet. Daarom wordt gewerkt aan nieuwe regels in Europa en in Nederland.

Deze week stemde de Tweede Kamer in met het Europese Asiel- en Migratiepact, dat half juni moet ingaan. En over een kleine twee weken behandelt de Eerste Kamer 'de asielwetten van Faber', de asielnoodmaatregelenwet en de invoering van een tweestatusstelsel. En dan is er ook de spreidingswet, die al geldt, maar waarover de discussie voortduurt.

10 jaar praten

Het EU-pact werd donderdag in de Tweede Kamer aangenomen. De coalitie stemde voor. Tegenstand was er op links en bij FVD en de groep-Markuszower.

Het grote bezwaar van radicaal-rechts is dat er soevereiniteit wordt overgedragen aan Europa en dat de regels niet ver genoeg gaan. Links vindt dat de regels juist te streng zijn. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Westerveld noemde het "een hardvochtige route over rechts".

In het Europese migratiepact staat dit:

De positie van D66 is interessant. De partij van premier Jetten beloofde in campagnetijd streng te zijn op migratie, maar is niet gewend hier voorop te lopen. En ook deze week bleek D66 terughoudend.

D66 stemde voor het migratiepact, maar over de bijbehorende terugkeerwet bleek onenigheid te zijn binnen de coalitie. Dat zit zo: het EU-pact gaat vooral over tegenhouden aan de buitengrens. Om mensen terug te sturen, is een extra terugkeerwet nodig. In het regeerakkoord is afgesproken dat ook die gesteund wordt door de coalitie.

Maar dat sluitstuk van het pact bleek strenger dan voorzien. In Brussel stemde D66 al tegen en ook in de Tweede Kamer wil D66 het er toch nog over hebben. Geen denken aan, zeggen VVD en CDA. Wordt vervolgd, want de Tweede Kamer moet zich er nog over buigen.

'Strengste ooit'

Dat was het Europese deel. In ons land wordt ook gewerkt aan asielwetten, de wetten waarvan de vorige minister Faber (PVV) zei dat ze voor het "strengste asielregime ooit" gingen zorgen.

Het kabinet-Jetten zet die wetten door, en dat kan binnen de Europese regels. Het staat landen vrij nationale wetgeving op te stellen binnen de kaders van het migratiepact. Het gaat dan bijvoorbeeld om regels over opvanglocaties, sociale voorzieningen of sommige procedures.

Dit staat in de Nederlandse asielwetten:

Volgens het ministerie is het nodig "de asielketen snel te ontlasten". Daarom worden "nationale keuzes" gemaakt. Nederland wordt daarmee minder aantrekkelijk voor asielzoekers, is het idee.

Of de plannen ook doorgaan, is nog onzeker. Deze maand behandelt de Eerste Kamer de wetten, die in de Tweede Kamer al zijn aangenomen. Mocht de senaat ze goedkeuren, dan voert het kabinet ze "onverkort" uit, staat in het coalitieakkoord.

Maar er is veel kritiek, ook op de uitvoerbaarheid, onder meer van IND, Raad van State, kerken, advocatuur en rechtspraak. De senaatsfractie van D66 is dan ook "heel kritisch", zegt fractievoorzitter Dittrich. Hij dreigt tegen te stemmen, vooral vanwege de strafbaarstelling van illegaliteit, die de PVV er ter elfder ure in kreeg. Dittrich: "Waarom moet dat strafbaar worden? Dat zie ik niet zitten."

Ook binnen de senaatsfractie van CDA leven bezwaren, tekende Trouw eerder op. Daar komt nog bij dat voorstander BBB deze week weer een senator kwijtraakte. Zo komt een meerderheid daar mogelijk in gevaar.

Als de Eerste Kamer er toch mee instemt, kan het snel gaan. Want dan wordt "een reeks instroombeperkende maatregelen met onmiddellijke ingang van kracht", schreef minister Van den Brink (Asiel en Migratie, CDA) vorige week aan alle gemeenten. Hoewel het daarbij wel de vraag is in hoeverre uitvoeringsinstanties er klaar voor zijn.

De minister schreef dit aan de gemeenten, omdat die de al geldende spreidingswet moeten uitvoeren voor betere verdeling van asielzoekers. Dat gaat niet zonder slag of stoot. Op veel plekken is daartegen verzet, bleek ook weer bij de gemeenteraadsverkiezingen.

Gissen

Bij die verkiezingen hebben veel partijen winst geboekt die tegen de komst van asielzoekerscentra zijn. Maar het kabinet houdt nog vast aan opgelegde spreiding. De minister maakte onlangs bekend dat gemeenten voor nog eens tienduizenden plekken moeten zorgen.

De spreidingswet wordt "voorlopig in stand" gehouden, maar moet uiteindelijk "overbodig" worden, staat in het coalitieakkoord. Dat gebeurt sneller als de instroom omlaaggaat, want dan zijn er minder opvangplekken nodig. Zie daar het verband met het EU-pact en de asielwetten.

Naar de 'grip' die het moet leveren, blijft het gissen. Gaat het ministerie uiteindelijk naar weekberichten van "ongeveer 300", ongeveer 500 of "ongeveer 800"? Niemand kan dat voorspellen, al is het maar omdat vluchtelingenstromen voor een groot deel afhankelijk zijn van de situatie in de wereld.

In meerdere gemeenten zitten familieleden en partners namens Forum voor Democratie in dezelfde raadsfractie. Ook partijleider Lidewij de Vos heeft een relatie met een FVD'er die op het punt staat toe te treden tot de Tweede Kamerfractie. "Daar zien we geen probleem in."

Deze week zijn in Nederland een kleine driehonderd FVD-gemeenteraadsleden geïnstalleerd. Daarbij vallen meerdere familiebanden op. Zo heeft FVD-fractievoorzitter Vincent Vos in Hoogeveen een relatie met collega-raadslid Els Bijsterbosch.

"Zij is een hele goede, kwalitatieve dame", zegt Vos over zijn vriendin, die hij zelf een hoge plek op de FVD-lijst heeft gegeven. Volgens hem is er geen sprake van nepotisme of vriendjespolitiek: "Wij selecteren gewoon op goede mensen. En dat heeft niks te maken met of je nou mensen kent of niet. Daar gaat 't helemaal niet om."

Toch lijken persoonlijke relaties wel degelijk een rol te spelen bij FVD. In Steenwijkerland zitten vader en zoon Ronnie en Henri ter Horst namens FVD in de gemeenteraad. In Weststellingwerf zijn familieleden Wendy Poppen-Hofstee en Kevin Hofstee deze week in de raad geïnstalleerd.

In Purmerend werden moeder en zoon Deborah Tollenaar en Rafaël Abadier verkozen. Maar omdat Abadier 17 jaar is, mag hij nog niet aan de slag als raadslid.

Hoewel veel bedrijven strenge eisen stellen aan relaties op de werkvloer, is dat bij FVD niet het geval. De partij "is gewoon een hele leuke familie", zegt FVD-Kamerlid Peter van Duijvenvoorde tegen Nieuwsuur. "We hebben het allemaal heel goed met elkaar, en daar zien we geen probleem in."

Vriend van Lidewij de Vos

Partijleider Lidewij de Vos heeft een relatie met FVD'er en oud-raadslid Massimo Etalle. Hij stond op plek 9 op de lijst voor de Tweede Kamerverkiezingen.

De kans is groot dat hij binnenkort in de Kamer komt: FVD-Kamerlid Freek Jansen gaat mogelijk met ouderschapsverlof en Etalle is op dit moment als eerste aan de beurt om hem te vervangen.

Afsplitsers

In vier gemeenten zijn nu al FVD'ers afgesplitst. In Hoogeveen, Steenwijkerland, Venlo en Apeldoorn werden één of twee FVD-kandidaten met voorkeursstemmen gekozen, maar de landelijke partij wil niet dat zij een zetel innemen. Daarop zijn deze kandidaten voor zichzelf in de gemeenteraad gegaan.

Zo vertrok in Steenwijkerland de nummer 2 op de lijst Sammy van Andel met zijn vriendin omdat zij op plek 7 ondanks voorkeursstemmen niet de raad in mocht. Volgens de landelijke FVD-leiding was zij slechts 'lijstvulling'. "Het is heel jammer dat het zo is gegaan", zegt FVD-Kamerlid Van Duijvenvoorde over de afsplitsers in het land. "Je maakt hele mooie lijsten samen en als het dan niet meer werkt, ja, dan werkt het niet meer."

Nieuwsuur maakte deze week een reportage in de gemeentes waar de aanwezigheid van FVD schuurt en vroeg de politici naar familiebanden en afsplitsers. Meerdere raadsleden zagen het niet zitten een interview te geven:

In meerdere gemeenten zijn FVD'ers met een extreemrechts verleden geïnstalleerd als raadslid. Onder meer in Nieuwegein, waar Frank Folkerts is verkozen. Hij was in het verleden lid van de Nederlandse Volks-Unie (NVU), een extreemrechtse, antidemocratische partij die Hitler en de Duitse bezetting verheerlijkt.

Folkerts wilde deze week geen antwoord geven op vragen van Nieuwsuur over zijn NVU-verleden. "Ik ga deze avond vieren met mijn collega's, en daar laat ik het gewoon bij", zei hij tijdens de installatie van de nieuwe gemeenteraad. Volgens de FVD-fractievoorzitter in Nieuwegein heeft Folkerts 'geen antisemitisch gedachtengoed'.

De partij vindt het niet nodig om afstand te nemen van raadsleden die betrokken waren bij extreemrechts.

Politiek verslaggever Arjan Noorlander

Forum voor Democratie heeft veel weg van een gesloten bolwerk. Je ziet het aan de manier waarop ze met de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen omgaan. Kandidaten die lager op de lijst staan en met voorkeursstemmen zijn gekozen, worden gepasseerd voor getrouwen op de lijst. Niet zelden zijn dat familieleden of partners.

Dat er nu gemeenteraadsleden zitting nemen met een extreemrechts verleden maakt de partij niet uit. Gevolg is dat de meeste andere partijen weigeren met FVD in colleges samen te werken. En dus blijft de partij een buitenbeentje.

De Stemming is deze week al op donderdag opgenomen vanwege Pasen. Een feest dat Joost en Marleen altijd nog doet terugdenken aan die Stille Zaterdag in 2021, waarop Gert-Jan Segers liet weten niet verder te willen formeren met Mark Rutte.

De formatiefase van minderheidskabinet Jetten is inmiddels voorbij, maar hoe zo'n minderheidsconstructie kan uitpakken, werd deze week duidelijk rondom een besluit van minister Sjoerdsma (D66) van Ontwikkelingssamenwerking. Voor zijn begroting zocht hij eerst een meerderheid over rechts, en toen die eenmaal was toegezegd, handelde hij toch naar de voorkeur van links. Wat doet dat met het vertrouwen in de Kamer?

Vertrouwen was ook onderwerp van gesprek bij de BBB deze week. Nadat Mona Keijzer vorige week definitief met de partij brak, zegde senator Robert van Gasteren zijn lidmaatschap op. Dat werd niet gewaardeerd door fractievoorzitter Ilona Lagas, die hem uit de partij zette. Wat blijft er nog over van de BBB in de Eerste Kamer?

Voorjaarsnota

Verder analyseren Marleen en Joost de discussie over kolen die opnieuw is opgerakeld door de energieproblemen die ons staan te wachten. En ze kijken ze naar de voorjaarsnota, die door de internationale situatie waarschijnlijk nog minder rooskleurig gaat zijn dan minister Heinen (VVD) van Financiën al had gedacht.

Dat en meer in podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl

Tientallen landen hebben na overleg samen geëist dat Iran de Straat van Hormuz vrijgeeft. Een deel van deze groep, waaronder Nederland, overweegt mee te doen aan een militaire missie om de zeeroute te beveiligen. Daarvoor wordt wel als absolute voorwaarde gesteld dat de gevechten in de regio eerst gestopt zijn.

Dat is duidelijk geworden door uitspraken van premier Jetten en minister van Buitenlandse Zaken Berendsen. Volgens hen kan de Nederlandse marine een bijdrage leveren door bijvoorbeeld zeemijnen te ruimen, maar dan moeten de aanvallen tussen Iran, de VS, Israël en de Golfstaten dus wel zijn gestopt.

Volgens initiatiefnemer het Verenigd Koninkrijk deden zo'n veertig landen mee aan het virtuele overleg. Deelnemers waren de ministers van Buitenlandse Zaken van landen in Europa, Azië en Latijns-Amerika. Behalve de VS deden alle landen in de G7 mee aan het overleg.

Oproep Trump 'onrealistisch'

De Amerikaanse president Trump heeft landen die gebruikmaken van de strategische waterweg gisteren opgeroepen: "Verzamel wat moed en pak het gewoon." De Franse president Macron noemde het met geweld doorbreken van de Iraanse blokkade te gevaarlijk en onrealistisch. Daar sloot onder meer Nederland zich bij aan.

"Zodra de aanvallen over en weer stoppen, maar de scheepvaart in de Straat van Hormuz niet op gang komt, dan pakt de groep landen zijn verantwoordelijkheid", zei Jetten. Hij zei dat de top van verschillende krijgsmachten de plannen voor een militaire coalitie nader gaat bespreken.

Het initiatief voor de militaire coalitie komt van de Britten en Fransen. Onduidelijk is echter hoeveel landen bereidheid hebben getoond om deel te nemen.

Behalve de oproep aan Iran om de zeestraat vrij te geven, was er geen gezamenlijke slotverklaring. "We moeten eerlijk zijn: als veertig landen bij elkaar komen voor een overleg van anderhalf uur is de kans klein dat er meteen concrete actie komt", zei Berendsen.

Er zijn ideeën uitgewisseld die de komende tijd verder moeten worden uitgewerkt. Er is nog geen concreet verzoek gedaan aan Nederland om marineschepen beschikbaar te stellen, aldus de minister. Maar de kunde voor een dergelijke beveiligingsmissie heeft de Nederlandse marine volgens Berendsen en Jetten wel in huis.

Extra sancties mogelijk

Volgens de minister ligt de nadruk voorlopig op verdere diplomatieke druk op Iran. Er is gesproken over de mogelijkheid van extra sancties tegen het land. De groep landen is het erover eens dat het cruciaal is voor de wereldeconomie om de Straat van Hormuz zo snel mogelijk te heropenen.

De door Israël en de VS begonnen oorlog heeft geleid tot een energiecrisis. Diverse passerende olietankers zijn de afgelopen tijd getroffen door Iraanse vergeldingsaanvallen.

Weinig animo

Trump beweerde dat zelfs de "grootste experts" niet hadden kunnen voorspellen dat het regime in Teheran zou terugslaan tegen Amerikaanse bondgenoten in de regio. In werkelijkheid was voor dit scenario herhaaldelijk gewaarschuwd en had Iran er openlijk mee gedreigd.

Europese landen zijn op voorhand niet op de hoogte gesteld van de aanvalsplannen van de VS en Israël. Er is daarom ook weinig animo in Europa om direct militair betrokken te raken bij het conflict.

Het kabinet gaat een schadevergoeding uitkeren aan mensen die in hun studententijd gediscrimineerd zijn bij controles van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Dat schrijft minister Letschert van Onderwijs in een Kamerbrief.

Het gaat om studenten waarbij tussen 2012 en 2023 is gecontroleerd of ze echt wel uitwonend waren. Uitwonende studenten krijgen een hogere beurs dan studenten die bij hun ouders blijven wonen. DUO controleerde op misbruik van deze regeling.

Uit onderzoek van NOS op 3 en Investico bleek in 2023 dat studenten met een migratieachtergrond onevenredig veel kans liepen op een controle van de fraudeopsporing van DUO:

In 2024 bood de toenmalige onderwijsminister Dijkgraaf zijn excuses aan voor deze "onbedoelde discriminatie". Studenten hadden onterecht huisbezoeken gekregen, beurzen werden ingetrokken of moesten worden terugbetaald, en boetes werden uitgedeeld. DUO is inmiddels begonnen met het terugbetalen van ingetrokken beurzen en opgelegde boetes.

Inmiddels melden steeds meer studenten zich daarnaast voor een schadevergoeding. Die wil het ministerie van Onderwijs nu aan deze studenten uitkeren. Het ministerie heeft besloten dat deze studenten recht hebben op een schadevergoeding, omdat ze op basis van onrechtmatig verkregen gegevens zijn gecontroleerd, de werkwijze indirect discriminerend was en de privacy schond.

500 euro of 2000 euro

Bijna 25.000 studenten zijn tussen 2012 tot 2023 geselecteerd voor een huisbezoek. 12.000 van hen krijgen 500 euro. Bij hen kwam DUO wel aan huis, maar dit had geen gevolgen en er werd geen maatregel opgelegd.

10.000 studenten kregen wél een maatregel en werden bijvoorbeeld gekort op hun beurs. Zij krijgen nu 2000 euro.

Nog eens 4000 studenten zijn in een pilotfase benaderd en zullen zichzelf nog moeten melden voor eventuele compensatie. DUO heeft deze groep niet goed in beeld.

De gedupeerde studenten kunnen ook kiezen voor een "maatwerktraject" als ze denken dat ze meer compensatie moeten krijgen. Ze moeten dan wel bewijsmateriaal aanleveren en ze lopen hierbij het risico dat de uitkering lager uitvalt.

Minister Letschert hoopt met deze regeling de studenten te helpen en de schade snel te vergoeden. Het kabinet trekt voor de regeling 80 miljoen euro uit, waarvan 4 miljoen voor juridische bijstand.

Een "nieuwe indicatiemethodiek", een onderzoek naar de "daadwerkelijke behoefte aan kraamzorg" en een "regionale pool" voor snellere inzet van wachtende kraamverzorgenden. Het zijn enkele maatregelen waarmee minister Hermans (VWS) hoopt de problemen in de kraamzorg aan te pakken. De kraamzorgbranche zal zelf in kaart gaan brengen hoeveel zorg ieder gezin nodig heeft.

Maar de overheid kan en wil de salarissen van kraamverzorgenden niet verhogen. "Daar zie ik de ruimte niet voor", zei de bewindspersoon in het debat over het tekort aan personeel in de kraamzorg.

Unaniem zijn Kamerleden en minister Hermans het erover eens dat het niet goed gaat met kraamverzorgenden door een structureel personeelstekort, een te hoge werkdruk, onvoorspelbare werktijden en lage vergoedingen. Kraamverzorgenden kiezen dan ook vaker voor een andere baan. De problemen bestaan al jaren en inmiddels liggen er vele rapporten, brandbrieven en petities.

Partijen - van links tot rechts, van coalitie tot oppositie - zijn geschrokken van de recente gevolgen van het personeelstekort. Kwetsbare gezinnen, zoals alleenstaande ouders, gezinnen met een laag inkomen, schulden of een niet-Nederlandse achtergrond, worden extra hard getroffen. Kraamvrouwen krijgen fors minder uren en dat leidt tot allerlei gezondheids- en mentale problemen.

"Een schrijnende situatie", vat D66-Kamerlid Vervuurt het gedeelde gevoel samen. "Het piept en kraakt in de kraamzorg", concludeert CU-leider Bikker.

Schaarste

De linkse en rechtse oppositiepartijen zijn echter niet onverdeeld enthousiast over de gekozen aanpak van VVD-minister Hermans, gesteund door de drie regeringspartijen D66, CDA en VVD. De redenering is als volgt: er is, net als overal in de zorg, schaarste aan personeel en daarom moet er beter gekozen worden wie meer en wie minder kraamzorg krijgt. "De beschikbare middelen moeten we inzetten waar het het meest nodig is", zegt Hermans. En dat zijn de kwetsbare gezinnen. "De personeelstekorten in de zorg zijn niet zomaar opgelost."

Ze heeft haar hoop gevestigd op een nieuwe indicatiemethodiek, de KLIM-methode. Voor de geboorte van een kind wordt de zorgbehoefte ingeschat aan de hand van een aantal indicatoren, die in het debat niet duidelijk werden gemaakt. Niet iedereen heeft de minimale 24 uur aan zorg nodig, is de gedachte. Bij een tweede of derde kind zou een gezin met veel familie- of vriendensteun best goed af kunnen zien van de zorg, is het idee.

Oppositiepartij PVV is tegen deze verdeling door schaarste. "Het is een basiszorg en dan moet je niet kiezen tussen groepen", aldus PVV-Kamerlid Van Meetelen. "Alle gezinnen hebben er recht op." Ze wil van Hermans weten of gezinnen met een migratie-achtergrond dan niet meer kraamzorg zullen krijgen. Maar Hermans gaat niet dieper in op de exacte selectiecriteria. Er lopen nu pilots.

Wachtdienst

Oppositiepartijen zoals de ChristenUnie, SGP, SP, GroenLinks-PvdA komen met verschillende concrete voorstellen om het vak aantrekkelijker te maken en om op de opleidingen studenten nadrukkelijker op werken in de kraamzorg te wijzen.

CU-leider Bikker hoopt bijvoorbeeld dat kraamverzorgers niet ook nog moet opdraaien voor hoge reis- en parkeerkosten. De CU vindt, samen met GroenLinks-PvdA, dat het kabinet ook moet kijken naar de vergoeding van een wachtdienst. De kraamverzorgers moeten hun kinderen bijvoorbeeld wel naar de opvang brengen, omdat ze opgeroepen kunnen worden. Bikker: "Die vergoeding is nog geen 20 euro, daar betaal je nog geen uur van de crèche van."

Hermans wijst de verzoeken af, want ze gaat er naar eigen zeggen niet over. "Ik wil niet treden in de verantwoordelijkheden van de werkgevers." De minister wil het voorstel wel aan de orde brengen bij de "landelijke tafel", waar ook werkgevers bij zijn. Ook wil ze daar "goede voorbeelden" uit de praktijk benoemen. De wens van onder andere de SP om de eigen bijdrage van zo'n 5,70 euro per uur af te schaffen, ziet ze niet zitten.

De VWS-minister is het niet eens met de kritiek van bijvoorbeeld JA21 dat er allerlei maatregelen worden aangekondigd, zonder effect op de korte termijn. Hermans wil haast maken met haar plannen. "Ik denk dat al die acties effect hebben", zegt Hermans.

Met spanning wordt er uitgekeken naar de zomer, het seizoen dat de krapte het grootst is vanwege het zomerrooster en de geboortepiek in Nederland.

Na de zelfdoding van twee scholieren in Capelle aan den IJssel neemt in politiek Den Haag de roep weer toe om snel te komen tot een verbod op het delen van slachtofferbeelden. GroenLinks-PvdA (binnenkort Pro) en CDA dienen morgen opnieuw een initiatiefwet in om te komen tot zo'n verbod. Nu ze hun oorspronkelijke voorstel hebben aangepast, is een meerderheid in zicht.

Wie zich schuldig maakt aan het filmen van hulpbehoevende of overleden slachtoffers riskeert een jaar gevangenisstraf of een geldboete van 9000 euro, staat in het wetsvoorstel. Verschillende andere partijen laten zich positief uit over het plan, al heeft niet iedereen al een definitief standpunt ingenomen.

Vandaag werd duidelijk dat er in Capelle aan den IJssel door omstanders beelden zijn gemaakt van de scholieren en dat die verspreid zijn via sociale media, tot afschuw van Kamerlid Mutluer van GroenLinks-PvdA. "Er wordt op geen enkele wijze rekening gehouden met de waardigheid van slachtoffers en nabestaanden. Soms bereiken die beelden eerder de nabestaanden dan de politie."

Samen met het CDA werkt ze al jaren aan een verbod op het maken en verspreiden van beelden van ongelukken, mishandelingen en schietpartijen. Na kritiek van de Raad van State en organisaties als Slachtofferhulp en de Orde van Advocaten heeft Mutluer samen met haar CDA-collega Straatman het wetsvoorstel op een aantal punten aangepast. De kritiek ging onder meer over de handhaafbaarheid, omdat politie en Openbaar Ministerie het al erg druk hebben.

Alleen vervolging na aangifte

Daarom stellen de partijen nu voor om er een klachtdelict van te maken, wat wil zeggen dat er alleen vervolgd wordt als er door een betrokkene aangifte is gedaan. Er wordt een uitzondering gemaakt als het beeldmateriaal een bijdrage levert aan de opsporing of vrijgegeven is door de politie.

Een andere wijziging is dat niet alleen degene die als eerste de beelden publiceert strafbaar is, maar ook iedereen die de beelden verder verspreidt. "Anders word je alsnog jarenlang geconfronteerd met die beelden", zegt Kamerlid Straatman van het CDA.

Sommigen vinden dat je dit soort misstanden niet via het strafrecht moet aanpakken, maar dat je er vooral over in gesprek moet met de samenleving. "Dat hebben we geprobeerd, maar dat heeft onvoldoende gewerkt", meent Straatman. "De aantrekkingskracht om online 'likes' te krijgen, is gewoon te groot. Daarom willen we nu de norm stellen: als je voor de clicks gaat, heeft dat strafbare gevolgen."

Hulp nodig?

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten over zelfdoding helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

De Kamer stemde vandaag in met het EU-migratiepact, maar over de bijbehorende terugkeerwet is onenigheid binnen de coalitie. In het coalitieakkoord hebben D66, VVD en CDA opgeschreven dat ze de nieuwe EU-terugkeerverordening steunen, maar D66 wil daarop terugkomen.

Volgens D66 is er in Brussel uiteindelijk "een veel strenger pakket" aangenomen dan voorzien. "Ik denk dat we hierover moeten gaan praten", zegt Kamerlid Van Asten tegen Nieuwsuur.

VVD-Kamerlid Ellian voelt daar niks voor. "Er is toch geen Spaans bij?", zegt hij over de afspraak in het coalitieakkoord. "Als je hier aan gaat morrelen dan morrel je feitelijk aan de grotere afspraak dat we migratie maximaal gaan beperken." Hij wijst erop dat hem betreft de terugkeerverordening "essentieel" is.

Zo staat zijn CDA-collega er ook in. "De tekst in het coalitieakkoord is heel helder", zegt Kamerlid Straatman. "Wat het CDA betreft gaan we daar geen verandering in aanbrengen."

De terugkeerwet geldt als het sluitstuk van het asiel- en migratiepact, het Europese beleid dat in juni ingaat. In het pact wordt geregeld dat asielzoekers aan de buitengrenzen worden tegengehouden en beoordeeld. Om mensen die geen kans meer maken om te mogen blijven terug te sturen, was nog een terugkeerwet nodig.

Terugkeerhubs

Over het voorstel was de afgelopen tijd veel te doen in Brussel. Vorige maand stemde het Europees Parlement in met een plan dat verder gaat dan een voorstel van VVD-onderhandelaar Azmani dat eerder voorlag.

De wet maakt het makkelijker om uitgeprocedeerde mensen sneller uit te zetten, ook naar plekken buiten de Europese Unie. Dat zijn de zogenoemde 'terugkeerhubs'. Het plan werd aangenomen met steun van de christendemocraten, de rechts-conservatieven en de radicaal- en extreemrechtse partijen.

De partij van Van Asten stemde in Brussel tegen het nieuwe voorstel. D66 is het er onder meer niet mee eens dat gezinnen met kinderen naar de 'hubs' buiten de EU kunnen worden gestuurd. "Dat is een majeure wijziging ten opzichte van het voorstel dat er lag ten tijde van het sluiten van het coalitieakkoord", aldus het Tweede Kamerlid.

'Groot deel uitwerking'

Minister-president Jetten (ook D66) wil niet echt ingaan op de vraag of hij de inhoudelijk bezwaren van zijn partij deelt. Volgens hem zit er nog "een heel groot deel uitwerking achter" de terugkeerwet en lopen er nog onderhandelingen over die uitwerking. Tegelijk benadrukt Jetten dat het coalitieakkoord "heel helder" is.

Ook VVD-Kamerlid Ellian stipt aan dat de onderhandelingen in Europa nog gaande zijn. "Maar wat daar uitkomt dat gaan we steunen." Hij zegt best in gesprek te willen met D66 - "mijn deur staat altijd open" - maar van gedachten veranderen, zit er voor hem niet in. "De terugkeerverordening is superessentieel, dus ik ben daar duidelijk over."

Net als over het migratiepact moet de Tweede Kamer zich ook nog over de Europese terugkeerwet buigen. Het is niet bekend wanneer dat gaat gebeuren.

De nieuwe gemeenteraadsverkiezingen in Gorinchem worden op woensdag 29 april gehouden, heeft de gemeente bekendgemaakt. De gemeenteraad besloot op 31 maart dat de verkiezingen over moesten omdat er vermoedens waren dat er was gefraudeerd met volmachten.

Na het besluit van de gemeenteraad moeten er wettelijk binnen dertig dagen verkiezingen worden gehouden. Burgemeester Melissant had bij het ministerie van Binnenlandse Zaken verzocht om langer de tijd te krijgen, omdat binnen de komende 30 dagen Pasen valt en een deel van de meivakantie.

Maar verlenging van de periode van 30 dagen is niet mogelijk, liet het ministerie weten.

Twijfels over volmachten

Na de stembusgang op 18 maart ontstonden twijfels over het verloop van de verkiezingen in Gorinchem. Een kandidaat op de kieslijst zou vijf keer bij een stembureau zijn langsgekomen met een of twee personen die meerdere volmachten bij zich hadden.

Burgemeester Melissant heeft gisteren een brief gestuurd naar het ministerie van Binnenlandse Zaken waarin ze hen vraagt na te denken over of het stemmen bij volmacht nog wel "aansluit bij de eisen die we vandaag de dag stellen aan integriteit, transparantie en weerbaarheid tegen misbruik". Op het systeem met volmachtstemmen is ook al jaren kritiek van internationale waarnemers.

De Tweede Kamer stemt in met het Europese asiel- en migratiepact. Met 105 van de 150 stemmen voor is de wet aangenomen die ervoor moet zorgen dat de Europese regels hier kunnen gaan gelden.

Na jarenlange onderhandelingen stelde de EU in 2023 vast welke nieuwe migratieregels er nodig waren om het beleid in Europa gelijker te maken. De regels moeten halverwege juni dit jaar ingaan.

In het EU-pact staat onder meer:

Coalitiepartijen D66, VVD en CDA stemden voor het pact, net als PVV, JA21, BBB, SGP, ChristenUnie en 50Plus. Tegenstand was er dus op links en helemaal aan de rechterkant van de Kamer.

GroenLinks-PvdA-Kamerlid Westerveld zei in een verklaring voor de stemming dat de minderheidscoalitie "doelbewust voor een hardvochtige route over rechts" kiest. Ze wees erop dat Nederland "onnodig" regels toevoegt die het beleid strenger maken, zoals de versobering van gezinshereniging en de mogelijkheid om kinderen vast te zetten.

Onhaalbare voorstellen

Dinsdag werd er al gestemd over een aantal plannen om het pact aan te passen, onder meer van Westerveld. Vrijwel geen voorstel haalde toen een meerderheid, vooral omdat de coalitiepartijen niet 'meestemden' met rechts om het pact aan te scherpen en ook niet met linkse partijen om de regels te versoepelen.

ChristenUnie-Kamerlid Ceder, die ook voorstellen had gedaan om de wet aan te passen, stemde vandaag wel voor. Hij noemde het pact "een serieuze stap vooruit, na een lange periode van symboolpolitiek en onhaalbare voorstellen".

'Meer soevereiniteit voor Brussel'

Forum voor Democratie stemde tegen. Kamerlid Russcher stelde in zijn stemverklaring dat met het pact het migratieprobleem wordt "verdeeld en vergroot".

Kamerlid Lammers van de van de PVV afgescheiden Groep Markuszower stemde tegen het EU-pact omdat het "een verdere overdracht van soevereiniteit aan Brussel" betekent. "We hebben geen Europees pact nodig, maar een Nederlands pact."

Minister Van den Brink van Asiel en Migratie noemde het pact eerder "een belangrijke stap" om meer grip te krijgen op migratie, iets waar het al jaren over gaat in politiek Den Haag.

Na de Tweede Kamer moet ook de Eerste Kamer zich nog buigen over de Nederlandse goedkeuring van het Europese pact. Als de stemming daar langs dezelfde lijnen gaat als vandaag, is er ook in de senaat een meerderheid.

Nederland verlengt de missie van het luchtverdedigings- en commandofregat Zr. Ms. Evertsen met een maand tot begin mei. "We hebben een grote toegevoegde waarde voor dat gebied", zei minister van Defensie Yesilgöz na afloop van de ministerraad. Frankrijk heeft Nederland gevraagd "erbij te blijven".

De bemanning van de Evertsen, zo'n 200 mensen, beschermt EU- en NAVO-bondgenoten in het Middellandse Zeegebied tegen aanvallen vanuit Iran. Ook de beveiliging van het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle en andere marineschepen vallen onder de taken.

Het Nederlandse fregat kan dankzij speciale apparatuur dreigingen vanuit de lucht, zoals raketten en drones, heel vroeg detecteren. Er kan dan snel gewaarschuwd worden waar het projectiel gaat neerkomen. Ook kan de Evertsen zelf drones uit de lucht schieten.

5 miljoen euro

De verlenging kost 5 miljoen euro, de missie komt daarmee in totaal op 7,5 miljoen euro, zegt het kabinet. Op 11 maart stemde een ruime Kamermeerderheid in met de missie, al heeft het kabinet formeel geen goedkeuring nodig.

Behalve de coalitiepartijen staan GroenLinks-PvdA, PVV, JA21, Groep Markuszower, BBB, ChristenUnie, SGP, 50Plus, Volt en Mona Keijzer achter de inzet. Dat is een meerderheid van 134 van de 150 zetels.

Het tijdelijke, gedeeltelijke verbod op het gebruik van staalslakken wordt eenmalig met een half jaar verlengd. Dat schrijft staatssecretaris Bertram (CDA) in een brief aan de Tweede Kamer, voordat zij vanochtend over het onderwerp in debat ging.

Staalslakken blijven over na het produceren van staal. Ze worden gebruikt als goedkoop bouwmateriaal, bijvoorbeeld in de wegenbouw, maar zijn zeer verontreinigend voor het milieu als ze nat worden en gaan lekken.

De verlenging, tot januari 2027, moet ruimte bieden om alsnog nieuwe onderzoeken naar de effecten van het materiaal op mens en milieu uit te voeren. De NOS berichtte gisteren met Nieuwsuur dat die onderzoeken, door voormalig staatssecretaris Aartsen (VVD) in juli aangekondigd, nog altijd niet zijn gestart.

Startschot niet gegeven

Dat de onderzoeken nog altijd niet zijn gestart is opmerkelijk, want het RIVM stelt dat er al in september een voorstel is besproken met het ministerie. Uit een reactie van het ministerie werd niet duidelijk waarom dat startschot niet al was gegeven.

Aartsen zei dat de onderzoeken een belangrijke onderbouwing moeten bieden voor maatregelen ter opvolging van het tijdelijke verbod. Dat verbod, een 'noodmaatregel', werd na een aangenomen motie van de Partij voor de Dieren ingesteld.

Alsnog toestemming

Bertram laat de Kamer weten gisteren alsnog halsoverkop toestemming te hebben gegeven aan het RIVM om de onderzoeken uit te voeren. Kamerleden willen opheldering van Bertram waarom er zo lang is gewacht met de onderzoeken.

Volgens het RIVM duren de onderzoeken minimaal een jaar om uit te voeren. Daarmee zouden de resultaten te laat komen om te bepalen wat er na januari 2027 met het tijdelijke verbod op staalslakken moet gebeuren. Bertram vraagt het RIVM nu haast te maken, want het tijdelijke verbod kan niet nog een keer worden verlengd.

Het RIVM laat weten nog niet te kunnen zeggen of een snellere uitvoering mogelijk is. "We zullen daar eerst met de minister over in gesprek gaan", zegt een woordvoerder.

Nu de gasprijzen hoog zijn, gaan er in de politiek nadrukkelijker stemmen op om de kolencentrales in Nederland langer open te houden. Volgens de wet moeten ze uiterlijk 2030 de deuren sluiten, omdat ze zeer vervuilend zijn.

"Vloeken in de kerk", noemde CDA-leider Henri Bontenbal het toen hij vorige week tijdens een debat weer het balletje opwierp om de drie kolencentrales in Nederland toch langer open te houden. Hij vindt dat Nederland de optie achter de hand moet houden.

"Als de keuze wordt geen stroom of kolenstroom dan denk ik dat heel veel mensen liever tijdelijk vieze kolenstroom willen", zegt Bontenbal. "De kolencentrales moet je ombouwen naar biomassacentrales. Intussen moeten we alles op alles zetten om de verduurzaming voor elkaar te krijgen."

Veel elektriciteit komt van kolencentrales

Gas- en kolencentrales zijn op dit moment belangrijk voor de stabiliteit op het stroomnet: ze springen bij op momenten dat er geen wind en zon is om elektriciteit te produceren. Doordat het gas de afgelopen weken duur was, draaiden vooral de kolencentrales weer op volle toeren.

De drie kolencentrales in Nederland leveren op piekmomenten ongeveer 15 procent van de stroom in Nederland:

Omdat er vanaf 2030 dus geen kolenstroom meer mag zijn, riep netbeheerder Tennet vorig jaar de politiek al op om een plan te maken voor een alternatief op windstille en bewolkte dagen. Het kabinet is nog bezig met dat plan, het zogeheten capaciteitsmechanisme.

Het vraagstuk is de laatste weken een stuk urgenter geworden door de oorlog in het Midden-Oosten, want als de gasprijzen zo hoog blijven, zijn gascentrales ook geen aantrekkelijke optie meer. Daarmee valt dus ook een andere belangrijke stroombron weg.

Politiek gevoelig

Partijen als PVV, JA21 en Forum voor Democratie hebben geen bezwaren tegen vervuilende kolencentrales. Ook de VVD is niet per se tegenstander, maar dat ook het CDA het onderwerp nu opnieuw ter sprake brengt, ligt zeer gevoelig bij coalitiepartner D66. Rob Jetten heeft zich altijd hard gemaakt voor de sluiting van kolencentrales.

Jetten poseerde in 2019 bij een verkiezingsposter over de kolencentrale aan de Hemweg in Amsterdam. Hij kreeg daar veel kritiek op, omdat door de sluiting veel werknemers van de centrale hun baan verloren:

Ook bij GroenLinks-PvdA (binnenkort Pro), de grootste oppositiepartij is er grote weerstand tegen het voorstel van het CDA. "Dit is een fossiele reflex die partijen vaker hebben in crisistijden", zegt Kamerlid Sjoukje van Oosterhout van GroenLinks-PvdA. "De kolencentrales geschikt maken voor biomassa is een enorme investering. Terwijl we juist volle bak moeten investeren in groene energie van eigen bodem en het isoleren van woningen."

Belgie haalt capaciteit weg

België kijkt vanwege de hoge olie- en gasprijzen al wel weer veel nadrukkelijker naar kolen en specifieker: naar de kolencentrales van Nederland. De Belgische regering heeft voor de komende tijd een derde van de capaciteit gekocht bij Uniper, de eigenaar van de kolencentrale op de Rotterdamse Maasvlakte.

"Die capaciteit is nu dus niet meer beschikbaar voor Nederland", zegt Uniper-directeur Dyonne Rietveld. "Ik zou liever hebben dat Nederland de reservering maakt, want dan kunnen we het ook hebben over de vraag of we biomassa kunnen gaan gebruiken."

Rietveld hoopt dat de kolencentrale op de Maasvlakte ook na 2030 nog een rol kan spelen. "Kolencentrales hebben geen toekomst, dat weten we allemaal, maar als we ze ombouwen naar biomassacentrales zijn we niet te afhankelijk van één bron."

Weerstand tegen biomassa

Ook biomassa leidt al jaren tot discussie: er worden (buitenlandse) bossen voor gekapt en veroorzaakt net zo goed CO2-uitstoot. In 2022 zette Jetten, toen nog minister van Klimaat en Energie, abrupt de subsidies voor biobrandstoffen stop vanwege de grote weerstand tegen het gebruik ervan.

Rietveld van Uniper en CDA-leider Bontenbal zien daarvoor dezelfde oplossing: de CO2 opvangen en opslaan onder de Noordzee. "Dan heb je duurzame energie, negatieve CO2-emissie en regelbaar vermogen", zegt Rietveld. "Maar dan hebben we duidelijkheid nodig en politieke steun."

Rietveld waarschuwt dat zonder die duidelijkheid na volgend jaar de sluiting van de kolencentrale op de Maasvlakte onomkeerbaar is. "Het kabinet kan dan niet meer last minute ons een telefoontje geven dat de centrale toch moet aanblijven", zegt zij. "Die capaciteit is dan dus echt weg."

Een meerderheid van de Tweede Kamer is voor het invoeren van een speciaal ticket in het openbaar vervoer, waarmee mensen komende zomer in de daluren veel goedkoper kunnen reizen. Dat bleek vanmiddag tijdens een debat in de Tweede Kamer. Probleem is wel dat de partijen het niet eens zijn over hoe zo'n kortingskaartje moet worden betaald.

Het gaat om een voorstel van Kamerlid De Hoop van GroenLinks-PvdA (binnenkort Pro). Hij wil dat het kabinet deze zomer een 'klimaatticket' invoert. Reizigers betalen dan negen euro per maand en kunnen vervolgens onbeperkt in de daluren reizen. In 2022 experimenteerde Duitsland al met een vergelijkbaar kortingsticket.

De Hoop pleit al langer voor zo'n klimaatticket en ziet nu een extra voordeel vanwege de oorlog in het Midden-Oosten. "Je betaalt minder en het is beter voor onze groene toekomst. Als meer mensen de bus of trein nemen, verbruiken we minder brandstof. Dat helpt in tijden waarin energie schaars en duur is."

Positief ontvangen

Een meerderheid van de aanwezige Kamerfracties reageert positief op het voorstel. Zo zegt D66'er Huidekooper "blij te zijn dit voorstel te horen". Kamerlid Heutink (Groep Markuszower) meent dat het kansen biedt en ook VVD-Kamerlid Schutz staat ervoor open.

Wat zijn de daluren?

De daluren in het openbaar vervoer (trein, bus, tram, metro) zijn de tijden buiten de ochtend- en middagspits, als het rustiger is. Doordeweeks is dat voor 6:30 uur, tussen 9:00 en 16:00 uur en na 18:30 uur. Zaterdag en zondag vallen helemaal onder de daluren.

Zo verenigd als de Tweede Kamer is over het uitgangspunt van het voorstel, zo verdeeld bleken de Kamerleden over hoe ze het kortingsticket willen betalen.

Kosten 400 miljoen

Volgens initiatiefnemer De Hoop kost het invoeren eenmalig zo'n 400 miljoen euro. Daarmee kunnen mensen van mei tot en met september onbeperkt reizen in de daluren. Hij wil dat financieren door een geplande verlaging van de overdrachtsbelasting, die mensen betalen als ze een tweede woning kopen, niet door te laten gaan.

Dat dekkingsvoorstel leidt niet bij iedereen tot positieve reacties. Zo zien Groep Markuszower en de SP liever dat het geld uit het Klimaatfonds komt. En Kamerlid Grinwis van de ChristenUnie vindt dat er sprake is van een "structureel probleem", dat je niet oplost met een eenmalige investering.

Als het de Kamer niet lukt om het eens te worden over de dekking dreigt het plan te sterven in schoonheid. "Als we allemaal een andere financiële dekking hebben, komt er helemaal niks", verzuchtte Kamerlid Heutink in het debat. Achter de schermen gaan de partijen doorpraten over een dekking waarin ze zich allemaal kunnen vinden. Ook coalitiepartijen D66 en CDA willen daaraan meewerken.

Onderwegpas

Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur wil ook best naar een kortingsticket in het OV kijken. Het kabinet denkt op dit moment na over welke maatregelen allemaal kunnen werken om mensen te compenseren voor de stijgende prijzen. Volgens Bertram moet het openbaar vervoer ook onderdeel zijn van dat maatregelenpakket, maar mag het niet te veel kosten.

Afgelopen najaar lag er al een plan om minima en jongeren goedkoper met het openbaar vervoer te laten reizen: de Onderwegpas. Toen lukte het niet om daar afspraken over te maken met alle vervoerders. Daarom kwam het kortingsticket er niet.

Minister Sjoerdsma ligt van alle kanten onder vuur vanwege de manier waarop hij steun probeert te verwerven voor zijn plannen. Vorige week wist hij een meerderheid 'over rechts' te krijgen voor zijn begroting in de Tweede Kamer. Nog geen week later kijkt hij naar links, ook met het oog op de Eerste Kamer.

De oppositie verwijt hem dat hij "van twee walletjes probeert te eten". Ook coalitiepartij CDA is kritisch over de gang van zaken.

Sjoerdsma (D66) kwam deze week met een plan om de bezuiniging op hulpgeld voor de VN-organisatie UNRWA ongedaan te maken. De Nederlandse steun aan deze hulporganisatie is sinds 2024 afgebouwd van 19 naar 11 miljoen euro, omdat er sprake zou zijn van verstrengeling met terreurorganisatie Hamas.

Als minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking wil Sjoerdsma nog dit jaar regelen dat er weer 8 miljoen extra komt. Hij vindt dat er voldoende verbeteringen zijn doorgevoerd bij de organisatie. En bovendien, zei hij vandaag in een debat, "is adequate steun voor Palestijnen in nood zonder UNRWA niet mogelijk".

Handtekening ingetrokken

Het plan staat haaks op wat er vorige week in de Tweede Kamer gebeurde. Daar lag een voorstel van GroenLinks-PvdA, Partij voor de Dieren en D66 om de banden met UNWRA te herstellen, maar Sjoerdsma's partij haalde zijn handtekening weg, om te voorkomen dat rechtse partijen als JA21 de volledige begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zouden wegstemmen.

Afgelopen maandag kwam Sjoerdsma met het plan om toch 8 miljoen extra voor de hulporganisatie te regelen. Dat moet dan gebeuren bij de behandeling van de najaarsnota. Hij doet dat volgens een deel van de Kamer met het oog op de begrotingsbehandeling in de Eerste Kamer, waar GroenLinks-PvdA de grootste partij is.

Dat gaf de minister vandaag ook toe. Hij zei dat er in de Eerste Kamer nog "geen automatische meerderheden" zijn voor de begroting die hij erfde van het vorige kabinet en dat hij "een weg" wil vinden om die toch te krijgen.

'Zo zijn we niet getrouwd'

Het "slalommen" van Sjoerdsma is de meeste oppositiepartijen een doorn in het oog. Ze noemen het ongekend, ongehoord, ingewikkeld en een cynisch spel. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Kröger vindt dat hij een keuze moet maken: "Je kunt niet de ene week het ene kiezen en de andere week het andere."

"Zo zijn we niet getrouwd, dit wordt een heel lastige manier van werken", voegde JA21-Kamerlid Hoogeveen daaraan toe.

Ook coalitiepartner CDA is kritisch. Kamerlid Van Ark zei dat het een volgende keer anders moet. "Dit is een goede les voor hoe wij als minderheidskabinet moeten handelen om meerderheden te krijgen." Het CDA-Kamerlid stelde dat haar partij er altijd voor is geweest om de Nederlandse steun aan UNWRA te hervatten en dat ze er ook steeds op heeft vertrouwd dat er een nieuw voorstel komt, omdat dat ook in het coalitieakkoord is afgesproken.

Nicole Maes van de VVD ging niet uitgebreid op de gang van zaken in, maar klonk voorzichtig kritisch. "Wij waren ook verrast maandagochtend, daar zal ik geen geheim van maken."

Het debat is niet afgemaakt. Het gaat volgende week donderdag verder.

De Tweede Kamer en het kabinet zijn bezorgd of Oekraïne wel de beloofde Amerikaanse wapens krijgt om de strijd tegen Rusland vol te houden. De vrees is dat raketten en munitie voor luchtverdedigingssystemen ingezet worden in het Midden-Oosten, waar de VS samen met Israël een oorlog voert tegen Iran.

Vorige week meldde de Washington Post op basis van anonieme bronnen dat het Pentagon, het Amerikaanse ministerie van Defensie, overweegt om wapens die in het kader van het PURL-programma naar Oekraïne zouden gaan, naar het Midden-Oosten te sturen. In de oorlog daar raakt bepaalde munitie op, naarmate het conflict met Iran langer duurt.

In het PURL-verdrag is afgesproken dat de VS wapens aan Oekraïne levert, maar dat ze worden betaald door Europese landen. Kamerlid Piri van Progressief Nederland, dat in de Kamer nog GroenLinks-PvdA heet, wilde in het vragenuur van minister Berendsen (Buitenlandse Zaken) weten hoe we ervoor gaan zorgen dat Kyiv de strijd kan volhouden, als Amerika zijn aandacht verlegt naar het Midden-Oosten.

Berendsen verwees naar de NAVO, die heeft gezegd dat Washington garandeert dat alle wapens die al betaald zijn, geleverd zullen worden aan Oekraïne. "Maar dat betekent niet dat wij niet bezorgd zijn", voegde hij daaraan toe. Onduidelijk is hoe het gaat met toekomstige zendingen. Bovendien is er al vertraging bij de leveringen.

Dat komt doordat de VS alle transportcapaciteit via de lucht nodig heeft voor de oorlog tegen Iran. De wapens en munitie voor Oekraïne moeten daardoor over zee verstuurd worden, en dat duurt langer.

Patriots

Daarnaast stelt Amerika de wapenpakketten voor Oekraïne samen. Het zou kunnen dat toekomstige pakketten niet de wapens bevatten waar Oekraïne om vraagt, zoals Patriot-raketten.

In het Midden-Oosten zijn inmiddels 2400 van die raketten afgeschoten, terwijl de jaarlijkse productiecapaciteit maar 650 stuks is, rekende Kamerlid Piri voor. Net als minister Berendsen ziet ze daarin de noodzaak om binnen Europa te werken aan alternatieven voor de Amerikaanse wapensystemen. Toch onderstreepte Berendsen dat het belangrijk is om de VS "ook aan de oostkant van Europa te houden".

Dat ziet zijn partijgenoot Bontenbal, leider van het CDA, net zo. "We hebben de steun van Amerika nodig om Oekraïne te kunnen blijven helpen. Als Oekraïne het niet vol kan houden, dan zouden de gevolgen daarvan ook heel slecht zijn voor Europa."

Als Washington toch de beloofde wapens naar het Midden-Oosten stuurt, dan zou er wat Bontenbal betreft "een stevig gesprek" gevoerd moeten worden door de EU met het Witte Huis. "Maar de vraag is wat de president van Amerika zich daar dan van aantrekt."

CDA: steeds minder begrip voor oorlog Iran

Europa is volgens hem in deze situatie terechtgekomen doordat we onze eigen veiligheid niet op orde hebben en daarom afhankelijk zijn van de VS met zijn wispelturige president Trump. "Het is op eieren lopen", zegt Bontenbal, die ook steeds minder begrip heeft voor de oorlog die Trump begonnen is tegen Iran.

"De afgelopen weken hebben we gezien dat de doelen van de oorlog nog steeds niet heel duidelijk zijn, net als de exit-strategie."

BBB-senator Robert van Gasteren, die vrijdag publiekelijk brak met de partij, is uit de fractie gezet. Fractievoorzitter Ilona Lagas wil geen mensen in de Eerste Kamerfractie die geen lid zijn van de BBB.

Van Gasteren zei vrijdagavond, op een tumultueuze BBB-bijeenkomst, op het podium zijn lidmaatschap op. Hij zei daarbij dat hij wel in de senaatsfractie wilde blijven "om het BBB-geluid te laten horen".

Lagas heeft vanmorgen in de fractievergadering laten weten dat daar geen sprake van kan zijn. "Laat ik hier helder over zijn: wie BBB vertegenwoordigt in de Eerste Kamer, is lid van BBB."

Ze stelt dat het lidmaatschap voor BBB geen formaliteit is "maar een wezenlijk onderdeel van de gezamenlijke verantwoordelijkheid en verbondenheid met de partij en haar leden".

Married At First Sight-effect

De fractie heeft Van Gasteren vanmorgen verzocht om zijn BBB-zetel terug te geven. Volgens fractievoorzitter Lagas heeft hij laten weten dat hij daar nog deze week een besluit over neemt.

Lagas zei vanmiddag tegen de pers dat ze het "een vreselijk besluit" vond om Van Gasteren uit de fractie te zetten. Inhoudelijk waren er wat haar betreft geen meningsverschillen.

Ze spreekt van een soort Married At First Sight-effect. In 2023 werd de nog nieuwe partij BBB ineens de grootste partij in de Eerste Kamer "en dan weet je niet met wie je komt te zitten".

Als Van Gasteren besluit om door te gaan als senator en zijn zetel mee te nemen, heeft de BBB-senaatsfractie er nog elf over. Aanvankelijk waren dat er zestien.

Er hebben zich, voor Van Gasteren, vier senatoren afgesplitst: twee sloten zich aan bij D66, één stapte over naar Forum voor Democratie en één ging door als zelfstandig senator.

Twintig fracties in senaat

Op de BBB-bijeenkomst van afgelopen vrijdag keerde oud-minister Keijzer BBB de rug toe. Ze was in februari al uit de Tweede Kamerfractie gestapt.

Een groot aantal leden, onder wie veel prominenten, wilde door middel van mediation nog kijken of Keijzer terug kon komen, maar dat gaat dus niet gebeuren.

In het weekend werd bekend dat ook oud-Tweede Kamerlid Claudia van Zanten en oud-bestuurslid Florian Huiskamp zich van de BBB hebben afgekeerd.

BBB was na de verkiezingen in 2023 de grootste fractie in de Eerste Kamer, maar is ingehaald door GroenLinks-PvdA die nog altijd veertien zetels heeft.

Zolang Van Gasteren de knoop over zijn zetel nog niet heeft doorgehakt, vormt hij de twintigste fractie in de Eerste Kamer. Daarmee is het oude record van negentien senaatsfracties verbroken.

Fractievoorzitter Lagas durft niet uit te sluiten dat nog meer Eerste Kamerleden de BBB-fractie verlaten. Toen ze daar vanmorgen in de fractievergadering naar vroeg bleef het volgens haar stil.

Een week nadat een Kamermeerderheid ertegen stemde, schrijft minister Sjoerdsma (D66) dat hij de steun aan de UNRWA nog dit jaar wil herstellen. De minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking licht dat toe in een brief aan de Kamer, die bij een aantal partijen verbazing en irritatie wekt.

De UNRWA is een organisatie van de Verenigde Naties die sinds 1949 noodhulp, medische hulp en onderwijs aan Palestijnse vluchtelingen in het Midden-Oosten biedt.

Gezien de actuele situatie in Gaza is het volgens Sjoerdsma "van groot belang" dat alle mogelijke hulp zo "efficiënt en effectief mogelijk de mensen in Gaza en de bredere regio kan bereiken". Met de huidige situatie is VN-organisatie UNRWA volgens hem hard nodig omdat die de infrastructuur en het netwerk heeft om de Palestijnen te bereiken, aldus Sjoerdsma.

De Nederlandse steun aan de UNRWA werd sinds 2024 afgebouwd van 19 naar 11 miljoen, met het doel tot 2030 nog verder af te bouwen.

Een Kamermeerderheid twijfelde toen aan de onpartijdigheid van de VN-organisatie die mogelijk te veel vervlochten was met de Palestijnse terreurbeweging Hamas. Negen medewerkers van de UNRWA werden ontslagen vanwege mogelijke betrokkenheid bij de aanslagen op 7 oktober 2023. Een later onderzoek concludeerde dat er geen bewijs was dat UNWRA banden heeft met Hamas, maar dat de organisatie wel maatregelen moest nemen om de neutraliteit te versterken. Dit laatste onderzoek richtte zich meer in algemene zin op de neutraliteit van de UNRWA en niet op individuen.

Volgens Sjoerdsma is dat proces om de neutraliteit te versterken nu aan de gang en is de nood zo hoog dat hulp via de UNRWA wegens gebrek aan alternatieven weer meer gesteund moet worden. In de brief schrijft Sjoerdsma dat het kabinet de hulp nog dit jaar wil terugbrengen naar 19 miljoen. In een toelichting tegen de NOS zegt het ministerie dat de minister dat bij de najaarsnota wil regelen.

'Inzetten op bredere hulp'

Wat Sjoerdsma betreft moet er tegelijk ook ingezet worden op "meer en bredere hulp" omdat het "onwenselijk is als de hulp structureel van één organisatie komt". Daarom steunt het kabinet ook andere VN-organisaties en de Rode Kruis- en Halve Maanbeweging, schrijft de minister.

Israël beschouwt de UNRWA als partijdig en blokkeerde alle hulpverlening. Het internationaal gerechtshof oordeelde vorig jaar dat Israël de hulp in Palestijnse gebieden wel moet toelaten.

Sjoerdsma schrijft dat het hulpgeld "onder geen enkel beding" bij terroristische groeperingen zoals Hamas terecht mag komen. Op de vraag hoe dat te controleren valt wijst het ministerie op de internationale onderzoeken die gedaan zijn en verbeterprocessen die lopen.

'Sluw gespeeld' en 'onnavolgbaar'

Opmerkelijk is dat de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking voor komend jaar vorige week juist in de Tweede Kamer is aangenomen. Daar gebeurde iets bijzonders: D66, die eerder met GroenLinks-PvdA en Partij voor de Dieren een voorstel had om de steun aan de UNRWA te hervatten, trok die steun in.

"Die overweging moesten we als regeringspartij maken om de begroting aangenomen te krijgen" zegt D66 vandaag in een toelichting aan de NOS. SGP en JA21 zijn namelijk tegen het plan om de steun te hervatten, waardoor de totale begroting weggestemd dreigde te worden. In een reactie zegt D66 nu "heel blij te zijn" met het besluit van de minister.

Het kabinet lijkt hiermee al slalommend de begroting langs eerst rechts en later links te willen krijgen, wat tot geïrriteerde reacties in de Kamer leidt.

Hoewel inhoudelijk voorstander van het plan is GroenLinks-PvdA-Kamerlid Kröger niet te spreken over de gang van zaken. "Vorige week nog monsterbezuinigingen op alle ontwikkelingshulp samen met rechts. Onze voorstellen werden weggestemd. Nu alsnog het voornemen om de UNRWA te steunen. Onnavolgbaar."

JA21 en SGP willen opheldering van het kabinet over hoe dit gaat. Op X zegt SGP-leider Stoffer dat hij en JA21 niet begrijpen waarom een week nadat de Kamer dit voorstel afwees de minister met dit plan komt. "Onbegrijpelijk dat dit minderheidskabinet zijn eigen zin doordrijft, alsof er geen stemming heeft plaatsgevonden".

JA21 noemt het op X "sluw gespeeld door de minister". De partij noemt het "niet bevorderlijk voor de samenwerking".