Het kabinet gaat vooralsnog niet mee in de oproep van onderzoekers om voor acht dagen voedsel in huis te hebben, voor als er bijvoorbeeld een ramp of crisis is. Het officiële advies blijft om een noodvoorraad van drie dagen aan te houden.

"Het advies van acht dagen is voor mensen in een klein appartement moeilijk op te volgen", zegt staatssecretaris Silvio Erkens (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) in een commissiedebat. "En we zien dat een groot deel van de Nederlanders nu al niet het advies van drie dagen volgt."

Erkens wil eerst kijken of hij de verantwoordelijkheid voor een noodvoorraad na die drie dagen bij bijvoorbeeld supermarkten en distributiecentra kan leggen. "Dat is de voorkeursroute die wij hebben", zegt Erkens.

'Zelfvoorziening is een illusie'

Twee jaar geleden is het woord 'voedselzekerheid' toegevoegd aan de naam van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Maar tot nu toe is er nog nooit een apart debat over dit onderwerp geweest, tot nu.

En dat terwijl door onder meer de droogte, de oorlog in Oekraïne en de sluiting van de Straat van Hormuz de risico's op problemen met leveringen toenemen. Vorige week concludeerden de onderzoekers dat Nederland vooral kwetsbaar is als het gaat om plantaardige oliën, kunstmest en veevoer.

Erkens wil volgend jaar met een plan komen dat Nederland klaar moet maken voor een crisis. Mogelijk zal daarin het advies over de noodvoorraad wel worden aangepast.

Duidelijk is al dat het doel nooit gaat zijn dat Nederland helemaal zelfvoorzienend wordt. "Zelfvoorziening is een illusie, maar we moeten wel zorgen voor risicospreiding", zegt de staatssecretaris in het debat.

Ontspoord debat

Partijen in de Tweede Kamer denken heel verschillend over hoe Nederland op de lange termijn genoeg voedsel moet behouden. Het debat ontspoorde enigszins toen meerdere partijen 'de wetenschap' erbij haalden om aan te tonen hoe dat het beste kan.

Partijen als Pro en Partij voor de Dieren wijzen naar wetenschappers die aanraden meer plantaardig voedsel te produceren, omdat het gezonder is en je daarvoor uiteindelijk minder land nodig hebt. Die wetenschappers wijzen er ook op dat Nederland alleen zeker van voedsel is als we vrijwel volledig overstappen naar plantaardige landbouw, omdat we dan niet meer afhankelijk zijn van het veevoer dat we importeren.

Andere partijen, zoals de BBB, benadrukten dat ander onderzoek het belang van dierlijk eiwitten in het dieet laat zien. Volgens de Gezondheidsraad levert het eten van sommige dierlijke producten inderdaad gezondheidsvoordeel op, maar is een dieet met te veel rood vlees niet goed.

Stikstof en voedselzekerheid

Meerdere partijen vrezen dat de stikstofplannen van het kabinet de voedselzekerheid in gevaar brengen, omdat daardoor waarschijnlijk boerenbedrijven zullen verdwijnen. "De grootste bedreiging van de continuïteit en weerbaarheid van onze voedselzekerheid, is het beleid van het ministerie zelf", zegt bijvoorbeeld SGP-Kamerlid André Flach.

Volgens staatssecretaris Erkens is het aantal boerenbedrijven niet direct gerelateerd aan de voedselzekerheid. "De inzet is dat wij over vijf tot tien jaar nog steeds een sterke landbouwnatie zijn met een goede exportsituatie, die ook in staat is om de voedselzekerheid te borgen."

De Nederlandse Staat heeft zeventig procent van de aandelen van de kerncentrale Borssele gekocht. Staatssecretaris De Bat van Klimaat en Groene Groei schrijft aan de Tweede Kamer dat hij die aandelen voor 115 miljoen euro overneemt van de provincie Zeeland en de Zeeuwse gemeenten.

Het kabinet heeft die stap genomen om de uit 1973 stammende centrale langer open te houden. "Kernenergie gaat een belangrijke rol spelen bij een diverse en stabiele energievoorziening", zegt De Bat. Ook blijft op die manier veel nucleaire kennis behouden voor Nederland, stelt hij.

Het was de bedoeling om Borssele in 2033 te sluiten, maar de laatste jaren zijn de meningen over kernenergie veranderd. Er komt geen CO2 vrij bij die vorm van energieopwekking en dat kan belangrijk zijn om de klimaatdoelen te halen.

Zeeland ziet geen rol

De provincie Zeeland en de Zeeuwse gemeenten hadden al eerder gezegd dat ze geen rol voor zichzelf zagen bij het verder in bedrijf houden van de enige kerncentrale van Nederland. Daarom hebben ze nu al hun aandelen verkocht aan de Staat.

Gisteren ging de Eerste Kamer akkoord met een wetswijziging om het langer openhouden mogelijk te maken. Of dat daadwerkelijk gaat gebeuren is nog niet helemaal zeker. De aandeelhouders (naast de Staat ook het Duitse energiebedrijf RWE) moeten daar nog een beslissing over nemen.

Behalve de 115 miljoen euro voor de aandelen stelt de Staat ook nog 119 miljoen euro aan vermogen beschikbaar om de stabiliteit van de onderneming te garanderen en doorlopende kosten te dekken.

In het regeerakkoord van het minderheidskabinet staat dat er de komende jaren minstens vier nieuwe kerncentrales moeten worden gebouwd. Dat hoeven geen grote conventionele centrales te zijn. Het kunnen ook kleine modulaire centrales zijn, zogeheten SMR's.

Vanaf november rekenen landen in de Europese Unie een extra heffing van 2 euro op spullen die buiten de EU worden besteld. Het bedrag komt boven op de heffing van 3 euro die eerder werd ingevoerd.

Het bedrag komt voor rekening van de bedrijven, dus je hoeft dit bedrag niet zelf te betalen als je een pakketje bestelt. De kans is wel groot dat bedrijven de kosten uiteindelijk weer zullen doorberekenen aan de consument en dat pakketjes van buiten de EU dus duurder worden.

1,7 miljoen pakketjes per dag

Om te stimuleren dat er vooral in grote hoeveelheden tegelijk (in bulk) wordt besteld, berekent de douane de heffingen al langer per productgroep in plaats van per product. Het is dus veel duurder om bijvoorbeeld een broek, een horloge en een lamp van buiten de Europese Unie te bestellen, dan duizend exemplaren van dezelfde broek in één keer.

Sinds de opkomst van Chinese bedrijven als AliExpress, Shein en Temu, is het aantal losse pakketjes van buiten de Europese Unie explosief gegroeid. Vorig jaar ging het om ruim 1,7 miljoen per dag. Dat kwam mede doordat bedrijven voor pakketjes met een waarde onder de 150 euro geen heffing hoefden te betalen.

Toezichthouders trokken vorig jaar aan de bel, omdat zo'n grote pakketjesstroom niet meer goed te controleren is. Uit steekproeven bleek intussen dat een groot deel van de producten van buitenlandse webshops niet aan de regels voldoet.

Om de pakketjesstroom terug te dringen, rekenen Europese lidstaten sinds deze zomer over alle pakketjes een invoerheffing. Sindsdien is de stroom aan pakketjes met zo'n 75 procent gedaald ten opzichte van vorig jaar. Toch is het aantal pakketjes dat binnenkomt volgens staatssecretaris Eerenberg (Fiscaliteit) nog steeds zo groot, dat meer maatregelen nodig zijn.

De Europese lidstaten hopen met de nieuwe heffing dat er nog meer in bulk wordt verstuurd, waardoor ze minder tijd kwijt zijn aan de controles. De 2 euro heffing is de 'afhandelingsvergoeding'. Die is bedoeld om de kosten van de controles te dekken en daarvoor extra mensen aan te nemen.

Er moet volgens de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) meer gebeuren om de crisis in het gevangeniswezen te bezweren. De topman wil dat de politiek zo snel mogelijk groen licht geeft voor lichtere regimes en de enkelband als alternatief voor een celstraf.

Op dit moment zitten de gevangenissen overvol: er is te weinig plek en een tekort aan personeel. Daarom zijn ruim 3100 gevangenen twee weken voor het einde van hun straf vrijgelaten. Ook zijn nog eens ruim 2600 veroordeelden nog niet opgeroepen om een celstraf uit te zitten.

Toch blijft het probleem van de overvolle gevangenissen en het tekort aan personeel bestaan. De situatie is volgens Wim Saris, de directeur-generaal van de DJI, dan ook niet meer langer houdbaar. "Ik zie dat we nu al twee jaar roofbouw op ons personeel aan het plegen zijn. Dat gaan we niet volhouden."

Iemand met een verslaving

De Tweede Kamer moet nog stemmen over het actieplan van staatssecretaris Van Bruggen (Justitie), waarvan een van de opties is om een lichter regime in te voeren. "Gedetineerden die geen risico vormen op vluchten of geweld, kan je in minder beveiligde gebouwen onderbrengen", zegt Saris. "Dan kan je hun vrijheid beperken, maar met minder mensen."

Maar volgens Saris is er nog meer nodig dan alleen de extra maatregelen uit het actieplan. Dat komt omdat de DJI maar 150 miljoen euro kreeg om het aantal cellen uit te breiden, terwijl er 900 miljoen euro werd gevraagd.

Hij pleit er daarom voor sommige veroordeelden een enkelband te geven, in plaats van een celstraf. Voor sommige groepen kan dat volgens hem zelfs uiteindelijk meer opleveren.

"Bijvoorbeeld iemand die een verslaving heeft", vindt Saris. "Je zou bij zo iemand ook kunnen zeggen: beneem de vrijheid thuis, controleer dat met een enkelband en intussen kan iemand aan de verslaving werken."

'Geen serieus te nemen straf'

De enkelband ligt binnen de coalitie gevoelig. D66 en CDA hebben een initiatiefnota ingediend om veroordeelden ook met alleen een enkelband te kunnen straffen. VVD is hier fervent tegenstander van, om principiële redenen.

"Het is geen serieus te nemen straf", zegt VVD-Kamerlid Ulysse Ellian. "Je zit in je eigen huis, je hebt de voordelen en luxe van je eigen huis. Dat is volstrekt anders dan binnen zitten waar je vrijheid letterlijk is ontnomen."

Kamerlid Joost Sneller (D66) is het daar niet mee eens. "Nu lopen mensen straffeloos rond in afwachting van een plek in de cel en dreigen sommige straffen te verjaren." Ook vindt hij dat een enkelband een veel zwaardere straf is dan mensen denken, vanwege de strenge voorwaarden.

600 vacatures

Er staan in de gevangenissen 600 vacatures open. Veel cipiers gaan komende jaren met pensioen en nieuwe zijn niet zomaar te vinden, mede doordat defensie en de politie op de arbeidsmarkt in dezelfde vijver vissen.

De Tweede Kamer debatteert donderdag over het gevangeniswezen. De initiatiefnota over de enkelband staat voor begin volgend jaar op de agenda.

De rechter heeft opnieuw een streep gezet door het terugsturen van asielzoekers naar Italië. Na een vergelijkbare uitspraak begin deze maand, oordeelt nu ook de vreemdelingenkamer in Utrecht hetzelfde over drie afzonderlijke zaken.

Volgens de rechtbank riskeren asielzoekers in Italië nog altijd op straat te belanden zonder basisvoorzieningen zoals onderdak, eten en stromend water. Het terugsturen van asielzoekers naar Italië ligt al jaren stil omdat de opvang daar niet op orde is.

In juni dit jaar deed het land de toezegging aan Nederland dat de opvang op orde zou zijn en het land internationale verplichtingen zou nakomen binnen het onlangs ingevoerde Europese migratiepact. Maar de rechtbank vindt die toezegging nog onvoldoende overtuigend.

Problemen nog niet opgelost

"Hoewel de Italiaanse regering het voornemen heeft uitgesproken om te voldoen aan de afspraken uit het Asiel- en Migratiepact, betekent dat nog niet dat de problemen in de asielopvang ook daadwerkelijk zijn opgelost", is het oordeel in de drie zaken.

De risico's voor asielzoekers zijn daarom nog te groot. Hun grondrechten worden geschonden als zij worden teruggestuurd naar Italië, oordelen de rechters. Om die reden mag de minister van Asiel en Migratie drie asielzoekers niet uitzetten naar dat land.

Ondanks de intentieverklaring met zijn Italiaanse ambtgenoot om nauwer samen te werken, heeft minister Van den Brink nog steeds niet daadwerkelijk kunnen bewijzen dat de situatie in Italië is verbeterd. De minister moet de drie asielaanvragen opnieuw beoordelen.

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) krijgt, als het aan de Tweede Kamer ligt, de mogelijkheid om ook bij kleinere overnames in te grijpen als er een risico is dat een bedrijf te veel marktmacht krijgt. Een ruime meerderheid stemde in met een initiatiefwet van Kamerlid Julian Bushoff van Pro die dat mogelijk moet maken.

"Nu zien we in de kinderopvang, de zorg en bij dierenartsen dat grote partijen een serie aan overnames doen", zegt Bushoff. "Dat kan leiden tot hogere prijzen of een slechtere kwaliteit en dat willen we echt voorkomen."

De afgelopen jaren ging het in de Tweede Kamer vaak over grote dierenartsketens, waar de prijzen gemiddeld hoger liggen, of de commerciële huisartsenketen Co-med, waar de bereikbaarheid en roosters niet op orde waren. Ook ging het vaak over innovatieve start-ups, die opgekocht worden door dominante spelers. Een verzuchting bij al die voorbeelden was vaak dat de overheid onvoldoende mogelijkheden heeft om in te grijpen. Dat zou met deze wet dus veranderen.

Omzet van meer dan 50 miljoen euro

Tot nu toe kan toezichthouder ACM alleen vooraf ingrijpen bij grote bedrijven, als daar een te grote marktconcentratie ontstaat. Daar geldt een omzetdrempel voor. Maar ook bij overnames van kleinere bedrijven kunnen problemen ontstaan.

"Als een partij in jouw wijk of gemeente alle kinderopvangorganisaties of dierenartslocaties opkoopt, heb je niet echt keus om naar een ander te gaan. En dan zie je weleens gebeuren dat de prijzen daarna omhoog gaan", zegt Bushoff. "In dat soort gevallen moet de toezichthouder kunnen ingrijpen."

De nieuwe wet geeft ACM de mogelijkheid om onderzoek te doen bij kleinere bedrijven en eventueel een overname tegen te houden. Dit kan straks als bij de overname sprake is van een jaaromzet van tenminste 50 miljoen euro bij een van de bedrijven. ACM sprak eerder de hoop uit tegen de Kamer dat dit voorstel het zou halen.

'Killer acquisitions'

Deze wet kan daarnaast ook een rol gaan spelen als grote techbedrijven innovatieve start-ups opkopen om de toekomstige concurrentie te beperken, laat het ministerie van Economische Zaken weten. Zulke overnames worden ook wel 'killer acquisitions' genoemd, als het grote bedrijf de ontwikkeling van het overgenomen bedrijf stopt om de concurrentie te beperken.

Volgens het ministerie gaat het om de eerste grote aanpassing in de mededingingswet sinds 1998 als het gaat om fusies en overnames. Minister Heleen Herbert (Economische Zaken) laat weten blij te zijn met het initiatief uit de Kamer, waaraan het kabinet ook heeft meegewerkt

"Er zijn voldoende voorbeelden van fusies en overnames die onder de radar zijn gebleven en toch tot dominante spelers hebben geleid", zegt Herbert. Volgens haar zal de wet concurrentie en innovatie stimuleren. Voor overnames uit het verleden verandert de wet niets.

Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat het kabinet afziet van het verhogen van de verkeersboetes. Partijen steunden een verzoek daartoe van Denk.

"Boetes zijn bedoeld om de verkeersveiligheid te bevorderen en niet om gaten in de begroting te dichten" staat onder meer in de motie van Denk.

Het kabinet wil de boetes laten meestijgen met de inflatie en met 2,7 procent verhogen maar de Kamer vindt dat de boetes nu al nauwelijks meer in in verhouding staan tot de ernst van de overtredingen, laat staan als ze verhoogd worden.

De Raad van State zei gisteren ook dat het kabinet een verhoging van de verkeersboetes zou moeten heroverwegen. De belangrijkste adviseur van het kabinet stelde dat het niet duidelijk is of de verhoging "noodzakelijk, evenredig en proportioneel" is.

'Financiële problemen'

Als de plannen van het kabinet doorgaan, gaan autorijders vanaf volgend jaar een tientje meer betalen als ze door rood licht rijden, van 320 naar 330 euro. Bij het niet betalen gaat het bedrag flink omhoog, na twee aanmaningen wordt het verdubbeld.

De Raad voor de Rechtspraak waarschuwde eerder dat burgers daardoor in ernstige financiële problemen kunnen komen.

Al langer plaatsen critici en Kamer vraagtekens bij de hoogtes van de boetes. Onder meer het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) waarschuwde dat de wet oneigenlijk wordt gebruikt en er waarborgen nodig zijn om verhogingen in de toekomst proportioneel te houden. Ook het Openbaar Ministerie noemt de bedragen al jarenlang veel te hoog en het CJIB, dat als taak heeft de boetes te innen, uitte eerder eveneens kritiek.

Toch bleven de verkeersboetes tegen alle adviezen in hard stijgen. Pogingen van de Tweede Kamer om de bedragen omlaag te krijgen, liepen op niets uit. Het demissionaire kabinet gaf vorig jaar aan het geld hard nodig te hebben om de begroting rond te krijgen.

Eerdere ministers erkenden ook wel dat de boetes in verhouding hoog zijn maar kabinetten legden ook al meerdere malen moties van de Kamer om verhogingen tegen te gaan naast zich neer.

Er komt geen landelijk verbod op het gebruik van weerhaken bij het vissen. Een voorstel van de Partij voor de Dieren is verworpen door de Tweede Kamer, die niet wil dat Nederland een uitzonderingspositie in de wereld krijgt.

Kamerlid Kostic van de Partij voor de Dieren wilde een verbod, omdat haken met weerhaken tot "ernstig en onnodig dierenleed" kunnen leiden. Ze zijn lastiger uit de vissenbek te verwijderen dan andere haken en kunnen tot allerlei verwondingen leiden.

Een verbod zou volgens het Kamerlid ook gemakkelijk uitvoerbaar zijn geweest, omdat haken zonder weerhaken "breed verkrijgbaar en in de praktijk goed bruikbaar zijn".

In Amersfoort geldt al drie jaar een gemeentelijk verbod op het hengelen met weerhaken. Dat is er gekomen op initiatief van een wethouder van de Partij voor de Dieren.

Regionale verboden

Maar een landelijk verbod bestaat nog nergens. Wel zijn er landen met regionale verboden, verboden in bepaalde meren, rivieren of kwetsbare natuurgebieden. Ook moeten er soms verplicht weerhaakloze haken worden gebruikt voor specifieke vissoorten als forel of zalm.

De sportvisserijsector was er fel op tegen om een verbod in de Visserijwet op te nemen. In een brandbrief aan de Tweede Kamer schreven de visliefhebbers dat Nederland niet voorop zou moeten willen lopen. "De uitzonderingspositie van Nederland" zorgt volgens hen voor "een geïsoleerde markt, met materiaaleisen die nergens anders ter wereld gelden".

Volgens de sportvissers gaat het verbod tot een kleinere vangst leiden, ook, omdat zonder weerhaken bepaalde soorten aas niet meer kunnen worden gebruikt.

Een Kamermeerderheid deelt die mening, bleek vanmiddag bij de stemmingen.

De Tweede Kamer wil snel in debat met minister Van Weel (VVD) van Justitie en Veiligheid over onjuiste informatie die hij volgens de Rekenkamer gaf over aangiftes waarmee niets gebeurde. De Rekenkamer berichtte in juni dat met duizenden aangiftes van ernstige misdrijven in 2024 niets is gebeurd.

Het gaat onder meer om aangiften van geweldsmisdrijven, het vervaardigen van harddrugs of identiteitsfraude. Volgens de Rekenkamer krijgt de politie veel op het bord maar is er ook onvoldoende zicht op wat wel en niet gedaan wordt.

Van Weel zei in een reactie dat het niet alleen om aangiften ging maar ook om meldingen zonder aanknopingspunten en sprak van "een vertekend beeld". Met die uitspraken zette Van Weel de Kamer op "het verkeerde been", zegt de Rekenkamer vandaag.

Van Weel zelf spreekt vandaag tegen dat hij de Kamer onjuist heeft geïnformeerd of op het verkeerde been heeft gezet. Volgens hem gaat het om "een verschil van inzicht". Hij heeft niet bedoeld het rapport en de problemen te bagatelliseren, zegt hij tegen de NOS.

Veel partijen waaronder Pro, D66, SP, BBB, CDA, JA21 en Groep Markuszower willen nu snel een debat met Van Weel waarin hij verder uitleg en opheldering geeft. Het woord "ernstig" klinkt bij veel partijen.

"Als het klopt wat de Rekenkamer nu zegt dan heeft de minister de cijfers in de Kamer ten onrechte gebagatelliseerd", aldus JA21.

'Serieus politiek probleem'

JA21-Kamerlid Coenradie vindt dat de minister snel moet uitleggen "waar hij zijn uitspraken op baseerde en waarom die zo sterk afwijken van de Rekenkamer". "De Kamer moet erop kunnen vertrouwen dat een beeld dat de minister haar voorhoudt klopt. Als daar twijfel over ontstaat, hebben we een serieus politiek probleem."

"Op informatie die niet klopt, kunnen we niet bouwen", zegt SP-Kamerlid Dobbe. "Heel ernstig, dit raakt slachtoffers direct", zegt Pro-Kamerlid Mutluer. "Het is aan slachtoffers niet uit te leggen als misdaad niet wordt vervolgd en pogingen het kleiner te maken met onjuiste informatie zijn ernstig", zegt CDA-Kamerlid Straatman.

Waarom werden aangiftes niet behandeld?

De Rekenkamer bracht in kaart dat 7000 aangiften van ernstige misdrijven in 2024 direct werden afgewezen. In zo'n 3000 gevallen werd de aangifte wel in behandeling genomen, maar werd het onderzoek na verloop van tijd stopgezet vanwege gebrek aan capaciteit bij de politie of het Openbaar Ministerie.

Het totaal van ruim 10.000 is ongeveer een kwart van het totale aantal aangiften van ernstige misdrijven dat in 2024 werd gedaan. Waarom de aangiften geen vervolg hebben gekregen is volgens de Rekenkamer niet eenvoudig te beantwoorden.

De Rekenkamer stelt dat de politie veel op het bord krijgt en niet alles kan doen, maar bij driekwart van het opsporingswerk ook geen zicht heeft op wat wel en niet gedaan wordt en waarom.

Van Weel zegt dat het kabinet "serieus aan de slag gaat" met het rapport van de Rekenkamer. De Kamer wil dus snel een debat met hem, eventuele consequenties zijn afhankelijk van de uitleg van Van Weel, aldus meerdere partijen. D66-Kamerlid Mathlouti vindt dat zorgen over misdrijven en slachtoffers niet kleiner gemaakt mogen worden met "informatie die achteraf niet blijkt te kloppen". "Als we echt op het verkeerde been zijn gezet is dat ernstig", zegt SP-Kamerlid Dobbe. " Als de minister een veel minder ernstig beeld heeft geschetst dan de werkelijkheid is dat "niet zomaar iets", aldus JA21.

Aan de vooravond van de VN-jaarvergadering in New York lopen de spanningen op rond het Internationaal Strafhof (ICC). Trump dreigt met nieuwe sancties die het hof plat kunnen leggen. Vanuit de Tweede Kamer klinkt steeds luider de roep om de tanden te laten zien aan de VS.

Premier Jetten en BuZa-minister Berendsen zijn aanwezig in New York. Kunnen zij nog iets doen om Trump op andere gedachten te brengen? En hoe stevig kunnen en willen ze het diplomatieke spel spelen?

De vrees is dat de Amerikaanse president het VN-podium pakt om opnieuw sancties aan te kondigen tegen het ICC. D66 en Pro vinden dat het Westen dat niet kan accepteren en vinden dat onze regering pal voor het hof moet gaan staan. Ze willen dat er Europese regelgeving komt die bedrijven en instanties verplicht de Amerikaanse sancties te negeren.

De Trump-regering is boos op het hof vanwege het arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu en een onderzoek naar Amerikaanse militairen in Afghanistan. Daarom werden eerder al rechters en aanklagers van het hof gesanctioneerd. De gevolgen zijn groot: zij kunnen nauwelijks nog basistaken uitvoeren, "laat staan zoeken naar gerechtigheid voor slachtoffers van oorlogsmisdaden of genocide".

'Kabinet is superslap'

Het Strafhof zetelt in Den Haag. Juist daarom zou de Nederlandse regering zich ervoor moeten inzetten dat de medewerkers vrijuit kunnen werken, vinden Pro en coalitiepartij D66. Kamerlid Kati Piri van Pro vindt dat het kabinet zich tot nu toe "superslap" opstelt. "We hebben zelfs in onze grondwet staan dat we ons inzetten voor internationaal recht."

De huidige Amerikaanse sancties treffen vooral individuele medewerkers van het ICC. Als er nog meer komen, zijn die gericht tegen het instituut als geheel en wordt het "de facto buiten werking gezet", zegt Piri. Personeel zou geen gebruik meer kunnen maken van Amerikaanse software die nodig is voor bijvoorbeeld mailen en banktransacties. "Er zal nog een gebouw staan, maar ik vermoed dat daar gewoon niks meer kan."

Contrasancties versus 'stille diplomatie'

In april stemde een meerderheid van de Tweede Kamer voor een motie die oproept tot zogenoemde 'blocking statute'. Dat zijn sancties tegen de Amerikaanse sancties die maken dat bedrijven zich niet mogen houden aan de door Trump opgelegde anti-ICC-maatregelen. Maar vooralsnog zijn die 'anti-sanctie-sancties' nog niet in werking gesteld.

Minister Berendsen (CDA) van Buitenlandse Zaken antwoordde begin deze maand op Kamervragen dat zijn kabinet vooral inzet op stille diplomatie achter de schermen. De vraag is of dat werkt: Amerikaanse regeringsbronnen vertellen Reuters en The Wall Street Journal dat er nieuwe sancties tegen het ICC aan komen.

Mogelijk kondigt Trump die aan op de VN-bijeenkomst. Al zijn de nieuwste geluiden dat ze pas volgende week worden aangekondigd. "Het laat zien dat de aanpak met fluwelen handschoenen geen vruchten afwerpt", zegt D66-Kamerlid Hanneke van der Werf.

Nederland kan de 'anti-sanctie-sancties' niet in z'n eentje afkondigen, daarvoor is een meerderheid in de EU nodig. België en Spanje zijn voor, maar verder bleef het vanuit Europa redelijk stil. Juist daarom moet Nederland als gastland van het hof nu het voortouw nemen, vindt Van der Werf: "Als wij hierin niet voorop gaan lopen, gaan ook anderen er niet aan trekken."

Het is geen geheim dat de VS een einde wil maken aan het ICC. Minister van Buitenlandse Zaken Rubio had al eerder aangekondigd het Strafhof "steen voor steen af te breken". Ook zette Trump NAVO-bondgenoten onder druk om zich terug te trekken uit het Strafhof.

Niet alleen in de Tweede Kamer leiden de Amerikaanse sancties tot zorgen, ook op lokaal niveau: burgemeester Van Zanen van Den Haag zegt dat hij de ongeveer negenhonderd ICC-medewerkers "niet in de kou" zal laten staan. "Er zijn nu al rechters en medewerkers in onze stad die door hun werk niet hun normale leven kunnen leiden. Daar kunnen we niet voor wegkijken."

Politiek verslaggever Nynke de Zoeten:

"Het was Nederland al langer duidelijk dat er iets aan zat te komen. Dat heeft Amerika ook één-op-één duidelijk gemaakt. Nederland hoopt nu nog de sancties te kunnen verzachten, maar de kans is klein dat extra sancties nog worden afgewend.

Tot nu toe is het Nederlandse kabinet redelijk voorzichtig op dit onderwerp omdat ze de Amerikanen niet bozer willen maken dan ze al zijn. De 'blocking statute' - oftewel 'anti-sanctie-sancties' - worden gezien als paardenmiddel. Er is de vrees dat als Europa deze middelen inzet, er weer éxtra sancties vanuit de VS komen. En zo zou het alleen maar verder escaleren, is de vrees van het kabinet tot nu toe."

Minister Van den Brink van Asiel zegt alles op alles te willen zetten om alle kinderen in de asielopvang op een veilige plek te krijgen. Hij kan alleen niet garanderen dat dit binnen zes maanden lukt, zoals de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) wel dringend noodzakelijk vindt. De minister zegt afhankelijk te zijn van de medewerking van gemeenten, die voor voldoende goede opvangplekken moeten zorgen.

De OVV kwam vandaag met een alarmerend onderzoek naar de situatie van asielkinderen in de noodopvang. Dat zijn de sporthallen, schepen en containerwoningen waar asielzoekers 'tijdelijk' worden geplaatst in afwachting van een plek in een goed gebouwd azc. Soms worden die kinderen jarenlang van de ene naar de andere plek verhuisd, zonder enige privacy, met ruzies en geweld om hen heen en verlichting die 's avonds alleen centraal uit kan. Hun ontwikkeling kan daar ernstig door worden geschaad, zoals ook al werd gesignaleerd in eerdere rapporten.

Onveiligste situaties oplossen

Volgens voorzitter Van Dam van de Onderzoeksraad zou het doenlijk moeten zijn voor de minister om de omstandigheden voor deze "verwaarloosde" groep binnen een halfjaar te verbeteren, maar Van den Brink durft dat dus niet beloven. Wel wil hij sowieso een andere dringende aanbeveling van de OVV opvolgen: de onveiligste plekken voor asielkinderen snel in kaart brengen en zorgen dat die situaties in elk geval worden opgelost.

Ook zegt de minister blij te zijn met het initiatief van de Onderzoeksraad om vandaag ook alle gemeenteraden aan te schrijven. "De OVV zegt in feite tegen raadsleden: werk mee, want jullie kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de verbetering van de veiligheid van kinderen."

Dat kunnen gemeenten concreet door mee te werken aan de spreidingswet, die moet zorgen voor een eerlijke spreiding van voldoende opvangplaatsen in alle plaatsen in het land.

'Parlementair onderzoek nodig'

De harde conclusies van de Onderzoeksraad werden vandaag omarmd door verschillende organisaties die zich bezighouden met het lot van kinderen in de asielopvang. De Kinderombudsman wees erop dat zij drie jaar geleden al samen met de Nationale Ombudsman had vastgesteld dat de leefomstandigheden daar onder de ondergrens waren gezakt. Ook het Rode Kruis zegt geregeld "bij de rijksoverheid te hebben aangegeven dat noodopvang in principe ongeschikt is voor kinderen".

Save the Children vindt een parlementair onderzoek nodig "om schendingen van kinderrechten in de toekomst te voorkomen". De organisatie zegt in de praktijk geregeld te zien dat kinderen door de slechte omstandigheden in de noodopvang fysieke en mentale klachten ontwikkelen, zoals eetproblemen en angststoornissen.

Ook Nidos, de voogdijorganisatie voor alleenstaande minderjarige vluchtelingen, laat weten dagelijks tegen de consequenties voor kinderen aan te lopen. Het gebrek aan een stabiele, kindvriendelijke woonplek is volgends Nidos "funest voor de ontwikkeling, het welzijn en de gezondheid van jongeren. Wij hopen dat dit belangrijke onderzoek van de Veiligheidsraad leidt tot structurele verbeteringen."

Mensen met lage inkomens gaan in het nieuwe kinderopvangstelsel, dat vanaf 2029 moet ingaan, iets meer betalen voor de kinderopvang dan ze nu doen. Dat komt doordat het nieuwe stelsel duurder is dan eerder werd gedacht door het kabinet.

Nu hangt het percentage dat ouders vergoed krijgen af van het inkomen: de hoogste inkomens krijgen 36,5 procent vergoed, de laagste 96 procent. Daar wil het kabinet in het nieuwe stelsel één percentage van maken van 95,6 procent.

Onderaan de streep gaan de lage inkomens dus iets meer betalen dan in het huidige stelsel. Het gaat volgens het ministerie naar schatting om 120 euro op jaarbasis. Dat bedrag is gebaseerd op een gezin met twee kinderen die twee dagen per week naar de opvang gaan.

Terugvorderingen voorkomen

Het ministerie van Sociale Zaken heeft de wet voor het nieuwe stelsel naar de Raad van State gestuurd, die er nu een advies over gaat geven. De bedoeling is dat vanaf 2029 de overheid de toeslag direct aan de kinderopvang betaalt, in plaats van de ouders. Zij moeten alleen een kleine eigen bijdrage doen. Zo moet voorkomen worden dat ouders onverwachts te maken krijgen met grote terugvorderingen.

De vergoeding gaat dus vooral voor de midden- en hoge inkomens flink omhoog. Het idee is dat als de kinderopvang betaalbaarder wordt, er meer mensen gaan werken. Omdat de vraag naar opvang in het nieuwe stelsel gaat toenemen, werd de toeslag afgelopen twee jaar alvast verhoogd om de sector daaraan te laten wennen.

Ook dit jaar stijgt de toeslag voor ouders verder, al geeft het kabinet er wel 350 miljoen euro minder aan uit dan gepland. Volgens het ministerie betekent het dat een gezin (met twee keer modaal inkomen) met twee kinderen en twee dagen opvang alsnog zo'n 700 euro meer toeslag krijgt dan in 2026.

De plannen voor het nieuwe kinderopvangstelsel zijn nog niet definitief, de Eerste en Tweede Kamer moeten er nog over praten. Ook de kinderopvangtoeslag voor volgend jaar kan nog veranderen, omdat het kabinet nog geen meerderheid heeft voor de begroting.

Inlichtingendiensten AIVD en MIVD gebruiken in toenemende mate AI en andere algoritmes, maar er zijn te weinig waarborgen om de risico's in te dammen. Dat schrijft de toezichthouder op de inlichtingendiensten, de CTIVD.

De inlichtingendiensten gebruiken zowel kunstmatige intelligentie als geautomatiseerde data-analyse (GDA) om gegevens te verwerken, teksten samen te vatten of vertalingen uit te voeren, schrijft de toezichthouder. Die worden vooral door de dienst zelf ontwikkeld.

Er is echter te weinig overzicht van waar welke slimme analysesystemen worden gebruikt. Een centraal overzicht of een AI-beleid was er tijdens het onderzoek van de CTIVD niet. Daardoor hangt veel af van het individuele oordeel van de medewerkers die AI-systemen maken.

Centrale regie

Het risico is volgens de toezichthouder dat AI-systemen onbetrouwbaar kunnen zijn als ze verkeerd worden gebruikt. Omdat er geen goed overzicht is van het gebruik van AI, is het ook moeilijk voor de toezichthouder om te beoordelen of de diensten zich aan de regels houden.

De toezichthouder adviseert centrale kaders en werkwijzen te implementeren binnen de diensten, om het risico te verminderen. Hoewel de diensten volgens de toezichthouder wel duidelijke stappen zetten, verloopt "de ontwikkeling en toepassing van AI en GDA sneller dan de implementatie van bijbehorende kaders, waarborgen en AI-geletterdheid."

De CTIVD wil voorkomen dat de achterstand binnen de diensten verder oploopt. Daarom gaat de toezichthouder in gesprek over onder meer de voortgang van het implementeren van centrale regie over AI-gebruik.

Meer bevoegdheden

Intussen wil het kabinet de inlichtingendiensten meer bevoegdheden geven. Volgens het kabinet is dat nodig vanwege dreiging uit Rusland, China en Iran. Daarbij worden ook de bevoegdheden voor gebruik van AI verruimd.

De CTIVD uitte eerder stevige kritiek op de nieuwe wet. De toezichthouder vindt de voorgestelde wet niet in balans. De zogenoemde Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden, die inzet van bepaalde bevoegdheden van de dienst vooraf moet goed- of afkeuren, deelt die kritiek.

Het kabinet wil dat de huur voor mensen die scheefwonen in een sociale huurwoning jaarlijks verplicht wordt verhoogd met maximaal 100 euro per maand. Dat schrijft minister Boekholt-O'Sullivan (D66) aan de Tweede Kamer.

Op dit moment mogen woningcorporaties huurders al meer laten betalen als zij meer verdienen dan bij de huurprijs past, maar dat gebeurt lang niet altijd. In de brief staat dat corporaties dit soms niet doen omdat huurders niet makkelijk aan een andere passendere woning kunnen komen.

180.000 huishoudens

Maar het nieuwe wetvoorstel, dat nog moet worden ingediend, schrijft dus voor dat corporaties de huurverhoging moeten doorvoeren. De huur wordt zo nodig elk jaar verhoogd tot aan de maximale prijs die bij de woning past volgens het puntensyteem. Met welk bedrag de huur wordt verhoogd, hangt af van de hoogte van het inkomen.

Het kabinet schat dat ongeveer 8 procent van de huurders van een sociale huurwoning 'te weinig' betaalt. Het gaat om bijna 180.000 huishoudens. Je bent een scheefhuurder als je als alleenstaande meer dan 51.500 euro verdient. Voor meerpersoonshuishoudens geldt een grens van zo'n 57.000 euro.

Woningbezitters

Verder wil minister Boekholt een vermogenstoets invoeren voor het krijgen van een sociale huurwoning. Nu wordt daarbij alleen nog gekeken naar het inkomen en niet naar bijvoorbeeld spaargeld.

Het plan moet ervoor zorgen dat mensen met vermogen geen sociale huurwoning krijgen, of tegen een hogere huur gaan huren. Het kabinet onderzoekt ook of de huur van huidige bewoners kan worden verhoogd op basis van hun vermogen.

Daarnaast gaat Boekholt-O'Sullivan met corporaties praten over het laten meetellen van het bezitten van een eigen woning bij het in aanmerking komen voor een sociale huurwoning. Bijna 11.000 mensen die een sociale huurwoning huren van een corporatie zijn ook woningbezitters, aldus de minister.

De voorgenomen maatregelen vergen wel dat woningcorporaties weten van mensen hoeveel ze verdienen en wat ze aan vermogen hebben. Boekholt schrijft over mogelijke "(grootschalige) uitwisseling van persoonsgegevens" en "substantiële aanpassingen van ICT-systemen en uitvoeringsprocessen bij de Belastingdienst". Maar hoe dat dan precies moet, wordt nog onderzocht, schrijft de minister.

Het is nog niet duidelijk wanneer de maatregelen werkelijkheid kunnen worden. De minister hoopt dat het voorstel begin volgend jaar in zogenoemde internetconsultatie kan gaan. Dat houdt in dat belanghebbenden erop kunnen reageren. Daarna moet het parlement zich er nog over buigen.

De Raad van State adviseert het kabinet een verhoging van de verkeersboetes te heroverwegen. Volgens de belangrijkste adviseur van het kabinet is het onduidelijk of de verhoging "noodzakelijk, evenredig en proportioneel" is.

Als de plannen doorgaan, gaan bestuurders vanaf volgend jaar bijvoorbeeld een tientje meer betalen als ze door rood licht rijden. Dat boetebedrag wordt verhoogd van 320 naar 330 euro.

Stijging van 220 procent

Afgelopen jaren hebben opeenvolgende kabinetten de verkeersboete vaak om "begrotingstechnische reden" verhoogd. Dat heeft ertoe geleid dat ze hard zijn gegroeid: sinds 1994 met ruim 220 procent, terwijl de kosten van levensonderhoud in diezelfde periode 'maar' met 70 procent toenamen.

Daarop is vanuit alle kanten kritiek gekomen, onder meer van rechters, onderzoekscentrum WODC, het Openbaar Ministerie en het Centraal Justitieel Incassobureau. De kritiek is onder meer dat de verkeersboetes te veel uit de pas lopen met andere soorten boetes, bijvoorbeeld die voor mishandeling en diefstal.

De vorige Justitieminister, Foort Van Oosten, liet weten het eens te zijn met deze kritiek, maar verhoogde de boetes toch. De huidige minister, David van Weel, wil de boetebedragen volgend jaar ook weer laten meestijgen met de inflatie om de begroting rond te krijgen.

Begroting geen goed argument

De Raad van State is dan ook kritisch op deze stap. Het adviesorgaan vindt het een "eerste, voor de hand liggende stap" om af te zien van de indexatie. Dat er dan een gat in de begroting ontstaat, is volgens de adviseurs geen goed argument.

"Het doel van deze boetes is het sanctioneren van strafwaardig gedrag en het vergroten van de verkeersveiligheid", is te lezen in het advies. "Het verhogen van de tarieven van verkeersboetes dient dan ook in relatie te staan tot dat doel."

De Raad van State adviseert over alle wetsvoorstellen en voorgenomen maatregelen van het kabinet. Het kabinet hoeft daar uiteindelijk niets mee te doen.

Komende week zullen er nog geen gesprekken plaatsvinden tussen het minderheidskabinet en de oppositie over steun voor de Prinsjesdagplannen. Dat meldt de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) desgevraagd.

Premier Jetten is van dinsdag tot en met donderdag in New York, bij de jaarvergadering van de Verenigde Naties. Volgens de RVD is het mede daarom niet gelukt om de agenda's op elkaar af te stemmen. Op z'n vroegst kan er vrijdagmiddag, na de wekelijkse ministerraad, een eerste gesprek worden ingepland. Maar dat is nog niet gebeurd, zegt de woordvoerder.

Afgelopen week, bij de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer, kwam het kabinet opnieuw onder vuur van de oppositie te liggen, omdat het geen keus wilde maken over met welke partijen het tot een meerderheid wil komen: of over links met Pro, of over rechts met JA21 en de SGP.

Jetten zei toen dat hij na afloop van het debat zo snel mogelijk met een aantal oppositiepartijen wil gaan overleggen. "De uitnodigingen kunnen vanavond of morgen de deur uit", zei hij erbij.

Vooral intern contact

Enige haast is ook geboden, want de komende tijd moet het parlement de begrotingen van de verschillende ministeries behandelen, net als het Belastingplan dat gaat over de inkomsten van de Rijksoverheid.

Volgens de RVD is er dit weekend al wel veel contact geweest, maar vooral binnen de coalitie van D66, VVD en CDA. Zij hebben naar aanleiding van de Algemene Beschouwingen overlegd om tot een planning voor de komende tijd te komen, aldus de woordvoerder.

Oppositiepartij Pro bevestigt dat het kabinet wil kijken naar een afspraak in de week van 28 september. "Het is niet onze agenda die een probleem vormt om komende week verder te praten. Wij staan klaar om het gesprek aan te gaan", aldus een woordvoerder.

Hoeveel verder is het kabinet met de begroting na deze volle politieke week? Politiek duider van Nieuwsuur Arjan Noorlander zet de conclusies op een rij. Volgens hem ging premier Jetten het grootste debat van het jaar in om de problemen niet groter te maken. Dat is gelukt, hij koopt tijd. Maar de vraag is of de grote doorbraken die hij beloofde wel enige kans van slagen hebben, als hij geen keuze maakt tussen links en rechts.

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Het kabinet trekt 6 miljoen euro uit om 250 zieke en zwaargewonde kinderen uit Gaza te halen en te behandelen in Jordanië. Dat gebeurt via de Wereldgezondheidsorganisatie.

"Zij hebben bijvoorbeeld ziektes waarvoor de behandeling en medicijnen in Gaza niet meer aanwezig zijn, of ze hebben een complexe operatie nodig vanwege verminkingen", zegt minister Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking).

In totaal trekt het kabinet 12 miljoen euro uit om Gazanen te helpen. Zo gaat er bijvoorbeeld ook 2 miljoen euro naar hulporganisatie Save the Children, om de opvang en behandeling van gevluchte Gazanen in Egypte te betalen.

Save The Children zegt met het geld honderden kinderen, die nu nog op een wachtlijst staan, te kunnen helpen. Wel vindt de hulporganisatie dat ernstig zieke kinderen, die specialistische zorg nodig hebben, in Nederland zelf zouden moeten worden opgevangen.

'Veel meer kinderen geholpen'

In de Tweede Kamer was er vorig jaar grote verdeeldheid over de vraag of de zieke en zwaargewonde Gazaanse kinderen naar Nederland zouden moeten komen. Hoewel een nipte meerderheid tegen was, besloot het kabinet uiteindelijk toch vijf kinderen naar Nederland te halen.

Volgens Sjoerdsma was dat nu geen overweging, omdat de Wereldgezondheidsorganisatie de kinderen liever in landen om Gaza heen wilde opvangen. "Het advies is nadrukkelijk: help ze in een omgeving waar ze de taal en cultuur kennen en waar familie en vrienden nabij zijn."

Ook kunnen volgens hem op deze manier veel meer kinderen geholpen worden. "De keuze is simpel als je voor één Gazaans kind in Nederland er 40 of 50 kan behandelen in Jordanië", zegt Sjoerdsma.

Of het ook echt lukt om de Gazaanse kinderen te evacueren, is nog de vraag: daarvoor moet Israël ook toestemming geven. Sjoerdsma werkt daarom aan een "diplomatiek bondgenootschap" om met samen met andere Europese landen de druk op Israël op te voeren.

Sjoerdsma wil met die Europese partners uiteindelijk 1000 Gazaanse kinderen evacueren. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie wachten in totaal 18.500 patiënten op medische evacuatie uit Gaza.

Bij wijze van proef is het verbod op seksspeeltjes in vrouwengevangenissen opgeheven. Het zou kunnen helpen om het vele seksueel wangedrag in vrouwengevangenissen te beperken, blijkt uit onderzoek. D66-staatssecretaris Van Bruggen (Justitie en Veiligheid) heeft de aanbeveling die daaruit voortkomt ter harte genomen.

De proef is in mei begonnen en duurt in elk geval een jaar. Momenteel kunnen er zo'n 295 gedetineerde vrouwen aan meedoen. Dat is ongeveer 70 procent van de vrouwen die vastzitten.

Neutraal vormgegeven

De vrouwen kunnen "twee neutraal vormgegeven hulpmiddelen" aanschaffen, antwoordt de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) op vragen van de NOS. Die kunnen ze tegen kostprijs kopen, ze worden dus niet gratis verstrekt.

De vrouwen hebben volgens DJI keuze uit "een satisfyer en een transparante dildo". Een satisfyer is een stimulator die werkt met luchtdruk.

"Gezonde seksualiteit draagt bij aan ontspanning, beter slapen en minder frustratie en kan gezondheidsrisico's verkleinen die ontstaan door onveilige alternatieven", zegt de DJI over de proef. Daarmee sluit de organisatie aan bij wat onderzoekers eerder al schreven over het verbod van seksuele hulpmiddelen in de gevangenis.

Onderzoekers schreven vorig jaar: "Ten eerste ontneemt het huidige verbod op seksuele hulpmiddelen gedetineerde personen de mogelijkheid om hun seksuele behoeftes te vervullen. Ten tweede geven medewerkers van de medische dienst aan dat het verbod ook gezondheidsrisico's, zoals schimmelinfecties, met zich mee kan brengen omdat andere producten worden gebruikt zoals zelfgemaakte seksspeeltjes."

Tablet met softporno

Eerder ontstond ophef in de Tweede Kamer omdat in gevangenissen voor mannen tablets werden uitgedeeld met daarop softporno. Het idee achter dat besluit was dat mannen dan langer rustig op hun cel konden blijven zitten, zodat ze minder lang hoefden te luchten en er dus minder gevangenispersoneel nodig is.

Als gevangenen mogen luchten is meer personeel nodig dan als ze opgesloten zitten in hun cel. En er zijn momenteel grote tekorten aan cipiers. Dergelijke tekorten spelen volgens Justitie en Veiligheid geen rol bij de keus voor de proef voor vrouwen.

Premier Jetten wil voorlopig niet met BBB praten over steun aan zijn minderheidskabinet. Eerst was hij dat wel van plan, maar de oppositiepartij is voorlopig van de lijst geschrapt, zei Jetten op zijn wekelijkse persconferentie.

BBB steunde gisteravond de motie van wantrouwen van Geert Wilders. Partijen die een motie van wantrouwen steunen, zeggen in feite dat het kabinet moet opstappen. BBB-leider Vermeer gaf er gisteravond echter direct een andere uitleg aan. Hij zei dat hij alleen zijn afkeuring van het stikstofbeleid wilde laten blijken. Later belde hij Jetten ook nog om zijn opstelling uit te leggen.

Jetten wil ondanks die uitleg eerst praten met de zes "constructieve partijen" Pro, JA21, ChristenUnie, SGP, 50Plus en Volt. De premier ontkent dat hij chagrijnig is over de onverwachte stap van BBB-leider Vermeer. "We gaan eerst praten met constructieve partijen. Dat is logisch op basis van die motie van wantrouwen."

Stikstofplannen

Vermeer reageert scherp op de voorlopige afwijzing van Jetten, zo blijkt uit een bericht op X. Hij zegt dat het kabinet hiermee de keuze heeft gemaakt om met Pro in zee te gaan. "De uitnodiging aan JA21 en SGP is dan net als deze zomer voor de bühne, want een route over 'rechts' is zonder BBB onmogelijk", aldus Vermeer. "Het laat ook zien dat wij gisteren de juiste conclusie getrokken hebben."

Vermeer wilde gisteren nog wel praten met Jetten. De steun van BBB is nodig voor een route over rechts omdat deze partij in de Eerste Kamer elf zetels heeft.

Jetten sluit BBB niet helemaal uit, maar wil wel weten waar de partij precies staat. "Je kunt een kabinet niet half vertrouwen." Coalitiepartij VVD hoopt dat BBB toch snel aan tafel komt, zo laat VVD-leider Yesilgöz weten in het tv-programma Café Kockelmann. Ze vindt dat er met BBB-leider Vermeer "een kopje koffie" gedronken moet worden om de lucht te klaren. "Het komt wel goed", stelt ze.

Zeven maanden later

De premier blijft hoopvol dat de komende gespreksronde een uitweg biedt uit de impasse waarin het minderheidskabinet al weken zit. Na twee dagen debatteren was gisteravond nog steeds onduidelijk hoe het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA aan voldoende parlementaire steun kan komen voor zijn voorstellen.

Al sinds de komst van dit minderheidskabinet, eind februari, is dat de belangrijkste vraag.

Het kabinet hoopt nog immer op "breed draagvlak", wat wil zeggen dat zowel linkse als rechtse oppositiepartijen instemmen met de koers. Maar de twee belangrijkste oppositiepartijen Pro en JA21 willen dat niet.

De onderlinge verschillen zijn te groot en dan zouden deze oppositiepartijen moeten instemmen met plannen waar hun achterban mordicus tegen is. JA21 is bijvoorbeeld voor ingrijpen in de sociale zekerheid, Pro en de vakbonden verzetten zich daar met hand en tand tegen.

Dagen in New York

Inmiddels neemt de druk toe. De begrotingen worden de komende maanden per ministerie behandeld. Als dat niet voor 1 januari is gebeurd, dan blijft de begroting van het jaar ervoor gelden. In de praktijk betekent dit dat er nauwelijks nieuwe plannen kunnen worden uitgevoerd.

Jetten denkt dat hij de impasse kan doorbreken door opnieuw met veel oppositiepartijen te praten. In de zomer, bij de start van de Prinsjesdagbesprekingen, is dat ook al gedaan. Toen liep het op niets uit.

Een datum en volgorde van de gesprekken, die Jetten samen met minister Heinen van Financiën gaat voeren, zijn er nog niet. Volgende week is Jetten een aantal dagen in New York voor de Algemene vergadering van de Verenigde Naties.

Wilt u nalezen hoe de twee dagen van de APB verliepen? Lees hier het liveblog