Iets bestellen bij een Chinese webshop wordt zeer binnenkort duurder. Het kabinet wil begin januari een pakkettoeslag invoeren voor pakketjes van buiten de Europese Unie, waardoor een gemiddelde bestelling zo'n 6 euro duurder wordt. Dat blijkt uit een conceptwetsvoorstel in handen van de NOS.

Door de enorme vlucht van het aantal pakketjes heeft de douane het zo druk dat de dienst niet meer aan haar eigenlijke werk toekomt: het controleren van vracht op veiligheid en het innen van invoerrechten en belastingen.

De toeslag gaat gelden voor pakketjes tot 150 euro. Die zijn nu nog vrijgesteld van douanekosten, maar er komen er inmiddels dagelijks ongeveer één miljoen van naar Nederland. 80 tot 90 procent daarvan komt van Chinese webwinkels als AliExpress, Temu en Shein. Ieder pakketje moet door de douane worden ingeklaard en dat is zo langzamerhand niet meer te doen.

Schatkist

Niet al die pakketjes gaan overigens naar Nederlandse consumenten. Een groot deel gaat uiteindelijk naar andere EU-landen, maar komt wel via Nederlandse havens en vliegvelden de unie binnen.

De toeslag, die officieel een 'handling fee' heet, wordt 2 euro per productregel in de bestelling. Omdat in een gemiddeld pakket drie verschillende producten zitten, betekent het een gemiddelde kostenstijging van 6 euro.

Hoe werkt het?

Stel, je koopt vier dezelfde voetbalshirts bij een Chinese webshop, dan betaal je 2 euro toeslag. Als je in dezelfde bestelling ook nog twee paar dezelfde voetbalsokken bestelt, dan loopt de toeslag op naar 4 euro. Zie je ook nog een paar voetbalschoenen, dan is de totale heffing 6 euro.

Iedere nieuwe productregel in de bestelling kost 2 euro extra.

Met de huidige hoeveelheid pakketjes zou dat 2 miljard euro per jaar opleveren, geld dat voor een deel naar de Nederlandse schatkist gaat, al is niet duidelijk hoeveel. De hoop is natuurlijk dat er veel minder besteld gaat worden.

De opbrengst kan voor een deel ingezet worden om de douane te versterken. Het kabinet wil met de toeslag ook de Nederlandse webwinkels en gewone winkels beschermen, die veel last hebben van de concurrentie uit China.

Niet wachten op EU

Binnen de EU wordt ook gewerkt aan een gezamenlijke regeling met hetzelfde doel, maar die gaat waarschijnlijk pas op 1 november volgend jaar in. Frankrijk, België en Luxemburg vinden dat te lang duren en gaan op zeer korte termijn, het liefst volgende maand, een eigen heffing invoeren van 2 euro per product.

Nu al is Nederland koploper als het gaat om de invoer van pakketjes van buiten de EU, maar als onze buurlanden de toeslag invoeren vreest het kabinet een waterbedeffect. Dan worden die pakketjes waarschijnlijk via Nederland verstuurd, mogelijk elke dag meer dan drie miljoen.

"De Nederlandse markt wordt dan nog meer dan nu overspoeld door een tsunami aan e-commerce-zendingen", staat in de toelichting. "De gevolgen hiervan zullen stilstaande containers in de haven van Rotterdam en het stilvallen van de doorvoer van goederen op Schiphol zijn."

Frankrijk, België en Luxemburg willen de toeslag per 1 januari invoeren, maar zowel in België als Frankrijk is het de vraag of dat ook echt op die datum lukt. Het zou ook een paar weken later kunnen worden. Het Nederlandse kabinet wil de heffing daarom pas in laten gaan als de buurlanden ook zo ver zijn.

Doorberekenen

De pakkettoeslag moet worden betaald door de vervoerders, zoals Post NL, DHL en FedEx. Maar die zullen die vrijwel zeker doorberekenen aan de consumenten. De vervoerders vinden dat ze te weinig voorbereidingstijd hebben als de heffing al in januari ingaat.

Het wetsvoorstel ligt op dit moment bij de Raad van State. Als die positief adviseert, wordt het besproken in de ministerraad. Ingewijden verwachten dat het daar zonder veel problemen zal worden goedgekeurd.

De Tweede Kamer nam vorige week nog een motie aan van de ChristenUnie, waarin het kabinet gevraagd wordt om zo snel mogelijk een toeslag op pakketjes van buiten de EU in te voeren.

De VVD "staat klaar" om het gesprek aan te gaan, GroenLinks-PvdA ziet "voldoende aanknopingspunten" en JA21 gaat het stuk "nauwgezet bestuderen". Zo reageren de meest genoemde potentiële coalitiepartners op de "uitgestoken hand" van D66 en CDA.

De komende dagen spreekt informateur Buma met alle partijen in de Tweede Kamer of die zich kunnen vinden in de plannen van Jetten en Bontenbal. Ook wil Buma van de partijleiders weten of ze in een coalitie zouden willen of "bereid zijn tot constructieve steun".

Interessant is daarbij hoe de VVD erin staat, omdat die partij onmisbaar is voor veel coalitievarianten. In het 17 pagina's tellende document staat een aantal zaken waarin de liberalen zich kunnen vinden. Zo willen D66 en CDA stikstof aanpakken, investeren in de industrie, netcongestie aanpakken, de regeldruk voor bedrijven en woningbouw verminderen en het migratiebeleid strenger maken. Daar is de VVD ook voor.

Een echt onaantrekkelijk punt voor de VVD is het afbouwen van de hypotheekrenteaftrek. Voor die partij is dat in principe onbespreekbaar. Verder willen CDA en D66 rekeningrijden invoeren, vermogen meer belasten en losser begroten dan nu het geval is. Dat zijn geen hobby's van de VVD, maar overal kan over worden gepraat, benadrukken de auteurs van het stuk. "Het is nadrukkelijk geen eindpunt, maar een begin", zei D66-leider Jetten.

Aanvullen en invullen

VVD-leider Yesilgöz wil de komende tijd dan ook graag verder praten met D66 en het CDA. "In een volgende ronde zullen zaken moeten worden aangevuld en ingevuld." Ze zegt onder meer te willen werken aan "concrete oplossingen" voor het vestigingsklimaat, de asielinstroom en koopkracht.

Mocht de VVD aanhaken dan zouden de drie partijen een minderheidskabinet kunnen vormen. Die D66-VVD-CDA-combinatie lijkt op dit moment het meest voor de hand te liggen als uitkomst van de formatie. De VVD wil expliciet niet met GL-PvdA in een kabinet, D66 liever niet met JA21. De minderheidsvariant zou per thema steun kunnen zoeken bij GroenLinks-PvdA of JA21, zonder dat die partijen echt in de coalitie zitten.

Jetten en Bontenbal willen snel aan de slag:

Maar hoe kijken JA21 en GL-PvdA aan tegen de plannen die zijn gepresenteerd? GL-PvdA-leider Klaver noemt het stuk "nog niet sociaal en groen genoeg", maar zegt ook aanknopingspunten te zien. Wel noemt Klaver daar expliciet bij dat hij dan wil onderhandelen "over een meerderheidskabinet". Het steunen van een minderheidsregering ziet GL-PvdA dus vooralsnog niet zitten.

Het harde migratiebeleid en bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid zijn moeilijke punten voor GL-PvdA. Maar in de hoofdstukken wonen en stikstof van het D66-CDA-stuk zijn juist veel overeenkomsten te vinden. Ook wat betreft klimaat bewegen de twee partijen richting GL-PvdA, maar gezien de woorden van Klaver dat het "niet groen genoeg" is, zou hij daar nog wat bij willen onderhandelen.

Kernenergie

Dan JA21. Partijleider Eerdmans zei het formatiestuk van D66 en CDA te gaan lezen met speciale aandacht voor migratie, economie en veiligheid. In zijn korte verklaring herhaalde Eerdmans partijstandpunten zoals het "stevig indammen van de instroom" en "gericht investeren in onze economie en de veiligheid".

Wat betreft migratie komt JA21 best aan zijn trekken in de plannen, behalve dat D66 en CDA de spreidingswet willen behouden. Dat wil de partij van Eerdmans niet. Dat de D66-CDA-combinatie net als het huidige kabinet inzet op kernenergie past dan wel weer in het straatje van JA21.

Dat geldt niet voor meer Europese samenwerking op defensie. JA21 wil vooral minder Europa. Wat de partij van Eerdmans ook minder wil, is geld voor klimaat- en stikstofbeleid en ook daaraan komen de plannen van D66 en CDA JA21 niet tegemoet.

Verantwoordelijkheid voelen

De komende dagen is het dus aan Buma om de coalitiepuzzel verder te brengen. Alle partijleiders komen bij hem langs. De informateur zegt te hopen dat ze in het document "een basis" zien om het gesprek aan te gaan en om samen te werken. "Ik ga ervan uit dat partijen die verantwoordelijkheid voelen."

Jetten en Bontenbal hielden zich bij de presentatie op de vlakte over welke kant het op moet gaan. "Ik denk dat zowel partijen op links als rechts ermee uit de voeten kunnen", zei de D66-leider. "Ik weet wat de verkiezingsprogramma's van andere partijen zijn, maar ik weet niet hoe ze aan tafel komen", zei de CDA-leider.

Volgende week dinsdag moet Buma met zijn eindverslag komen, met daarin aanbevelingen over het vervolg van de formatie.

Demissionair minister van Economische Zaken Karremans gaat komende week toch niet naar China op handelsmissie. Hij wilde deze reis ook aangrijpen om daar te praten over de diplomatieke rel die is ontstaan rond Nexperia.

Karremans zou op 9 december vertrekken en had gehoopt in China te praten met collega-ministers over de ontwikkelingen rondom de Chinees-Nederlandse chipmaker met een hoofdkantoor in Nijmegen.

Nu blijkt dat Karremans de betrokken Chinese ministers niet kan ontmoeten, omdat zij ergens anders (bij de Central Economic Work Conference) moeten zijn, zo verklaart de minister het afzeggen van zijn reis.

Wat ook meespeelt: een ontmoeting op ministersniveau is nog te vroeg, omdat de diplomatieke gesprekken over de toekomst van Nexperia nog in volle gang zijn.

Verdwijnen

In september is Karremans in een diplomatieke rel met China beland. De demissionair minister van Economische Zaken nam in september het toezicht over op de chipproducent uit vrees dat cruciale technologische kennis en capaciteiten zouden verdwijnen uit Nederland. Zo zou de Chinese eigenaar van plan zijn om het intellectueel eigendom van Nexperia te verplaatsen van Nijmegen naar China en dat zou volgens het kabinet grote gevolgen hebben voor de Europese economie.

Vervolgens reageerde Peking woest en het land kwam al snel met een exportstop voor chips die Nexperia in China maakte. Door dit exportverbod zaten vooral automakers en hun leveranciers wekenlang in onzekerheid over hun voorraden en nieuwe leveringen.

Gevaar

In november reisde al een ambtelijke delegatie naar China om de zaak te sussen. Karremans besloot vervolgens om de beperkingen op te schorten, om de relatie met China te verbeteren. Ook zei Karremans dat hij geen direct gevaar meer zag dat Nexperia zijn chipproductie naar China verplaatst.

Het opschorten van Karremans' besluit betekent niet dat de ingreep volledig is teruggedraaid. De minister kan de maatregel op een later moment weer laten ingaan.

Tussentijd

Inmiddels moet Karremans in de Tweede Kamer uitleg geven over zijn handelen rondom de chipmaker in Nijmegen. Dat debat moest wel plaatsvinden voor zijn reis naar China. Die reis gaat nu dus niet door. "Indien de situatie rond Nexperia in de tussentijd aanleiding geeft om alsnog op korte termijn af te reizen naar China, dan zal ik dat doen. Daarover heb ik ook afspraken gemaakt met de Chinese minister van Handel", zegt Karremans.

De VNO-NCW-delegatie gaat wel. Het Kamerdebat is donderdag.

D66 en CDA willen de spreidingswet behouden, de hypotheekrenteaftrek geleidelijk afbouwen en strengere asielmaatregelen invoeren. Dat staat in de plannen waar de twee partijen de afgelopen weken aan hebben gewerkt.

De komende tijd moet duidelijk worden welke andere partijen zich kunnen vinden in het document, of delen ervan. In de inleiding van het zeventien pagina's tellende stuk staat dat het "een uitgestoken hand" is aan andere partijen.

Op het gebied van asiel en migratie schrijven de partijen dat ze een tijdelijke verblijfsvergunning voor drie jaar willen invoeren en ook een stelsel met twee asielstatussen. Verder willen D66 en CDA de veelbesproken spreidingswet, die de verdeling van asielzoekers over Nederland regelt, behouden.

Wijken en steden

Op het gebied van wonen willen de twee partijen zeker 21 grootschalige nieuwbouwlocaties aanwijzen "verspreid over het land". Dat kunnen nieuwe wijken zijn, maar ook hele steden. Verder pleiten ze ervoor om de regels voor bouwen te versimpelen.

D66 en CDA willen een "fors budget" voor infrastructuur rond nieuwe woningen, en een "groot investeringspakket" voor belangrijke bouwlocaties tussen 2030 en 2040. Exacte bedragen noemen de partijen daarbij niet.

Informateur Buma overhandigde het stuk aan Tweede Kamervoorzitter Van Campen; Jetten en Bontenbal benadrukten dat het "geen eindstuk" is:

De partijen willen de hypotheekrenteaftrek geleidelijk afbouwen, schrijven ze (net zoals in hun verkiezingsprogramma's). Maar wel pas vanaf het moment dat compensatie mogelijk is via de inkomstenbelasting. "Zodat huiseigenaren in hun financiële planning niet in de knel komen."

De formerende partijen willen verder met een zogenoemde "crisiswet netcongestie" de overbelasting op het stroomnet tegengaan. Met die wet willen de partijen procedures versnellen en kunnen ingrijpen als verdere uitbreiding van het stroomnet stagneert.

Stikstof in 2035

Wat betreft stikstof en landbouw stellen D66 en CDA voor om het afgesproken stikstofdoel te halen in 2035. Als dat niet lukt, is het in het uiterste geval mogelijk dat boeren de rechten die ze nodig hebben om dieren te houden, moeten inleveren.

De overheid moet volgens de twee partijen duidelijke algemene doelen stellen voor de vermindering van stikstof, CO2 en watervervuiling. Boeren mogen zelf invullen hoe ze daaraan gaan voldoen.

Ook de wensen van het kabinet-Schoof over het inruilen van de zogenoemde kritische depositiewaarde en het verlagen van de rekennorm, staan in het stuk. Wel verbinden de partijen daar voorwaarden aan over het terugdringen van stikstof. Daarbij moeten de plannen standhouden bij de rechter.

Dienstplicht

Een opvallende passage in het document gaat over het leger. De krijgsmacht moet over vijf jaar minimaal 122.000 militairen tellen, vinden de partijen. Als zich daarvoor onvoldoende mensen melden, willen D66 en CDA de dienstplicht weer deels invoeren. "Voor het geval de opschaling van de krijgsmacht onvoldoende snel gaat, bereiden we een selectieve opkomstplicht voor."

Nederland moet volgens de partijen "zelfverzekerd weer de kop pakken in Europa, op handel en diplomatie". Ook moet er weer worden geïnvesteerd in ontwikkelingssamenwerking en moeten bezuinigingen op bepaalde diplomatieke posten ongedaan worden gemaakt, staat in de plannen. De hulp aan Oekraïne willen D66 en CDA versterken.

Informateur Buma benadrukte bij de presentatie dat het stuk dat onder zijn leiding tot stand is gekomen "een uitnodiging" is. "Waar hopelijk politieke partijen, organisaties, sociale partners en medeoverheden aanknopingspunten voor samenwerking in zien."

De kans is groot dat partijen als VVD, GroenLinks-PvdA en JA21 het niet met alle afspraken eens zijn en over sommige punten willen onderhandelen. Welke vorm van samenwerking hier dan uiteindelijk uitkomt, is nog ongewis.

Buma's puzzel

Veelgenoemd is een minderheidskabinet van D66, CDA en VVD dat per onderwerp voor steun naar JA21 en naar GroenLinks-PvdA kan kijken. Maar ook andere opties zijn nog mogelijk. Jetten en Bontenbal deden bij de presentatie geen uitspraken over hun voorkeur en legden deze puzzel nadrukkelijk bij Buma neer.

"Ik weet wat de verkiezingsprogramma's van andere partijen zijn, maar ik weet niet hoe ze aan tafel komen", zei Bontenbal. "Dat ga je pas zien als je met elkaar in gesprek gaat." Jetten: "Ik denk dat zowel partijen op links als rechts ermee uit de voeten kunnen."

De komende dagen gaan leiders van andere partijen langs bij de informateur. "Ik wil weten of zij zich op hoofdlijnen kunnen vinden in de agenda en of zij bereid zijn om deel te nemen aan een coalitie, of dat zij bereid zijn tot constructieve steun", zei Buma daarover. Volgende week dinsdag moet zijn eindverslag af zijn.

D66 en CDA hopen met het stuk in de hand snel verder te kunnen met het vormen van een nieuw kabinet:

Oud-staatssecretaris Michel van Hulten is gisteren op 95-jarige leeftijd overleden, meldt zijn zoon aan persbureau ANP. De oud-politicus leed aan uitgezaaide prostaatkanker.

Hij was staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat in het kabinet-Den Uyl namens de Politieke Partij Radikalen (PPR), een partij die later opging in GroenLinks.

Van Hulten werd geboren in Batavia, het huidige Jakarta in Indonesië en studeerde sociografie aan de Universiteit van Amsterdam. In 1971 trad hij toe tot de Eerste Kamer, waarna hij anderhalf jaar later overstapte naar de Tweede Kamer. In 1973 werd hij staatssecretaris in het kabinet-Den Uyl.

Tachograaf

Als bewindspersoon voerde hij in 1974 de tachograaf in, toen nog een papieren kaart waarmee rij- en rusttijden van vrachtwagenchauffeurs worden geregistreerd. Dat leidde tot acties waarbij vrachtwagenchauffeurs het registratiekaartje doorscheurden, omdat werkgevers en chauffeurs zonder vast dienstverband het niet eens waren met de opgelegde arbeidsvoorwaarden.

Ook was Van Hulten verantwoordelijk voor de verplaatsing van het hoofdkantoor van de PTT, het huidige PostNL, van Den Haag naar Groningen. In 1979 verliet hij de landelijke politiek omdat hij zich niet kon vinden in de keuze voor Ria Beckers als fractievoorzitter van de PPR. Hij was het bovendien niet eens met de koers van de partij.

Vanaf eind jaren 70 werkte hij ruim tien jaar voor de Verenigde Naties in Mali, New York, Burkina Faso en Maleisië. Vanaf 1994 sloot hij zich aan bij verschillende partijen, zoals D66, de Partij van de Arbeid en de ouderenpartij 50Plus. Voor die partij stond hij in 2011 op de kandidatenlijst voor de Eerste Kamer.

In 2014 deed Van Hulten nog mee met de verkiezingen voor de Europese Parlementsverkiezingen voor ikkiesvooreerlijk.eu, maar de partij kreeg geen zetel.

Informateur Sybrand Buma denkt dat hij in de loop van de middag een document kan presenteren met de gezamenlijke plannen van D66 en CDA voor een nieuw kabinet. Deze middag spreekt Buma nog een keer met de partijleiders Jetten en Bontenbal om "de puntjes op de i" te zetten, zoals hij dat noemt.

De informateur wil daarna zijn "tussenverslag" presenteren. Dat moet de opmaat zijn voor gesprekken met fractievoorzitters van de andere partijen, om te kijken wie er bij D66 en CDA kunnen aansluiten om tot een werkbare meerderheid in de Tweede Kamer te komen.

Gisteravond sprak Buma nog een keer met de onderhandelaars en hun secondanten in het Johan de Witthuis in Den Haag. Na afloop lieten die niet veel los over de inhoud van de afspraken. D66-leider Jetten zei wel trots te zijn op het bereikte resultaat.

D66 en CDA hebben volgens hem knopen doorgehakt over thema's als stikstof en migratie. "Ik denk dat Nederlanders het zat zijn dat er de afgelopen jaren geen grote keuzes zijn gemaakt."

Andere partijen enthousiasmeren

Het akkoord is volgens Jetten "een aanzet om uit de politieke impasse te komen". Hij zei te hopen met het eindresultaat "ook andere partijen kunnen enthousiasmeren".

De kans is groot dat partijen als de VVD, GroenLinks-PvdA en JA21 het niet met alle afspraken eens zijn en over sommige punten willen heronderhandelen.

Dat beseft CDA-leider Bontenbal ook. "Dit is geen coalitieakkoord, het is niet een dichtgetimmerd stuk. Het is een oprechte, open uitnodiging aan andere partijen om mee te praten."

Met veel plezier zetten D66 en het CDA een handtekening onder het tussenstuk in de formatie, volgens D66-leider Rob Jetten. In minder dan drie weken tijd hebben de partijen in zeventien pagina's op papier staan hoe ze de vijf grote vraagstukken van deze tijd willen oplossen: wonen, stikstof, economie, migratie en de veiligheid. Ze zeggen knopen door te willen hakken in dossiers die al lange tijd stilliggen.

Lukt dat ook? Voor podcast De Dag lazen vijf experts de plannen door. Wat gaat werken? Wat mist er in de plannen? En het belangrijkste: zorgt het ervoor dat die jarenlange dossiers worden vlotgetrokken? In deze aflevering hoor je hoogleraar woningmarkt Peter Boelhouwer, hoogleraar stikstof Jan Willem Erisman, hoofdeconoom Marieke Blom, hoogleraar migratiegeschiedenis Marlou Schrover en defensiespecialist Peter Wijninga.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek & Ulrike Nagel

Deze aflevering van De Dag kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Onze podcasts:

De Dag: elke werkdag 20 minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en De Rooy: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door de NOS en EenVandaag.

Jeugdjournaal-podcast: iedere week vindt het Jeugdjournaal antwoorden op vragen van kinderen bij het nieuws.

Als een kabinet valt, is het mogelijk om binnen drie maanden nieuwe verkiezingen te houden. Dat is ongeveer twee maanden sneller dan nu het geval is, zegt de Kiesraad in een advies dat vandaag is gepresenteerd. Voorwaarde is wel dat gemeenten en politieke partijen altijd klaar zijn voor een stembusgang. En dat er minder rekening gehouden wordt met vakantieperiodes.

Het kabinet-Schoof viel op 3 juni, en het duurde tot 29 oktober voordat er verkiezingen gehouden werden. De Tweede Kamer vond dat te lang duren en droeg de regering op om te onderzoeken of het sneller kan.

De Kiesraad, die toeziet op eerlijke verkiezingen en adviseert, komt tot de conclusie dat het inderdaad sneller kan. De verkiezingsdag zelf kan het beste niet in een vakantie vallen, maar de voorbereidingen kunnen wel in zo'n periode plaatsvinden, mits er voldoende personeel beschikbaar is. Dat vraagt om investeringen, stelt de Kiesraad.

Er zou ook iets kunnen veranderen in de registratie van nieuwe partijen en het aanmelden van kandidaten. Dat proces kan verkort worden als ze gecombineerd worden. Ook oppert de Kiesraad om de registratie van partijnamen en logo's meteen te sluiten na de val van een kabinet. Politieke partijen kunnen zich het hele jaar door laten registreren en hoeven niet te wachten tot er nieuwe verkiezingen aankomen.

'Fundamentele keuzes nodig'

Volgens voorzitter Wim Kuijken van de Kiesraad zijn er "fundamentele keuzes" nodig om tussentijdse verkiezingen sneller mogelijk te maken. Het komt erop neer dat alle betrokkenen altijd klaar moeten zijn voor verkiezingen, ook als er geen verkiezingen gepland zijn.

Die permanente voorbereiding kost geld en aanpassingen in het systeem. De Kiesraad komt nog met een tweede advies dat ingaat op de vraag wat er nodig is aan aanpassingen en investeringen.

Afgelopen maand zijn acht kittens uit hetzelfde nest doodgegaan door vogelgriep. Het was al bekend dat het virus kan voorkomen bij zoogdieren en ook bij katten, maar het is voor het eerst dat er in Nederland ook jonge katjes aan zijn gestorven, schrijft demissionair minister Wiersma aan de Tweede Kamer.

Het gaat om een nest jonge katten dat geboren is op een boerderij met melkgeiten. Zeven kittens waren inmiddels naar nieuwe baasjes, toen de eigenaar het enige overgebleven jong dood aantrof. Onderzoek heeft aangetoond dat de kitten was bezweken aan de H5N1-variant van het vogelgriepvirus. Ook de andere dieren uit het nest zijn dood, schrijft Wiersma, waarschijnlijk ook door besmetting met het virus.

Het is niet zeker hoe de dieren besmet zijn geraakt, maar volgens de eigenaar nam de moeder van de kittens eind oktober een karkas van een wilde vogel mee naar het nest. Vermoedelijk droeg die vogel het virus bij zich, en zijn de kittens besmet geraakt door het eten van die vogel. De moeder, de andere katten en de geiten op de boerderij zijn niet ziek geworden.

Direct dierenarts raadplegen

Wiersma schrijft dat de kans dat katten of andere zoogdieren besmet raken klein is, maar als een kat verschijnselen vertoont en mogelijk in contact is geweest met een vogel, moeten eigenaren direct een dierenarts raadplegen en hygiënemaatregelen nemen.

De kans dat mensen besmet raken met het virus is volgens experts nog steeds zeer klein. Uitzondering vormen mensen die vanwege hun werk met besmette vogels in aanraking komen, zoals jagers en poeliers. Het risico voor deze beroepsgroepen wordt inmiddels ingeschat op 'gemiddeld'.

Verbod vogeltentoonstellingen

Wiersma vindt de huidige situatie "zeer zorgelijk", omdat er steeds meer wilde eenden zijn die het virus bij zich dragen maar lang niet altijd symptomen hebben. Daarom zijn er nog strengere regels voor bezoek aan pluimveebedrijven. Dat mag alleen nog maar als het noodzakelijk is voor de gezondheid van de dieren of de mensen die in de stal werken.

Binnenkort komt er ook een totaalverbod op vogeltentoonstellingen. Tot nu toe waren alleen exposities met risicovogels verboden.

Nederland draagt 250 miljoen euro bij aan een nieuw steunpakket voor Oekraïne. Met dat geld worden Amerikaanse luchtverdedigingssystemen, munitie en ander militair materieel voor Oekraïne gekocht.

Veel NAVO-lidstaten hebben zelf niet genoeg wapens om die aan Oekraïne te leveren. Daarom kopen zij bij Amerika de spullen in die Oekraïne het hardst nodig heeft. Voor een volledig steunpakket van 500 miljoen euro, zal naast Nederland ook nog een ander land moeten bijdragen.

'Druk op Rusland hoog houden'

Dat er afgelopen weekend opnieuw meerdere doden en gewonden vielen door Russische aanvallen op Kyiv, was voor minister Brekelmans (Defensie) mede de reden om meer geld uit te trekken. "Oekraïne heeft acuut meer militaire steun nodig om zich tegen deze luchtaanvallen te verdedigen en de zware winter door te komen", tekent hij op in een persbericht.

Ook wil hij door de leveringen de positie van Oekraïne aan de onderhandelingstafel versterken. "Het is van groot belang de druk op Rusland hoog te houden", zegt Brekelmans. "Zowel via diplomatieke en economische kanalen, als door militaire leveringen aan Oekraïne."

Stekelig debat

Het is de tweede keer dat Nederland een bijdrage doet voor deze zogeheten Prioritised Ukraine Requirements List (PURL), een lijst waarop Oekraïne aangeeft welke luchtverdediging, munitie en andere zaken het hardst nodig zijn. De uitgaven zijn onderdeel van de 3,5 miljard euro die Nederland aan Oekraïne heeft toegezegd.

Het is nog onduidelijk hoeveel extra geld het demissionaire kabinet voor volgend jaar voor Oekraïne wil vrijmaken. Vorige week was daar in de Tweede Kamer een vrij stekelig debat over, omdat premier Schoof op dit moment nog geen extra 2 miljard steun wil toezeggen.

Demissionair minister van Binnenlandse Zaken Rijkaart veroordeelt de bedreigingen en intimidatie waar lokale bestuurders steeds vaker mee te maken hebben. Hij noemt deze acties verschrikkelijk en vindt dat actievoerders "een rode lijn" overgaan.

Ook veroordeelt hij het optreden van PVV-leider Wilders, die zegt dat bewoners de komst van asielzoekerscentra niet moeten accepteren. "Het hele toontje, de setting, is enorm opruiend", zei de BBB-minister in het tv-programma WNL op Zondag. Hij vindt dat Wilders "hele grove uitspraken" doet, "die tegen de randen aan schuren die je aan uitlatingen kan doen".

De PVV-leider reageerde vervolgens op X door te stellen dat Rijkaart een "naïeveling" is met "slappe teksten". "We zijn nog maar net begonnen, maak je borst maar nat."

Handen af

De afgelopen tijd is er veel discussie over burgemeesters, wethouders en andere lokale bestuurders die steeds vaker te maken hebben met bedreigingen en intimidatie. Dat heeft vaak te maken met de komst van asielzoekerscentra. Demissionair minister Rijkaart spreekt over ondermijning van de democratie. "Blijf met je handen af van het bestuur."

De provincie Limburg plaatste dit weekend in de krant een oproep van meer dan 900 bestuurders om te stoppen met "schreeuwen, beledigen, intimideren en bedreigen. We zijn er helemaal klaar mee." De aanleiding voor de advertentie was de beveiliging die burgemeester Scholten uit Venlo moest krijgen vanwege ophef over de komst van een asielzoekerscentrum.

Stoppen

De Limburgse bestuurders, maar ook andere gemeenten in Nederland, willen meer steun uit Den Haag. De twee overgebleven politieke partijen in het huidige demissionaire kabinet, de VVD en BBB, willen stoppen met de spreidingswet die gemeenten verplicht om opvangplekken voor asielzoekers te regelen. Maar deze wet bestaat nog wel en moet dus worden uitgevoerd.

Het kabinet zorgt zo voor een verwarrende dubbele boodschap, vindt ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Dit wakkert de weerstand aan en maakt lokale bestuurders extra kwetsbaar, zo wordt benadrukt.

De minister erkent dat er sprake is van "een lastige boodschap", maar benadrukt ook dat gemeenten de wet moeten uitvoeren die er nu ligt. "De wet is de wet en daar sta ik achter."

Het kabinet heeft eerder 3 miljoen euro uitgetrokken om raadsvergaderingen veiliger te laten verlopen. Nu komt Rijkaart niet met aanvullende maatregelen; hij doet vooral een morele oproep aan iedereen "om rustig te blijven".

Halfhartigheid

In het tv-programma Buitenhof zei VNG-voorzitter Dijksma dat zij niet alleen van Rijkaart, maar ook van demissionair premier Schoof meer actie verwacht. Ze verwijt het kabinet "halfhartigheid".

Haagse politici keuren de bedreigingen weliswaar af, maar geven tegelijkertijd het signaal af dat er allemaal "dilemma's" zijn. Dat werkt averechts. "Maak beleid, maar zorg dat de mensen in de frontlinie gesteund worden."

Ze vindt de uitspraken van Wilders onacceptabel. "Het is over de rand. Hij luistert niet naar het gezag."

Het potje met ruim 40 miljoen euro voor onderzoek naar long covid is binnenkort leeg. Tot eind dit jaar kunnen wetenschappers onderzoeksvoorstellen indienen voor de laatste subsidies. Daadwerkelijke genezing van long covid is echter nog ver weg terwijl er geen zicht is op aanzienlijke financiering om de studies voort te zetten.

Dat blijkt uit een rondgang van de NOS langs artsen, onderzoekers, patiëntenorganisaties en instituties die geld voor onderzoek beheren.

Vanuit de wetenschap klinkt de waarschuwing dat onderzoekers die inmiddels veel kennis hebben opgedaan, zonder nieuwe financiering hun aandacht zullen verleggen naar andere ziektes waarvoor wel onderzoeksgeld beschikbaar is.

"Het gevolg is dan natuurlijk een verlies van veel deskundigheid en kennis", zegt Niels Eijkelkamp, hoogleraar neuro-immunologie aan het UMC Utrecht. "Dat zou zonde zijn van de vele miljoenen aan publiek geld dat al is geïnvesteerd. We kunnen dan maar beperkt doorgaan op veelbelovende aanknopingspunten om de oorzaken van long covid te ontrafelen."

Genegeerde ziekte

Bijna een half miljoen mensen hebben longcovidklachten. Ze zijn bijvoorbeeld arbeidsongeschikt geraakt, kunnen niet meer sporten of hebben slaapapneu. Bij bijna 100.000 mensen zijn de klachten zo ernstig dat ze in meerdere of mindere mate aan bed gebonden zijn.

Kort na het uitbreken van de pandemie had de politiek nog oog voor deze patiënten. Die aandacht is vijf jaar later grotendeels vervlogen. Veelzeggend is het uitblijven van het grote longcoviddebat in de Tweede Kamer. Twee jaar geleden stemde een meerderheid voor zo'n debat om juist plannen te maken voor de toekomst van goede patiëntenzorg. Sindsdien is dit debat structureel uitgesteld en niet ingepland.

Patiënten, al jaren ernstig ziek, zien het met lede ogen aan. En niet alleen zij. Ook onder mensen die lijden aan soortgelijke aandoeningen als ME/CVS, het Q-koortsvermoeidheidsyndroom, Lyme en het post-sepsis syndroom groeit de wanhoop. Want een doorbraak bij long covid zou wellicht ook van betekenis kunnen zijn voor hun ziekte.

Hun aandoeningen bestaan al langer, maar worden al tientallen jaren grotendeels genegeerd door zowel de politiek als de medische wereld. Er kwam pas echt aandacht voor deze verzameling aan zogeheten post-acute infectie syndromen (PAIS) toen er door de pandemie in één klap honderdduizenden chronisch zieken bijkwamen.

Zo werd dit jaar door het kabinet een ambassadeur voor chronische Q-koortspatiënten benoemd, 15 jaar na de Q-koortsepidemie. En sinds 2023 bestaat ook een onderzoekagenda voor ME/CVS met aanzienlijke subsidies.

Toch vrezen patiënten dat deze vooruitgang slechts tijdelijk is. Afgelopen jaar werden voorstellen in de Kamer voor extra geld voor onderzoek naar long covid bij kinderen herhaaldelijk weggestemd.

Onzichtbaar leed

Daarom is er vandaag op het Malieveld in Den Haag een PAIS-protest voor alle mensen die lijden aan de post-acute infectie syndromen. Er staan honderd lege rolstoelen die het grote leed symboliseren dat voor de meeste mensen onzichtbaar blijft. Het komt zelfs voor dat mensen voor euthanasie kiezen.

"We hopen dat dit beeld mensen aan het denken zet", zegt initiatiefnemer Guus Liebrand, die zelf vanwege long covid te ziek is om aanwezig te zijn bij het protest. "Vanwege onze beperkingen zijn we maatschappelijk onzichtbaar en is het makkelijk om ons te vergeten. Ik hoop dat de samenleving om ons heen gaat staan."

De tijd dringt benadrukt Diewke de Haen, directeur van patiëntenorganisatie PostCovidNL. Zo is na 2026 ook het geld op voor de tijdelijke longcovidklinieken en expertisecentra. "De nood is zo ontzettend hoog. Bijna een half miljoen mensen lijden aan long covid. Dan kun je niet halverwege de kraan dichtdraaien en die mensen laten zitten."

Meer dan alleen ziekte

"Deze ziekten doen meer met je dan alleen ziek zijn", zegt Stella Heemskerk. "Het isoleert je ook sociaal en maatschappelijk." Namens het Erasmus MC onderzocht zij vier jaar lang 644 mensen met het Q-koortsvermoeidheidsyndroom om vast te stellen wat de impact op hun leven is van de Q-koortsepidemie.

Die is enorm, zo is de conclusie. Van degenen die werkten voordat ze ziek werden, is de helft nooit meer aan de slag gegaan. Bijna driekwart is er financieel op achteruit gegaan. Er is mantelzorg nodig, dus de ziekte legt ook druk op familieleden die daar soms al hun tijd aan besteden.

"Het wordt tijd dat er een alomvattende strategie in Nederland komt. Meer kennis is ook belangrijk voor gemeenten of het UWV, zodat ze correct met deze mensen omgaan", zegt Heemskerk.

Duitsland heeft daarvoor gekozen. Der Spiegel onthulde een regeringsnota waaruit blijkt dat de komende 10 jaar een half miljard euro wordt vrijgemaakt voor onderzoek naar long covid en ME/CVS. In de nota noemen Duitse politici deze ziekten als "een van de grootste uitdagingen voor de volksgezondheid van de 21e eeuw".

De BoerBurgerBeweging (BBB) doet volgend jaar voor het eerst mee aan de gemeenteraadsverkiezingen (in 29 gemeenten, verspreid over het land). Dat is bekendgemaakt op een partijbijeenkomst in Apeldoorn. Die stond in het teken van de raadsverkiezingen op woensdag 18 maart.

In Friesland doet BBB in acht gemeenten mee, in Noord-Holland in Amsterdam en Hilversum en in Zeeland alleen in Sluis. In Zuid-Holland, Flevoland en Drenthe is er geen gemeente waar BBB zetels probeert te halen.

Zien

Partijleider Van der Plas noemt deelname aan de gemeenteraadsverkiezingen "heel erg spannend". Bij de Tweede Kamerverkiezingen vorige maand ging regeringspartij BBB terug van zeven naar vier zetels.

Erkenning

Zes jaar geleden werd BBB opgericht. De partij is inmiddels vertegenwoordigd in het Europees Parlement, de Waterschappen en de Provinciale Staten. Van der Plas zei in een korte toespraak dat de partij nog jong en in opbouw is.

Er is de afgelopen tijd veel gebeurd binnen BBB. In de Eerste Kamer was de BBB de grootste partij, maar door het overstappen van BBB'ers naar andere partijen is ze nu de op een na grootste.

Vrijdag nog stapte BBB-senator Arie Griffioen over naar D66, omdat hij zich niet in de partijstandpunten van BBB kan vinden. Ook is er teleurstelling over de Tweede Kamerverkiezingen. Maar deze nederlaag stond vandaag niet op de agenda bij BBB.

Informateur Buma heeft op de laatste werkdag van zijn tweede formatieweek voor enige reuring gezorgd. Bij het naar huis gaan zei hij tegen wachtende journalisten dat de optie van een kabinet van D66, CDA, VVD en GroenLinks-PvdA "is afgevallen". Want, zo voegde hij er aan toe, verwijzend naar de VVD: "Die blokkade blijft en die is er".

In een formatieproces waar woorden op een goudschaaltje worden gewogen, was het een stellige en opvallende opmerking van de informateur. Het zou ook een streep zetten door de voorkeur van D66-leider Jetten. Die wil zo'n zogenoemd middenkabinet, ook omdat het met 86 zetels brede steun heeft in de Tweede Kamer.

Een paar uur later kwam Buma terug op zijn woorden, via de woordvoerder van de kabinetsformatie. Uit de media had hij vernomen dat zijn woorden waren opgevat als een uitsluiting van een kabinet met VVD én GroenLinks-PvdA. Dat was niet zijn bedoeling, staat in die verklaring. Die conclusie zegt hij nog niet te hebben getrokken.

Geen reden

Buma meldt dat hij zijn uitspraken had gebaseerd op het verslag van zijn voorganger Koolmees die concludeerde dat de VVD samenwerking met GroenLinks-PvdA in een coalitie uitsluit. "Ik heb tot op heden geen reden om aan te nemen dat dat is veranderd."

Het was een kleine rimpeling in een op het oog soepel lopend formatieproces. De belangrijkste boodschap vandaag was dat er "meters" zijn gemaakt. Bontenbal van het CDA, Jetten van D66 en Buma namen deze woorden in hun mond.

Groot

Maar na de tweede week formeren tussen D66 en CDA blijft het nog onduidelijk welke kant het opgaat en of het lukt om een meerderheidskabinet te vormen. D66 ziet namelijk samenwerking met JA21 echt niet zitten, zo zei Jetten vandaag nog een keer. "De verschillen zijn heel groot."

Op de vraag of een minderheidskabinet een mogelijkheid kan zijn, wilde Jetten geen duidelijkheid geven. Wel zei hij dat er naar "alle opties" wordt gekeken.

Al enige tijd, ook vorige week, is het gezelschap in de tijdelijke werkkamer van Buma, burgemeester van Leeuwarden, bezig met de totstandkoming van een basisdocument. Daarin moeten oplossingen staan voor de grote problemen in Nederland, zoals asiel en migratie, het woningtekort, stikstof, defensie en de economie. "Een positieve agenda" moet het worden, waar andere partijen zo enthousiast over kunnen worden dat de vorming van een kabinet sneller mogelijk wordt.

"We zijn aan het stoeien met teksten", zei Jetten deze week voorafgaand van een van zijn vele gesprekken. Bontenbal sprak vandaag van "geel gearceerde teksten", waar nog een oplossing voor gevonden moet worden. Dit weekend gaan ze daar vanuit huis mee verder.

Richting

Eigenlijk was het de bedoeling om deze week al te praten met andere partijen om te kijken of ze al wat voelen voor de richting van het basisdocument. Dat is er niet van gekomen. Dat komt volgens Jetten omdat de week al snel vol liep met nieuwe gesprekken met experts over thema's als economie, financiële houdbaarheid en de uitvoerbaarheid van wetgeving. Vorige week passeerden al zo'n dertig deskundigen de revue.

De partijleiders en de informateur wilden geen voorspelling doen over de gang van zaken volgende week. Buma hoopt er wel op dat hij een "beeld" krijgt van andere partijen of ze met het basisdocument van D66 en CDA uit de voeten kunnen en verder willen praten.

Buma kan die reacties dan weer verwerken in zijn eindverslag dat dinsdag 9 december klaar moet zijn.

NRC rectificeert de eigen berichtgeving over voormalig informateur Hans Wijers. De krant schreef meerdere verhalen over uitlatingen van de D66'er, maar zegt daar "niet meer volledig voor te kunnen instaan". De berichtgeving leidde tot het opstappen van Wijers.

NRC heeft de oud-informateur excuses aangeboden en biedt ook verontschuldigingen aan de lezers aan. De krant schreef kort na het aantreden van de informateur dat Wijers op de avond van de verkiezingen VVD-leider Yesilgöz een "leugenaar" had genoemd.

"We wekten de indruk dat we meer bronnen hadden die Wijers 'leugenaar' hoorden zeggen dan we in werkelijkheid hadden", aldus hoofdredacteur Patricia Veldhuis in een verantwoording. Ze schrijft ook dat de Volkskrant meer bronnen heeft gesproken die zeggen dat Wijers de VVD-leider geen leugenaar heeft genoemd.

Niet houdbaar

Volgens Veldhuis is de onderbouwing van het verwijt aan het adres van Wijers "daarmee niet houdbaar en daaruit volgt ook dat we niet meer volledig kunnen instaan voor onze berichtgeving over informateur Wijers".

De krant heeft bij drie verhalen de tekst toegevoegd: "NRC kan niet instaan voor de zorgvuldige totstandkoming van dit artikel." Hoofdredacteur Veldhuis noemt de kwestie voor NRC "uiterst pijnlijk, maar noodzakelijk voor onze zorgvuldige, betrouwbare en op feiten gebaseerde journalistiek".

Volkskrant

De Volkskrant sprak voor een reconstructie van de val van Wijers met personen die op de verkiezingsavond bij dezelfde bijeenkomst als Wijers waren geweest. Zes bronnen zeggen in die reconstructie 'on the record' dat het niet Wijers maar journalist Eric Smit was die Yesilgöz een leugenaar noemde. Die reconstructie staat morgen in de krant.

Of hij het woord "leugenaar" nou wel of niet had gebruikt, Wijers nam de woorden na de publicatie terug en bood Yesilgöz excuses aan. Daarmee was het klaar volgens hem en kon hij verder als informateur.

Appje

De volgende dag stapte hij alsnog op, nadat NRC hem met een door hem zelf verstuurd appje had geconfronteerd waarin hij Yesilgöz "die feeks van de VVD" had genoemd. De krant zegt ook over dat artikel dat "de aanleiding voor berichtgeving en de manier waarop wij bericht hebben niet voldoen aan onze journalistieke normen".

In een verklaring over het appje zei Wijers dat dit een spontane uitspraak in een een-op-eenbericht was geweest die hij nooit had mogen doen. "Het proces is te belangrijk om dat te laten afleiden van de inhoud. Dat maakt dat ik met grote spijt heb moeten besluiten om terug te treden als informateur." Yesilgöz liet vorige week na een gesprek met Wijers weten dat de kwestie wat haar betreft uit de lucht was.

Leden van het demissionaire kabinet nemen afstand van een X-bericht van vicepremier Mona Keijzer (BBB) over de berichtgeving van de NOS. Premier Schoof zegt dat het in een democratie belangrijk is dat de journalistiek onafhankelijk te werk kan gaan.

Keijzer reageerde deze week op een commentaar van een andere twitteraar op het vertrek van de NOS van X: "Maar wie moet hier dan voortaan de beslist betrouwbare informatie van het ministerie van gezondheid van Hamas letterlijk overtikken?" De minister zegt daarop: "Dat blijven ze doen. Ze krijgen hier alleen geen weerwoord meer. Lekker rustig."

Schoof zegt dat de publieke omroep, waar de NOS deel van uitmaakt, zelf gaat over "de inhoud". "Zij hebben de vrijheid om hierover besluiten te nemen. Dat is niet aan de overheid of de politiek."

De demissionaire minister-president heeft hier contact over gehad met Keijzer en haar erop aangesproken. Dat gebeurde naar verluidt niet in de ministerraad van vandaag, maar wel rondom deze wekelijkse vergadering van het kabinet.

'Persvrijheid groot goed'

Ook verschillende VVD-collega's lieten rond de ministerraad al kritiek horen. "Ik zou deze tweet niet sturen", aldus VVD-vicepremier Hermans. Ze stelt dat persvrijheid een groot goed is en dat zij de kwaliteit van de journalistiek hoog heeft zitten. Ze wijst erop dat ontwikkelingen op andere plekken op de wereld laten zien dat persvrijheid niet vanzelfsprekend is.

Defensieminister Brekelmans (VVD) vindt dat een politicus terughoudend moet zijn met kritiek op de media en zegt daarbij: "Wat mij betreft spreekt het kabinet met één mond hierover."

Ook D66-leider Jetten vindt dat Keijzer te ver is gegaan. Hij zegt dat hijzelf eerder ook minister en vicepremier was in een kabinet en dat hij toen "een verantwoordelijkheid voelde om te staan voor een vrije pers". Hij vindt dat je je als bewindspersoon een beetje moet inhouden wat betreft commentaar op de publieke omroep.

Keijzer zelf vindt de reacties van andere politici overtrokken. Zij snapt niet dat het nu al dagen gaat over "een tweetje" dat volgens haar niet meer was dan een grappig bedoelde tongue-in-cheek-opmerking. Ze zegt daarbij dat een mediaorganisatie "niet ontheven is van kritiek".

Keijzer weigerde eerder vandaag haar uitspraken toe te lichten, tegenover journalisten:

Ze ligt er ook niet wakker van dat de Kamerleden Mohandis (GroenLinks-PvdA) en Oualhadj (D66) Kamervragen hebben gesteld aan BBB-minister Moes (OCW) over het X-bericht.

De twee willen onder meer weten hoe hij naar deze tweet kijkt "in het licht van de wettelijke waarborg dat de publieke omroep onafhankelijk dient te zijn van politieke beïnvloeding". De Kamerleden willen ook meer duidelijkheid over het standpunt van het kabinet hierover.

Op hun vraag of zij in haar tweet het kabinetsstandpunt verwoordt, zegt zij: "Ik ben Kamerlid, minister en Mona, die dingen lopen in elkaar over."

Geen incident of uitglijder

Het is niet de eerste keer dat Keijzer op X insinuaties doet over de berichtgeving van de NOS. Het AD telde de afgelopen maand twaalf tweets van de bewindsvrouw met commentaar op de organisatie.

NOS-hoofdredacteur Giselle van Cann zegt daarop dat ze de uitingen niet anders kan zien dan als "verdachtmaking van onze journalistiek" Ze vindt het heel schadelijk dat Keijzer berichten verstuurt "die niet op feiten berusten".

"Kritiek hebben mag altijd. Daar gaan we zo goed mogelijk mee om. Maar deze tweets zijn geen incident of uitglijder. Ze lijken een bewuste keuze om onze journalistiek in een kwaad daglicht te stellen."

Eerste Kamerlid Arie Griffioen van de BBB maakt per direct een overstap naar de fractie van D66. In brieven aan de BBB-fractie en Eerste Kamervoorzitter Mei Li Vos, in het bezit van de NOS, schrijft hij dat hij zich niet meer kan vinden in verschillende BBB-standpunten.

Zo schrijft hij aan de BBB-fractie dat hij vóór de Spreidingswet en het vuurwerkverbod wilde stemmen, maar dat hij hierin werd tegengehouden door de fractie. Ook is hij het niet eens met een tijdelijke asielstop en het strafbaar stellen van illegaliteit.

Griffioen is het ook niet eens met het BBB-standpunt over Israël om sancties af te wijzen. Hij vindt dat het leed in Gaza onvoldoende wordt meegewogen.

Bij D66 voelt hij zich als "liberaal en sociaal denkend mens" meer thuis, zegt hij.

Wisselende reacties

Ilona Lagas, fractievoorzitter in de Eerste Kamer van de BBB, zegt "onaangenaam verrast" te zijn door de overstap van Griffioen. Hij heeft zijn vertrek uit de fractie volgens haar niet vooraf gemeld.

"In onze fractievergadering kunnen altijd dingen gemeld worden die dwars zitten," zegt Lagas. "Als hij zichzelf groter vindt dan de partij, is dat voor zijn eigen rekening. Maar dan moeten we misschien maar blij zijn dat we hem kwijt zijn."

Politiek verslaggever Ewoud Kieviet:

"Het is pijnlijk voor BBB dat daags voor hun ledenvergadering opnieuw een senator vertrekt. Uit gesprekken met BBB-senatoren blijkt dat Griffioen mogelijk niet de laatste vertrekker is: meerdere fractieleden denken na over een mogelijk vertrek omdat ze het oneens zijn met de koers van BBB. Ze vinden die 'steeds ongenuanceerder' geworden, bijvoorbeeld als het gaat om het onderwerp asiel. Ze benadrukken dat ze van de partijtop en fractieleiding na het vertrek van Griffioen en de tegenvallende verkiezingsuitslag een grondige evaluatie en zelfreflectie verwachten.

Voor de onderhandelende partijen D66 en CDA is dit goed nieuws. Het wordt met de extra zetel voor D66 in de Eerste Kamer gemakkelijker om meerderheden te vinden voor een nieuw kabinet. Vertrekkende BBB'ers zullen in de toekomst dan ook met open armen ontvangen worden."

Paul van Meenen, fractievoorzitter van D66, verwelkomt Griffioen met open armen: "Bij D66 krijgt Griffioen de ruimte om vanuit zijn liberale en sociale overtuigingen aan zorgvuldige wetgeving te blijven werken."

Leegloop BBB

Griffioen is niet het eerste BBB-lid dat dit jaar besloot de overstap te maken naar D66. Zo vertrok in juni dit jaar Robert Croll, onder meer vanwege kritiek op het BBB-standpunt over Israël en Gaza.

Ook Eric Kemperman en Pim Walenkamp vertrokken eerder al uit de partij. Kemperman sloot zich aan bij de fractie van Forum voor Democratie, Walenkamp besloot verder te gaan als eenmansfractie. Het nieuwe vertrek van Arie Griffioen brengt het aantal zetels van de BBB-fractie terug naar 12.

De SP gaat bij de komende gemeenteraadsverkiezingen in maart op veel meer plaatsen meedoen dan bij de vorige raadsverkiezingen, zegt partijleider Jimmy Dijk. In 2022 deed de partij nog in 83 gemeenten mee, dat worden er 107.

Het besluit volgt een maand na de verkiezingsnederlaag van de partij bij Tweede Kamerverkiezingen, waarbij de partij twee van haar vijf zetels verloor. Die bijna halvering kwam hard aan en had de partij ook niet zien aankomen. Maar de SP wil zich naar eigen zeggen terugvechten. Morgen is er een partijraad met alle lokale voorzitters om de nederlaag te analyseren.

'Energie en hoop', ondanks verkiezingsnederlaag

Sinds 2006, toen de partij met 25 zetels het beste resultaat ooit boekte, gaat het electoraal alleen maar bergafwaarts met de partij. Toch geeft Dijk, twee jaar geleden aangetreden na de zoveelste nederlaag onder leiding van Lilian Marijnissen, de hoop niet op.

Dijk: "Er is altijd hoop en er zit energie in onze club. Maar dat we dingen anders en beter moeten gaan doen dat is glashelder."

Dat de partij in veel meer gemeenten aan de raadsverkiezingen meedoet staat volgens Dijk los van het verkiezingsresultaat in oktober. "Nee, dat heeft ermee te maken dat we ons eigen kader hebben op- en uitgebouwd in buurten en wijken. De klap bij de Kamerverkiezingen was groot. Maar ik ben hoopvol dat we op meer plekken zetels gaan winnen als mensen straks in meer gemeenten op de SP kunnen gaan stemmen."

Evalueren

Morgen komen alle voorzitters van de lokale afdelingen op het partijbureau in Amersfoort bij elkaar in de zogenoemde partijraad. Daar gaan ze praten over de nederlaag van oktober en vooruitblikken naar de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen.

Partijleider Dijk ziet verschillende verklaringen voor de nederlaag. "In de afgelopen campagne zijn we veel aan het uitleggen en verklaren geweest en hebben we allerlei grote oplossingen en plannen gepresenteerd, maar zijn we weleens vergeten de zorgen en emoties van mensen in buurten en wijken en op de werkvloer goed te benoemen. Daar moeten we eens gaan beginnen."

De SP is volgens Dijk ook van plan bij de volgende Kamerverkiezingen het verkiezingsprogramma te laten doorrekenen door het Centraal Planbureau. Afgelopen keren deed de SP dat niet, omdat de partij het oneens is met de uitgangspunten van het CPB. Daardoor moest de partij in de campagne heel vaak eerst uitleggen waarom ze dit in tegenstelling tot veel andere partijen weigerde en kwam ze onvoldoende toe aan het aanprijzen van de eigen plannen om Nederland "sociaal te maken", aldus Dijk.

Links kleiner dan ooit

Politicoloog Matthijs Rooduijn van de UvA ziet nog een belangrijke verklaring voor de voortdurende verliezen van de SP. Hij wijst erop dat heel links het slecht heeft gedaan in oktober. Zo verloor GroenLinks-PvdA ook 5 van de 25 zetels. "Links is kleiner dan ooit. Dat is dus niet alleen een verhaal van de SP. Het heeft er veel mee te maken dat de nadruk de afgelopen decennia sterk ligt op culturele kwesties als migratie en identiteit. En dat is slecht nieuws voor linkse partijen, omdat die graag over sociaaleconomische thema's willen praten."

Gelijk met de neergang van de SP is de PVV van Geert Wilders steeds verder gegroeid. Daardoor dringt de vraag zich op of er een verband is tussen beide ontwikkelingen. Volgens Rooduijn is dat er, maar ligt het niet zo zwart-wit.

"Er is zeker sprake van electoraal verkeer tussen beide partijen, maar je moet voorzichtig zijn met stellen dat SP-kiezers massaal zijn overgestapt naar de PVV. Dat is ook vaak gezegd over kiezers van de PvdA. Er is absoluut verkeer tussen die partijen, maar het is niet zo dat het verlies van de een de winst is van de ander."

Traditioneel electoraat

Voor de SP is de grote vraag nu of, en hoe, ze uit het dal kan klimmen. Volgens Rooduijn moet de partij zich meer op jongeren gaan richten. "Ze spreken vooral een wat ouder, traditioneel electoraat aan. En ik denk dat ze er goed aan zouden doen om zich te richten op een wat jonger electoraat. En dat komt ook doordat we uit onderzoek weten dat er best wat kiezers zijn die de SP overwegen."

De partij kan ook hoop putten uit het verleden. Bij de Kamerverkiezingen van 2006, toen de SP 25 zetels scoorde, haalde D66 drie zetels. Er gingen toen stemmen op om de partij maar op te heffen. Nu is D66 de grootste partij, met 26 zetels.

In de Tweede Kamer is irritatie ontstaan tussen demissionair premier Schoof en enkele politieke partijen over het vrijmaken van 2 miljard euro extra voor militaire steun aan Oekraïne.

Het demissionaire kabinet wil pas in april - bij de Voorjaarsnota - kijken hoe dat extra geld in de begroting gevonden kan worden. Een meerderheid van de Tweede Kamer wil dat het kabinet nú al zegt dat Oekraïne volgend jaar op dit geld kan rekenen, zodat er al snel militaire orders geplaatst kunnen worden.

Nederland heeft al langer geleden Oekraïne jaarlijks 3,5 miljard euro toegezegd. Volgens Schoof doet Nederland hiermee al veel meer dan andere landen.

Gat

Maar door een zogenoemde kasverschuiving is een probleem ontstaan. Van het potje van 2026 is er al 2 miljard euro naar dit jaar gegaan. Dus is er nog maar 1,5 miljard voor volgend jaar over, en moet er dus 2 miljard bij.

Kamerleden hebben zorgelijke signalen uit Oekraïne gekregen. Het land voert aan een steeds groter wordend front harde gevechten tegen de Russische agressor en wil snel nieuwe militaire orders plaatsen.

"Zorg dat het gat gedicht wordt. We hebben geen tijd te verliezen," vatte CDA-Kamerlid Boswijk de zorgen van een Kamermeerderheid samen. "We willen niet dat de Russische grens wordt opgeschoven."

GroenLinks-PvdA-leider Klaver vraagt het kabinet om in het eerste kwartaal van 2026 al die 2 miljard euro beschikbaar te stellen. In totaal 76 Kamerleden (CDA, D66, ChristenUnie, SGP, Partij voor de Dieren, 50Plus en Volt) steunen dat. De VVD schaarde zich nog niet duidelijk achter de motie, die duidelijkheid zal volgende week bij de stemming komen.

Volmondig

Maar in het debat van vanavond stelde Schoof zich gereserveerd op. Hij benadrukte keer op keer dat Nederland "onverminderd" Oekraïne steunt en dat "we ons gecommitteerd hebben aan die permanente basisstroom" van 3,5 miljard euro. Alleen een volmondig "ja" op het voorstel van Klaver kwam er niet.

Het kabinet wil pas bij de Voorjaarsnota kijken naar het gevraagde geld. Voor het eerste kwartaal is er nog genoeg in kas, aldus Schoof, die hamert op een "ordentelijk proces". "Nu, op dit moment, is het niet het moment."

In de Voorjaarsnota wordt altijd gekeken naar de lopende begroting en dan wil het kabinet beoordelen "of het past in de begroting".

'Boekhoudersvergelijking'

De opstelling van de premier schoot bij sommige partijen in het verkeerde keelgat. Boswijk van het CDA zei dat er nu sprake is van een "bijzondere situatie" en dat hij blij is dat de Verenigde Staten zich na de Tweede Wereldoorlog niet hebben laten leiden door een "boekhoudersmentaliteit".

Dat accepteerde Schoof niet, omdat Nederland volgens hem veel doet voor Oekraïne. "Ik vind een boekhoudersvergelijking onwaardig en niet gepast." Schoof zei meerdere malen dat "het kabinet niet achterover leunt."

Klaver baalde ervan dat de Kamer botst met de premier over een onderwerp waarover ze het eigenlijk eens zijn. Maar heel toeschietelijk werd de premier niet. "We hebben een iets andere inschatting," concludeerde Schoof.

Hij wil ook dat andere landen eens financieel over de brug komen en denkt dat het niet helpt als Nederland snel met geld komt, maar daar waren andere partijen weer niet van overtuigd.

Volgende week wordt gestemd over het voorstel van Klaver om nu al 2 miljard voor Oekraïne toe te zeggen. Het kabinet reageert dan opnieuw en dan wordt misschien duidelijk of Oekraïne begin 2026 toch verzekerd is van die extra 2 miljard.

Werkgevers mogen op termijn geen loon meer inhouden van arbeidsmigranten in ruil voor huisvesting. Dat vindt een meerderheid in de Tweede Kamer, zo bleek in een debat. Maar wanneer het plan, dat arbeidsmigranten beter moet beschermen, moet ingaan is onduidelijk. Daarover verschillen de meningen.

Tweede Kamer en kabinet staan voor een dilemma, terwijl het doel voor iedereen hetzelfde is: goede en betrouwbare huisvesting voor arbeidsmigranten die belangrijk zijn voor de economie. De keuze gaat tussen loon inhouden en werkgevers verantwoordelijk houden voor goede huisvesting, zoals nu gebeurt, of geen loon meer inhouden zodat de arbeidsmigrant zelf een woning kan kiezen. Dat is op de krappe woningmarkt ook heel lastig.

Eigenlijk was er al lang een meerderheid en zou het nieuwe beleid per 1 januari ingaan om arbeidsmigranten meer invloed geven op waar zij willen wonen. Maar demissionair minister Paul schrapte, één dag na de verkiezingen, het plan daarvoor van haar voorganger NSC-minister Van Hijum.

Nadat Paul de afgelopen weken al veel kritiek van vakbonden en belangenorganisaties had gekregen, lag ze in het Kamerdebat opnieuw onder vuur. Onder andere GroenLinks-PvdA en JA21 dienden een motie in om het ingetrokken plan alsnog in werking te stellen, maar D66, CDA en VVD gunnen de minister meer tijd.

Begin dit jaar kwam Van Hijum met plannen, nadat een commissie onder leiding van oud-SP-politicus Emile Roemer al eerder had voorgesteld arbeidsmigranten minder afhankelijk te maken van werkgevers. Nu mogen werkgevers tot maximaal 25 procent van het minimumloon inhouden in ruil voor huisvesting. Van Hijum wilde deze regeling vanaf begin 2026 afbouwen, in de Kamer was daar brede steun voor. Ook van de VVD, de partij van de huidige minister Paul.

Slechte omstandigheden

Het aantal mensen dat onder slechte omstandigheden en vaak zonder vergunning in ons land komt werken neemt nog altijd toe. Niet alleen uit Polen, Roemenië of Hongarije, maar steeds vaker ook uit Oekraïne of bijvoorbeeld Georgië. Naar schatting zijn er nu tussen de 600.000 en 800.000 arbeidsmigranten hier. Jaarlijks komen er zo'n 40.000 tot 50.000 bij.

Ze werken bijvoorbeeld in de vleesindustrie, in distributiecentra of in de glastuinbouw, vaak tegen lage lonen. Politieke partijen noemen de slechte woon- en arbeidsomstandigheden al langer verschrikkelijk. Een deel van de Kamer had dan ook weinig begrip voor het plotselinge besluit van Paul, ook al omdat ze het plan in demissionaire staat zonder enig overleg met de Kamer had teruggedraaid.

Felle kritiek

Zo wilden Kamerleden van linkse partijen van Paul weten waarom ze na haar besluit nog vijf weken wachtte het te communiceren. Had dat met de verkiezingen te maken? En liet Paul zich voor het karretje spannen van uitzendbureaus of zich door het bedrijfsleven beïnvloeden om de regeling in stand te houden? Paul ontkende dat, opnieuw, met klem.

SP-leider Dijk noemde het onbegrijpelijk dat Paul haar besluit had genomen zonder "ook maar één arbeidsmigrant" geraadpleegd te hebben. Paul zei dat haar ambtenaren wel met arbeidsmigranten spraken en dat ze haar besluit had genomen na "breed overleg".

Paul zei verder dat ze het voorstel had ingetrokken omdat ze twijfelde of het arbeidsmigranten wel echt helpt. Ze wil onder meer wachten tot de wet die de huurbescherming van arbeidsmigranten beter regelt van kracht is. Ze denkt dat het anders juist averechts kan werken voor arbeidsmigranten als ze zelf op zoek moeten naar huisvesting, terwijl de huurbescherming niet beter geregeld is.

Ook benadrukte ze dat het kabinet ondertussen doorwerkt aan plannen om de omstandigheden van arbeidsmigranten te verbeteren, zoals een wet om malafide uitzendbureaus aan te pakken.