De veelbesproken verbreding van de A27 bij het Utrechtse natuurgebied Amelisweerd moet toch niet doorgaan. Dat vindt een meerderheid van de Tweede Kamer, die daar vandaag over stemde. Het voorstel van GroenLinks-PvdA werd onder meer gesteund door de formerende partijen D66 en CDA.

De verbreding van de snelweg is omstreden, vooral omdat er opnieuw een stuk bos bij Amelisweerd voor gekapt moet worden. In 1982 moest al een flink deel van het bos bij het landgoed plaatsmaken voor de aanleg van de A27.

Bestaande bak

In 2020 nam toenmalig minister Van Nieuwenhuizen van Infrastructuur het besluit om de snelweg te verbreden, omdat daarmee de doorstroming zou verbeteren, en ook de verkeersveiligheid. De provincie en de gemeente Utrecht kantten zich tegen de verbreding van tien naar veertien rijstroken, maar het plan werd doorgezet.

Het voorstel uit de Tweede Kamer roept het kabinet nu op om het besluit toch in te trekken en het alternatieve plan van de provincies en betrokken gemeentes uit te werken "voor een oplossing binnen de bestaande bak".

Financieel argument

Dat zou betekenen dat de snelweg niet verbreed hoeft te worden; er worden meer rijbanen aangelegd binnen de bestaande ruimte. Verder zou de snelheid naar beneden gaan en komt er een dak over de weg. Over dat plan schreef toenmalig minister Madlener van Infrastructuur in 2024 dat het op vrijwel alle vlakken slechter scoort dan verbreding.

In de vandaag aangenomen motie wordt niet gerept over verkeersveiligheid, natuur of doorstroming. De indieners dragen een financieel argument aan. Kamerleden De Hoop (GL-PvdA), Kostic (PvdD) en Beckerman (SP) schrijven dat er grote tekorten zijn voor onderhoud aan wegen en sporen en dat het geld voor de verbreding van de A27 beter daarin kan worden gestoken.

De Hoop spreekt van "een grote overwinning" na een lange strijd tegen de verbreding. "We kiezen voor natuur, voor verstandig omgaan met belastinggeld en voor een alternatief dat sneller, goedkoper en beter uitvoerbaar is."

In 1982 kwam het tot harde confrontaties tussen actievoerders en de politie, in wat de Slag om Amelisweerd is gaan heten:

In de Tweede Kamer en de Nederlandse techwereld zijn de zorgen groot over de afhankelijkheid van Amerikaanse clouddiensten. Een overstap naar data-opslagdiensten uit Nederland is mogelijk, is de optimistische boodschap van cloudaanbieders die gisteren op gesprek kwamen in de Tweede Kamer.

Uit onderzoek van de NOS blijkt dat Nederland veel informatie opslaat op servers van Amerikaanse bedrijven. Het gaat dan om Nederlandse overheden, zorginstellingen, scholen en vitale bedrijven, bijvoorbeeld ook de NOS. Van de 16.500 onderzochte domeinnamen is maar liefst 67 procent aan minimaal één Amerikaanse clouddienst gekoppeld.

"Het ondenkbare is denkbaar geworden. Er kan een conflict ontstaan tussen Europa en Amerika waarbij de regering-Trump ons in een digitale winter kan laten belanden en met een druk op de knop ons digitale leven kan stilzetten", zegt Herman Veenstra van The Sharing Group.

"Echt heel Nederland komt stil te staan als Trump Amerikaanse bedrijven vordert om hun Nederlandse klanten uit te zetten", zegt een collega. Daarmee is de urgentie groot om iets te veranderen, is de algemene conclusie.

Amerikaanse bedrijven vallen onder Amerikaanse wetgeving zoals de Cloud Act, waarin staat dat ze verplicht zijn gegevens te verstrekken als bijvoorbeeld de FBI daarom vraagt. Om die reden zijn er ook grote zorgen over de verkoop van het bedrijf Solvinity, waar DigiD op draait, aan een Amerikaans bedrijf.

Maar het kan anders, zeggen de techondernemers tegen de betrokken Kamerleden. "Wij kunnen 80 procent leveren van wat de Amerikanen nu leveren aan data-opslag, software of e-mailsystemen", zegt Wido Potters van de Nederlandse clouddienst BIT.

De Nederlandse cloudondernemers roepen de politiek op om iets te doen, bijvoorbeeld een begin te maken door over te stappen op een Nederlands e-mailsysteem of een Nederlandse cloud.

Op initiatief van GroenLinks-PvdA-Kamerlid Kathmann slaan tech-ondernemers en Kamerleden de handen ineen. Ze zien allemaal de urgentie van de huidige situatie en hebben de wil om stappen te zetten. "Wij krijgen steeds te horen dat er geen alternatief is voor Microsoft of Google, maar wij laten vandaag zien dat dat er wel degelijk is en dat we Nederland digitaal onafhankelijk kunnen maken", zegt Kathmann.

"We vragen actie van de politiek", zegt Potters. "Begin vandaag met het in kaart brengen van de afhankelijkheid en zorg dat je morgen diensten gaat verhuizen vanuit de VS naar Europa." E-maildiensten van de overheid zouden al snel door Nederlandse bedrijven kunnen worden verzorgd, zeggen de experts.

Totaalpakket

Er zijn nog wel de nodige hobbels te nemen. Zo zouden aanbestedingsregels moeten worden aangepast om Nederlandse en Europese bedrijven een eerlijkere kans te geven, zegt Simon Besteman van de Dutch Cloud Community, de branchevereniging van Nederlandse cloudbedrijven. Ook moeten organisaties misschien iets minder gebruiksgemak verwachten van de Nederlandse en Europese alternatieven, omdat er bijvoorbeeld niet meteen een totaalpakket is zoals Microsoft dat aanbiedt.

Als het aan Kathmann ligt, stapt een ministerie als Algemene Zaken morgen helemaal over naar Nederlandse dienstverlening. "Maar we kunnen het ook met de Tweede Kamer doen, want ook wij hangen aan een Amerikaans infuus. Misschien dien ik daar wel snel een motie voor in", zegt het GL-PvdA-Kamerlid.

Kamerleden van D66, VVD, CDA, JA21, SP en Groep Markuszower delen de urgentie van Kathmann en de techexperts en willen er snel mee aan de slag.

De formerende partijen D66 en CDA willen voorrang geven aan kritieke infrastructuren zoals ziekenhuizen en overheden. "Heel gevoelige persoonsgegevens als patiëntendossiers, maar ook inlichtingendiensten, die moeten als eerst aangepakt worden, zeggen Kamerleden Zwinkels (CDA) en El Boujdaini (D66). Volgens hen staan in het coalitieakkoord dat D66, VVD en CDA komende vrijdag presenteren ook ambitieuze plannen.

De drie formerende partijen (D66, VVD en CDA) willen dat de dertien publieke omroepen in vier organisaties opgaan. Daarnaast moet er een taakomroep komen van NOS en NTR, zeggen zij in een commissiedebat.

GroenLinks-PvdA is ook voorstander van vier samenwerkingsorganisaties ('omroephuizen'). Daarmee zou er een Kamermeerderheid zijn voor het voorstel van de formerende partijen. GL-PvdA wil wel dat de aangekondigde bezuiniging van ruim 150 miljoen euro deels van tafel gaat.

'Bestuurlijke soap'

Het plan om de omroepen samen te laten gaan in "vier of vijf" omroephuizen werd vorig jaar gepresenteerd door toenmalig minister Eppo Bruins. Omdat de omroepen er afgelopen jaar zelf niet zijn uitgekomen, zijn veel politieke partijen in het commissiedebat kritisch op de huidige minister, Gouke Moes.

"Het is niet leuk om knopen door te hakken, maar wel belangrijk", zegt VVD-Kamerlid Claire Martens-America. "De minister neemt geen beslissing, dus doen wij het."

"Wat als een hervorming begon, is inmiddels een bestuurlijke soap", vindt ook Harmen Krul (CDA). "Het moet leiden tot helderheid en samenwerking, maar wat rest is een impasse."

VVD had het liefst drie omroephuizen, het CDA dacht meer aan vijf. Nu zijn ze samen met D66 dus uitgekomen op vier.

'Tranentrekkende persberichten'

De afgelopen maanden maakten verschillende omroepen bekend met welke programma's zij moeten stoppen, volgens hen vanwege de bezuinigingen. Het gaat bijvoorbeeld om Kassa en Studio Voetbal. Verschillende Kamerleden zijn kritisch op die besluiten, omdat ze vinden dat er ook nog andere opties zijn.

"Ze bespelen de publieke opinie door geliefde programma's te gijzelen, het is weinig fraai", vindt JA21-Kamerlid Nanninga. "Terwijl de bezuinigingen ook heel anders kunnen worden opgevangen."

"We worden maandelijks getrakteerd op tranentrekkende persberichten, waarin wordt aangekondigd dat programma's moeten stoppen", zegt ook Martens-America. "Maar het grote samenhangende plaatje van samenwerking, focus op kerntaken en minder management heb ik nog niet gezien."

Het nieuwe stelsel met de omroephuizen moet in 2029 ingaan. Het onderwerp ligt nog op tafel van de formerende partijen, dus mogelijk komen er andere veranderingen. D66, CDA en VVD verwachten hun plannen komende vrijdag te presenteren en moeten daarna nog op zoek naar meerderheden.

Partijen in de Tweede Kamer maken zich zorgen over de slagkracht van de politie nu de Nationale Politie voor dit jaar een tekort van 46 miljoen euro ziet aankomen. Dat bleek vandaag tijdens een overleg in de Kamer.

Demissionair minister Van Oosten (VVD) schreef de Kamer vorige week dat de korpsleiding om het gat te dekken niet aan bezuinigen op personeel ontkomt. Maar dat mag niet ten koste gaan van het blauw op straat, vindt de Kamer.

Een voorstel van GroenLinks-PvdA om het bedrag aan te vullen vanuit potjes uit de begroting die niet zijn opgemaakt zou weleens op een meerderheid kunnen rekenen. Maar het is nog onduidelijk of dat geld echt wel overblijft. Over het voorstel wordt pas in maart gestemd, het kan ook nog dat de formerende partijen voor die tijd met een ander plan komen.

De minister die er nu nog over gaat, Van Oosten, benadrukte dat wat hem betreft de "basisteams helemaal buiten beschouwing worden gelaten". Zo gaat de politie volgens hem niet korten op personeel dat belast is met noodhulp, de afhandeling van 112-meldingen en eerste hulp bij levensbedreigende situaties. De overheid komt dit jaar "niet aan het blauw op straat", zei hij.

Politie vroeg juist extra geld

Maar veel partijen vinden dat niet geruststellend genoeg. Bezuinigingen op ondersteunende diensten raken uiteindelijk wel degelijk ook de agent op straat, zei GroenLinks-PvdA-politica Mutluer.

De zorgen van Kamerleden worden nog eens versterkt omdat de politie vorig jaar zei dat er juist extra geld nodig is. In een gezamenlijk statement waarschuwden regioburgemeesters, het Openbaar Ministerie, de politie en de Centrale Ondernemingsraad dat er om de toenemende criminaliteit en onrust in de samenleving aan te kunnen 350 miljoen per jaar extra nodig is.

'Rek eruit'

VVD-Kamerlid Michon denkt dat er op het gebied van financieel beheer bij de politie nog veel verbeterd kan worden. Daar kreeg ze een weerwoord op van oud-politieman en vakbondsleider Struijs (50-PLUS). Sinds de start van de Nationale Politie is er volgens hem "veel gespendeerd" aan wat hij noemde het "bijhouden van de maatschappij". Er zijn meer verwarde mensen, veel meer criminaliteit en ook veel meer digitale fraude en criminaliteit waar de politie de handen vol aan heeft, betoogde hij.

Dat ontkende Michon niet, maar ze wees er ook op dat het budget de afgelopen jaren van ruim 5,5 miljard euro naar ruim 8,5 miljard is gegaan.

GroenLinks-PvdA ziet dat bij "ieder groot incident de basisteams worden leeggetrokken" en vreest dat de rek er al lang uit is. "Is de politie nog wel blij met de politiek?", vroeg Mutluer zich af.

Financiering 'ligt op formatietafel'

SP en D66 wezen erop dat het aantal zedenzaken enorm is toegenomen en veel zaken wegens gebrek aan capaciteit lang moeten wachten. JA21-Kamerlid Coenradie haalde een mail van de politie aan, die haar schrijft dat bezuinigingen onvermijdelijk effect zullen hebben op de werkvloer. Ze vindt dat in tegenspraak met de uitlatingen van de minister en vroeg zich af wie er nu gelijk heeft.

Ook het CDA vindt dat de minister de zorgen vandaag niet heeft weggenomen. Uitgangspunt is dat het tekort van 46 miljoen de operationele sterkte van de politie niet mag raken, maar "financiering van de politie ligt op dit moment op de formatietafel", zei Kamerlid Straatman na afloop van het debat tegen de NOS.

Ook de andere twee formerende partijen D66 en VVD wezen daarop.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart staan in zeker achttien gemeenten een of meer vrouwen op de kandidatenlijst van de SGP. In negen gemeenten is dat voor het eerst. Het gaat in totaal om 46 verkiesbare vrouwen, dat is een ruime verdubbeling ten opzichte van 2022, blijkt uit een inventarisatie van het Reformatorisch Dagblad.

In Deventer, Enkhuizen, Hardenberg, Kapelle, Lisse, Rotterdam, Soest, Stadskanaal en Zuidplas kan er voor het eerst op een SGP-vrouw gestemd worden. Van al die gemeenten doet in Deventer en Stadskanaal de partij überhaupt voor het eerst mee aan de gemeenteraadsverkiezingen.

Naast de negen gemeenten waar vrouwen voor het eerst meedoen, keren in de negen andere gemeenten vrouwen terug op de lijst. Dat gebeurt in Houten, Vlissingen en Voorst, waar de partij zelfstandig meedoet. In de gemeenten Dordrecht, Leiderdorp, Nissewaard, Noordoostpolder, Westland en Zoetermeer staan de SGP-vrouwen op een gezamenlijke lijst met de ChristenUnie.

De SGP doet mee in 101 van de 340 Nederlandse gemeenten.

'Vrouwen en mannen eigen eerste roeping'

De toename volgt op een statutenwijziging binnen de partij in 2013. Sindsdien is het binnen de SGP toegestaan om vrouwen kandidaat te stellen voor alle functies en kieslijsten, zowel lokaal, landelijk als Europees. Het beginselprogramma van de partij ontraadt dat nog steeds, maar laat ruimte voor lokale afwegingen.

"Volgens het klassiek-christelijke denken hebben vrouwen en mannen beiden een eigen eerste roeping", schrijft de SGP op zijn website. Maar volgens de partij mogen vrouwen niet puur om hun geslacht worden afgewezen voor een functie.

De VVD wil dat het Openbaar Ministerie stopt met procesafspraken bij grote drugscriminelen. Bij dit soort deals ziet de verdachte af van een uitgebreide rechtszaak in ruil voor een lagere strafeis.

Procesafspraken komen steeds vaker voor. De rechtszaak kan er veel korter door duren omdat de verdachte afziet van een deel van de verdediging. Het scheelt het OM en de rechtspraak dus veel tijd.

Volgens VVD-Kamerlid Ellian kunnen dit soort deals soms door de beugel, maar hij ziet dat deze afspraken ook regelmatig gemaakt worden met, in zijn ogen, grote drugscriminelen.

'Niet laten wegkomen'

Dat zint de VVD'er niet, dus komt hij deze week bij het debat over de justitiebegroting met een motie om er bij het OM op aan te dringen er in die gevallen mee te stoppen. "Volgens mij is de opdracht vanuit de samenleving en de Tweede Kamer heel simpel: grote criminelen laat je niet wegkomen. En dat gebeurt nu wel."

Ellian wijst bijvoorbeeld op de zaak waar vandaag een uitspraak in wordt gedaan. Ridouan Taghi's zoon Faissal wordt verdacht van deelname aan een criminele organisatie. Het lijkt erop dat hij werd klaargestoomd om het criminele imperium van zijn vader over te nemen. Het OM eiste zes jaar tegen hem, maar zonder procesafspraken zou dat acht jaar zijn geweest.

Het OM is onafhankelijk, maar toch denkt Ellian dat hij van de minister kan eisen om zich met deze procesafspraken te bemoeien. Volgens hem heeft de Kamer namelijk nooit duidelijk gezegd dat er dit soort deals gemaakt kunnen worden en moet het parlement zich eerst buigen over de wettelijke basis ervoor. Maar wat hem betreft komt die politieke goedkeuring er sowieso niet.

'Vlottere procedure'

Andere partijen weten nog niet goed wat ze van Ellians oproep vinden, maar bij meerdere partijen is te horen dat de politiek aan het OM duidelijke kaders moet geven voor dit soort afspraken. Op dit moment wordt nog gewerkt aan wetgeving daarvoor.

Het Openbaar Ministerie verdedigt in een reactie het gebruik van procesafspraken. "De hele procedure verloopt daardoor vlotter, waardoor er meer ruimte is om ook andere zaken voor de rechter te brengen", verwijst het OM naar de beperkte middelen bij justitie. "Ook geldboetes kunnen een onderdeel zijn van de afspraken. In meerdere zaken zijn reeds miljoenenboetes opgelegd. Dat geld vloeit zo terug in de staatskas."

Het OM is het duidelijk niet eens met de conclusie die de VVD trekt, blijkt uit de reactie. "Dat betekent niet dat een verdachte er daarmee makkelijk van afkomt. De rechtbank heeft altijd het laatste woord, deze toetst de afspraken uitvoerig en kan ze ook naast zich neerleggen."

'Niet per se hogere straf'

En een langere rechtszaak leidt niet per se tot een veel hogere straf, benadrukt het OM. "Maar als via procesafspraken criminelen snel en effectief een passende celstraf kunnen krijgen, kan het OM intussen wél talloze andere zaken voor de rechter brengen."

De Tweede Kamer debatteert woensdag en donderdag over de begroting van Justitie en Veiligheid. Vanmiddag doet de rechter uitspraak in de zaak tegen de zoon van Ridouan Taghi.

Op het kerstgala van de jongerentak van Forum voor Democratie waren vorige maand gasten met racistische, identitaire en extreemrechtse opvattingen. Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. De krant noemt onder anderen de Nederlander John A., de Duitser Severin Köhler en de Sloveen Zan Zalec.

John A. werd vorig jaar tot een halfjaar cel veroordeeld voor de projectie van racistische teksten op de Erasmusbrug tijdens de jaarwisseling van 2022 naar 2023. Hij is een van de gezichten van White Lives Matter, een extremistische groep die gelooft dat het witte ras wordt bedreigd en beschermd moet worden.

De NOS keek in 2023 mee in het Telegram-kanaal van de groep. In een manifest stond dat de groep een land nastreeft waar minimaal 99 procent van de inwoners "blank" is. De mensen voor wie dat niet geldt, mogen tijdelijk verblijven als dat "ten gunste van de Blanken" is.

AIVD waarschuwt voor vechtclubs

John A. is ook lid van Active Club Dietsland. Dat is een van de rechts-extremistische vechtclubs waar de AIVD sinds enkele jaren voor waarschuwt. Die groepen bereiden zich volgens de inlichtingendienst voor op de in hun ogen "onvermijdelijke rassenstrijd".

Voorzitter Iem Al Biyati van de jongerentak van FVD zegt in de Volkskrant hier niets van te weten. "Wat is een active club? Wat wordt daarmee bedoeld? (...) Zegt mij niets." Ze zegt toch dat het goed zou kunnen dat leden van die clubs op het gala waren. "Er waren 300 man."

Over de aanwezigheid van John A. zegt Biyati: "Zover ik weet, is die John niet veroordeeld wegens geweld, maar voor het uiten van een mening. Wij willen geen gedachtepolitie spelen en mensen uitsluiten vanwege het uiten van bepaalde meningen."

Identitaire Beweging aanwezig op gala

Op het kerstgala van de jongerentak van FvD waren ook prominente gezichten van de Identaire Beweging, zoals de Duitser Severin Köhler. Hij was lid van de AfD, de partij die door de inlichtingendienst is bestempeld als rechts-extremistisch, maar de AfD zelf zou hem te extreem hebben gevonden. Vorig jaar zou hij daarom uit zijn functie als gemeenteraadslid en voorzitter van de jongerentak zijn gezet.

Vorig jaar werd Köhler gezien bij een bijeenkomst van de bekende Duitse rechts-extremist Götz Kubitschek. Ook onderhield hij banden met Martin Sellner. Köhler was eregast op het kerstgala van JFVD, aldus de Volkskrant. Op het feest waren ook partijleider Lidewij de Vos en Kamerleden Freek Jansen en Tom Russcher aanwezig.

Een andere eregast was de Sloveen Zan Zalec, die al jaren zou optrekken met neonazi's. Hij postte in 2020 op Instagram een foto van zichzelf met leden van een neonazigroep. De laatste eregast was de Ier John McLoughlin, politicus van de uiterst rechtse National Party.

Remigratie en omvolking

Alledrie de eregasten van het JFVD-gala hebben banden met de Oostenrijker Sellner, die zelf niet op het feest was. Hij kwam in 2024 in het nieuws nadat undercoverjournalisten hadden onthuld dat hij aanwezig was bij een omstreden bijeenkomst van de AfD, waar werd gesproken over massadeportaties. Hij prees bij die bijeenkomst zijn boek over remigratie aan. Daarmee wordt bedoeld het deporteren van mensen op basis van ras, geloof, geaardheid of standpunten.

Sellner praat geregeld over omvolking, een complottheorie die beweert dat niet-witte migranten doelbewust naar Europa worden gehaald om de witte bevolking te vervangen. De Oostenrijker is daarom een Duits inreisverbod opgelegd.

In 2019 werd zijn huis doorzocht omdat hij een donatie had gekregen van de man die in Nieuw-Zeeland 51 moskeegangers had doodgeschoten. Sellner is leider van de Identitaire Beweging in Oostenrijk. De Nederlandse tak heet Identitair Verzet en is door de AIVD aangemerkt als extreemrechts.

In een reactie aan de NOS zegt De Vos dat haar partij bezig is "met onze plannen voor Nederland". "Wij vinden een reactie op journalistiek van het niveau van het stuk van de Volkskrant zonde van onze tijd."

Tegen de Volkskrant gaat Al Biyati van de jongerentak wel in op de gekozen eregasten. "We nodigen mensen uit van bevriende politieke partijen. Het is niet aan ons om te oordelen over galagasten."

Voormalig lijsttrekker Eddy van Hijum heeft op het partijcongres in Amersfoort afscheid genomen van Nieuw Sociaal Contract (NSC). Hij wil op zoek naar een nieuwe baan en vindt het "niet te doen om met één been, het is niet eens één been, in Den Haag te blijven".

NSC maakt de "bewuste keuze" om nu geen politiek leider te benoemen, meldt partijvoorzitter Reinout van Malenstein aan het ANP. "Een interim-leider zou juist het verkeerde signaal zijn en zou alle dilemma's onnodig blijven oproepen."

De partij is nog wel van plan om een nieuwe politiek leider te benoemen, maar wil zich eerst op de koers bezinnen. Bij de verkiezingen in november werd NSC weggevaagd uit de Tweede Kamer. De partij kreeg zelfs niet genoeg stemmen voor een zetel voor lijsttrekker Van Hijum.

In 2023 haalde de toen net door Pieter Omtzigt opgerichte partij 20 zetels. NSC nam deel aan het kabinet-Schoof, maar stapte daar in augustus uit. Dat was een paar maanden na het vertrek van de PVV, waardoor er nog maar twee coalitiepartners over zijn: VVD en BBB.

Vertrouweling van Omtzigt

Van Hijum was een vertrouweling van Omtzigt. Ze hadden allebei een lange geschiedenis in het CDA. In het kabinet-Schoof was hij minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en vicepremier.

De partij heeft de moed nog niet opgegeven en hoopt bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen twee tot drie zetels te halen. Voorlopig zal Europarlementariër Dirk Gotink het gezicht zijn. Hij is nog de enige overgebleven volksvertegenwoordiger van NSC.

De partij doet in vijf gemeenten mee aan de gemeenteraadsverkiezingen in maart: Amersfoort, Apeldoorn, Den Haag, Eindhoven en Zoetermeer. "We zijn een jonge partij, die pas twee jaar bestaat en nog volop in opbouw is", stellen ze.

Terwijl de geopolitieke spanningen de afgelopen jaren sterk toenamen, "verschrompelde" de internationale invloed van Nederland onder premier Dick Schoof. Deels was dat een bewuste koers van het kabinet.

De vermoedelijk nieuwe D66-premier Rob Jetten wil voor Nederland weer een rol van betekenis opeisen. "We willen een leidende stem zijn bij het vormgeven van de toekomst van de Europese Unie", zei hij bijvoorbeeld vlak na de verkiezingen.

Maar hoeveel ruimte is daar voor, nu Jetten moet regeren met een minderheidskabinet?

Geen JA21 een voordeel voor Jetten?

Hij zit met een flink obstakel. Waar Mark Rutte als premier meestal kon rekenen op een meerderheid in de Tweede Kamer, leidt Jetten straks een minderheidscoalitie. Als hij op internationale toppen namens Nederland iets wil toezeggen, moet hij zich afvragen of hij daarvoor wel een meerderheid heeft.

"Bij een aantal zaken, zoals internationale verdragen, is de premier verplicht ze eerst voor te leggen aan het parlement", zegt staatsrecht-expert Corné Smit (Universiteit Leiden), die onderzoek doet naar minderheidskabinetten. "Maar ook wanneer die verplichting er niet is, kan de Kamer dreigen met een motie van afkeuring of wantrouwen."

Oftewel: een premier of minister zal op internationale podia eigenlijk altijd een meerderheid achter zich moeten hebben, of achteraf een meerderheid moeten kunnen overtuigen van zijn beslissingen.

Nu Schoof een dubbel demissionaire coalitie met nog maar 31 zetels leidt, wordt hij internationaal niet heel serieus meer genomen. Dat bleek toen hij niet werd gevraagd een verklaring van Europese leiders over Groenland te ondertekenen.

Naar Jetten, daarentegen, wordt in het buitenland met verwachting uitgekeken. Hij gaat het op een belangrijk punt makkelijker krijgen dan Schoof: D66, CDA en VVD willen dat Nederland internationaal meepraat. Schoofs coalitie stond, zeker aanvankelijk met BBB én PVV, sceptisch tegenover de EU en andere internationale samenwerkingsverbanden. Schoof zelf wilde dat Nederland een voortrekkersrol behield bij steun aan Oekraïne, maar PVV-leider Geert Wilders stond vaak op de rem.

En dat JA21 niet meedoet aan Jettens coalitie betekent nog minder zetels, maar inhoudelijk maakt het de boel overzichtelijker. JA21 is een stuk kritischer op de EU en op internationale samenwerking dan D66, VVD en CDA.

Ook gunstig voor Jetten: de leider van de grootste oppositiepartij, Jesse Klaver, noemt het minderheidskabinet weliswaar een "heel risicovol experiment", maar zeker op thema's als Europa en defensie is GroenLinks-PvdA bereid mee te werken. "Met de huidige samenstelling van de Tweede Kamer lijkt er een grote meerderheid te zijn voor een actieve internationale koers", zegt politicoloog Claes de Vreese (Universiteit van Amsterdam).

De kans dat de Kamer Jetten terugfluit om een internationale kwestie, lijkt dus klein. Toch zullen er buitenlandse onderwerpen zijn die tot stevige discussie leiden. Denk aan Gaza: linkse partijen wilden dat het kabinet meer actie tegen Israël ondernam, en uiteindelijk viel het kabinet voor de tweede keer door de kwestie. En kabinet-Balkenende IV klapte door onenigheid over de militaire missie in Afghanistan.

Hoe werkt het in Denemarken?

Het is dus belangrijk dat het kabinet voor goede afstemming met de oppositie zorgt. Smit: "In Denemarken, waar minderheidskabinetten eerder regel dan uitzondering zijn, heeft het parlement daarom een speciale commissie, weet hij. "Daarin worden prominente parlementariërs van alle partijen informeel bijgepraat over gevoelige internationale onderwerpen: als we X, Y of Z doen, kunnen jullie daar dan mee leven? Voor snelle beslissingen zijn de commissieleden bij wijze van spreken ook midden in de nacht bereikbaar. De afgelopen weken zagen we rond Groenland dat Denemarken slagvaardig kan optreden."

Er gaat veel werk zitten in een goede relatie tussen minderheidskabinet en de Kamer, weet De Vreese, die uit Denemarken komt. Hij en Smit schoven maandag aan bij de formerende partijleiders om ze hierover te adviseren. "Het kabinet moet zich bescheiden opstellen", zegt De Vreese. "En partijen die niet meeregeren moeten zich afvragen: willen we samen met de coalitie beleid vormgeven, of zijn we een klassieke, toezichthoudende oppositiepartij?"

Keuze PVV

Geert Wilders maakte bij die afweging een "inschattingsfout", vindt De Vreese. Toen bekend werd dat er een minderheidskabinet kwam, koos de PVV-leider voor harde oppositie. "Normaal is het voor een oppositiepartij prima om aan de kant te staan en je te profileren. Nu had Wilders veel meer kunnen binnenhalen voor zijn kiezers met een andere opstelling."

Zeven PVV'ers begonnen bovendien een eigen fractie, onder meer vanwege de onbuigzame houding van Wilders. Hierdoor neemt de eurokritische PVV niet meer de meeste oppositiezetels in, wat het (internationale) werk van de coalitie makkelijker kan maken. De Vreese: "Vergeleken met de vorige coalitie is het op het wereldtoneel makkelijker om voorman te zijn van dit nieuwe kabinet."

Oud-politicus Jan Nico Scholten is deze week op 93-jarige leeftijd overleden. Dat meldt zijn familie in een overlijdensbericht in NRC. Scholten was in de jaren 70 en 80 Tweede Kamerlid. Hij was ook burgemeester van verschillende gemeenten in Noord-Brabant.

De gereformeerde Scholten was lid van de ARP en - na de fusie met KVP en CHU - van het CDA. In de jaren 60 en 70 was hij burgemeester van de Noord-Brabantse gemeenten Andel, Giessen en Rijswijk.

Hij was tussen 1971 en 1986 Tweede Kamerlid. Daar deed hij zich kennen als een zeer eigenzinnig en rechtlijnig politicus, die sterk overtuigd was van zijn eigen gelijk.

Hij was vaak in het nieuws door zijn botsingen met de CDA-leiding. Bijvoorbeeld omdat hij zich verzette tegen de plaatsing van kruisraketten in Nederland of omdat hij de Nederlandse regering wilde bewegen tot een eenzijdige olieboycot van het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime.

Met een eenzijdige boycot werd bedoeld dat Nederland alleen zou optreden. Dat zou weliswaar niet effectief zijn, maar dat deerde Scholten niet. Het ging erom dat Nederland "een signaal" zou afgeven. De vraag was dan wel in hoeverre in Zuid-Afrika de bereidheid zou bestaan kennis te nemen van dat signaal, merkte zijn tegenstrever VVD-Kamerlid Bolkestein op.

Ook voor het bezuinigingsbeleid van de kabinetten-Van Agt en Lubbers had Scholten geen goed woord over. Hij stelde dat het bezuinigingsbeleid het sociale gezicht van de christendemocratie beschadigde.

Vluchtelingenwerk Nederland

Onder het kabinet-Van Agt maakte Scholten met acht andere antirevolutionairen deel uit van de groep 'loyalisten', die het regeerakkoord niet onderschreven, maar elk besluit 'loyaal' zouden beoordelen. Omdat het kabinet, dat slechts een kleine meerderheid in de Tweede Kamer had, van hun steun afhankelijk was, kwam er weinig tot stand. De dramatische achteruitgang van de economie maakte ingrijpen noodzakelijk, maar ondanks ferme bedoelingen bij de start van het kabinet, kwam er niets van terecht.

Dat gebeurde pas vanaf eind 1982 met het eerste kabinet-Lubbers. Scholten bleef zich verzetten, maar had in de CDA-fractie alleen nog de steun van zijn katholieke geestverwant Stef Dijkman.

In 1983 stapten ze uit de fractie. Tot woede van fractieleider Bert de Vries namen ze hun zetel mee. Ze gingen door als de Groep Scholten/Dijkman.

Een poging mislukte om een nieuwe partij te beginnen. Dijkman werd later lid van de PPR, een van de partijen die opgingen in GroenLinks.

Scholten ging nog even door als eenmansfractie, maar sloot zich in 1986 aan bij de PvdA. Voor die partij was hij van maart 1998 tot juni 1999 senator.

Markant en eigengereid

In de jaren 80 en 90 was hij de "markante voorzitter" van Vluchtelingenwerk Nederland, schrijft die organisatie in een eigen overlijdensbericht in NRC.

Oud-Kamervoorzitter Frans Weisglas zegt op X dat hij in zijn beginjaren, als buitenlandwoordvoerder van de VVD, regelmatig de degens met Scholten kruiste. "Aan zijn persoon heb ik goede herinneringen. Zijn eigengereidheid waardeerde ik."

De grootste oppositiepartij in de Tweede Kamer, GroenLinks-PvdA, staat ervoor open om te onderhandelen met het aanstaande minderheidskabinet. Wel stelt de partij voorwaarden, al worden die niet heel concreet benoemd: "Als D66, VVD en het CDA de verzorgingsstaat verder willen afbreken, trekken wij een grens."

De partij kiest voor "verantwoorde oppositie", zei politiek leider Jesse Klaver in een speech op de nieuwjaarsborrel van de partij in Den Bosch. Hij wil met de drie partijen voor de zomer akkoorden sluiten, om "grote progressieve doorbraken" te realiseren.

De grootste oppositiepartij was aanvankelijk heel kritisch over de keuze van de drie partijen voor een minderheidskabinet, omdat de drie bij lange na geen meerderheid hebben in de Eerste en Tweede Kamer. Klaver sprak over een "riskant politiek experiment" en een "cruciale fout". Hij maakte ook duidelijk dat de drie onderhandelende partijen niet zo gemakkelijk op steun van zijn partij konden rekenen.

'Nederland vooruit helpen'

De drie onderhandelende coalitiepartijen hopen wel op hulp van GroenLinks-PvdA. De partij heeft twintig zetels in de Tweede Kamer en kan dus het minderheidskabinet in één keer aan een meerderheid helpen. Om die reden is de opstelling van GroenLinks-PvdA van belang voor de slagingskansen van het komende minderheidskabinet.

Klaver en zijn partijgenoten hebben de afgelopen weken nagedacht over de toekomstige koers en volgens Klaver is het verleidelijk om te zeggen: "Zak er maar in, we kiezen voor onszelf."

Dat wil de partij toch niet doen, ook vanwege de onstabiele situatie in de wereld. "We reiken de hand, niet om het kabinet in het zadel te houden, maar om Nederland vooruit te helpen."

Progressieve akkoorden

Klaver wil vooral op een aantal grote thema's samenwerken, zoals het oplossen van de stikstofproblemen, het versnellen van de woningbouw en het herstellen van de natuur. Hij sprak ook over progressieve akkoorden voor "onze vrije en democratische waarden die we moeten verdedigen tegen Poetin en Trump".

Klaver had het in zijn nieuwjaarsspeech over het tegenhouden van "achteruitgang". Hij zei: "Wij zullen nooit, maar dan ook nooit accepteren dat het kabinet de rekening laat betalen door gewone mensen, terwijl het de allerrijksten ontziet."

Ook wil hij met zijn partij niet meewerken aan plannen die de toegang tot de zorg verminderen en het makkelijker maken om mensen te ontslaan. "Dan trekken wij een grens", zegt Klaver. "Dan vindt deze coalitie ons op zijn weg."

Op zoek naar miljarden

D66, VVD en CDA moeten in hun onderhandelingen over de begroting miljarden vinden, onder meer om de hogere defensie-uitgaven te dekken. De drie partijen presenteren volgende week vrijdag hun inhoudelijke akkoord. De kans is aanzienlijk dat daar plannen in staan om de zorgkosten te beteugelen, de lasten te verhogen of de sociale zekerheid te verminderen.

De vraag is hoe hard de voorwaarden van Klaver dan gaan zijn. Is GroenLinks-PvdA bereid alleen compromissen te sluiten als het minderheidskabinet die bezuinigingen laat vallen? Of is de partij dan nog steeds bereid om bijvoorbeeld de stikstofplannen te steunen?

Politiek verslaggever Jorn Jonker:

"Klaver zegt akkoorden te willen sluiten met het minderheidskabinet. Dat lijkt verder te gaan dan per wet of per begroting de plannen op hun merites te beoordelen en eventueel te steunen. Nee, zegt Klaver, de partij wil echt deals maken.

De drie partijen die in het minderheidskabinet zitten, zullen voor de schermen dan ook opgelucht reageren, maar achter de schermen zullen ze zich direct afvragen wat die uitgestoken hand precies waard is. Want als Klaver in de praktijk vooral zal steunen wat zijn partij fijn vindt, maar er toch een eisenpakket aan toevoegt, hebben de drie er niet veel aan.

Is deze speech dan vooral bedoeld om uit te stralen dat GL-PvdA zich verantwoordelijk opstelt? De praktijk van dit minderheidskabinet en de onderhandelingen met andere partijen moet uitwijzen hoe graag partijen echt compromissen willen sluiten en steun willen geven aan voorstellen die pijn doen, zoals bezuinigingen."

Het leek een rustige week te worden in formerend Den Haag, tot er er dinsdag ineens een schokgolf door het Kamergebouw ging. Zeven PVV-Kamerleden besloten zich af te splitsen in de Groep Markuszower.

Een andere schokgolf werd deze week wederom veroorzaakt door de Amerikaanse president Trump. Hij maakte bekend Europese landen die troepen naar Groenland stuurden te gaan straffen met importheffingen. Maar die heffingen verdwenen in Davos weer van tafel.

Vullings en De Rooy bespreken dat en meer in podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren via NPO Luister. Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl

Het oorlogsarchief van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) wordt zo snel mogelijk voor iedereen digitaal beschikbaar en doorzoekbaar. In het archief staan namen van overleden Nederlanders die mogelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog met de Duitse bezetter hebben samengewerkt, gecollaboreerd, of daarvan werden verdacht.

Het demissionaire kabinet dient een wijziging van de archiefwet in bij de Tweede Kamer met "passende maatregelen" die gericht zijn op het beschermen van persoonsgegevens, bijvoorbeeld een melding als het gaat om nog levende personen. Ook komt in de archiefwet het maatschappelijk belang van het openbaar maken te staan.

Verantwoordelijk minister Moes vindt snelheid belangrijk omdat de mensen die belangstelling hebben voor het archief vaak al op hogere leeftijd zijn.

Daarnaast is het voor onderzoekers veel werkbaarder om een toegankelijk archief te kunnen raadplegen. Moes: "Zeker nu steeds minder ooggetuigen nog in leven zijn worden archiefstukken belangrijker om het verhaal van de Tweede Wereldoorlog te vertellen."

Alleen namenregister openbaar

Het oorlogsarchief bevat veel persoonlijke gegevens over collaborateurs of mensen die verdacht werden, en daarmee ook informatie over slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust.

Door de enorme hoeveelheid persoonlijke informatie mocht het archief van de Autoriteit Persoonsgegevens niet openbaar gemaakt worden omdat de "wettelijke basis" daarvoor ontbrak.

Er werd een soort tussenoplossing gevonden door alleen het namenregister openbaar te maken. Belanghebbenden die een naam wilden onderzoeken, konden zich inschrijven om het archief begeleid te komen inzien. Zij mochten bijvoorbeeld geen kopieën maken.

'Grote maatschappelijke beroering'

In januari vorig jaar werd het namenregister openbaar. In lang niet alle gevallen was de beschuldiging of verdenking van collaboratie terecht.

Want er staan niet alleen collaborateurs in, maar ook bijvoorbeeld mensen die na onderzoek zijn vrijgepleit van samenwerking met de Duitsers, of zelfs Joden die in een concentratiekamp zijn vermoord. Ook zijn namen opgenomen van mensen van wie er geen dossier is.

Mensen raakten in onzekerheid of bijvoorbeeld een familielid nu wel of niet 'fout' was in de oorlog. Het oorlogsinstituut NIOD sprak van "een zorgwekkende en zeer onwenselijke situatie", die heeft geleid tot "grote maatschappelijke beroering".

Vanaf 2 februari

Het aantal plekken waar mensen de onderliggende dossiers bij de namenlijst konden inzien werd uitgebreid. Sinds 1 juli is het CABR-oorlogsarchief digitaal doorzoekbaar op een aantal computers in de studiezaal van het Nationaal Archief in Den Haag.

Daar worden vanaf 2 februari 2026 extra tijdelijke voorzieningen aan toegevoegd. Burgers en wetenschappers kunnen dan in elke provincie een plek reserveren om het oorlogsarchief digitaal te raadplegen.

Daarnaast kan iedereen met een onderzoeksbelang onder bepaalde voorwaarden in elf zogeheten Regionale Historische Centra onderzoek doen in het oorlogsarchief. En er komt een voorziening gericht op wetenschappelijk onderzoek bij het NIOD in Amsterdam.

Wanneer het archief voor iedereen digitaal te raadplegen is, hangt af van de snelheid waarmee de Tweede en daarna de Eerste Kamer de wet behandelen.

Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?

Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.

"Stel je voor: je bent 21 jaar, in de bloei van je leven. Je studeert, woont op kamers... En dan raakt je moeder vermist. Twee maanden later wordt ze in verre staat van ontbinding gevonden in de kofferbak van de auto van je eigen vader..."

Het is het verhaal van Sanneke Langendoen, die vandaag als ervaringsdeskundige in de Tweede Kamer komt vertellen over wat kinderen overkomt na femicide. In een brief die ze alvast aan de Kamerleden schreef over haar eigen ervaring legt ze uit dat ze steun of begeleiding miste.

Een brede groep experts zal vanmiddag vertellen dat het belang van kinderen vaker ondersneeuwt na femicide. De experts stellen onder meer dat kinderen vaak niet gehoord worden en dat er te weinig oog is voor het risico op geweld bij omgangsregelingen. Ook gaat het geregeld mis bij het verdelen van bijvoorbeeld de erfenis van de vermoorde ouder.

VVD-Kamerlid Becker is initiatiefnemer van het rondetafelgesprek in de Tweede Kamer. "Het onderwerp femicide staat al op de agenda, maar in de aanpak van het kabinet is nog niet genoeg aandacht voor hoe we kinderen hierbij beter kunnen beschermen", vindt ze. "Dit is een kans om daar wat aan te doen en van deskundigen te horen wat er nodig is."

Weinig gesproken

Jeugdbeschermingsprofessionals, advocaten, onderzoekers en ervaringsdeskundigen uiten hun zorgen in brieven aan de Kamer. Uit cijfers van de Universiteit Leiden blijkt dat honderden kinderen de afgelopen tien jaar hun moeder verloren aan (ex)-partnergeweld. Kinderen kunnen op meerdere manieren slachtoffer zijn. Niet alleen zijn ze hun moeder kwijt, dat geldt ook voor hun vader als die de gevangenis ingaat. Bovendien kunnen ze getuige zijn geweest van het geweld, of zijn ze zelf slachtoffer daarvan geweest.

Hoewel er de afgelopen jaren al ingezet is op verbeteringen gaat het nog te vaak mis. Zo zegt bijvoorbeeld de Augeo Jongeren Taskforce dat er in de praktijk te weinig met kinderen gesproken wordt. De werkgroep vraagt de Kamer wettelijk vast te leggen dat kinderen regelmatig spreken met een organisatie met expertise, zoals Veilig Thuis.

Begeleiding

Meerdere organisaties betogen dat hulpverleners meer kennis moeten hebben van de risico's die kinderen lopen en van de begeleiding die ze nodig hebben.

Ook scholen kunnen een rol spelen in de begeleiding. Augeo pleit voor een uitbreiding van het systeem 'Handle with care', waarin scholen een signaal krijgen van de politie bij meldingen van huiselijk geweld. De Tweede Kamer stemde onlangs al voor een motie van D66 om dit uit te breiden.

Opvallend is dat meerdere deskundigen erop wijzen dat de bescherming van kinderen ook tekortschiet als het gaat om omgangsregelingen. Zo pleit een onderzoeker van het Landelijk Expertise Centrum Eergerelateerd Geweld voor wetgeving waarin de veiligheid hierbij wordt meegewogen. Hulporganisatie Blijf Groep zegt hierover: "Het idee dat vader-kindcontact per definitie in het belang van het kind is, is na femicide geen neutraal uitgangspunt meer, maar een potentieel risico."

Systeemtherapeut Henk Giebels zegt dat dit niet alleen gaat om femicide, maar om meer vormen van huiselijk geweld. Hij wijst erop dat onlangs de toezichthouder van de Raad van Europa oordeelde dat familierechters in Nederland niet zorgvuldig genoeg omgaan met scheidingen waarin sprake is van dwingende controle. "Deze situaties worden te vaak benaderd als conflicten tussen gelijkwaardige partijen, terwijl sprake is van structureel machtsmisbruik. Hoewel het recht op omgang voor een ouder van belang blijft, moet het recht van kinderen op veilige ouders altijd vooropstaan."

Rechtspositie

Ook in het juridische traject gaat het een en ander mis, zegt onder meer advocatenorganisatie LANGZS. Zo wordt er vaak geen specifieke vervolging ingesteld voor kindermishandeling en worden in het strafrechtelijke traject kinderen vaak niet gehoord. De familie van de vermoorde moeder heeft weinig rechten, privacybescherming zorgt er soms voor dat belangrijke informatie niet wordt gedeeld en in het erfrecht komt het voor dat de daders toch erven, ten koste van de kinderen.

De hartenkreet van ervaringsdeskundige Langendoen is: "Traumatiseer het kind niet verder met het systeem, maar bied menselijkheid, begeleiding en praktische steun."

Een meerderheid in de Kamer wil dat er meer gebeurt om hulpverleners en politie beter te beschermen tegen geweld. Een voorstel van GroenLinks-PvdA dat het Openbaar Ministerie oproept om vaker zwaardere straffen te eisen, krijgt waarschijnlijk een meerderheid.

De politiek vroeg al eerder om strengere straffen tegen deze geweldplegers en dat werd in 2006 mogelijk. Maar daar doet het OM volgens partijen vooralsnog te weinig mee. GroenLinks-PvdA komt daarom met een plan dat veel steun krijgt: het OM moet bij geweld tegen hulpverleners een drie keer zo hoge straf eisen.

Doet het OM dat niet, dan moet goed worden uitgelegd waarom niet. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Mutluer: "Juist omdat we zien wat voor impact dat geweld heeft voor hulpverleners, is het belangrijk dat het OM beter uitlegt waarom het soms niet met die hogere strafeisen komt."

VVD-Kamerlid Michon vindt dat demissionair minister Van Oosten opnieuw het gesprek met het OM moet aangaan waarom de hogere straffen niet vaker worden opgelegd. Volgens Van Oosten is het beeld dat het OM er niets om geeft onterecht, en is justitie zich wel degelijk bewust van de opties om zwaardere straffen te kunnen eisen. Hij is bereid de zorgen van de Kamer met het OM te bespreken, maar uiteindelijk gaat het OM erover, aldus Van Oosten.

Een voorstel van het CDA om te onderzoeken of geweldplegers boven op hun straf verplicht kunnen worden om na te denken over hun gedrag via een educatieve maatregel haalt waarschijnlijk ook een meerderheid. Bij rijden onder invloed bijvoorbeeld kan zo'n maatregel al worden opgelegd.

Zorgen om tekorten bij politie

Veel partijen in de Kamer spraken in het debat hun afschuw uit over het toenemende geweld tegen politieagenten en hulpverleners.

Politieagenten en hulpverleners werden volgens plaatsvervangend korpschef Wilbert Paulissen de afgelopen jaarwisseling zelfs doelbewust in hinderlagen gelokt, waarbij groepen jongeren hen beschoten met vuurwerk. Volgens Paulissen was een duidelijk patroon zichtbaar. "Je ziet dat er opzettelijk brand gesticht wordt. Dan gaan ze ervan uit dat de brandweer komt, die komt ook en dan gaan ze vol op de brandweer met vuurwerk. Dan komt de politie en dan worden we bestookt."

In het debat ging het ook over het aanstaande vuurwerkverbod dat er mede op verzoek van hulpverleners is gekomen. Partijen hebben nog wel veel vragen over de handhaving van het verbod en wat er dan uiteindelijk wel en niet mag. Sommige partijen betoogden dat het verbod niet gaat helpen. "Van 1 januari 02.00 uur tot 31 december 18.00 uur is er al een verbod, maar ook dan worden agenten en hulpverleners belaagd", betoogde BBB-leider Van der Plas. Toch wil een meerderheid dat het verbod er komt, maar dan wel met duidelijke afspraken.

Grote zorgen zijn er verder over het dreigende miljoenentekort bij de politie . Demissionair minister Van Oosten schreef eerder vandaag dat de Nationale Politie voor dit jaar al een tekort van 46 miljoen euro ziet aankomen en dat de korpsleiding niet ontkomt aan bezuinigingen op het personeel. Maandag spreekt de Kamer over een voorstel van GroenLinks-PvdA om die tekorten aan te vullen.

De toezichthouder Bureau Toetsing Investeringen (BTI) onderzoekt de overname van Solvinity, het bedrijf dat ervoor zorgt dat DigiD beschikbaar is. De directeur Digitale Economie van het ministerie van Economische Zaken heeft dat gezegd in de Tweede Kamer.

Tweede Kamerleden werden vanmiddag bijgepraat omdat zij zich zorgen maken over de overname van Solvinity. Dat bedrijf beheert het digitale platform waarop de overheidsdienst DigiD draait, waarmee miljoenen Nederlanders bijvoorbeeld hun belastingaangifte doen. Een Amerikaans bedrijf wil Solvinity overnemen.

Daarom zijn Kamerleden bang dat DigiD-gegevens in handen komen van de Amerikaanse overheid, of dat de VS de toegang tot DigiD blokkeert. In dat land gelden wetten waarmee de Amerikaanse overheid gegevens kan opvragen, of ervoor kan dat zorgen mensen geen gebruik meer kunnen maken van DigiD.

Onderzoek kan maanden duren

Het Bureau Toetsing Investeringen is een onafhankelijke toezichthouder die kan beoordelen of de overname inderdaad ernstig nadelig kan uitpakken voor de toegankelijkheid van DigiD. Dit onderzoek kan maanden duren.

DigiD is in handen van overheidsorganisatie Logius, dat tot 2028 een contract heeft met Solvinity. Maar Solvinity heeft geen rol in de ontwikkeling of het beheren van DigiD, zei de directeur van Logius in de Tweede Kamer. Wel heeft het bedrijf toegang tot het e-mailadres van mensen met een DigiD-account. "Dat is nodig om DigiD te laten werken", aldus de Logius-directeur.

Overname verbieden gebeurt niet vaak

Toezichthouder BTI kan een overname niet zelf verbieden, maar geeft een advies aan de minister van Economische Zaken, legde de directeur Digitale Economie van het ministerie uit.

Het BTI kan bijvoorbeeld adviseren dat een overname alleen mag doorgaan als bepaalde maatregelen worden genomen om de risico's te verkleinen, zei hij. Maar de toezichthouder kan ook aanraden om de overname tegen te houden.

Dat gebeurt niet vaak. In 2024 beoordeelde het BTI 52 gevallen van bedrijven die een andere eigenaar zouden krijgen, blijkt uit het jaarverslag. Drie keer werden voorwaarden gesteld. Slechts één keer verbood de minister van Economische Zaken een overname.

De Nationale Politie ziet voor dit jaar nu al een tekort van 46 miljoen euro aankomen. Daardoor ontkomt de korpsleiding er niet aan om te bezuinigen op het personeel, schrijft minister Van Oosten (Justitie en Veiligheid) aan de Tweede Kamer.

De afgelopen jaren was de politiek vooral bezig om het aantal politiemensen omhoog te krijgen. Dat er nu voor het eerst weer bezuinigd wordt op personeel is dus een trendbreuk.

Minder vacatures invullen

De politie wil het miljoenentekort vooral oplossen door nieuwe vacatures niet meer in te vullen en het aantal tijdelijke overplaatsingen terug te dringen. De basisteams en de instroom van aspiranten worden daarbij ontzien.

Er zal dus vooral gesnoeid worden bij andere functies, bijvoorbeeld in de communicatie, de coördinatie en het management. Daarbij zullen geen ontslagen vallen. Vooral de eenheden Oost-Nederland (10 miljoen euro) en Rotterdam (7 miljoen euro) zullen de kosten op hun personeel flink omlaag moeten brengen.

Uiteindelijk minder blauw op straat

Afgelopen verkiezingscampagne waarschuwde de Nationale Politie ervoor dat de tekorten komende jaren oplopen tot 350 miljoen euro per jaar. De korpsleiding liet toen weten dat dat uiteindelijk ook zal betekenen dat er minder blauw op straat zal zijn.

De PVV'ers die zich hebben losgemaakt van de partij van Wilders, zijn niet van plan om mee te doen aan de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart. Dat vinden ze te kort dag.

De zeven hebben nog geen nieuwe partij, al hebben ze al wel een naam bedacht. Afgelopen vrijdag lieten ze de domeinnaam nederlandsevrijheidsalliantie.nl al registreren.

Het gaat nog om een werktitel. Dat die lijkt op de naam van de partij van de Vlaams-nationalistische beweging van de Belgische premier Bart De Wever is toeval, stellen ze. De Nederlandse Vrijheids Alliantie en de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) zijn niet aan elkaar gelieerd.

Naam niet gebruiken

In de Tweede Kamer heet de afgesplitste fractie Groep Markuszower. Gidi Markuszower, een voormalige vertrouweling van Wilders, is de fractievoorzitter. Zij mogen de nieuwe naam niet in het parlement gebruiken, omdat de NVA geen zetels heeft gekregen bij verkiezingen.

De uiterste inschrijfdatum voor nieuwe partijen die willen meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen was op 22 december. Partijen die nog geen naam hebben laten registreren, kunnen nog wel meedoen met een blanco lijst met kandidaten. Maar dat zijn de ex-PVV'ers dus niet van plan.

Onjuiste link verwijderd

In een eerdere versie van dit artikel stond een link naar een website over de Nederlandse Vrijheids Alliantie. Deze site is echter niet van de groep afgesplitste PVV-Kamerleden die doorgaan onder de naam Groep Markuszower. Wij hebben de link en bijbehorende citaten daarom verwijderd. De website van de Kamerleden is nog niet in gebruik.

Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat het demissionaire kabinet en straks een nieuw kabinet alles op alles zet om te voorkomen dat Nederlandse DigiD-gegevens in handen van de Amerikaanse overheid komen. Er zijn zorgen dat dat kan gebeuren door een ophanden zijnde overname van Solvinity, een bedrijf dat essentieel is voor de toegang tot DigiD.

In een technische briefing in de Kamer spreken Kamerleden vandaag met experts over de gevaren en risico's. De VVD is zeer bezorgd dat de Amerikaanse overheid door de overname "een weg zou kunnen vinden tot gegevens" en mensen daarmee zou kunnen chanteren. GroenLinks-PvdA vindt dat minister Rijkaart van Binnenlandse Zaken verantwoordelijk is voor de nationale digitale veiligheid en "met zijn vuist op tafel moet slaan".

De Kamer is al langer bezorgd over de kwestie. Kamerleden kunnen bedrijven niet dwingen om af te zien van een overname, weet GroenLinks-PvdA-Kamerlid Kathmann. Maar ze hoopt wel dat het kabinet alles uit de kast trekt. Het moet wat haar betreft niet zo ver komen dat "Trump met één druk straks onze digitale overheid kan uitzetten".

Volgens VVD-Kamerlid Erkens moeten nu eerst de risico's goed in kaart worden gebracht. Zonder een juridische garantie dat de Nederlandse data niet ingezien mogen worden in Amerika zou de deal niet mogen doorgaan, vindt hij. En als die overname toch plaatsvindt, moet onze overheid ervoor zorgen dat Solvinity niet meer verantwoordelijk is voor DigiD-activiteiten, aldus Erkens.

In november werd duidelijk dat het Amerikaanse IT-bedrijf Kyndryl op het punt staat eigenaar te worden van het cloud- en infrastructuurbedrijf Solvinity, waarvan DigiD gebruikmaakt. Het bedrijf levert de infrastructuur waar de gegevens van DigiD overheen gaan. Die digitale identiteit heeft iedereen nodig om gegevens uit te wisselen met bijvoorbeeld zorgverzekeraars, pensioenfondsen, de gemeente of de Belastingdienst.

Wat zijn de risico's van een overname?

Het risico zit met name in de mogelijkheid dat door de overname de toegang tot diensten als DigiD geblokkeerd kan worden, zeggen deskundigen. Zo zou de Amerikaanse overheid aan Nederland sancties kunnen opleggen waaraan Amerikaanse bedrijven zich moeten houden. Zoiets gebeurde bijvoorbeeld toen president Trump ingreep bij het Internationaal Strafhof in Den Haag, waarna de hoofdaanklager geen toegang meer had tot zijn Microsoft-e-mailadres.

In het geval van Solvinity kan dat grote gevolgen hebben: mensen zouden dan niet meer kunnen inloggen met DigiD of op Mijnoverheid.nl.

Kathmann van GL-PvdA hoopt dat Solvinity nog op andere gedachten gebracht kan worden. Een andere mogelijkheid is dat de overheids-ICT-dienst Logius overstapt naar een ander bedrijf om mee samen te werken. Of dat de overheid haar best doet om een zogeheten gouden aandeel te kopen, waarmee we een vetorecht krijgen, aldus Kathmann.

Aan de formatietafel zijn de zorgen over digitale veiligheid ook een onderwerp: volgens D66-leider en aanstaand premier Jetten komt er in het nieuwe kabinet een "bewindspersoon die een heel specifieke verantwoordelijkheid krijgt voor digitale veiligheid". Of deze persoon ook een eigen budget en meer zeggenschap krijgt dan vorige bewindspersonen met digitale veiligheid in de portefeuille kan hij nog niet zeggen. Jetten zegt wel dat een van de leden van het nieuwe kabinet "een duidelijke opdracht" zal krijgen.

Een meerderheid in de Kamer wil in elk geval versneld een debat over digitale veiligheid: dat debat zou nog voor het voorjaarsreces van half februari moeten plaatsvinden. Kathmann wil verdergaan dan wat Jetten nu zegt en zal pleiten voor een afzonderlijke minister voor digitale veiligheid met een eigen budget.

Verder maakt de Kamer zich zorgen over de vele overheidsinstanties die op Amerikaanse clouddiensten zitten. Dat wil de Kamer de komende jaren ook afbouwen, zodat ons land daarin zelfstandiger wordt.

Met het afsplitsen van zeven Kamerleden van de PVV en de vorming van de Groep Markuszower heeft de Tweede Kamer er een zestiende fractie bij. Op het eerste gezicht lijkt het daardoor politiek nog complexer te worden. Maar andere fractievoorzitters zien ook voordelen.

Aan de ene kant is er weer een fractie bij die Kamervragen stelt, debatten aanvraagt en moties indient. En ook deze fractie krijgt voor debatten eigen spreektijd. Aan de andere kant is deze nieuwe fractie ontstaan omdat de Kamerleden meer politieke samenwerking willen dan PVV-leider Wilders.

"Juist in een situatie van een minderheidscoalitie zou je dat moeten doen", zegt de nieuwe fractievoorzitter Gidi Markuszower. Wilders gooide duidelijk de deur dicht voor welke samenwerking met het aanstaande kabinet-Jetten dan ook.

Markuszower vindt het politiek onhandig dat Wilders ook rechtse samenwerking uit de weg gaat. Het was voor de zeven een reden om bij de PVV te vertrekken, naast het gebrek aan inspraak in de eenmanspartij.

Voor de PVV-leider kwam dat als een volslagen verrassing:

In een bericht op X aan zijn kiezers aan het begin van de avond zegt de PVV-leider dat niets hem klein krijgt en belooft hij "nog zeker tien jaar te blijven".

Hoe de Groep Markuszower het gaat aanpakken is nog niet duidelijk. En of ze daar onderling hetzelfde over denken, of snel met elkaar in conflict komen, moet blijken.

Maar fractievoorzitter Markuszower, Kamerlid René Claassen en vicefractievoorzitter Hidde Heutink waren voor de PVV betrokken bij de sollicitatiecommissie voor kandidaten voor de Tweede Kamerverkiezingen. Zij kennen de andere afsplitsers, van wie een aantal vrij hoog op de kieslijst kwam, dus goed.

Dat Marcuszower en Heutink niet pas vandaag op het idee kwamen op te stappen, blijkt uit de registratie van een mogelijk nieuwe partijnaam, afgelopen vrijdag. Journalist Chris Aalberts onthulde dat op die dag de domeinnaam nederlandsevrijheidsalliantie.nl is geregistreerd door Heutink. De naam wordt inmiddels door de fractieleiding bevestigd.

Nieuwe bondgenoot

Voor de partijen aan de rechterkant van het politieke spectrum is de Groep Markuszower mogelijk een nieuwe bondgenoot. BBB-leider Van der Plas zocht de afgesplitste Kamerleden in de vergaderzaal meteen op voor een praatje en een klop op de schouder.

Ook VVD-leider Yesilgöz staat open voor de nieuwe fractie: "Als ze constructief willen samenwerken, is dat goed nieuws. Het betekent dat er meer ruimte ontstaat om te kijken of er constructieve partijen zijn om met ons mee te denken."

Hoe meer Kamerleden een stabiel landsbestuur belangrijk vinden, hoe beter, vindt Yesilgöz. En dat is ook bij het CDA te horen: dit biedt voor het hele parlement meer mogelijkheden.

Een bende

"Het is een beetje een bende bij de heer Wilders nu", zegt D66-leider Jetten. Hij kan het niet nalaten om Wilders, die spreekt van "de bende van Jetten", een spiegel voor te houden. Ook Jetten ziet intussen de voordelen.

"Als er een fractie bij komt die constructief wil samenwerken, biedt dat kansen", zegt Jetten. "De vraag is wat de inhoudelijke koers wordt van de nieuwe fractie. Dat zullen we de komende maanden ontdekken."

De Groep Markuszower wil graag als nieuwe fractie uitgenodigd worden door informateur Letschert om hier een toelichting op te geven. De drie formerende partijen vinden dat een goed idee en de informateur bevestigt dat er een uitnodiging komt. Vicefractievoorzitter Heutink zegt nu al dat samenwerking mogelijk is: "Op welke punten, dat gaan we zien."

De gezichten bij de namen van de zeven dissidenten:

Kamerlid René Claassen, ook een van de afsplitsers, vindt dat zij het mandaat van de kiezers moeten benutten om kansen te grijpen om voor hen iets voor elkaar te krijgen. "Wij vinden dat we altijd in gesprek moeten zijn met wie dan ook." Ook Nicole Moinat zegt dat het voor haar gaat om de invloed van de kiezer.

Ondanks de grotere kansen 'op rechts' is er ook bij GroenLinks-PvdA reden voor vreugde. Partijleider Klaver is "blij dat rechts verder versplintert". Volgens hem is nu "de rotzooi op rechts compleet". Zijn partij is nu de grootste oppositiepartij met twintig zetels. "Dat betekent dat onze positie nog sterker is geworden."