De Nederlandse overheid heeft het contract met IT-bedrijf Solvinity met twee jaar verlengd. Dat zegt een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken tegen de NOS. Daardoor verzorgt het bedrijf definitief tot augustus 2028 de IT voor de overheidsdienst Logius. Daaronder vallen onder meer inlogdienst DigiD en MijnOverheid, de website waarmee je zaken met de overheid kan regelen.

Drie mensen probeerden de contractverlenging vandaag - zonder succes - nog tegen te houden met een spoedprocedure bij de rechtbank. Ze deden dat omdat ze bang zijn dat de Amerikaanse overheid na de overname bij gegevens in MijnOverheid kan of de toegang tot DigiD kan blokkeren. Als dat gebeurt kan iemand bijvoorbeeld niet meer inloggen bij de gemeente of het ziekenhuis.

In de Tweede Kamer is ook al maanden onrust over de overname. Dat komt omdat het nu nog Nederlandse Solvinity op het punt staat om te worden overgenomen door een Amerikaans bedrijf. In de VS gelden wetten waarmee de Amerikaanse overheid inderdaad de toegang kan blokkeren of gegevens kan opvragen.

Verlenging van het contract

Het contract met Solvinity loopt tot augustus van dit jaar, maar kan nog met twee jaar worden verlengd tot augustus 2028. De overheid moest dan wel vandaag aan Solvinity laten weten dat ze wil dat het bedrijf nog twee jaar de IT-dienstverlening voor Logius verzorgt.

Het kabinet liet twee weken geleden al weten dat het contract mag worden verlengd. Staatssecretaris Van der Burg (Slagvaardige Overheid) zegt dat er te weinig tijd is om uiterlijk augustus over te stappen naar een ander IT-bedrijf. Normaal gesproken zou dat zes tot twaalf maanden duren, liet hij aan de Tweede Kamer weten.

Spoedprocedure bij de rechtbank

Om te proberen de contractverlening tegen te houden, stapten drie mensen zonder succes naar de rechter. Een van hen is Karin Ramaker. Zij begon online een handtekeningenactie waarin zij ervoor pleit de overname van Solvinity tegen te houden. Die is op dit moment door ruim 190.000 mensen ondertekend. "Die zorgen zijn er dus onder heel veel burgers", zegt ze tegen de NOS.

Zodra Solvinity is overgenomen door het Amerikaanse bedrijf, valt het onder Amerikaanse wetgeving, zegt mede-initiatiefnemer van de rechtszaak Jacqueline Roig. "Dat wil niet zeggen dat ik denk dat er direct een database wordt verstuurd", zegt ze. "Helemaal niet. Maar waar ik bang voor ben: wanneer de overheid in Amerika data wil inzien of blokkeren van een Nederlander, dan kán ze dit doen."

Maar de rechter heeft nu dus beslist dat het contract toch mag worden verlengd. Omdat het om een spoedprocedure ging is er alleen een korte uitspraak gepubliceerd, nog zonder de motivering van de rechtbank. Die volgt binnen twee weken. De advocaat van de initiatiefnemers laat aan de NOS weten teleurgesteld te zijn in de uitspraak.

Overname nog niet definitief

De overname van Solvinity door het Amerikaanse bedrijf is nog niet definitief. Op dit moment loopt er nog een onderzoek van Bureau Toetsing Investeringen (BTI). Deze toezichthouder onderzoekt of de overname een risico is voor de nationale veiligheid.

Het is onduidelijk wanneer het onderzoek van het BTI klaar is. De toezichthouder kan de overname niet zelf tegenhouden, maar wel een advies uitbrengen aan de minister van Economische Zaken. Die beslist of de overname uiteindelijk wel of niet mag doorgaan.

Het kabinet wil bindende afspraken maken met onder anderen boeren, tuinders en natuurorganisaties om het gebruik van giftige bestrijdingsmiddelen te verminderen. Het is de bedoeling dat er voor de zomer een zogenoemd convenant gewasbeschermingsmiddelen ligt, dat moet leiden tot een stevige reductie tussen 2027 en 2040.

"We moeten zorgen dat er alternatieven komen" door bijvoorbeeld te stimuleren dat duurzame alternatieven eerder worden goedgekeurd, zei staatssecretaris Erkens na een eerste bijeenkomst bij een tuinder in Geldermalsen. Daar waren behalve land- en tuinbouworganisatie LTO en Natuur & Milieu ook vertegenwoordigers van de supermarkten en gemeenten en provincies aanwezig.

Gezondheidsrisico's

Het gebruik van schadelijke synthetische middelen om graan, groenten, fruit, bloemen, planten en bomen te beschermen tegen onder meer schimmels en insecten is de afgelopen jaren flink gedaald , schreef Erkens vorige maand al aan de Tweede Kamer. Maar er belanden nog steeds te veel schadelijke, stoffen in het voedsel, de natuur en het water.

Ook zijn er gezondheidsrisico's voor de boeren en tuinders die met bepaalde middelen werken, en voor omwonenden. In de Drentse gemeente Westerveld leidde dat onlangs tot het besluit dat er in een straal van 50 meter rond woonwijken, scholen en zorginstellingen geen lelieteelt meer mag plaatsvinden.

Erkens hoopt afspraken te maken die de polarisatie rond het onderwerp kunnen verminderen. Hij ziet dat ondernemers en omwonenden steeds vaker tegenover elkaar komen te staan en dat dit zelfs tot rechtszaken leidt. Hij begrijpt de zorgen van omwonenden, maar ook die van ondernemers die "steeds meer klem komen te zitten" omdat ze goede producten willen leveren.

Daarnaast ziet hij dat gemeenten behoefte hebben aan landelijke regels. Hij is blij dat alle partijen nu met elkaar om de tafel zitten. Volgens hem hebben ze allemaal "dezelfde intentie".

Na de zomer uitwerking

De regeringspartijen D66, VVD en CDA hadden in hun coalitieakkoord al afgesproken dat er afspraken moeten komen om het gebruik van giftige middelen terug te dringen. Het convenant moet voor de zomer op hoofdlijnen klaar zijn, zodat boeren, tuinders, gemeenten en 'Europa' snel duidelijkheid hebben over waar het naartoe gaat. Na de zomer zal het verder worden uitgewerkt.

Oud-ChristenUnie-leider Segers zal het proces als onafhankelijk voorzitter begeleiden.

Politici veroordelen de bekladding van het Nationaal Monument op de Dam. Afgelopen nacht werd het monument met rode verf besmeurd en het woord 'genocide' erop geschreven. Vanavond vindt de Nationale Herdenking plaats op de Dam.

Minister-president Jetten zegt tegen de NOS dat hij de actie "schandalig" en "onbegrijpelijk" vindt. Jetten hoopt dat de daders snel worden opgespoord en bestraft. De minister-president benadrukt dat hij alle Nederlanders zou willen vragen om "ondanks alle meningsverschillen en emoties die we voelen bij de conflicten van nu" vandaag 2 minuten stil te zijn. "Gedenk wie je wilt gedenken, maar heb ook respect voor al die mensen die eerder zijn gevallen."

Minister van Defensie Yeşilgöz noemt de actie "intens triest" en "totaal respectloos en onacceptabel". De minister schrijft dat het "onbegrijpelijk" is dat "ons Nationaal Monument op de Dam vernield wordt". "Juist op de dag dat we onze doden en degenen die vielen voor onze vrijheid herdenken."

'Vernielingen horen er niet bij'

Minister van Justitie en Veiligheid Van Weel zegt dat demonstreren een recht is, "maar het bekladden van het Nationaal Monument op de Dam valt daar absoluut niet onder". Van Weel meldt ook dat de politie onderzoek doet.

Fractievoorzitter van Progressief Nederland Klaver schrijft dat vandaag gaat om herdenken en stilstaan "met elkaar op een waardige manier". Vernielingen horen daar "absoluut niet bij", schrijft Klaver op X.

Partijleider van de PVV Wilders noemt de daders "tuig".

Ook de burgemeester van Amsterdam heeft zich uitgesproken tegen de actie. Burgemeester Halsema noemt het een "ongelofelijk laffe daad". Ze schrijft: "Dit is geen protest, maar vernielzucht en opzettelijke beschadiging van ons nationale monument. Het kwetst niet alleen nabestaanden van de Tweede Wereldoorlog, maar alle Nederlanders voor wie onze nationale herdenking belangrijk is."

Volgens Halsema is de gemeente hard aan het werk om het monument schoon te krijgen.

Het Nationaal Monument werd in augustus vorig jaar ook beklad, tijdens een grote pro-Palestijnse demonstratie.

Kijk hier hoe het monument vanmorgen werd schoongemaakt:

"We moeten het hoofd koel houden", zegt minister Yesilgöz (Defensie) over het besluit van de Amerikaanse president om duizenden militairen uit Duitsland weg te halen. Zij verwacht dat een groot deel van de Amerikaanse troepen alsnog in Duitsland blijft.

"De Amerikanen hebben de plekken in Duitsland nodig voor hun eigen inlichtingenpositie en bijvoorbeeld hun missies in Afrika", zegt Yesilgöz in het televisieprogramma WNL op Zondag. "Het zou de Amerikaanse krijgsmacht verzwakken als ze op grote schaal vertrekken."

Op dit moment heeft de VS zo'n 39.000 soldaten gestationeerd in Duitsland. Zij zitten onder meer op de luchtbasis Ramstein, bij het militaire ziekenhuis in Landstuhl of rond het militaire oefenterrein bij Grafenwöhr.

'Samenwerking is complex'

Amerikaanse militairen werken ook op heel wat andere plekken samen met Europese militairen. Die samenwerking is volgens Yesilgöz "diep en complex".

Nederlandse militairen trainen bijvoorbeeld veelvuldig in Amerika. Op dat punt zou de Nederlandse defensie hard geraakt kunnen worden door Trump. "Het zou voor ons heel erg schadelijk zijn als we die mogelijkheden zouden verliezen", zegt de defensieminister.

'Rommelige onderhandelingen'

Het besluit van Trump om troepen uit Duitsland weg te halen, volgde op kritiek van de Duitse bondskanselier Merz. "De Amerikanen hebben geen strategie", zei Merz bijvoorbeeld over de onderhandelingen met Iran. "Daar wordt een hele natie vernederd door de Iraanse leiding."

Yesilgöz steunt die uitspraak niet, maar noemt het onderhandelingsproces wel een "rommelige situatie". "Ik weet niet wat voor plan erachter zit, dat maakt dat u ongemak ziet bij mij en mijn Duitse collega. Ik zeg niet dat er geen plan is, maar ik weet het gewoon niet."

Volgens Yesilgöz blijft Amerika een bondgenoot en moet daarom het contact goed blijven. "Het helpt niet om allerlei waardeoordelen te uiten. Het is belangrijk dat we het gesprek blijven aangaan."

In ruim tachtig gemeenten gaan nieuwkomers met een verblijfsvergunning hun inburgering combineren met werken. Minister Aartsen van Werk en Participatie schrijft aan de Tweede Kamer dat hij ze zogeheten 'startbanen' wil aanbieden, zo snel mogelijk nadat ze zich in een gemeente hebben gevestigd. Dat zijn banen waarin je ook kunt meekomen als je nog niet goed Nederlands spreekt, met name in de logistiek, horeca en bouw.

Uit cijfers blijkt dat een groot deel van de statushouders geen werk heeft en afhankelijk is van een bijstandsuitkering. Na drie jaar zit nog zo'n zeventig procent van de nieuwkomers zonder werk.

"Als je naar Nederland komt dan ga je aan het werk en leer je de taal. Dat moet het uitgangspunt zijn, maar zo is het nu niet", zegt minister Aartsen. Juist door te werken leer je de taal en statushouders bouwen zo ook makkelijker een zelfstandig bestaan op, is zijn redenering. "En we hebben iedereen keihard nodig op de arbeidsmarkt."

Proef

Er loopt al drie jaar een proef met startbanen in gemeenten als Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven. Uit een evaluatie blijkt dat 44 procent van de deelnemers die zich aanmeldden aan het werk is gegaan. Omdat statushouders ook naar inburgeringscursussen moeten, ging het aanvankelijk vooral om deeltijdbanen.

De proef kwam er op initiatief van Aartsen, die toen nog Kamerlid voor de VVD was. Hoewel hij het aantal nieuwkomers dat een baan vond nog te laag vindt, wil hij het project nu wel uitbreiden. Hij noemt het "een eerste stap" naar een nieuwe aanpak van het probleem. Voor de zomer wil hij met meer plannen komen.

Uit de evaluatie bleek wel dat het moeilijk is om geschikte werkgevers te vinden voor het aanbieden van de startbanen. Ook is er extra begeleiding nodig vanwege de taalachterstand en culturele verschillen. Ook het gebrek aan kinderopvang speelt een rol.

Het kabinet maakt zich weinig zorgen over het generaal pardon dat Spanje geeft aan immigranten zonder geldige papieren. In de Tweede Kamer zijn meerdere partijen bang dat als deze mensen eenmaal een verblijfsvergunning hebben, ze zullen doorreizen naar landen als Nederland.

Minister Van den Brink (Asiel en Migratie) blijkt daar niet zo mee te zitten, als de NOS hem er naar vraagt. Hij verwacht dat veel mensen die een vergunning willen in Spanje, daar ook willen blijven. De minister wijst erop dat het overgrote deel van deze migranten Spaanstalig is en ook al 'economisch actief' is in dat land.

Maar ook als ze met hun nieuwe papieren zouden willen doorreizen naar een ander Europees land, kunnen ze daar niet zomaar aan de slag, zegt de CDA-bewindspersoon. "De regels daarover zijn heel duidelijk."

Pas als deze migranten ook echt de Spaanse nationaliteit krijgen, wordt het mogelijk om in een ander EU-land te werken. "Dat is niet op korte termijn", zegt de minister over het proces dat daaraan voorafgaat. De vraag is volgens hem of migranten dan überhaupt nog naar een ander Europees land willen.

Half miljoen mensen

Het is niet voor het eerst dat Spanje zo'n generaal pardon invoert. Verschillende Spaanse regeringen deden dit eerder al, de laatste keer was in 2005. Toen werden zo'n 690.000 aanvragen ingediend en ruim 500.000 goedgekeurd.

Dit keer maken naar schatting zo'n half miljoen mensen aanspraak op de regeling. Of al deze mensen daadwerkelijk een aanvraag doen, is nog niet bekend. Ze kunnen dat doen tot eind juni.

Mauricio Valiente Ots is directeur van CEAR, een Spaanse organisatie die immigranten helpt. Zo ook bij deze procedure, aangezien het proces voor sommigen ingewikkeld blijkt. "De essentiële vereisten zijn dat je sinds 1 januari 2026 in Spanje moet hebben gewoond, je een geldig identiteitsbewijs hebt en dat je geen strafblad mag hebben", legt Valiente uit.

Hij is blij met het generaal pardon en snapt de beweegredenen van de regering van de sociaaldemocratische premier Sánchez. "Ik denk dat het heel positief zal zijn voor de Spaanse economie, waar meer arbeiders nodig zijn", zegt de directeur van CEAR. "Ik denk niet dat het impact gaat hebben op andere landen, omdat het mensen zijn die hun wortels in Spanje hebben."

Wel sluit hij niet uit dat er uitzonderingen zijn die wel zullen doorreizen naar andere landen. In het algemeen verwacht hij dat vooral mensen uit Midden- en Zuid-Amerika en Marokko gebruik zullen maken van de generaalpardonregeling.

Europese afspraken

Nederland wil ondertussen wel het gesprek met Spanje aangaan over de regeling. "Het roept wel heel veel vragen op", zegt minister Van den Brink. Hij heeft bijvoorbeeld vragen over hoe het generaal pardon zich verhoudt tot Europese afspraken over het beperken van migratie. Tegelijkertijd zegt de minister zelf al: die Europese afspraken gingen over asiel en Spanje maakt hier een economische afweging over arbeidsmigranten.

Volgens Mauricio Valiente Ots is het generaal pardon dat nu wordt uitgegeven in elk geval niet in strijd met de Europese afspraken. Maar hij ziet wel de spanning ertussen. "Wij geloven als sociale organisatie, net als de Spaanse regering, dat er een verandering in het Europese migratiebeleid nodig is", zegt hij. Volgens hem moet Europa, als het wil dat er minder migranten komen, niet strengere regels maken, maar ervoor zorgen dat de situatie in het land van herkomst verbetert.

Geen 'Nederlandse' illegalen naar Spanje

Signalen dat er mensen die in Nederland leven zonder verblijfsvergunning naar Spanje afreizen om daar een vergunning te krijgen, krijgt het kabinet niet. Minister Van den Brink wijst erop dat mensen in Spanje ook niet zomaar een vergunning krijgen, maar moeten aantonen dat ze daar al langer wonen of werken.

Verschillende organisaties waar de NOS navraag heeft gedaan zeggen hetzelfde. Onder meer Vluchtelingenwerk Nederland en de Internationale Organisatie voor Migratie krijgen naar eigen zeggen geen signalen dat dit op grote schaal gebeurt.

VVD-Kamerlid Harry Bevers legt tijdelijk zijn werk in de Tweede Kamer neer. Afgelopen week is bij hem acute myeloïde leukemie (AML) geconstateerd, zo heeft de VVD bekendgemaakt.

Bevers is meteen met behandelingen begonnen en stopt ten minste zestien weken met zijn werk in de Tweede Kamer. "Harry en zijn gezin hebben de komende tijd nodig voor de behandeling en voor herstel", staat in de korte VVD-verklaring. De partij wenst hem "enorm veel kracht toe".

Vervangen

De 61-jarige Bevers zit sinds juli 2024 in de Tweede Kamer, eerder zat hij er al enkele maanden tussen 2022 en 2023. Hij hield zich vooral bezig met ziekenhuiszorg, geneesmiddelenbeleid en medisch-ethische onderwerpen.

Na het meireces wordt Bevers tijdelijk vervangen in de Tweede Kamer door Dieke van Groningen.

De verplichte bijmenging van groen gas vanaf 2027 zal niet tot een veel hogere gasrekening leiden, denkt minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei. Energiebedrijven waarschuwen juist dat de gasrekening zal stijgen als ze duurder groen gas moeten toevoegen aan aardgas. Groen gas wordt in speciale installaties gemaakt van restafval, zoals mest of granen.

Energiebedrijf Essent voorspelt dat de komende vijf jaar de rekening met zo'n 200 euro per jaar zal stijgen. "Dat is gigantisch op de rekening van kwetsbare huishoudens en diegenen die niet van het gas af kunnen", zegt commercieel directeur Boudewijn den Herder.

De minister van Klimaat en Groene Groei deelt die vrees niet. Ze benadrukt dat zo'n hoge stijging alleen zou plaatsvinden als er meteen heel veel moet worden bijgemengd. "Maar we gaan met heel kleine beetjes opschalen", zegt ze over de verplichting, die vanaf 1 januari 2027 moet ingaan.

CO2-uitstoot omlaag

Op korte termijn stuurt Van Veldhoven een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer om het bijmengen van groen gas verplicht te maken. De komende vijf jaar moet er steeds meer groen gas worden toegevoegd aan aardgas, zodat de productie van groen gas in Nederland in die tijd meer dan verdubbelt, van zo'n 340 naar 800 miljoen kuub gas. De uitstoot van CO2 zou daarmee met bijna 3 megaton dalen en dat is goed voor het klimaat.

Van Veldhoven benadrukt ook dat groen gas Nederland veel minder afhankelijk maakt van gas uit het buitenland en van fossiele brandstoffen. "De energievoorziening van eigen bodem heeft zijn prijs", aldus de minister. "Maar we houden de kostenstijging beperkt."

Het is nog niet bekend wanneer de Tweede Kamer over het wetsvoorstel van de verplichte bijmenging zal debatteren en of een meerderheid van de Tweede Kamer het optimisme van de klimaatminister deelt.

Greet Prins, vicefractievoorzitter van het CDA in de Eerste Kamer, is op 72-jarige leeftijd overleden. Het Eerste Kamerlid leed aan de zenuw- en spierziekte ALS.

Prins zat sinds 2019 in de Eerste Kamer. Afgelopen dinsdag stemde ze nog tegen de veelbesproken asielwet. Haar partij besloot daartoe nadat de wijziging die ertoe moest leiden dat hulp aan illegalen niet strafbaar werd, was weggestemd.

Prins overleed afgelopen nacht thuis in Nieuwkoop. "In de laatste maanden spaarde zij gedurende de week haar energie om haar parlementaire werk zo goed mogelijk te kunnen blijven doen", schrijft het CDA in een verklaring. "Dat tekent haar plichtsbesef en haar betrokkenheid bij het ambt dat zij met zoveel overtuiging vervulde."

Het CDA noemt Prins een betrokken en bevlogen volksvertegenwoordiger. "Het idee dat je er niet alleen voor jezelf bent, maar juist ten dienste van de ander, vormde een rode draad in haar denken en handelen."

Zorgmanager van het Jaar

Voor haar werk als Kamerlid was Prins onder meer werkzaam bij het UWV. Ze was ook voorzitter van Philadelphia Zorg, een zorginstelling voor mensen met een verstandelijke beperking. Daar werd zij in 2011 verkozen tot Zorgmanager van het Jaar.

Het kabinet heeft besloten dat het DigiD-contract met het cloudbedrijf Solvinity de komende twee jaar niet wordt opgezegd. Staatssecretaris Van der Burg zegt in een brief aan de Tweede Kamer dat het niet mogelijk is om snel over te stappen naar een ander bedrijf. Begin mei wordt de verlenging van het bekritiseerde contract ondertekend.

Cloudbedrijf Solvinity komt mogelijk op korte termijn in handen van een Amerikaans bedrijf. Dat baart de Tweede Kamer zorgen. Die uitte al meerdere keren bedenkingen.

Deze week nog deed de Kamer een dringend beroep op het kabinet om af te zien van een verlenging, als Solvinity daadwerkelijk gekocht wordt door een bedrijf uit de Verenigde Staten. De Kamer is bang dat de Nederlandse gegevens onder Amerikaanse wetgeving niet veilig zijn.

Alternatief per 2028

GroenLinks-PvdA-Kamerlid Barbara Kathmann wilde dat het contract dit jaar al wordt opgezegd, in plaats van te wachten tot 2028.

Van der Burg deelt de zorgen van de Kamer, maar om er nu op korte termijn een streep onder te zetten, is niet mogelijk, schrijft de staatssecretaris Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid. Nu overstappen naar een andere partij zou de "continuïteit en veiligheid van de dienstverlening" in gevaar brengen.

Zo'n overstap is volgens het ministerie een "langdurig traject" en vraagt een "zorgvuldige voorbereiding en uitvoering". Wel zal er worden gewerkt aan het opzetten van een nieuwe aanbesteding voor alternatieven voor DigiD, per 2028.

Alle Nederlandse gegevens

De kwestie speelt al langere tijd. Met DigiD worden gegevens van alle Nederlanders uitgewisseld met de overheid zoals de Belastingdienst, maar ook met zorgverzekeraars, pensioenfondsen en de studiefinanciering.

Het oorspronkelijk Nederlandse bedrijf Solvinity zorgde dat al deze gegevens opgeslagen konden worden, inmiddels is het ook in Britse handen. De onrust in de Kamer, onder aanvoering van Barbara Kathmann, ontstond toen vorig jaar duidelijk werd dat Solvinity gekocht zou worden door het Amerikaanse IT-bedrijf Kyndryl.

De Nederlandse gegevens gaan dan onder Amerikaanse wetgeving vallen en de VS kan bijvoorbeeld, als het land Nederland wil dwarsbomen, overheidsdiensten blokkeren of stilleggen. Ook experts waarschuwen: er zouden problemen kunnen ontstaan met het doen van belastingaangifte of andere zaken die via DigiD geregeld worden.

Herstel

Eerder vandaag meldde de NOS via de app/site, teletekst en radio dat het kabinet de motie van deze week over het DigiD-contract met cloudbedrijf Solvinity naast zich neer heeft gelegd door het contract met twee jaar te verlengen.

Dat klopt niet: de Kamer had gevraagd het contract na 2028 niet meer te verlengen. Het besluit van het kabinet gaat dus niet in tegen de motie van de Tweede Kamer. Dit bericht is aangepast.

"Er is echt een sluimeroorlog aan de gang, terwijl we in vredestijd leven", reageert minister Van Weel van Justitie en Veiligheid op het alarmerende rapport van de AIVD.

"We zien de hacks aan de lopende band voorbij komen. Er zijn enorm veel hybride aanvallen, sabotage van treinen, misinformatie, moordpogingen", zegt Van Weel. "Het is formeel geen oorlog, het zijn wel daden van agressie."

In de tachtig jaar was er niet eerder een dreigingsbeeld zoals nu, concludeert AIVD-baas Simone Smit in het jaarverslag. Ook veiligheidsdienst MIVD leverde deze week het jaarverslag af en waarschuwt dat de legers van China en Rusland steeds sterker worden. China gebruikt de oorlog in Oekraïne als militair oefenterrein en steunt Rusland om er zelf van te leren.

Sluimeroorlog

Beide landen zijn ook op Nederlandse bodem actief, met (industriële) spionage, sabotage en cyberaanvallen; de sluimeroorlog waar Van Weel op doelt. Minister van Defensie Yesilgöz: "Het is niet een vijand die recht tegenover je staat of zoals Poetin aan Oekraïne de oorlog heeft verklaard."

Wel noemt Rusland bedrijven die wapens produceren voor Oekraïne potentiële doelwitten van het Russische leger. Op de lijst van de Russen staat ook een bedrijf uit Hengelo dat drones maakt voor Oekraïne.

Op de vraag met wie Nederland in een 'sluimeroorlog' is verwikkeld antwoordt Yesilgöz: "Een ieder die onze vrije manier van leven kapot wil maken. Regimes, ook ver bij ons vandaan, die het op ons gemunt hebben."

Jongeren geronseld

Naast Rusland en China zijn er meer landen, zoals bijvoorbeeld Iran, en groeperingen die via ondermijning, bedreiging van burgers en terrorisme de Nederlandse democratie willen ontwrichten.

Daarbij worden online jongeren geronseld door extremisten en de georganiseerde misdaad, worden legitieme demonstraties gekaapt door kwaadwillenden, krijgen bedrijven te maken met cyberaanvallen en chantage.

Yesilgöz erkent dat er heel veel tegelijk aan de hand is. Het kabinet is op veel fronten bezig het land 'weerbaar' te maken, zeggen de ministers. De oproep aan burgers om te zorgen dat ze 72 uur zelfvoorzienend kunnen zijn, is er niet voor niets.

Drinkwater beschermen

Er is heel veel om over na te denken zegt Van Weel: "Hoe beschermen we ons drinkwater? Wat doe je met de voedselvoorziening als de Rotterdamse haven vastloopt? Als de stroom uitvalt: hoe houden we ons voedsel gekoeld? En zo kan ik wel doorgaan. We werken aan alle scenario's."

Nederland heeft veel vitale sectoren die beschermd moeten worden. Minister Karremans van Infrastructuur: "De hele wereld komt hier binnen. We hebben havens in Vlissingen, Rotterdam, Amsterdam, Groningen. We hebben Schiphol en onze drinkwatervoorzieningen."

Dat niet altijd bekend is hoe die dan beschermd worden, is logisch, zegt Karremans. "Dan maak je precies de mensen die je niet wijzer wil maken wijzer. Met een sluimeroorlog ben je het meest effectief in de schaduw."

Afhankelijkheid afbouwen

Voor minister Berendsen van Buitenlandse Zaken betekent het "partnerschappen" zoeken met andere landen. "En op allerlei gebieden moeten we onze afhankelijkheid afbouwen." Het gaat dan over bijvoorbeeld energie, defensie en digitale infrastructuur.

Het kabinet is blij dat na jaren van bezuinigen er draagvlak is voor extra defensie-uitgaven en meer personeel bij de veiligheidsdiensten.

"Zowel de AIVD als de MIVD zijn flink gegroeid", zegt Van Weel. "Gelukkig is er voldoende animo om bij deze diensten te werken, maar het is niet zo dat je ineens een topspion bent, dus het kost tijd."

Het is niet de bedoeling dat burgers door de analyses van de diensten banger worden, zegt Yesilgöz. "Wel dat we alerter worden en minder naïef. Wat we nu hebben, is niet vanzelfsprekend."

Nederland trekt nog eens 25 miljoen euro extra uit om de Einstein Telescope naar de grensregio Zuid-Limburg te halen. Het kabinet ziet dat als "regeringsprioriteit" en wil alles op alles zetten om dit samen met België en Duitsland voor elkaar te krijgen.

Met de Einstein Telescope kunnen wetenschappers zwaartekrachtgolven uit de ruimte opsporen. Het wordt een ondergronds apparaat, bestaande uit kilometerslange buizen waar laserstralen doorheen gaan. Door de snelheid van de stralen kunnen wetenschappers nieuwe dingen over de oorsprong van het universum te weten komen.

Het apparaat is nog in ontwikkeling en behalve het samenwerkingsverband van Nederland, België en Duitsland is er nog een partij die "dit wetenschappelijke topinstrument" wil binnenhalen: het Italiaanse eiland Sardinië en de Duitse deelstaat Saksen hebben daartoe de handen ineen geslagen. De beslissing over de vestigingsplaats wordt volgend jaar genomen.

'Echt heel groot project'

Nederland had al een reservering van 870 miljoen euro uit het Nationaal Groeifonds klaarstaan. Daar komt nu dus 25 miljoen bij. Vlaanderen heeft 500 miljoen toegezegd en Wallonië 200 miljoen. Ook andere partners, zoals de provincie Limburg, leveren een financiële bijdrage.

Volgens minister Letschert (Wetenschap) is het drielandenpunt, waar Nederland, Belgïë en Duitsland samenkomen, de perfecte plek voor de telescoop "zowel onder de grond als qua infrastructuur eromheen". Ze spreekt van "echt een heel groot project", waarin alles samenkomt. "Voor de ontwikkeling is veel nieuwe kennis nodig, voorbij de grenzen van wat nu al mogelijk is. Dat stimuleert innovatie en bedrijvigheid."

Speciaal gezant

De ministerraad stemde er vandaag mee in om oud-CDA-minister van Buitenlandse Zaken Ben Knapen deze zomer te benoemen tot speciaal gezant voor de Einstein Telescope. Volgens Letschert kan hij bogen op een groot internationaal netwerk en daarmee "toegang op regeringsniveau" en kan hij een belangrijke rol spelen in het verwerven van steun voor het binnenhalen van de telescoop.

Knapen volgt D66'er Sjoerd Sjoerdsma op, die minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is geworden in het kabinet-Jetten.

Er wordt nu echt werk gemaakt van een minimumleeftijd voor bestuurders van fatbikes. Dat zegt minister Karremans van Infrastructuur, maar wat de leeftijd zou moeten worden, is niet bekend. Er wordt gedacht aan 12, 14 of 16 jaar.

Verder kondigt Karremans aan dat hij "een wettelijke basis" wil maken voor fatbikevrije zones. Een aantal gemeenten heeft al gebieden aangewezen waar geen fatbikes meer mogen komen, terwijl het juridisch niet mogelijk is om ze apart te verbieden. Dat komt doordat ze in dezelfde categorie vallen als andere elektrische fietsen met trapondersteuning.

Omzeilen

De VVD-minister wil gemeenten helpen om "binnensteden en winkelgebieden" veiliger te maken. De reden is dat "veel fatbikes zorgen voor onveilige verkeerssituaties", aldus Karremans. Hij spreekt van "een zorgwekkende stijging van het aantal ongevallen onder jongeren" en stelt verder dat fatbikers overlast veroorzaken.

Voorwaarde om fatbikes aan te pakken is wel dat duidelijk is wat een fatbike is en wat een 'gewone' elektrische fiets. En daar wringt de schoen, want dat is niet zo makkelijk en bovendien kunnen fabrikanten hun ontwerp aanpassen om nieuwe definities te omzeilen (bijvoorbeeld door een 'skinnybike' te bedenken).

Minister Karremans zegt dat hij aan een onderzoeksbureau heeft gevraagd om te kijken hoe de fatbike "op pragmatische wijze" kan worden onderscheiden van de elektrische fiets. "Het streven naar een perfecte definitie leidt tot stilstand", aldus de minister. "Terwijl de problematiek zich afspeelt voor onze ogen."

'Liever de kat'

Hij zegt te hopen op een wettelijke omschrijving die past op 80 of 90 procent van de fatbikes, waarmee "het overgrote deel" van het probleem wordt opgelost. Een kat-en-muisspel met fatbikefabrikanten lijkt Karremans onvermijdelijk. "Maar dan ben ik liever de kat."

Ondertussen gaat het al tijden over fatbikes in politiek Den Haag. In 2024 sprak de Tweede Kamer al over een minimumleeftijd. Toenmalig minister Madlener wees toen ook al op de moeilijkheid van het onderscheid maken tussen verschillende fietsen.

Destijds werd ook gesproken over een helmplicht voor jongeren op allerlei soorten elektrische fietsen. Karremans zegt vandaag dat hij daar nog steeds mee bezig is. Een helm zou verplicht worden tot 18 jaar. De minister verwacht dat de plicht september 2027 kan ingaan.

Wolven die mensen hebben aangevallen of die binnen twee weken twee keer vee hebben aangevallen, krijgen het predicaat probleemwolf. Deze wolven mogen daardoor afgeschoten worden. Verder wordt het sneller toegestaan om wolven af te schrikken met bijvoorbeeld een paintballgeweer (met verfballetjes) of met licht en geluid.

Het kabinet komt met deze maatregelen omdat er te veel incidenten zijn, zegt staatssecretaris Erkens. "Op dit moment mag bijna niks. Het draagvlak neemt af en het thema leidt tot een behoorlijke polarisering."

Voor het kabinet weegt vooral het voorkomen van gevaarlijke confrontaties mee. Erkens: "Ze zijn steeds minder schuw geworden. Vorig jaar werd er nog een kindje de struiken in getrokken. We moeten alles op alles zetten om grote incidenten te voorkomen."

Schuw maken

Daarbij helpt het niet dat mensen de dieren proberen te lokken voor het maken van filmpjes door vlees buiten zetten, zegt Erkens. "Over de hele linie is het beleid: schuw maken. Als een wolf twee keer bij een school is gezien mogen provincies en gemeenten met paintball op hem schieten om hem te verjagen. En bij een echte aanval mogen ze hem afschieten."

In de Europese Unie is de status van de wolf verlaagd van strikt beschermde diersoort naar beschermde diersoort. Landen hebben hierdoor de mogelijkheid zelf een afschietbeleid te formuleren, rekening houdend met deze status.

Naar schatting leven er in Nederland inmiddels veertien wolvenroedels. In toenemende mate zijn er confrontaties tussen mensen en wolven. Al verschillende keren moesten kinderen binnenblijven omdat er bij hun school een wolf was gesignaleerd.

Ook ondervinden veehouders veel schade door wolvenaanvallen. Het aantal meldingen van aanvallen op vee nam de afgelopen jaren enorm toe. Al was er in het eerste kwartaal van dit jaar een lichte daling.

Ecologisch onderzoek

Bij12, de overheidsinstantie die de wolvenpopulatie in de gaten houdt, zegt dat de wolven zich in onder meer de provincies Drenthe, Overijssel en Gelderland hebben gevestigd. Daar planten ze zich voort en blijven ze in aantal toenemen.

De universiteit van Wageningen onderzocht in 2024 hoeveel wolven zich theoretisch gezien in Nederland kunnen vestigen. Daar kwam uit: 23 tot 56 wolvenroedels. Een ecologisch onderzoek waaruit moet blijken hoeveel wolven Nederland ook echt 'aankan' wordt dit voorjaar verwacht.

De universiteit onderzoekt verder hoe de wolf zich door Nederland beweegt. En er loopt ook nog een onderzoek naar het maatschappelijk draagvlak. In Vlaanderen, waar ook verzet is tegen de groeiende wolvenpopulatie, is zo'n maatschappelijk onderzoek onlangs van start gegaan.

Erkens overlegt met de buurlanden Duitsland en België over een gezamenlijke wolvenaanpak.

Het kabinet draait een bezuiniging op hulp bij de bijstandsuitkering terug. Met het potje van 30 miljoen euro worden mensen opgespoord die recht hebben op een uitkering maar daar geen gebruik van maken.

De overheid geeft in totaal ruim 8 miljard euro per jaar uit aan bijstandsuitkeringen. Maar eigenlijk hebben daar nog veel meer mensen recht op: volgens schattingen vragen nu 160.000 tot 200.000 mensen en gezinnen onterecht geen uitkering aan.

Het kabinet is er voorstander van om die groep te helpen. Toch werd het potje voor die hulp geschrapt, omdat er in de voorjaarsnota geld nodig was om andere tegenvallers op te vangen. Dat leidde tot verontwaardigde reacties bij oppositiepartijen als GroenLinks-PvdA.

'Onverteerbaar'

Ook experts hadden veel kritiek. Zij vinden dat kwetsbare burgers geholpen moeten worden, omdat die anders mogelijk in veel grotere problemen komen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) noemde de bezuiniging "onverteerbaar".

Kamerleden van de regeringspartijen D66 en CDA keerden zich uiteindelijk, tot verbazing van de oppositie, ook tegen de bezuiniging van het kabinet. Daarop kreeg minister Aartsen (Werk en Participatie) de vraag om met een alternatieve dekking te komen.

Aartsen stelt nu voor om het kindgebonden budget vanaf volgend jaar voor meer gezinnen te versoberen. Daardoor krijgen gezinnen met een inkomen vanaf 58.000 euro minder budget, dat was eerst 60.000 euro.

Alle begrip voor bezorgde burgers, maar bij geweld tijdens een demonstratie "trekken we een grens". Dat zegt minister Van Weel van Justitie en Veiligheid over de onrust bij de anti-azc-protesten in Loosdrecht van deze week.

Woensdagavond raakte een agent gewond bij het protest bij het oude gemeentehuis van de gemeente Wijdemeren, waar Loosdrecht onder valt. De bedoeling is dat in het pand zo'n honderd asielzoekers worden opgevangen voor maximaal een half jaar.

Echt tuig

Er werd onder meer met zwaar vuurwerk en volle frisdrankblikjes gegooid. Ook maandag- en dinsdagavond waren er honderden demonstranten in Loosdrecht. Ook die protesten waren onrustig.

Van Weel (VVD) zei voorafgaand aan de ministerraad dat hij de zorgen van burgers begrijpt "als deze besluiten opeens genomen worden". Maar hij hekelt het geweld van de demonstranten: "Er was echt tuig, er werd echt gereld."

Hij vraagt zich af of de demonstranten wel allemaal bezorgde burgers uit de regio waren. Volgens de minister is dit soort demonstraties "een soort aanzuigplek voor groepen die niks goeds in de zin hebben, die uit zijn op rellen of een ideologische overtuiging hebben". In hoeverre dat zo is, wordt onderzocht.

Tik van de politie

Op sociale media gaan beelden rond van de rellen en ook van politiegeweld. Er klinken ook geluiden dat het optreden van de politie overdreven was, maar daar wil de minister niks van weten. "Ik sta achter de inzet van de politie, er is geen aanleiding om dit buitensporig te vinden."

Van Weel stelt dat je "nooit ziet wat er aan vooraf is gegaan" in online video's over politiegeweld. "Dat wordt dan weggeknipt en dan zie je alleen de tik van de politie."

Beelden van het protest woensdagavond:

In het oude gemeentehuis in de Noord-Hollandse plaats Loosdrecht kunnen 110 asielzoekers worden ondergebracht. De gemeente meldde deze week de eerste asielzoekers begin mei te verwachten.

Woensdag kwam de rechter tot de conclusie dat de opvang kan doorgaan. Dertien omwonenden en ondernemers hadden bezwaar gemaakt tegen de tijdelijke opvanglocatie. De rechter oordeelde dat humane opvang van asielzoekers zwaarder weegt dan het belang van omwonenden om daar inspraak in te hebben.

Verantwoordelijk minister Van den Brink van Asiel en Migratie deed vorige maand een oproep aan gemeenten om meer asielplekken te regelen, nu een groot tekort aan opvanglocaties dreigt.

Partijen in de Tweede Kamer zijn ontstemd over de aanhoudende misstanden bij diertransporten vanuit Ierland. De Kamer wil al jaren een eind aan de import van de jonge Ierse kalfjes, maar uit berichtgeving van de NOS bleek vandaag dat ze nog altijd onder onwaardige omstandigheden en in strijd met Europese regels naar ons land komen. De dieren van soms maar twee weken oud krijgen tijdens een reis van 50 tot 80 uur soms 24 uur lang niets te drinken.

De misstanden zijn niet nieuw. Zowel in 2023 als 2024 drong de Kamer op verzoek van de Partij voor de Dieren al aan op een kabinetsplan om de import te stoppen. De sector deed ook beloftes om de omstandigheden te verbeteren: zo zouden kalfjes vanaf 2026 minimaal twee keer per 24 uur melk krijgen. Nu blijkt dat de dieren te dicht op elkaar staan om überhaupt te kunnen drinken.

Europese tik op vingers?

Van een Nederlands importverbod is het nog niet gekomen. Rundvleesproducent VanDrie, marktleider in de sector, zegt dat de dieren ergens anders heen gaan als Nederland met de import stopt. Staatssecretaris Erkens wil met het bedrijf om tafel, maar voelt naar eigen zeggen ook onmacht. Langeafstandstransport is nu niet verboden, aldus Erkens. Wel wil hij met Ierland en Frankrijk inzetten op strengere handhaving, en kijken of een verbod op Europees gebied haalbaar is.

Partijen in de Kamer hopen dat strengere handhaving snel geregeld kan worden. In het Europees Parlement heeft de Partij voor de Dieren de Europese Commissie gevraagd of Ierland op de vingers getikt kan worden vanwege het jarenlang toestaan van illegale transporten.

De pasgeboren stiertjes zijn een "restproduct" van de grote Ierse melksector: ze hebben geen economische waarde en worden voor lage prijzen verscheept. Na de slacht gaat het merendeel als vlees Europa in.

"Die export slaat nergens op, zo kunnen we niet doorgaan", vindt GroenLinks-PvdA-Kamerlid Bromet. Volgens haar plakt de politiek vooral pleisters. Te vaak worden dingen vooruitgeschoven, zei Bromet, die met het nieuwe kabinet op "nieuwe kansen voor het dierenwelzijn hoopt".

Staatssecretaris Erkens zei dat hij het oude kabinet niet wil recenseren, maar met het nieuwe kabinet veel knopen wil doorhakken. "Uiteindelijk heeft de sector zelf ook niets aan onzekerheid en vooruitschuiven."

Vorige week schreef hij de Kamer te willen inzetten op scherpere regels. Zo moet de maximumtransporttemperatuur van 35 naar 30 graden, worden de controles bij slachthuizen intensiever en moet het grote aantal stalbranden omlaag. Erkens kijkt nog naar het verplichten van elektra-keuringen in stallen.

Een Kamermeerderheid vindt de plannen positief, maar een deel wil meer haast en verplichtingen. Bromet hoopt dat het kabinet niet alleen voornemens maar ook echte nieuwe wetgeving zal laten zien.

'Niet kapot reguleren'

BBB-leider Van der Plas waarschuwt ervoor om de sector "kapot te reguleren". Ook zij wil weten wat er misgaat met de Ierse transporten. Maar ze vindt ook dat de Nederlandse veehouderij juist al stappen heeft gezet door huisvesting te verbeteren en het gebruik van antibiotica te verminderen. Ze pleit ervoor de sector meer te vertrouwen. PvdD-leider Ouwehand zei in een reactie dat ze daar geen aanleiding voor ziet, zij ervaart vanuit de sector "alleen maar weerstand".

Zorgen bij Kamerleden zijn er ook over de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Kamerleden vragen zich af of er genoeg capaciteit voor intensiever toezicht is. Dat toezicht moet ook 's nachts gaan plaatsvinden als slachthuizen vaker in de nacht gaan slachten vanwege de transporttemperaturen. Staatssecretaris Erkens zei dat het "bredere capaciteitsvraagstuk" van de NVWA zijn aandacht heeft. Hij wil gaan kijken wat de mogelijkheden zijn om de capaciteit "slimmer" in te zetten. Hij wil er voor de zomer in de Kamer op terugkomen.

Minister Hermans van Volksgezondheid is niet van plan in te grijpen bij het Voedingscentrum, dat de Schijf van Vijf maakt over gezonde voeding. Over de laatste versie van de schijf is veel ophef ontstaan, omdat de adviezen ook gaan over de milieu- en klimaatimpact van bepaalde voedingsmiddelen.

Maar Hermans benadrukt dat de schijf alleen tips geeft aan consumenten. Iedereen kan zelf bepalen of hij zich aan de adviezen houdt. "Wat u straks in uw supermarktkarretje legt, is aan uzelf", hield ze Kamerleden voor in een debat over leefstijlpreventie.

Een deel van de Tweede Kamer vindt dat het Voedingscentrum buiten zijn boekje gaat. De Schijf van Vijf moet alleen gaan over wat gezonde voeding is, en niet over de gevolgen van de productie van voedsel voor het klimaat, vinden partijen als de PVV, JA21, Groep Markuszower, FVD en BBB. "Ik wil de oude Schijf van Vijf terug", zei FVD-Kamerlid Van Houwelingen.

In de laatste versie, die eerder deze maand werd gepresenteerd, is de aanbevolen hoeveelheid rood vlees per week gehalveerd naar 100 gram, omdat dat beter is voor het milieu.

Noten uit Californië

De partijen vinden dat het Voedingscentrum te veel sturend bezig is en vooral een klimaatagenda heeft. "Doorgeslagen ideologie", stelde Kamerlid Moinat van de Groep Markuszower. En de conclusies over het milieu kloppen ook niet, betoogde BBB-Kamerlid Wiersma.

Te veel zuivel en vlees wordt afgeraden, onder meer omdat bij de productie heel veel water wordt verbruikt. Tegelijkertijd wordt geadviseerd elke dag een handje ongezouten noten te eten. Die noten komen volgens Wiersma bijna allemaal uit Californië, waar bij de teelt grote hoeveelheden grondwater worden gebruikt.

Het Voedingscentrum krijgt elk jaar tien miljoen euro van de ministeries van Landbouw en Volksgezondheid. Sommige rechtse oppositiepartijen vinden dat die subsidie helemaal gestopt moet worden. Anderen suggereerden dat het ministerie van Klimaat en Groene Groei maar moet gaan meebetalen.

"Ik heb vertrouwen in het systeem", stelde minister Hermans daartegenover. Het Voedingscentrum baseert zich bij zijn adviezen op wetenschappelijke inzichten van de Gezondheidsraad. Omdat de wetenschap altijd weer tot nieuwe inzichten komt, wordt de Schijf van Vijf elke tien jaar geactualiseerd.

Toekomstige generaties

En die adviezen gaan sinds 2016 niet alleen over gezond voedsel, maar ook over veilig en duurzaam voedsel, benadrukte ze. "We zijn ook verantwoordelijk voor veilig en gezond voedsel voor toekomstige generaties."

Een meerderheid van de Tweede Kamer is het met Hermans eens, al riep coalitiepartij CDA de minister wel op om haar boodschap duidelijker uit te dragen. "Neem de maatschappelijke discussie wel serieus. Er is hier, maar ook bij consumenten niet altijd duidelijk wat de achtergrond is van deze update van de Schijf van Vijf", zei Kamerlid Lohman.

Sites die verdovingstips en seksvideo's verspreiden van mannen die hun partner drogeren en verkrachten moeten uit de lucht, dat vindt het CDA in de Tweede Kamer.

"We moeten in kaart brengen hoeveel van deze websites op Nederlandse servers staan, hoeveel Nederlandse daders er zijn en of het geven van deze adviezen strafbaar is", zegt CDA-Kamerlid Armut.

De partij reageert hiermee op berichtgeving van de Amerikaanse nieuwszender CNN. Die onderzocht de online wereld van zogenoemde 'sleep content' naar aanleiding van de zaak van de Franse Gisèle Pelicot.

Pelicot werd bijna tien jaar lang door haar echtgenoot gedrogeerd en verkracht door hemzelf en door tientallen andere mannen, in haar eigen huis. De man zocht op een site met verdovingstips en video's contact met andere mannen.

62 miljoen bezoekers

De site die hij gebruikte is inmiddels uit de lucht, maar het verschijnsel bepaald niet, blijkt uit het onderzoek van CNN.

Zo zijn er pornosites die deze content aanbieden met 62 miljoen bezoekers per maand. Ook wordt er informatie gedeeld over welke dosering er nodig is om een vrouw te verdoven en hoe kan worden gecheckt of ze niet meer bij is.

Er zijn ook verschillende internationale chatgroepen en netwerken van accounts die geld verdienen met deze 'slaapvideo's', zoals ze daar genoemd worden.

Uit anonimiteit

"Er ligt een rol voor de overheid om hier tegen op te treden", zegt Armut. Zij wil dat het kabinet onderzoekt of er Nederlandse daders en slachtoffers zijn van deze praktijken. "Deze mannen moeten uit de anonimiteit worden gehaald en als het mogelijk is worden vervolgd."

Het kabinet moet hiervoor de samenwerking opzoeken in Europa, vindt het CDA. Daarbij moet ook gekeken worden naar de mogelijkheden die de Digital Services Act biedt.

Ondanks kritiek is er in de Tweede Kamer brede steun voor de kabinetsplannen om de hoge energieprijzen te compenseren. Het kabinet ging mee in kleine aanpassingen van oppositiepartijen, zoals een tijdelijk goedkoper treinabonnement en een lagere vrachtwagenheffing.

Premier Jetten bevestigde tijdens het debat dat het treinplan van GroenLinks-PvdA op zijn steun kon rekenen. Het idee is dat iedereen dan drie maanden lang onbeperkt buiten de spits kan reizen, voor 49 euro per maand. "Onze inzet is om het voor de zomer te realiseren", zo beloofde Jetten.

GroenLinks-PvdA-leider Klaver wil het de goedkopere treinabonnement, dat zo'n 118 miljoen euro zou kosten, betalen uit het klimaatfonds. Volgens hem is het belangrijk voor mensen om deze zomer "bijvoorbeeld op familiebezoek te kunnen". Het leidde tot kritische vragen van SGP-Kamerlid Flach. "Wat hebben mensen die op tijd op hun werk moeten zijn hier aan?", vond hij.

Reiskostenvergoeding omhoog

Die mensen moeten het volgens het kabinet hebben van een verhoging van de maximaal onbelaste reiskostenvergoeding naar 25 cent per gereden kilometer. Daarvoor zijn ze wel afhankelijk van werkgevers; die moeten komende tijd die vergoeding opschroeven.

Om daar druk op te zetten, wil minister Heinen (Financiën) een lijst publiceren met sectoren waar de reiskostenvergoeding nog onder dat maximale bedrag zit. Zo zit de thuiszorg nu op 21 cent per gereden kilometer. "Daar is ruimte om te verhogen", zo zegt hij.

Wel vindt Heinen dat werkgevers uiteindelijk zelf de precieze afspraken daarover moeten maken. "Het kan ook zijn dat bij een werkgever veel personeel op fietsafstand woont en dat ze beter geholpen zijn bij bijvoorbeeld een hoger brutoloon."

Vrachtwagenheffing iets omlaag

Het kabinet ging ook mee in de wens van JA21, ChristenUnie, SGP en regeringspartij VVD om de heffing voor vrachtwagens te verlagen. Die gaat 1 juli in. Eigenaren van vrachtwagens moeten dan per gereden kilometer een bedrag gaan betalen. Dat komt slecht uit, nu de bedragen aan de pomp ook hard stijgen. Hoeveel de heffing omlaag gaat, is nog onduidelijk.

Het plan van het kabinet om de aftrek voor investeringen door bedrijven (KIA) te versoberen, gaat op aandringen van de vier partijen ook niet door. Het geld hiervoor wordt onder meer gevonden in een vrijstelling die bedrijven krijgen als ze hun eigen producten met korting kopen.

Makkelijke dag

Met deze toezeggingen had het kabinet een relatief makkelijke dag. Het lukte de oppositie niet om een vuist te maken om andere vurig gewenste plannen, zoals een verlaging van de accijns voor automobilisten voor elkaar te krijgen. Het kabinet houdt vol dat het een dure maatregel is, die automobilisten onderaan de streep weinig oplevert.

Ook in het afromen van de hoge winsten van energiebedrijven, onder meer een wens GroenLinks-PvdA en SP, ziet het kabinet voorlopig niets. Volgens minister Heinen lopen er op dit moment nog meerdere rechtszaken van energiebedrijven over de vorige keer dat winsten extra werden belast. Dat was na de Russische inval in Oekraïne.