Nederland betreurt het intrekken van de status van de Nederlandse diplomaten in Ramallah door Israël "ten zeerste". Dat laat minister van Buitenlandse Zaken Berendsen (CDA) weten. Hij spreekt van een "onnodig besluit".

Gisteren maakte de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Sa'ar bekend dat Nederlandse diplomaten in Ramallah op de bezette Westelijke Jordaanoever binnen zeven dagen moeten vertrekken. Volgens Sa'ar is het besluit het gevolg van Nederlandse maatregelen tegen Israël.

Onrechtmatige situatie

Sinds vorige week geldt in Nederland een verbod op de import van goederen uit illegale nederzettingen in door Israël bezette gebieden. Berendsen wijst erop dat die sanctie "niet is gericht tegen Israël". Volgens hem heeft Nederland "de verplichting vanuit het internationaal recht om niet bij te dragen aan een onrechtmatige situatie: de illegale nederzettingen".

Sa'ar zei gisteren dat Israël stappen zoals het importverbod, die volgens hem bedoeld zijn om het land te schaden, "niet over het hoofd ziet". Hij sprak van een "vijandige opstelling" tegenover Israël.

Om hoeveel Nederlandse diplomaten het gaat, wat hun functies zijn en wat voor gevolgen deze stap heeft, is niet bekend. "We beraden ons momenteel op de situatie", zegt Berendsen. "Waarbij nu eerst onze diplomaten uiteraard een belangrijke prioriteit zijn."

Vorige maand dreigde Israël ook al twee Nederlanders het land uit te zetten vanwege het nakende importverbod. Het ging om medewerkers van het internationaal steuncentrum voor Gaza. Later bleek dat het tweetal toch mocht blijven.

Duizend aanvallen

Het handelsverbod voor Israëlische producten uit illegale nederzettingen op de bezette Palestijnse gebieden en de Syrische Golanhoogten kwam er nadat de ministers Berendsen van Buitenlandse Zaken en Sjoerdsma van Buitenlandse Handel in een brief aan de Tweede Kamer "grote zorgen" uitten over de situatie in de bezette gebieden.

In de bezette gebieden neemt het geweld van kolonisten tegen Palestijnen al jaren toe. In juli waren er dit jaar al duizend aanvallen waargenomen, wat neerkomt op zes per dag.

De nederzettingen, die Israëlische kolonisten zich vaak met geweld toe-eigenen, zijn volgens het internationaal recht illegaal.

Abortus moet uit het Wetboek van Strafrecht, vindt Progressief Nederland (Pro). Kamerlid Lisa Vliegenthart van de grootste oppositiepartij dient hiertoe vandaag een initiatiefwetsvoorstel in. Vanochtend overhandigt zij het aan de Dolle Mina's, die dan bij de Tweede Kamer actievoeren met hetzelfde doel.

"Dit is ontzettend belangrijk omdat abortus zorg is, en zorg heeft wat mij betreft niets binnen het Wetboek van Strafrecht te zoeken. Daarom willen we abortus uit het Wetboek van Strafrecht verwijderen en in de zorgwetten opnemen", zegt Vliegenthart in een toelichting.

Nu strafbaar

Volgens de huidige wet is abortus strafbaar voor degene die hem uitvoert, tenzij sprake is van een aantal uitzonderingsgronden. Zo mag de vrucht niet ouder zijn dan 24 weken en moet de vrouw duidelijk maken dat zij zich in een noodsituatie bevindt. Abortus mag alleen worden uitgevoerd in een kliniek of een ziekenhuis dat hiervoor een vergunning heeft.

Volgens Pro is het in de eerste plaats aan de vrouw om te beslissen over een abortus, niet aan de strafrechter of aan artsen. Vliegenthart: "Natuurlijk moet abortus zorgvuldig worden uitgevoerd en daarom willen wij dat alle zorgvuldigheidseisen die nu bestaan gehandhaafd blijven. Maar daar is het Wetboek van Strafrecht niet voor nodig. Door abortus daaruit te halen ontstaat een goede balans tussen de keuzevrijheid die vrouwen moeten hebben en de beschermwaardigheid van de vrucht."

In de Grondwet

Als het lukt abortus uit het strafrecht te halen, wil Pro vervolgens proberen het recht op abortus vast te laten leggen in de Grondwet. "Kijk naar de VS", zegt Vliegenthart. "Daar zien we dat het recht op abortus wordt ingeperkt. Die druk is er in Europa en Nederland ook. Daarom is verankering in de Grondwet een belangrijke volgende stap."

De huidige abortuswetgeving is een moeizaam bevochten compromis uit de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw. De politieke strijd over abortus liep geregeld hoog op tussen aan de ene kant vooral de PvdA en de vrouwenbeweging die voor liberalisering van abortus waren, en aan de andere kant het CDA, dat dat zoveel mogelijk wilde beperken.

Vooral onder het kabinet-Den Uyl liepen de emoties hoog op, toen CDA-minister van Justitie Van Agt de Bloemenhovekliniek in Heemstede wilde sluiten, een abortuskliniek die tot dan toe was gedoogd.

Terwijl de ministerraad een van zijn vele urenlange discussies voerde, belde PvdA-minister Vorrink een van de leiders van de vrouwenbeweging op om te waarschuwen wat haar collega-minister van plan was. Het gevolg was dat toen de politie arriveerde, tientallen vrouwen bij de kliniek stonden. Van Agt besloot toen voorlopig van de sluiting af te zien.

Nipte meerderheden

Uiteindelijk kwam het kabinet-Van Agt (CDA/VVD) in 1980 met een wet waarin abortus onder voorwaarden werd gelegaliseerd, de Wet afbreking zwangerschap. Voor stemden in 1980 de meeste Kamerleden van VVD en CDA; het werd met 76 stemmen voor en 74 tegen aangenomen.

In de Eerste Kamer was de stemverhouding vervolgens 38 tegen 37. Tegen waren zowel de orthodox-christelijke partijen als de linkse oppositie. De PvdA en kleine linkse partijen vonden de versoepeling niet ver genoeg gaan, omdat abortus wel strafbaar bleef. De kleine christelijke partijen vonden dat het helemaal verboden moest blijven.

Ondanks deze voorgeschiedenis denkt Vliegenthart dat er een meerderheid voor te vinden is om abortus nu wel uit het strafrecht te halen, zoals de vrouwenbeweging ook al heel lang wil.

Belangrijk hiervoor is dat de VVD in het verkiezingsprogramma van 2025 heeft vastgelegd "zich actief in te zetten om legale abortus uit het Wetboek van Strafrecht te halen". Eerder ging die partij nog niet zo ver. Ook partijen als D66 en kleinere oppositiepartijen zijn voor. Dat kan een kleine meerderheid opleveren.

Reactie VVD

De VVD wil nog niet vooruitlopen op mogelijke steun aan het Pro-voorstel. De partij wijst erop dat in het coalitieakkoord is afgesproken dat "medisch-ethische onderwerpen zorgvuldig behandeld worden en dat we hier een respectvol debat over voeren". In de coalitie is het CDA tegen versoepeling van de abortuswetgeving.

"Het voorstel van Pro gaat nu naar de Raad van State, wij gaan het voorstel lezen en wachten de reactie van de Raad van State af", laat de VVD weten. Het is dus voorlopig onzeker of er een meerderheid is voor het initiatief. Pro-Kamerlid Vliegenthart: "Ik hoop toch echt dat de VVD de rechten van vrouwen, keuzevrijheid, toegang tot veilige zorg, voorop stelt aan politieke beslissingen."

Overigens is de abortuswetgeving de afgelopen jaren versoepeld. De voorwaarde dat vrouwen vijf dagen bedenktijd in acht moeten nemen, is enkele jaren geleden geschrapt op initiatief van Pro, D66 en de VVD. Ook mogen huisartsen sinds enkele jaren de abortuspil voorschrijven. Dat was eerder niet toegestaan.

D66-leider en premier Jetten is vol optimisme dat het minderheidskabinet met zijn partij er in gaat slagen veel voor elkaar te krijgen. In zijn toespraak ter gelegenheid van het 60-jarig bestaan van de partij sloeg hij consequent een optimistische toon aan.

Jetten wil zich duidelijk niet van kaart laten brengen door de interne richtingenstrijd in het minderheidskabinet, een begroting die nog geen meerderheid heeft en een achterban die misschien wel meer D66-idealen in het beleid zou willen zien.

Op het 60-jarige jubileum van D66 wil de premier en D66-partijleider vooral optimisme uitstralen. Hij wil de traditie van de partij om "te weigeren je neer te leggen bij stilstand" voortzetten, zegt hij.

Hij wijst erop dat dingen al gelukt zijn. Zoals de stikstof en natuurplannen, het in Nederlandse handen houden van DigiD en volgens hem ook het bouwen van 100.000 woningen. Want, die komen er volgens Jetten volgend jaar "gewoon wel".

Ook over de begroting is hij optimistisch. In de gesprekken de afgelopen dagen met de oppositie proeft hij bereidheid "van links tot rechts" om verantwoordelijkheid te nemen. Zonder dat er al een akkoord is ziet Jetten dat als bewijs "dat met deze generatie politici brede samenwerking mogelijk is".

'Optimisme overwint'

Het gaat volgens Jetten in deze tijd om een keus tussen optimisten of pessimisten. De golf van optimisten zal volgens Jetten "áltijd overwinnen".

Hij weigert zich ook neer te leggen bij wat hij noemt de "anti-Nederlandse krachten, die onze democratie willen uithollen". Hij wijst naar het geweld vorige week op het Malieveld tegen de politie en de "walgelijke extreemrechtse leuzen en zelfs Hitlergroeten".

Daarbij hekelt hij -net als Rutte ooit eerder ook deed- de schreeuwers in het land en politiek. "Zij schreeuwen misschien harder, maar wij krijgen meer voor elkaar".

Toen Jetten begon, verstoorden Pro-Palestijnse demonstranten zijn toespraak. Jetten probeerde het eerst op te lossen door voor een deel van hun standpunten begrip te tonen en hen te vragen weg te gaan, maar moest daarna toch kort het podium verlaten.

Dat is hier te zien:

Een aantal demonstranten werd de RAI uitgewerkt door de beveiliging. "Dit protest hoort er ook bij, zeker in een land waar vrijheid van meningsuiting belangrijk is", zei de premier daarna.

Eerbetoon aan voorgangers

In zijn speech eerde Jetten zijn voorgangers, oprichter Van Mierlo, en leiders als Jan Terlouw, Els Borst en Boris Dittrich. Hij sprak over de golf van optimisme die met de oprichting van de partij en hun inzet gepaard ging.

"Hans van Mierlo liet ons kanalen graven naar de macht. Kanalen om de verkokerde politiek open te breken", zei hij. "Zestig jaar geleden begon hier een partij die zich weigerde neer te leggen bij stilstand".

En dat is precies wat de partij nu ook doet, aldus Jetten. Hij erkent daarbij ook dat het nog beter moet. Maar er is volgens hem in een paar maanden al veel bereikt en hij denkt dat er nog heel veel meer bereikt kan worden "als wij met een golf van optimisten het land overspoelen".

'Op hun bek slaan'

Voorafgaand aan zijn speech beantwoordde Jetten vragen uit de zaal. Toen hij gevraagd werd naar zijn gevoelens bij de toenemende haat tegen lhbti'ers, vrouwen en mensen van kleur, reageerde hij strijdbaar.

Dit is wat Jetten zei:

AfD en CDU verbieden Holocaust-gedenktegels

De gemeenteraad van een dorp in Oost-Duitsland heeft ingestemd met een verbod op het plaatsen van nieuwe 'stolpersteine', in Nederland bekend als struikelstenen. De rechts-radicale AfD en de christendemocratische CDU stemden voor het verbod op de gedenktegels voor slachtoffers van de Holocaust.

Voorzichtig optimisme rond Haagse begrotingsgesprekken

Voor het eerst in de zoektocht van het kabinet naar steun voor de begroting klinken er positievere geluiden. Met name Pro, Volt en de ChristenUnie zien perspectief. Hoe veel dichterbij is Tweede Kamersteun voor de kabinetsplannen?

Onze politiek verslaggever is ook bij het partijbijeenkomst van D66. Hoe kijken de leden naar 'hun' premier Jetten en zijn minderheidskabinet?

Rusland treft Oekraïense economie

De Oekraïense economie lijdt sterk onder de vele Russische aanvallen op bedrijven. Ook gisteravond was het weer raak: bij havenstad Odesa werd een voedselproductiebedrijf getroffen.

Oekraïne heeft weinig geld om de oorlog vol te houden. In totaal is het tekort 27 miljard dollar. Nu de belastingopbrengsten teruglopen, lopen die tekorten juist verder op.

Voor het eerst in de zoektocht van het kabinet naar steun voor de begroting klinken er vandaag positievere geluiden. Met name Pro, Volt en de ChristenUnie zien perspectief. Volgens hen er is vooral op het gebied van sociale zekerheid beweging. Het biedt voor hen genoeg aanknopingspunten om verder te praten.

Ook premier Jetten en minister Heinen van Financiën stralen optimisme uit na de gesprekken die ze vandaag voerden met Pro, Volt, ChristenUnie, JA21 en SGP.

"De sfeer aan tafel was goed", zegt VVD-minister Heinen aan het eind van de dag. "We gaan stap voor stap de goede kant op", constateert Jetten .

Maar zijn ze ook echt dichterbij een oplossing?

'Bezuinigingen sociale zekerheid van tafel'

Voor en na de zomer leverden maanden van praten niets op. Ook twee dagen van Algemene Politieke Beschouwingen brachten het minderheidskabinet nog geen meerderheid voor de begrotingsplannen. Daarna beloofde Jetten een "nieuw en aantrekkelijk aanbod" aan de oppositie.

Het zou gaan om voorstellen over de koopkracht, de toekomst van het sociale stelsel en de belasting op inkomen uit vermogen (box 3).

Terug naar vandaag. Om 10.00 uur vanmorgen is het als eerste de beurt aan ChristenUnie-leider Bikker. Zij zegt na afloop voor het eerst "urgentie, eenheid en beweging" bij het kabinet te zien.

Als later Pro-leider Klaver en Volt-leider Dassen - die vanaf nu samen optrekken - hun relaas doen, bevestigen zij ook: het kabinet is bereid de bezuinigingen op sociale zekerheid van tafel te halen.

Hoe dat betaald wordt, weet of zegt nog niemand. Er staat in elk geval nog niets op papier. Een brief zal voor de Algemeen Financiële Beschouwingen volgende week naar de Kamer gaan, zegt Jetten later.

Over het belastingplan en de plannen om vermogens anders te belasten is dan officieel nog niets naar buiten gekomen. Klaver zegt dat hij op dat punt geen beweging zijn kant op heeft gezien.

Hoe Klaver het totaal zal wegen als dat niet zijn kant op komt, laat hij in het midden. Maar er zijn voldoende aanknopingspunten om verder te praten, zo zegt hij.

Ook Dassen en Bikker willen na vandaag verder praten. Ook al benadrukken ze dat de "devil in the detail" zit, dat van de dekking "echt nog eerst meer bekend moet zijn", en dat er nog echt "verder onderhandeld moet worden".

JA21 en SGP niet overtuigd

Enkele uren later zijn SGP en JA21 een stuk minder optimistisch. Ja, de toezeggingen op het gebied van Box 3 en het anders belasten van vermogens zijn positief. De berichtgeving daarover, die tijdens de gesprekken uitlekt naar de Telegraaf, wordt door Haagse bronnen bevestigd.

Het kabinet lijkt dus naar links en rechts handreikingen te hebben gedaan, maar de twee partijen die nodig zijn voor steun over rechts betwijfelen of het zo gaat werken.

JA21-leider Eerdmans heeft "niets gehoord over lastenverlichtingen, migratie of veiligheid". SGP-leider Stoffers heeft "geen toezeggingen gehoord om abortusverruimingen te staken". Beide partijen zien het kabinet nu "ietsje meer naar links gaan", maar "nog steeds niet genoeg kiezen".

Ze missen bovendien waar de handreikingen van betaald gaan worden. Links en rechts allebei tevreden stellen kan volgens hen niet. In het belastingplan zullen duidelijkere keuzes moeten komen, zegt Stoffer. Het kabinet kan niet eerst in november met dat belastingplan over rechts gaan en daarna alsnog met andere plannen over links, waarschuwt hij verder.

De brief die het kabinet voor de Algemene Financiële Beschouwingen gaat sturen, zal met spanning worden afgewacht, zegt Eerdmans. "Voor die tijd gaat niemand iets tekenen, "ik in elk geval zeker niet".

Zijn ze vandaag al met al dan echt wat opgeschoten, vragen journalisten aan het einde van de middag aan Jetten en Heinen. Wel zeker, vinden die allebei.

"Vandaag hebben we de contouren geschetst van de oplossingsrichtingen," zegt Heinen met zijn bekende glimlach.

"Wij vragen niemand om elkaar huilend in de armen te vallen," zegt Jetten. Maar "iedereen ziet dat het kabinet vandaag een beweging maakt".

Pro-leider Klaver ziet bij het minderheidskabinet "bereidheid" om zijn partij tegemoet te komen en wil daarom verder praten met de coalitie over steun aan de plannen voor volgend jaar. Dat zei hij na een gesprek met premier Jetten (D66) en minister Heinen (VVD) van Financiën. Ook ChristenUnie en Volt zijn na gesprekken vandaag voorzichtig positief.

Met name op het gebied van de sociale zekerheid en de bezuinigingen daarop - die Pro van tafel wil - ziet Klaver stappen van het kabinet. Maar er moet ook "nog echt onderhandeld worden".

Op het gebied van de vermogensbelasting ziet hij bijvoorbeeld nog geen beweging. Het kabinet zou koersen op een versnelde afbouwing van box 3 en vermogenden op een andere manier te belasten, bevestigen Haagse ingewijden na berichtgeving in de Telegraaf.

Hoe dat precies uitpakt en hoe Klaver het totaal zal wegen als dat niet zijn kant op komt laat hij in het midden. Maar er zijn voldoende aanknopingspunten om verder te praten, zo zei hij.

'Devil in details'

Ook Volt-leider Dassen, met wie Pro sinds gisteren samen optrekt, is voorzichtig positief. Hij mist net als Klaver nog wel concrete plannen om vermogenden meer te belasten. Zowel Klaver als Dassen zegt dat de "devil in the details" is.

Jetten en Heinen praten vandaag met meerdere partijen in de hoop alsnog meerderheden voor de begrotingsplannen voor komend jaar te vinden. Dat lukte de afgelopen maanden niet, ook niet bij de Algemene Politieke Beschouwingen.

Gisteren sprak Jetten al over een "nieuw en aantrekkelijk aanbod" aan de oppositie om zowel de linker- als de rechterkant van de oppositie" over de streep te trekken. Hij zei dat het om voorstellen met betrekking op koopkracht, de toekomst van het sociale stelsel en belasting op inkomen uit vermogen (box 3).

ChristenUnie leider Bikker en Kamerlid Grinwis schoven vanmorgen als eerste aan. Zonder op details in te gaan zei Bikker na afloop dat het kabinet "goed geluisterd" heeft. Ze sprak van "beweging" en "eenheid" bij het kabinet.

Voor de ChristenUnie is het van belang dat mensen deze winter goed doorkomen en de energie en boodschappen betaalbaar zijn. Bikker leek daar positief over, maar "moet het natuurlijk nog wel op papier uitgewerkt zien".

'Hoog tijd'

Ook richting de sociale partners als vakbonden en werkgevers heeft het kabinet stappen gezet, ziet Bikker, maar "het is aan de polder om dat te beoordelen".

Al met al ziet Bikker nu een kabinet dat de "urgentie voelt", en dat was wat haar betreft ook "hoog tijd". Uiteindelijk zijn er wel "meer mensen nodig voor een goede dans" waarschuwt ze ook.

JA21 minder positief 'lijkt nu meer naar links te gaan'

JA21-leider Eerdmans ziet een "aantal zwenkingen naar links" en ziet niet wat er behalve box 3 en de veranderingen om vermogens te belasten zijn kant op komt. "Migratie bijvoorbeeld is helemaal niet aan de orde geweest" zegt Eerdmans, die ook de lastendalingen vandaag miste.

SGP waarschuwt kabinet

SGP-leider Stoffer mist toezeggingen van het kabinet over het intrekken van de wetgeving voor verruiming van abortus en dat is voor zijn partij wel een harde voorwaarde, zei Stoffer al eerder. Hij waarschuwt het kabinet ook over het belastingplan. Het kan volgens hem niet zo zijn dat dat plan in november "over rechts een meerderheid krijgt en daarna alles over links gaat. "

Na het weekend zijn er nog gesprekken met 50Plus en BBB.

Volgens Eerdmans, het is de bedoeling dat het kabinet voor de Algemene Financiële Beschouwingen volgende week met een brief komt met meer details. Voor die tijd gaat hij niemand zijn handtekening ergens onder zetten, denkt hij, "ik in elk geval niet".

De oppositiepartijen Pro en Volt willen gezamenlijk onderhandelen met het kabinet-Jetten over mogelijke steun aan de begroting van 2027. Ze benadrukken dat met de steun van deze twee oppositiepartijen het minderheidskabinet verzekerd is van een "stabiele" meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer.

De twee partijen zullen zaterdag al hun eerste gezamenlijke gesprek hebben met minister Heinen van Financiën en premier Jetten. Vorige week bij de Algemene Politieke Beschouwingen bleek dat er nog geen duidelijkheid was welke partijen - links of rechts - de Prinsjesdagplannen gaan steunen. Het kabinet kondigde aan om nieuwe gesprekken op te starten met enkele oppositiepartijen.

Deze week was er een adempauze en die heeft het kabinet gebruikt om een "nieuw en aantrekkelijk aanbod" te maken "om zowel de linker- als de rechterkant van de oppositie" over de streep te trekken, zo maakte Jetten vandaag op zijn wekelijkse persconferentie bekend.

Vooruitgang

Zaterdag zullen in totaal vijf oppositiepartijen een gesprek hebben in Den Haag, ook de ChristenUnie, SGP en JA21 hebben een uitnodiging voor zaterdag gekregen. 50Plus is maandag aan de beurt.

Klaver wil dus niet meer zonder zijn collega Dassen. "Wij strijden voor vooruitgang voor gewone mensen en een eerlijke bijdrage van de allerrijksten. Wij geloven in progressieve samenwerking", aldus Klaver. "Met Pro en Volt kan het kabinet een meerderheid vinden in beide Kamers om te zorgen dat we Nederland vooruit helpen en eerlijker maken."

Ook Dassen benadrukt dat deze twee partijen kunnen zorgen voor een stabiele meerderheid. "De wereld verandert razendsnel. Mensen verwachten dat politici weer gaan samenwerken aan een duurzame en innovatieve toekomst", aldus Dassen.

Met steun van Pro en Volt heeft de coalitie 38 zetels in de Eerste Kamer, wat de krapst mogelijke meerderheid is. In de Tweede Kamer komen ze op een ruime meerderheid van 87 zetels.

Koopkracht

Het is nog onduidelijk hoe het "nieuwe en aantrekkelijk bod" er precies uitziet. Volgens Jetten gaat het om een pakket voorstellen "die nauw met elkaar samenhangen" en betrekking hebben op koopkracht, de toekomst van het sociale stelsel en belasting op inkomen uit vermogen (box 3).

De premier benadrukte vandaag weer dat hij wil zoeken naar "zo breed mogelijke steun", dus zowel van links als rechts. Het is nog steeds onduidelijk of dat lukt. De linkse en rechtse oppositiepartijen zijn niet enthousiast en de VVD is huiverig om alleen een akkoord met linkse partijen te sluiten.

Jongeren die een gevaar vormen in een gesloten jeugdinrichting kunnen toch niet 's nachts opgesloten worden in een kamer. Het vorige kabinet was bezig de zogenoemde kamerinsluiting wettelijk te regelen, maar minister Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) ziet ervan af.

Ze heeft met allerlei jeugdhulpaanbieders en ervaringsdeskundigen gesproken en besloten niet verder te gaan met een wetsvoorstel van het vorige kabinet, zo schrijft ze in een brief aan de Tweede Kamer. Nu mag het al niet.

In juni 2025 kondigde het demissionaire kabinet-Schoof aan dat het in gesloten jeugdzorginstellingen wel mogelijk moest zijn om bepaalde jongeren 's nachts in hun kamer op te sluiten. Het zou gaan om jongeren van 12 jaar en ouder die ernstige problemen hebben. Destijds werd gedacht dat er zo'n 400 van deze jongeren in Nederland zijn.

Gewelddadig

Het gaat om jongeren die door hun bedreigende en gewelddadige gedrag gevaarlijke situaties veroorzaken. Het personeel kon dergelijke situaties, ook vaak door personeelsgebrek, moeilijk aan en daarom dacht het vorige kabinet aan nachtelijke insluiting.

Dit kabinet draait het plan nu terug. Minister Sterk vindt de wetswijziging "niet proportioneel" en er ontbreekt een "onderbouwing van noodzakelijkheid". Verder vreest ze dat opsluiting in de nacht er langzaam maar zeker toe leidt dat het een normale maatregel wordt.

Tegen het plan van de nachtelijke insluiting kwam ook kritiek van bijvoorbeeld kinderrechtenorganisaties, die erop wezen dat opsluiting heel schadelijk is voor jongeren. Minister Sterk erkent in haar brief dat het werken met jongeren met zulke complexe problemen moeilijk is. "Ik ga met het veld in gesprek om beter om te gaan met dit type gedrag en escalaties te voorkomen."

Kitty Jong, oud-vicevoorzitter van de FNV, is de nieuwe voorzitter van de linkse fusiepartij Progressief Nederland (Pro), voorheen GroenLinks-PvdA. Zij won in de derde stemronde van een ledenreferendum nipt van de laatst overgebleven tegenkandidaat Michiel Servaes, de directeur van Oxfam Novib. Eerder was Frank van de Wolde, voorzitter van de actiegroep RoodGroen die een cruciale rol speelde bij de fusie, al afgevallen.

De leden besloten in ditzelfde referendum dat Pro zich gaat aansluiten bij de Europese sociaaldemocraten en dus niet bij de Groenen. Hierover waren de meningen in de partij verdeeld, maar 65 procent koos voor rood en niet voor groen.

Deze uitslag is een meevaller voor de partijtop die zich ook had uitgesproken voor aansluiting bij de sociaaldemocraten. De uitslag van het referendum is bindend.

Kitty Jong is de eerste voorzitter van fusiepartij Pro. Zij is de opvolger van Esther-Mirjam Sent (PvdA) en Katinka Eikelenboom (GL) die het fusieproces hebben geleid en per 1 oktober afscheid nemen.

Meteen na de bekendmaking van haar overwinning legde Jong een korte 'geloofsbelijdenis' af, tevens een schot voor de boeg richting Dilan Yesilgöz van de VVD en Joost Eerdmans van JA21: "Ik ben schaamteloos links. En ik wil dat met trots en zelfbewustzijn uitdragen. Pro is links met trots en moet de komende jaren uitgroeien tot een nog veel grotere en bredere inclusieve linkse volkspartij. Niemand zal Pro van het pad van rechtvaardigheid afbrengen. Hoeveel Dilans, Joosten en anderen ons ook wegzetten als extreem en radicaal."

Gevoelige keuze

De keuze over de positie van Pro in Europa ligt gevoelig binnen de partij. Bij het referendum ging het om de vraag bij welke Europese moederpartij Pro verder moet: de Partij van de Europese Socialisten (PES) of de Europese Groene Partij (EGP). Onder deze Europese partijen vallen alle nationale politieke partijen met dezelfde achtergrond, evenals de vertegenwoordiging van de sociaaldemocraten en de Groenen in het Europees Parlement.

De Pro-leden kiezen dus voor de sociaaldemocraten, maar willen wel een zo sterk mogelijke verbinding houden met de Groenen. Dat was expliciet opgenomen in de stemkeuze.

Na de afronding van de fusie van de PvdA en GroenLinks in Nederland afgelopen juni, moest het partijbestuur ook in Brussel nog één lijn kiezen. Ook vanwege de financiering vanuit het Europees Parlement was die keuze van belang.

Stammenstrijd

Ondanks de fusie zitten de acht Pro-Europarlementariërs in het Europees Parlement nu nog in twee aparte Europese fracties: vier van oorsprong PvdA'ers bij de sociaaldemocraten en vier GroenLinksers bij de Groenen. Wel hebben ze een gezamenlijk Pro-fractieoverleg. Ook stonden ze al samen als GroenLinks-PvdA op één lijst bij de Europese verkiezingen in 2024.

De afgelopen periode legde bloot dat er nog altijd een stammenstrijd is tussen de bloedgroepen van Pro. De vier GroenLinks-Europarlementariërs riepen op om te stemmen voor aansluiting bij de Europese Groene Partij, tegen het stemadvies in van het interim-bestuur van Pro. Van een echte samensmelting van GroenLinks en de PvdA is in Brussel nog geen sprake.

Bij de keuze voor de sociaaldemocraten speelde vooral het argument mee dat die machtiger zouden zijn in Europa. Ze hebben meer zetels in het Europees Parlement (135 tegen 53 voor de Groenen), leveren ook Eurocommissarissen, en hebben vier regeringsleiders in de Europese Raad.

Voorstanders van aansluiting bij de Groenen stelden dat die fractie inhoudelijk veel dichter bij het gedachtengoed staat van Pro.

Progressief geluid

Voor de huidige Europarlementariërs verandert er nog niet veel. De van oorsprong GroenLinksers kunnen namelijk in de fractie van de Groenen blijven tot de volgende verkiezingen voor het Europees Parlement in 2029. Dit is mogelijk omdat het referendum zich officieel alleen uitspreekt over aansluiting bij de Europese moederpartij, niet over aansluiting bij de fractie in het Europees Parlement.

Mohammed Chahim, fractievoorzitter van Pro in het Europees Parlement: "Pro Europa blijft strijden voor een groene, sociale en eerlijke Europese Unie. Wij blijven als Europarlementariërs van Pro het progressieve geluid dat zo hard nodig is, vol overtuiging laten horen in Europa."

Het referendum koos ook een nieuwe fractievoorzitter in de Eerste Kamer. Dat wordt zoals verwacht Mariëtte Hamer. Er waren geen tegenkandidaten. Hamer was eerder ook fractievoorzitter in de Tweede Kamer.

Het minderheidskabinet praat de komende dagen verder met de oppositie over steun voor de begroting. Premier Jetten zegt dat er vorige week bij de Algemene Beschouwingen, het tweedaagse debat na Prinsjesdag, goed is geluisterd. Op basis daarvan is een "nieuw en aantrekkelijk aanbod" bedacht "om zowel de linker- als de rechterkant van de oppositie" over de streep te trekken.

Volgens Jetten gaat het om een pakket voorstellen "die nauw met elkaar samenhangen" en betrekking hebben op koopkracht, de toekomst van het sociale stelsel en belasting op inkomen uit vermogen (box 3).

Jetten wil tot het bittere einde proberen "zo breed mogelijke steun" binnen te slepen. Hij wil daarover in gesprek "met iedereen die daartoe bereid is", dus ook met de BBB. Die partij steunde vorige week een motie van wantrouwen tegen het kabinet, waarop de premier zei dat dit een duidelijk signaal was. Maar na telefoongesprekken met BBB-leider Vermeer lijkt het ijs weer gebroken.

'Onderlinge verschillen'

De gesprekken beginnen morgen. Komende woensdag en donderdag is er een debat over de financiële aspecten van de begroting en voor die tijd wil Jetten iedereen die dat wil, ministens één keer aan tafel hebben gehad, zei hij in zijn wekelijkse persconferentie.

Haast is dus geboden, maar deze week kwam het er niet van. Jetten was naar New York en er speelde nog iets anders. CDA-fractieleider Bontenbal vertelde dinsdag aan de NOS dat de coalitiepartijen er onderling nog niet uit waren.

Volgens Bontenbal was er dagelijks overleg over het bod van het kabinet aan de oppositie, maar zonder eindresultaat. "Het is niet zo dat we het totaal oneens zijn, maar er zijn verschillen van inzicht op onderdelen waarop je zou kunnen bewegen", zei hij toen.

Minister Heinen van Financiën verzekerde vanmorgen voor aanvang van de ministerraad ook dat er achter de schermen hard is doorgewerkt. Volgens hem was daarbij "continu contact" met de oppositiepartijen.

'Kan ook door het midden'

ChristenUnie, 50Plus en Volt gebruikten de adempauze van deze week om zich nog eens te presenteren als alternatief voor de keuze over links (met Pro) of over rechts (met JA21 en SGP), die het kabinet tot nu toe niet wil maken

Het kan ook "dwars door het midden", herhaalde ChristenUnie-leider Bikker. Dat zegt zij van het begin af aan, maar nu moet er wat haar betreft toch echt een knoop worden doorgehakt. "Met ongeduld en ongenoegen sta ik hier."

Ook partijleider Struijs van 50Plus is de links-rechtsdiscussie zat. De vraag is wat hem betreft: "Waar liggen de overeenkomsten en hoe kunnen we alle grote problemen een keer aanpakken met elkaar?"

Partijleider Dassen van Volt zit net zo in de wedstrijd. Hij vindt dat het, bijvoorbeeld vanwege de dreiging van AI en Rusland, "over de inhoud moet gaan".

Keuze links-rechts

Punt is dat de drie kleine oppositiepartijen samen maar zes zetels hebben, wat niet genoeg is om de coalitie (66 zetels) aan een meerderheid in de Tweede Kamer te helpen. Met de SGP erbij zou het optellen tot precies de helft (75 van de 150 zetels), wat één zetel tekort is.

Toch wordt achter de schermen ook positief gereageerd op het constructieve trio. In elk geval een deel van de coalitie hoopt dat het enthousiasme van de kleine partijen overslaat op grotere, die dan misschien wat inschikkelijker worden.

Pro-leider Klaver liet deze week nogmaals weten dat hij dit niet voor zich ziet. Hij blijft erbij dat het kabinet een keuze moet maken tussen links en rechts. Zijn fractie zou het kabinet in de Tweede Kamer (20 zetels) in één keer uit de brand kunnen helpen.

"Met Pro kun je een stabiele ruime meerderheid krijgen voor je plannen", rekende Klaver nog een keer voor. "Dat is, denk ik, in een tijd waarin het geopolitiek zo instabiel is, echt van meerwaarde."

De analyse van de AIVD en de NCTV over de normalisering van rechts-extremisme is "een hele serieuze waarschuwing", zei premier Jetten op zijn wekelijkse persconferentie. Volgens hem is er een risico dat dit soort extreme geluiden doorsijpelen in het politieke debat. "Zonder dat mensen misschien altijd doorhebben wat daar aan hatelijke ideologie achter zit."

Jetten stelt dat de grens is opgeschoven. "Ik denk dat we bij demonstraties tegenwoordig teksten zien op spandoeken, vlaggen voorbij zien komen en uitingen horen die een paar jaar geleden echt ondenkbaar waren."

Zaterdag nog liep een protest van de extreemrechtse organisatie Wij Zijn Het Volk in Den Haag uit de hand.

Façadepolitiek

De inlichtingendienst AIVD en de coördinator terrorismebestrijding NCTV brachten deze week een analyse naar buiten. Daarin staat onder meer dat rechts-extremisten via politiek, media en demonstraties hun extreme ideeën normaliseren.

Daarbij doen zij aan "façadepolitiek": door een zachtere versie van denkbeelden te presenteren, worden die voor grotere groepen acceptabeler gemaakt. Voorbeelden zijn het gebruik van 'remigratie' en 'omvolking', woorden die een betekenis kunnen hebben die extremer is dan vaak wordt toegegeven.

Rechts-extremisten proberen dat soort termen "te mainstreamen, zogezegd", zei minister Van Weel van Justitie vandaag. Volgens hem is het belangrijk dat AIVD en NCTV bewustzijn creëren. "Dan wordt het risico dat je je hierdoor laat verleiden ook minder."

Gedwongen uitzettingen

Twee van de partijen in het Nederlandse parlement die 'remigratie' noemen in hun verkiezingsprogramma, zijn FVD en BBB. Rechts-extremisten verbinden die term aan gedwongen uitzettingen van mensen met wortels in een ander land, maar zo bedoelen de twee partijen het niet, zeggen ze tegen de NOS.

FVD pleit ervoor om "mensen die hier niet aarden actief te ondersteunen bij hun terugkeer". Dat moet op vrijwillige basis gebeuren, licht Kamerlid Schenk toe. Die uitleg van remigratie is volgens hem "glashelder". Als de AIVD of "de journalistiek" daar iets anders in willen zien, dan is dat aan hen, zegt hij.

Ook BBB heeft het nadrukkelijk over vrijwillige remigratie, zegt partijleider Vermeer. "Het is gewoon een normale term", stelt het Kamerlid, die volgens hem misbruikt wordt door rechts-extremisten. Hij gaat zijn taalgebruik niet veranderen. "Dan ga ik me aanpassen aan rechts-extremisten, dat ga ik never nooit niet doen."

Links, rechts of midden

Het verschil in betekenis is voor rechts-extremisten niet van belang, stellen de AIVD en NCTV. Zij "zien het gangbaar worden van de term als succesvolle normalisering van hun gedachtegoed".

BBB'er Vermeer benadrukt dat hij niet onverschillig is voor extremisme. "We moeten altijd waakzaam zijn voor welke vorm van extremisme dan ook, of dat nou links, rechts of midden is."

AIVD en NCTV schrijven in hun analyse ook over politieke partijen die van binnenuit worden beïnvloed. Bijvoorbeeld doordat rechts-extremisten lid worden of functies bekleden binnen een partij. Bij FVD was dat het geval met een kandidaat voor de gemeenteraadsverkiezingen die ook voor de neonazistische Nederlandse Volks-Unie verkiesbaar was geweest.

Ook de Nijmeegse voorzitter van de Groot-Nederlandse Studentenvereniging stond bij Forum op de lijst. Deze vereniging is door de AIVD en NCTV als rechts-extremistisch bestempeld. FVD-Kamerlid Schenk vindt dat geen bezwaar. "Wij huisvesten mensen die zich committeren aan ons programma." Bovendien is volgens Schenk de analyse van de twee diensten "op geen enkele wijze serieus te nemen".

Minister Van Weel benadrukt dat alle politieke partijen de analyse zouden moeten lezen en er hun "voordeel mee doen". Namen van partijen die zich in het bijzonder aangesproken zouden moeten voelen, noemt hij -net als de diensten- niet. "Ik ga niet allerlei politieke partijen becommentariëren."

FVD'er bij extreemrechtse demonstratie Malieveld

Er is nog een recente link tussen Forum voor Democratie en extreemrechts, die volgens de partij op toeval berust. Bij de uit de hand gelopen demonstratie van de extreemrechtse organisatie Wij Zijn Het Volk in Den Haag was namelijk een Eerste Kamerlid van de partij aanwezig.

Het gaat om Eric Kemperman, ooit verkozen namens BBB en later overgestapt naar Forum. Volgens Tweede Kamerlid Schenk was zijn partijgenoot op weg naar een lunchafspraak toen hij langs het Malieveld liep. "Hij ging ervanuit dat het een boerendemo was en is even gaan kijken, met een aantal mensen in gesprek gegaan."

Doordat de politie de demonstratie omsingelde, kon Kemperman niet wegkomen "terwijl hij dat wel wilde", zegt Schenk. "Dus wij hebben niets met die hele demonstratie te maken."

Ernaar gevraagd op zijn wekelijkse persconferentie, zegt premier Jetten na een kort lachje: "Je belandt niet zomaar op zo'n plek."

Bijna 50.000 treinreizigers hebben last gehad van de spoorblokkade door actiegroep Extinction Rebellion (XR) van afgelopen mei. Dat blijkt uit een analyse van de NS, die op verzoek van PVV-Kamerlid Erwin Prickaertz is gedaan.

Ondanks een verbod blokkeerden activisten op 23 mei het spoor, omdat ze aandacht wilden vragen voor de situatie in Gaza. De treinen van en naar Utrecht lagen daardoor zo'n twee uur stil.

Het is niet duidelijk hoe de demonstranten het spoor hebben kunnen betreden, ondanks de grote politieaanwezigheid. De politie hield uiteindelijk 27 actievoerders aan.

Prijskaartje van minstens 100.000 euro

De directe kosten van deze blokkade waren volgens de NS zo'n 100.000 euro, onder meer voor extra beveiliging en dranghekken. Het is nog onduidelijk hoeveel de NS heeft terug moeten betalen aan treinkaartjes.

Volgens staatssecretaris Annet Bertram (Infrastructuur) werken de gevolgen de spoorblokkade ook op lange termijn door. "Herhaalde verstoringen kunnen het vertrouwen in het openbaar vervoer raken", schrijft zij in een Kamerbrief.

Het is nog onduidelijk of de kosten op de actievoerders verhaald kunnen worden, daarover maakt ze op een later moment meer bekend. "Dat moet ordentelijk gebeuren en zijn we nog aan het uitzoeken", zegt Bertram.

Het politieke leven van Minister Van Weel hing aan een zijden draadje donderdagnacht. Hij overleefde een motie van wantrouwen, maar moest daar ook echt wel even voor door het stof.

Verder is het de bedoeling dat de regering verder gaat praten met de oppositie over de begroting, maar weet niemand precies wanneer en hoe dat gaat gebeuren. Hoeveel haast heeft de coalitie? En hoe geduldig is de oppositie?

Podcast De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

De ChristenUnie en JA21 in de Tweede Kamer zijn woedend over het besluit van het minderheidskabinet om de gasvoorraden voor onder meer huishoudens over te laten aan de energiebedrijven. De oppositiepartijen spreken van "roekeloos gasbeleid".

Op dit moment vult overheidsbedrijf Energie Beheer Nederland de gasopslagen in Norg en Grijpskerk voor strenge winters. Omdat gas nu duur is gaat dat met verlies. Het kabinet wil de verantwoordelijkheid bij energieleveranciers als Essent, Eneco en Vattenfall leggen.

De overheid houdt dan alleen als taak over om een veel kleinere strategische gasvoorraad voor noodsituaties aan te houden. Die voorraad is nu goed voor twee weken, of dat meer moet worden is nog niet besloten. De opslaglocatie in Norg is voor de kleinere voorraad niet meer nodig.

Gaat niet lukken

Dit gaat tegen de wens van de Tweede Kamer in, zeggen de Kamerleden Grinwis (CU) en Van den Berg (JA21). Zij wijzen erop dat de Kamer het plan eerst nog moet goedkeuren en dat gaat op deze manier niet gebeuren, zeggen zij. Zij willen zo snel mogelijk een debat met minister Van Veldhoven (D66).

"Ze zorgt niet voor leveringszekerheid, ze zorgt niet voor lage prijzen en ze negeert de wens van de Kamer", zegt Van den Berg over verantwoordelijk minister Van Veldhoven.

Grinwis: "Minister van Veldhoven wil voor een dubbeltje op de eerste rang zitten met een veel te kleine strategische gasvoorraad voor een enkele week." Hij gelooft er niets van dat de gasmarkt het voor de Nederlandse consument goedkoper kan oplossen. voor kleinere bedrijven überhaupt mogelijk of haalbaar is om zelf voorraden te gaan inkopen en opslaan."

Verpatsen

De Kamerleden vinden het onbegrijpelijk dat het kabinet de gasopslag in Norg "in de uitverkoop" doet. Grinwis spreekt van "verpatsen". Van den Berg: "Dan kunnen we straks niet eens meer een grote noodvoorraad aanleggen."

Oppositiepartij Pro, ook belangrijk voor een Kamermeerderheid, is om andere redenen ontevreden. "Er ligt geen enkel plan om minder gas te gebruiken", zegt Kamerlid Van Oosterhout. "Door nog meer afhankelijk te blijven van fossiele regimes gaat de energierekening voor gewone mensen fors omhoog."

Nederlandse belastingbetaler

Van Veldhoven vindt dat de Nederlandse belastingbetaler nu relatief veel betaalt voor het op niveau houden van de gasvoorraad, terwijl daar ook nog andere Europese landen van kunnen meeprofiteren als zij gas nodig hebben.

Door de gasopslag aan de markt over te laten wil ze ook bereiken dat de rekening meer bij die Europese landen terechtkomt en het goedkoper wordt voor de Nederlandse overheid. Zij moeten dan verplicht meebetalen. "Als ik aan hen vraag 'wilt u wat extra betalen zonder dat u verplicht wordt' zeggen ze nee."

Energiebranche

Ook de energiebranche reageert kritisch op het kabinetsbesluit. Branchevereniging Energie-Nederland, is verrast. "Het is voor ons ook nieuw", zegt voorzitter Femke Brenninkmeijer. "Er is nog een hoop onduidelijk over de eventuele uitwerking."

Energie-Nederland denkt dat een vulverplichting voor energiebedrijven invloed heeft op de energieprijs. "De kosten voor het inkopen van duur gas zullen uiteindelijk worden doorberekend aan de consument."

Daarnaast verwacht de branchevereniging dat de plannen van het kabinet mogelijk ook praktische problemen opleveren. "Niet alle leveranciers hebben eigen voorraden. We moeten goed uitzoeken of het voor kleinere bedrijven überhaupt mogelijk of haalbaar is om zelf voorraden te gaan inkopen en opslaan."

Gasunie

De Gasunie noemt de plannen van het kabinet "een belangrijke eerste stap voor de leveringszekerheid. Tegelijkertijd biedt een strategische voorraad voor twee weken niet voldoende bescherming tegen een verstoring die langere tijd aanhoudt."

De Gasunie adviseert het kabinet daarom een strategische buffer aan te leggen, die rekening houdt met een crisis van enkele maanden.

Minister Van Weel heeft na stevige druk van de oppositie erkend dat hij de Tweede Kamer op het verkeerde been heeft gezet in de kwestie over onbehandelde aangiften van burgers bij de politie. Rond middernacht gaf de minister van Justitie en Veiligheid toe dat hij onvolledig was geweest naar de Tweede Kamer.

"Het is klip en klaar dat u zich misleid heeft gevoeld en dat is nooit mijn bedoeling geweest."

Zo maakte Van Weel excuses in de Kamer:

In het debat had de VVD-minister al spijt betuigd dat hij niet meer had gedaan om zijn meningsverschil op te lossen met de Algemene Rekenkamer over het soort aangiften dat niet is behandeld. De Rekenkamer had het over 10.000 aangiften; volgens Van Weel lag dat genuanceerder en ging het voor een deel om meldingen. Hij had niet de indruk willen wekken dat hij het rapport van de Rekenkamer bagatelliseerde, zei Van Weel in het debat.

Oppositiepartijen als Pro, SP, JA21, 50Plus, SGP, BBB en het Kamerlid Keijzer waren ontevreden over deze eerste spijtbetuiging. Het was te mager, was de strekking, omdat Van Weel alleen maar spijt had van de ophef en het beeld dat er was ontstaan.

"De minister heeft meerdere kansen gehad om te zeggen dat hij de Kamer op het verkeerde been heeft gezet, maar daar heeft hij geen gebruik van gemaakt", concludeerde BBB-Kamerlid Van der Plas. "Ik vind de minister vrij star", zei Pro-Kamerlid Mutluer. "Ik wil dat hij goed begrijpt dat het niet oké is."

Sommige partijen lieten doorschemeren een motie van wantrouwen te steunen. Zo'n motie geldt in de politiek als een zwaar middel. En omdat de coalitie geen meerderheid heeft, zou de oppositie een minister kunnen wegsturen. De boodschap bleek aan te komen en Van Weel zei uiteindelijk dat die ook bij hem "binnenkwam".

Meteen stevige kritiek

Vanaf de start van het debat kreeg Van Weel al stevige kritiek van veel oppositiepartijen over zijn uitspraken over onbehandelde aangiften van burgers bij de politie. Er was al maanden een meningsverschil tussen de Algemene Rekenkamer en de minister over het soort aangiften dat bij de politie op de plank blijft liggen.

In juni concludeerde het onafhankelijk instituut dat de overheidsuitgaven controleert dat in 2024 met ongeveer 10.000 aangiften van ernstige misdrijven niets is gebeurd, zoals geweldsmisdrijven. In een eerste reactie zei Van Weel dat er een "vertekend beeld" werd gegeven en dat de politie vooral meldingen laat liggen waar geen aanknopingspunten in zaten.

Uitkomst

Het onderwerp speelde deze week weer op, omdat de president van de Algemene Rekenkamer, Pieter Duisenberg, in een heel ongebruikelijk radio-interview zei dat Van Weel de Kamer op het verkeerde been had gezet. "Met halve feiten wordt een uitkomst gebagatelliseerd", aldus Duisenberg.

Veel oppositiepartijen wilden zeker weten dat de Tweede Kamer niet verkeerd is geïnformeerd. Dat is een politieke doodzonde en vaak een reden om een bewindspersoon weg te sturen.

Lees hier meer over de kritiek van veel oppositiepartijen:

Na de eerste spijtbetuiging bleven partijen, zoals Pro, SP en BBB, hameren op Van Weels erkenning dat hij de Kamer had misleid. Hij zei vooral dat er sprake was van een andere rekenmethodiek en dat hij "nuance" had willen aanbrengen bij het rapport van de Rekenkamer.

Op een vraag van Pro, en later van de SP en BBB, zei de VVD-minister: "Nee, ik heb de Kamer niet misleid". Hij bleef dat herhalen en dat leidde tot irritatie. "Waarom is het zo moeilijk om toe te geven dat u een verkeerd beeld heeft neergezet?", wilde Mutluer weten.

Na de tweede excuses waren de meeste oppositiepartijen tevreden en werd een PVV-motie van wantrouwen alleen nog gesteund door Forum voor Democratie. Na afloop zei Van Weel dat het "een spannend debat" was geweest.

Veel oppositiepartijen zijn kritisch over het optreden van minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) in de kwestie over de onbehandelde aangiften van burgers bij de politie. Partijen als Pro, Groep Markuszower, SP, Denk, BBB, PVV en SGP willen de zekerheid dat Van Weel de Tweede Kamer de juiste informatie geeft over het aantal aangiften dat bij de politie op de plank blijft liggen.

Dit bleek bij het eerste deel van het debat in de Tweede Kamer over de 10.000 aangiften die niet door de politie worden onderzocht. De Algemene Rekenkamer berichtte in juni dat met duizenden aangiftes van ernstige misdrijven in 2024 niets is gebeurd. Daar wilde de Tweede Kamer hem over aan de tand voelen.

Motie van wantrouwen

"Wij willen geen minister die criminaliteit onder het tapijt veegt", aldus Kamerlid Lammers van de Groep Markuszower. "Heeft de minister wel grip op de cijfers?", wil SP-Kamerlid Dobbe weten.

Een aantal partijen ziet een patroon in Van Weels optreden. "Hij zet een scherp, stellig beeld neer bij de Tweede Kamer en later blijkt het anders te zitten", stelt Denk-Kamerlid El Abassi. JA21-Kamerlid Coenradie sluit niet uit dat ze een motie van wantrouwen gaat indienen. "Is de minister niet zelf een onderdeel van het probleem?"

BBB-Kamerlid Van der Plas vindt dat het de minister van Justitie ontbreekt aan leiderschap en Forum voor Democratie is er voor het antwoord van de minister al van overtuigd dat hij de Tweede Kamer verkeerd heeft geïnformeerd.

'Halve feiten'

De Tweede Kamer roept Van Weel ter verantwoording, nadat de president van de Rekenkamer Pieter Duisenberg dinsdag in een radio-uitzending stelde dat Van Weel de Kamer op het verkeerde been had gezet. "Met halve feiten wordt een uitkomst gebagatelliseerd", aldus Duisenberg.

Al sinds het begin van de zomer speelt er een stevig meningsverschil tussen Van Weel (VVD) en de Algemene Rekenkamer over het soort aangiften dat bij de politie op de plank ligt.

In juni concludeerde het onafhankelijk instituut dat de overheidsuitgaven controleert dat in 2024 met ongeveer 10.000 aangiften van ernstige misdrijven niets is gebeurd, zoals geweldsmisdrijven. De politie kampt met personeeltekorten en heeft te veel op het bordje om aan deze aangiften toe te komen, aldus de Rekenkamer.

De kwestie kreeg een andere wending toen Van Weel in zijn reactie zei dat er sprake was een "vertekend beeld". Volgens de minister zou de politie vooral meldingen laten liggen waar geen aanknopingspunten in zaten.

Hiermee riep Van Weel het beeld op dat hij de cijfers en de problemen bagatelliseerde, iets wat hij zelf nadrukkelijk ontkent. Uit het radio-interview van Duisenberg afgelopen dinsdag werd duidelijk dat de Rekenkamer en de minister het er nog steeds niet over eens zijn.

Menselijk leed

Verschillende oppositiepartijen vinden dat het openlijke getwist over cijfers schadelijk is voor slachtoffers. "Achter deze cijfers gaat groot menselijke leed schuil", zegt Pro-Kamerlid Mutluer. Er ontstaat volgens haar bij slachtoffers van ernstige misdrijven het gevoel dat er niets met hun aangiften wordt gedaan.

Van Weel zal later vanavond de vragen van Kamerleden beantwoorden en uit moeten leggen hoe het nu precies zit. En vervolgens moet de Tweede Kamer duidelijk maken of het hier genoegen mee neemt. De coalitiepartijen D66, VVD en CDA staan achter hun minister. VVD-Kamerlid Martens-America zegt dat de minister en de Rekenkamer andere rekenmethoden hanteren. "Dat is heel lelijk."

Het CDA betreurt dat Van Weel voor "ruis" heeft gezorgd en vindt het jammer dat hij dat had kunnen voorkomen door te zeggen dat de gegevens die het ministerie heeft niet matchen met de gegevens die de Rekenkamer hanteert. "Hij heeft de Kamer niet onjuist geïnformeerd", stelt CDA-Kamerlid Straatman.

Maar deze coalitie heeft geen meerderheid. JA21-Kamerlid Coenradie zegt dat haar vertrouwen in de minister "al best is beschadigd". Als een meerderheid van oppositiepartijen een motie van wantrouwen steunt, kan de oppositie een minister dus wegsturen. Maar zover is het nog niet.

Politiek verslaggever Marleen de Rooy:

"Bij dit minderheidskabinet hebben de oppositiepartijen samen meer zetels en dat willen ze vandaag graag benadrukken. In het verleden zag je bij een meerderheidskabinet in dit soort situaties dat een minister wordt beschermd door de coalitiegenoten. Foutje, volgende keer beter, en door.

Maar zo makkelijk gaat dat nu niet. Minister Van Weel zal zich vanavond dan ook moeten opstellen als een minister van een minderheidskabinet, met reflectie en erkenning dat hij verkeerd heeft gereageerd.

Hoe hij dat gaat doen, wordt later in het debat duidelijk als hij aan de beurt is geweest. Voorafgaand aan het debat erkende hij al voor de camera dat dingen niet helemaal goed zijn gegaan. En mogelijk is vanavond de angel eruit.

Wake-upcall

Al met al kan je dit ook als een soort hernieuwde wake-upcall voor deze coalitie zien. De drie coalitiepartijen kunnen zien dat het zomaar uit de handen kan glippen als minderheidskabinet.

Los van dit onderwerp en minister Van Weel is nu ook duidelijk dat geen van de oppositiepartijen zich verbonden voelt met deze coalitie. Niemand ziet de noodzaak om voor dit minderheidskabinet in de bres te springen. En dat blijft een kwetsbaarheid, die deze avond door minister Van Weel ervaren is."

De Tweede Kamer wil een duidelijker verbod op camerabrillen en dat verbod moet in nog meer situaties gelden dan nu al het geval is. "Het tempo kan niet snel genoeg zijn", zegt Pro-Kamerlid Kathmann. "Nederland is het zat. De onrust is ongelofelijk groot."

Ook de digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom en de Consumentenbond willen een verbod op de 'gluurbril' met ingebouwde microfoon en AI. Er worden veel mensen gefilmd in intieme situaties zonder dat zij het doorhebben. Die beelden worden gedeeld op sociale media.

Volgens het kabinet is een verbod in principe juridisch niet nodig omdat er al verschillende rechtsregels voor het gebruik van camerabrillen en de videobeelden gelden. De bril mag alleen privé gebruikt worden, zegt staatssecretaris Van Bruggen. "Maar ik begrijp de oproep van de Kamer wel."

Strafbaar

Beelden van iemand maken en delen mag niet zomaar. Het recht op privacy is geregeld in de grondwet, het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Verder geldt het nationaal en Europees consumentenrecht voor schade door producten. En als iemand schade ondervindt door zonder toestemming te zijn gefilmd kan er sprake zijn van een onrechtmatige daad.

Ook zijn er het portretrecht, de Auteurswet en het wetboek van Strafrecht. Het in het geheim filmen in bijvoorbeeld kleedkamers en toiletten is strafbaar. Het onderwijs, de zorg, horeca, winkels, sportscholen en zwembaden kunnen in de huisregels al een afdwingbaar verbod opnemen.

Eigenlijk al verboden

Kathmann erkent dat de camerabril "eigenlijk al verboden is". Maar als zo veel mensen de regels overtreden en zo veel mensen er last van hebben dan moet het "explicieter opgenomen worden in richtlijnen", vindt zij. Eerder vroeg het CDA al om een verbod op de camerabril.

Het kabinet wacht op een advies dit najaar over camerabrillen, AI-brillen en andere "AI-wearables" met ingebouwde techniek van het Europees Comité voor Gegevensbescherming. Daarin is ook de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) vertegenwoordigd. Die is in Nederland de toezichthouder op de privacy.

De AP waarschuwde dinsdag uitdrukkelijk dat in veel situaties het gebruik van de brillen en het gemaakte beeldmateriaal is verboden.

Angstaanjagend

Programmamaker Roel Maalderink en de digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom uiten in een satirische video kritiek op de camerabrillen van Meta. Maalderink filmde met de bril medewerkers van Meta bij het kantoor van het bedrijf in Amsterdam.

Het techbedrijf heeft de video van Instagram, onderdeel van Meta, verwijderd. "Angstaanjagend", zegt Kathmann. "Dit riekt naar censuur." Meta zegt dat de video is verwijderd wegens vermeend pesten en intimidatie.

De video is nog wel te zien op YouTube, onderdeel van techgigant Google. Ook Google en Apple willen AI-brillen met een ingebouwde camera op de markt brengen.

Overigens zijn er ook toepassingen van AI-brillen die positievere reacties krijgen. Voor blinden en slechtzienden kan de AI-functie ondersteunen bij het voorlezen van teksten of het vinden van locaties. Artsen kunnen collega's op afstand mee laten kijken bij de behandeling van een patiënt.

Voor deze toepassingen moet er een uitzondering op het verbod komen, zegt de Tweede Kamer.

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken stelt jaarlijks 20 miljoen euro beschikbaar om mensen te kunnen helpen die in de schulden dreigen te komen. Met dat geld verwacht hij dat gemeenten twee keer zoveel mensen kunnen bereiken als ze nu doen.

Gemeenten zijn sinds 2021 verplicht om mensen te benaderen die achterlopen bij het betalen van hun huur, energierekening, het water en de zorgverzekering. Het idee is dat ze veel ellende kunnen voorkomen als inwoners tijdig hulp krijgen.

De woningcorporaties, energiebedrijven en andere instanties geven de informatie door aan de gemeenten, maar die hebben te weinig personeel om de mensen die in de financiële problemen dreigen te komen allemaal te bezoeken of zelfs maar te bellen. Op brieven reageren ze vaak niet.

Volgens Vijlbrief zitten er zo'n 700.000 mensen in de schulden en is het van groot belang om er vroeg bij te zijn.

Geen contact

Vorig jaar kregen gemeenten meer dan 1 miljoen signalen binnen van betalingsachterstanden bij burgers, Met zo'n 814.000 adressen zochten ze contact, maar slechts bij één op de vijf lukte dat ook daadwerkelijk.

De afgelopen jaren had het kabinet al 20 miljoen beschikbaar gesteld, maar dat ging om tijdelijk geld. Gemeenten lieten weten dat ze goed personeel moeilijk konden vasthouden omdat ze alleen tijdelijke contracten konden aanbieden. Nu het geld structureel beschikbaar komt, zullen veel meer mensen gebeld kunnen worden, verwacht minister Vijlbrief.

"Persoonlijk contact maakt hierbij het verschil, in plaats van de zoveelste brief die op de deurmat valt. Door hierin meer te investeren kunnen we veel meer mensen eerder helpen."

Sneller actie

Ook komen er nieuwe afspraken met de verhuurders en energiemaatschappijen over hoe om te gaan met klanten die betalingsachterstanden opbouwen. Zo beloven ze ook zelf sneller in actie te komen om de problemen vroegtijdig op te lossen, zodat een melding aan de gemeente misschien niet eens meer nodig is.

De minister tekende vanmiddag afspraken hierover met vertegenwoordigers van gemeenten, energieleveranciers, verhuurders, zorgverzekeraars en drinkwaterbedrijven.

Geen raketten van miljoenen euro's per stuk, maar laserwapens om vijandelijke drones mee uit te schakelen. Dat klinkt futuristisch maar is het niet, zei staatssecretaris Boswijk (CDA) bij de NOS. Nederland gaat investeren in lasers om drones uit te schakelen.

Drones zijn een toenemend dreigingsprobleem. Volgens Boswijk laat onder meer de oorlog in het Midden-Oosten, maar ook recentere incidenten dichterbij, zien dat er nog geen goed antwoord is op drones die steeds vaker gebruikt worden.

De raketten die bijvoorbeeld in het Midden-Oosten nu vaak gebruikt worden om drones af te weren zijn niet alleen veel duurder maar ook langzamer. Lasers kunnen veel sneller drones uitschakelen, zeker als het om zwermen gaat, aldus Boswijk.

Nederland gaat samen met een Australisch bedrijf werken dat eventueel ook samen met TNO op Nederlands grondgebied lasers zou kunnen ontwikkelen. Defensie is enthousiast over een prototype dat ze hebben gezien. Nederland wordt hierdoor volgens Boswijk voor luchtafweersystemen minder afhankelijk van andere landen en zou zelfs een voortrekkersrol met het project kunnen vervullen.

Meer onbemenste systemen

Boswijk wil niet zeggen hoeveel geld defensie aan de lasers gaat uitgeven.

In de Defensienota schreven minister Yesilgöz (VVD) en Boswijk deze zomer wel dat defensie fors gaat investeren in onbemenste systemen en in de verdediging daartegen.

Over vijf jaar zou "meer dan de helft van onze operationele effecten" bereikt moeten worden met behulp van onbemenste systemen, schreven de bewindslieden toen.

Wat de bewindslieden betreft moet de krijgsmacht "sneller, slimmer en wendbaarder worden om aan moderne dreigingen het hoofd te kunnen bieden".

Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer vindt het onnodig dat omroepverenigingen komend jaar nog een keer moeten bewijzen dat ze voldoende leden hebben om in het publieke bestel te blijven. Dit ledencriterium vervalt in de nieuwe Mediawet, maar die gaat pas op 1 januari 2029 in, zo is de bedoeling.

Uit de huidige wet volgt dat omroepen als KRO-NCRV, AVROTROS en BNNVARA eind volgend jaar nog een keer langs de meetlat worden gelegd. Maar dat kan maar beter achterwege blijven, zegt de Tweede Kamer. Dat scheelt ook dure ledenwerfacties met reclamespotjes.

"Zonde van het geld", zegt VVD-Kamerlid Van der Maas. "Het is belastinggeld en dat moet daar niet voor worden gebruikt." Dat omroepen hun bestaansrecht ontlenen aan hun ledenaantal is wat hem betreft ouderwets. "Dat stamt uit de tijd van de verzuiling, maar tegenwoordig zijn er nog maar weinig mensen ergens lid van."

Net als coalitiepartner CDA en oppositiepartij Pro vindt Van der Maas het beter om nu al voor te sorteren op het nieuwe bestel, waarin de ledenomroepen opgaan in vier omroephuizen. Dat proces is inmiddels vergevorderd. Maar als de omroepen nog een keer ledenwerfcampagnes voor zichzelf gaan houden, kan dat proces onder druk komen te staan, is de vrees.

Powned in gevarenzone

Ook bestaat het risico dat een kleine omroep op de peildatum niet voldoende leden heeft en dan niet kan toetreden tot het nieuwe bestel. Dat geldt met name voor Powned. De ondergrens ligt op 50.000 leden, Powned had er eind vorig jaar rond de 11.000.

Vanaf 2029 moet die omroep met AVROTROS een van de omroephuizen gaan vormen. En het nieuwe bestel is gesloten: er komen geen nieuwe omroepen meer bij.

"Niet uit te leggen", vindt Pro-Kamerlid Mohandis. "Het is heel gek als de omroepen volgend jaar tonnen per omroep gaan uitgeven aan iets dat twee jaar later niet meer hoeft. Dat geld moet naar journalistiek gaan." Hij wil dat cultuurminister Letschert het oplost. Morgen is er een debat over in de Tweede Kamer.

Om het peilmoment te schrappen, moet wel de huidige wet gewijzigd worden. En omdat de tijd dringt, moet dat met een spoedwet. Een andere mogelijkheid is volgens Mohandis dat bij die laatste peiling op 31 december 2027 de gezamenlijke ledenaantallen van de nieuwe clusters of omroephuizen als uitgangspunt worden genomen.

Het nieuwe omroepbestel:

De huidige elf omroepen moeten opgaan in vier omroephuizen, zo staat in de plannen van het kabinet. Mocht Ongehoord Nederland zijn erkenning kwijtraken, gaat het nieuwe bestel er vrijwel zeker zo uitzien:

Daarnaast gaan NOS en NTR een nieuwe taakomroep vormen onder de naam NOS. De NPO houdt de bestuurlijke en coördinerende rol.