Luchthaven Schiphol mag de komende twee jaar door zonder een natuurvergunning. Het demissionaire kabinet heeft voor een gedoogconstructie gekozen, nadat een rechter een streep door die vergunning had gezet.

De rechtbank oordeelde in juni dat de vergunning niet zorgvuldig was voorbereid en onvoldoende gemotiveerd. Volgens de rechter had het ministerie in 2023 niet goed afgewogen of Schiphol opgekochte stikstofrechten zelf mocht gebruiken, of dat die moesten worden besteed aan natuurherstel.

Om aan de eisen van de rechter te voldoen, is volgens demissionair staatssecretaris Rummenie meer ecologisch onderzoek nodig. Ook wil hij in overleg met provincies. Om deze redenen lukt het volgens hem niet om op korte termijn alsnog de voorwaarden voor een natuurvergunning rond te krijgen. Een poging van Schiphol om een tijdelijke vergunning te krijgen, strandde in september ook bij de rechter.

Rummenie vindt dat Schiphol een uitzonderingspositie heeft, zo schrijft hij nu in een Kamerbrief. Daarom verleent hij de luchthaven nog twee jaar vrijstelling.

Er loopt ook nog een hoger beroep van het kabinet tegen de uitspraak van de rechter. Het is nog onduidelijk wanneer dat dient.

Het gaat niet lukken om de stikstofnorm per 1 januari te verhogen. Demissionair BBB-minister Wiersma zei na afloop van de ministerraad dat ze hoopt dit alsnog zo snel mogelijk te regelen. Maar er is nog geen nieuwe datum.

De BBB wilde de rekenkundige ondergrens per 1 januari verhogen, zodat ondernemers meer stikstof zouden kunnen uitstoten zonder een natuurvergunning nodig te hebben.

Het idee was dat de ondergrens naar 1 mol (14 gram) stikstof per hectare gaat. Dat is 200 keer hoger dan de huidige ondergrens van 0,005 mol. De BBB zei vlak voor de verkiezingen dat landbouwminister Wiersma dit snel voor elkaar zou krijgen.

Onenigheid in kabinet

Maar de twee overgebleven regeringspartijen hadden onenigheid over het onderwerp. De VVD is het ermee eens dat de stikstofnorm omhoog moet, maar heeft minder haast. Deze partij wil voorkomen dat ondernemers ermee gaan werken en vervolgens worden teruggefloten door de rechter.

In oktober kwamen ze tot een soort compromis. Er zou eerst onderzocht worden of het kon. En dan zou aan het einde van het jaar worden bekeken of de nieuwe rekenkundige ondergrens er op 1 januari 2026 kon komen.

Dat is dus niet het geval. Wiersma zei na de kabinetsvergadering dat een nieuwe norm op dit moment "niet haalbaar" is. Ze zei dat er de afgelopen maanden intensief contact is geweest met de provincies en verschillende departementen. Volgens haar is er echt een aantal stappen gezet maar ontbreekt het nog aan "flankerend beleid".

Ook op een ander punt moest Wiersma vandaag toegeven: haar mestplan is van de baan. De ministerraad gaf gehoor aan een oproep van de Tweede Kamer om hiermee pas op de plaats te maken.

Het demissionaire kabinet heeft het wetsvoorstel klaar met een landelijk geregeld verbod op gezichtsbedekkende kleding bij demonstraties. Een meerderheid van de Kamer had hierom gevraagd.

Verder onderzoekt het kabinet een paar aanscherpingen van het demonstratierecht, zoals een aparte strafbaarstelling voor het beschadigen van cultureel erfgoed en het blokkeren van snelwegen en treinsporen.

Uit recent onderzoek, waar de politiek zelf om had gevraagd, bleek volgens de onderzoekers juist dat deze aanscherpingen niet nodig zijn. Zij keken naar de praktijk van demonstraties in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC).

97 procent geen risico

De onderzoekers benadrukken dat het beeld van veel politici niet klopt doordat vooral de demonstraties die uit de hand lopen in beeld komen. 97 procent van de demonstraties vormt geen risico voor de openbare orde en in maar 0,03 procent van de gevallen waren er meer dan tien incidenten bij een demonstratie.

Het kabinet erkent deze onderzoekscijfers. Toch is besloten dat er een signaal afgegeven moet worden, juist aan de kleine groep demonstranten die volgens het kabinet misbruik maken van het ruime demonstratierecht in Nederland.

"We hebben naar mijn smaak te vaak gezien dat demonstraties misbruikt worden om te vernielen of geweld te gebruiken tegen de politie", zegt demissionair minister Van Oosten van Justitie. Het gaat hem ook om het gevoel van demonstranten die zich wel gedragen. "Die moeten niet gaan denken: ik blijf er maar weg."

Van Oosten heeft de ME groen licht gegeven om te kijken of er extra bewapening nodig is. De WODC-onderzoekers gaven nog als advies mee dat politie en het OM binnen de al bestaande wetten meer mogelijkheden hebben om op te treden tegen demonstranten die de wet overtreden.

Boete of celstraf

Overtreding van het verbod op gezichtsbedekkende kleding kan leiden tot een celstraf van maximaal twee maanden of een boete van maximaal 5150 euro.

Er blijft een uitzondering gelden voor mensen die een goede reden hebben om hun gezicht te verbergen. Bijvoorbeeld demonstranten bij een ambassade die herkend kunnen worden waardoor dat land hen of hun familie in het thuisland kan aanpakken.

De aanpassing van de Wet openbare manifesties wordt nu voorgelegd aan de politie, het Openbaar Ministerie, de rechtspraak, de advocatuur en het College voor de Rechten van de Mens. Burgers kunnen de komende weken reageren op internetconsultatie.nl.

Ook burgemeesters wordt gevraagd naar hun mening. Zij hebben op dit moment de bevoegdheid om voor bepaalde demonstraties een verbod op gezichtsbedekkende kleding op te leggen. In het wetsvoorstel verandert dat in de mogelijkheid om bepaalde mensen of groepen demonstranten vrijstelling te geven.

Het plan om boeren toe te staan meer mest uit te rijden op plekken waar de waterkwaliteit goed genoeg is, gaat niet door. De Tweede Kamer stelde gisteravond dat demissionair BBB-minister Wiersma pas op de plaats moet maken. De ministerraad heeft nu besloten om daar gehoor aan te geven.

Daarmee komt er een einde aan de discussie over het mestplan, die ook binnen het kabinet hoog opliep. Wiersma kreeg het onder anderen aan de stok met haar partijgenoot, minister Tieman van Waterstaat. Ook de VVD-bewindspersonen vreesden dat de waterkwaliteit in Nederland verder achteruit zou gaan.

De betrokken bewindspersonen hebben de afgelopen weken veel extra overleg gehad over de kwestie en daardoor was de kou al uit de lucht, verzekerden ze vanmorgen voor aanvang van de kabinetsvergadering.

Wiersma blijft

Dat Wiersma heeft moeten toegeven, heeft geen gevolgen voor de samenstelling van het demissionaire kabinet. Wiersma zei vanmorgen al dat ze niet van plan was om af te treden. "Ik ben geen wegloper. Ik ben Friezin, sta met beide benen op de grond. Aan het einde van de dag ook."

Ze voegde daar na afloop van de ministerraad aan toe dat "dit de politieke realiteit is". Ze ervaart het niet als een nederlaag. "Maar ik ben er niet blij mee." Ze blijft van mening dat er op sommige plekken in het land wel degelijk mogelijkheden zijn om de regels te versoepelen.

Het mestplan hangt samen met Europese afspraken. Het zou op 1 januari ingaan en dan voor vier jaar gelden, wat betekent dat een nieuw kabinet er ook aan gebonden zou zijn.

Een ruime Kamermeerderheid nam gisteravond een motie van CU-Kamerlid Grinwis aan. Daarin staat dat de demissionaire regering "geen onomkeerbare stappen" moet zetten en nieuwe afspraken over de waterkwaliteit aan het volgende kabinet moet laten.

De bewindspersonen van het demissionaire kabinet willen niet vooruitlopen op een besluit over het plan van landbouwminister Wiersma om boeren toe te staan meer mest uit te rijden op plekken waar de waterkwaliteit dat toelaat.

De Tweede Kamer besloot gisteravond dat dit plan van tafel moet. Daar wordt vandaag over gesproken in de ministerraad. Maar geen van de betrokkenen wilde vooraf iets zeggen over de mogelijke uitkomst.

"Ik heb gezien dat daar een meerderheid voor is", zei Wiersma. "Het parlement is het hoogste orgaan in dit land. We gaan binnen het kabinet kijken hoe we daarmee omgaan."

'Volwassen regelen'

Ook premier Schoof wilde nog niets kwijt. Hij zei wel: "Je neemt de Kamer altijd serieus." Hij verwacht geen lastige discussies meer tussen de bewindspersonen.

Dat geldt ook voor VVD-staatssecretaris Aartsen (Milieu). "We hebben er al veel over gesproken. We gaan het nu op een volwassen manier met elkaar regelen."

In het kabinet is onenigheid over het plan. BBB-minister Tieman (Waterstaat) en VVD-bewindspersonen vrezen dat de waterkwaliteit in Nederland er verder door achteruitgaat.

Volgend kabinet

Het mestplan heeft te maken met Europese afspraken die op 1 januari ingaan en die dan voor vier jaar gelden. De Kamer heeft nu bepaald dat Wiersma geen onomkeerbare stappen mag zetten, maar het aan het volgende kabinet moet overlaten.

VVD-leider Yesilgöz en CDA-leider Bontenbal zeiden vanmorgen op weg naar de informateur dat ze ervan uitgaan dat het kabinet de motie van de Tweede Kamer uitvoert. "Dus pas op de plaats", zei Bontenbal.

Het politieke landschap is versplinterd en dat biedt kansen voor de kleine partijen in de Tweede Kamer. Partijen met drie, twee of zelfs één zetel kunnen de doorslag geven bij belangrijke stemmingen. En dat merken de fracties van die partijen: de deur van de fractiekamer wordt platgelopen door partijen die op zoek zijn naar steun voor hun plannen.

De nieuwe Tweede Kamer telt vijftien partijen, zeven daarvan hebben drie zetels of minder. Om tot een meerderheid van 76 zetels te komen is steun van de kleintjes dus hard nodig. "Onze twee zetels doen ertoe", zegt 50PLUS-leider Jan Struijs. "We komen heel vaak op die grens van 74 stemmen en dan komen ze vaak bij ons aan van: 'joh, je kunt net het verschil maken'. Dat hebben we nu meerdere keren meegemaakt."

Deze week nog was dat het geval bij een stemming over het Mercosur-verdrag, een handelsverdrag tussen Europa en een groep Zuid-Amerikaanse landen. Vorig jaar stemde de Kamer nog tegen het verdrag uit angst voor oneerlijke concurrentie, maar dit keer kreeg een voorstel van de VVD om het verdrag te ondertekenen wel een nipte meerderheid. De doorslaggevende partij was 50PLUS.

Dat de beslissende stem bij die partij lag, bleek twee weken geleden. Vanaf dat moment werd de partij van alle kanten bestookt om vóór of tegen te stemmen. "Ik heb me toen uitvoerig laten uitleggen wat Mercosur was", zegt Struijs lachend. "Maar als je me twee maanden geleden had verteld dat ik hier een beslissende stem in zou hebben, had ik dat niet geloofd."

Serieus genomen

Sinds de beëdiging van de nieuwe Tweede Kamer, iets meer dan een maand geleden, hebben bijna alle partijen al een keer bij 50PLUS aangeklopt, zegt Struijs. "Ook gewoon met de vraag: wat doen jullie? Dus uit nieuwsgierigheid. Soms willen ze ook weten waarom we voor of tegen stemmen. Het is voor 50PLUS fijn om te merken dat we serieus worden genomen."

Ook Denk-leider Stephan van Baarle - zijn partij is goed voor drie zetels - merkt dat hij vaker dan voorheen wordt gebeld. Hij vindt het een goede ontwikkeling dat kleine partijen een steeds grotere rol spelen. "We bestaan tien jaar als politieke partij en we draaien goed mee. We vinden het dus heel belangrijk om die verantwoordelijkheid te pakken."

Nieuw evenwicht

Mirjam Bikker, partijleider van de ChristenUnie (drie zetels) merkt dat er met de nieuwe samenstelling van de Kamer ook "een nieuw evenwicht moet worden gevonden op verschillende dossiers". Ze verwijst naar een stemming van eerder deze maand, waarbij een nipte Kamermeerderheid vóór een VVD-motie stemde dat het discriminatieverbod, artikel 1 van de Grondwet, boven de vrijheid van onderwijs, artikel 23, moet gaan.

"Ik vind dat heel pijnlijk", zegt Bikker. "Het scheelde maar twee Kamerzetels, maar dan wordt zo'n motie wel aangenomen." Bikker vindt dat niet per se een slechte zaak, "want het is krachtig als mensen van mening verschillen en daar vredig uit komen". "Maar bij belangrijke beslissingen moet je altijd een breder draagvlak hebben, vind ik."

Formatie

Ook een nieuw kabinet, in welke vorm dan ook, zal de kleine partijen hard nodig hebben. Alle kleine partijen kwamen deze week langs bij informateur Rianne Letschert en ook D66-leider Rob Jetten erkent het belang van de kleintjes. "Je ziet dat er hele onvoorspelbare stemmingen zijn. Op belangrijke onderwerpen kan een fractie met twee zetels zomaar de doorslag geven."

Politiek duider Nynke de Zoeten:

"Met het huidige versplinterde politieke landschap is het moeilijker om tot meerderheden te komen. In het verleden zagen we in de Eerste Kamer al dat partijen steun zochten buiten de coalitie, nu gebeurt dat ook steeds vaker in de Tweede Kamer. Zeker met een mogelijk minderheidskabinet wordt dat heel belangrijk. Maar de kleine partijen kunnen ook tegen elkaar worden uitgespeeld. Daar waarschuwt Bikker ook voor: het moet geen 'verdeel en heers'-situatie worden."

Na het voor de Tweede Kamer onbevredigende mestdebat van gisteravond wil een meerderheid het mestplan van demissionair minister van Landbouw Wiersma (BBB) van tafel hebben. De Kamer denkt dat dit plan slecht is voor de waterkwaliteit.

Een ruime meerderheid, 101 voor en 49 tegen, stemde voor het voorstel van de ChristenUnie. Opvallend is dat ook regeringspartij VVD voor stemde, die nog samen met BBB in het demissionaire kabinet zit.

Wiersma wil boeren de komende vier jaar meer mest uit laten rijden op plaatsen waar dat volgens haar kan zonder dat de waterkwaliteit verslechtert. Een groot deel van de andere ministers in het kabinet, onder wie BBB-minister van Waterstaat Tieman en de VVD-bewindspersonen, denken dat er juist meer meststoffen in het water terechtkomen.

Door het onderlinge conflict heeft het kabinet nog steeds geen besluit genomen. Dat terwijl het nieuwe mest- en waterbeleid voor de komende vier jaar volgens Europese afspraken per 1 januari moet ingaan. Daarbij moet Nederland laten zien dat het meer doet aan het verbeteren van het water in bijvoorbeeld sloten en oppervlaktewater.

Aan volgende kabinet

Het voorstel van de ChristenUnie houdt in dat het volgende kabinet het nieuwe mest- en waterbeleid gaat bepalen. Hierdoor lopen de mestregels van dit jaar volgend jaar nog even door, tot het nieuwe kabinet ermee aan de slag kan.

Voor boeren betekent dit dat zij voorlopig nog in onzekerheid zijn over wat zij de komende jaren wel en niet met hun mest mogen.

Hulp verlenen aan mensen die illegaal in Nederland verblijven wordt niet strafbaar. De Tweede Kamer heeft, zoals verwacht, met ruime meerderheid ingestemd met een 'reparatieplan' van demissionair minister Van Weel. Daardoor kunnen de twee asielwetsvoorstellen van oud-minister Faber (PVV) nu naar de Eerste Kamer.

De wetsvoorstellen, bedoeld om "het strengste asielbeleid ooit" in Nederland van de grond te krijgen, zijn maanden geleden al aangenomen door de Tweede Kamer. Maar er lag nog één los eindje, waardoor ze in de wacht stonden.

Een nipte meerderheid stemde in juli in met een wijzigingsvoorstel van de PVV. Daardoor wordt nu in het wetsvoorstel opgenomen dat illegaal verblijf in Nederland strafbaar is. Het idee is dat mensen zonder papieren dan sneller kunnen worden uitgezet.

Het CDA was eerst voor dat voorstel, maar trok zijn steun in toen duidelijk werd dat hulp aan mensen die illegaal in Nederland verblijven ook strafbaar zou worden. Ook de SGP had daar moeite mee. De christelijke partijen vreesden dat bijvoorbeeld kerken niet meer 'barmhartig' mochten zijn voor mensen die op straat zwerven.

Niet medeplichtig

Van Weel heeft nu een aangepaste tekst opgesteld, een zogeheten novelle. Daarin staat dat "deelnemen aan dit misdrijf, anders dan als pleger niet strafbaar" is. Met andere woorden: wie een bord eten of onderdak aanbiedt, wordt niet gezien als een medeplichtige.

Dat heeft het CDA over de streep getrokken om voor te stemmen, werd eerder deze week al duidelijk. En dat geldt ook voor de SGP.

Ook de PVV heeft voor gestemd, hoewel de partij liever had gezien dat hulp er wel onder zou vallen. Kamerlid Vondeling zei dat het belangrijk is dat de strafbaarstelling van mensen zonder verblijfsvergunning hoe dan ook doorgaat.

In totaal stemden 91 Kamerleden voor en 59 Kamerleden tegen.

Net voor kerst

GroenLinks-PvdA, D66, Partij voor de Dieren en ChristenUnie zijn niet positief over de strafbaarstelling van illegaliteit. Zij denken onder meer dat het plan onuitvoerbaar is en dat het personeel in de asielketen met meer werkdruk wordt opgezadeld.

Van Weel zei daar eerder op dat hij "geen grootschalige klopjachten" op illegalen verwacht. Hij ziet de strafbaarstelling als "een extra middel voor mensen die naar hun land terug moeten".

Door de goedkeuring zijn de twee asielwetsvoorstellen nog net voor kerst door de Tweede Kamer, zoals Van Weel wilde. Hij zei onlangs in Nieuwsuur dat er anders "een groot probleem" was. "Dan ben ik niet erg hoopvol dat een volgend kabinet wel wat aan migratie gaat doen."

Na een oproep van de Tweede Kamer heeft het demissionaire kabinet besloten een Nationaal Coördinator Geweld tegen Vrouwen en Huiselijk Geweld aan te stellen. Die moet gaan zorgen voor meer samenhang in het beleid rond bijvoorbeeld femicide. Dat beleid is nu te versnipperd, vindt ook het kabinet.

Bedoeling is dat instanties in Nederland beter gaan samenwerken en bij signalen van huiselijk geweld eerder ingrijpen, om moord op vrouwen te voorkomen. Ook moeten vrouwen via gps kunnen zien of hun ex, indien die een enkelband draagt, in de buurt dreigt te komen. In dat geval moet de politie een signaal krijgen.

Ook ziet het kabinet meerwaarde in het invoeren van een nationale hulplijn voor vrouwen, op termijn te bereiken onder nummer 116. Dit telefoonnummer moet ook als onafhankelijk doorverwijzingspunt gaan functioneren.

Spaanse aanpak

Onlangs reisde een delegatie ambtenaren naar Spanje om te zien wat Nederland van de aanpak daar kan leren. In Spanje wordt geweld tegen vrouwen al ruim twintig jaar serieus aangepakt.

"In Spanje is vooral het besef dat femicide geen natuurfenomeen is, maar iets dat je maatschappelijk moet bestrijden", zegt demissionair staatssecretaris Rutte van Justitie en Veiligheid. "Dat is daar in alle lagen van het land doorgedrongen."

Volgens Rutte lijkt de aanpak in Nederland op die van Spanje, maar wordt in Spanje "dieper en integraler" samengewerkt tussen de verschillende partijen in het systeem.

De Spaanse aanpak

De Spaanse aanpak van geweld tegen vrouwen werd in 2004 geïntroduceerd. In het verlengde van de bijbehorende wet werd in 2008 het ministerie van Gelijkheid opgericht.

Kern van de aanpak is dat geweld tegen vrouwen wordt gezien als structureel maatschappelijk probleem. Politie, maatschappelijke organisaties en de overheid werken samen om het tegen te gaan.

De aanpak combineert strafrecht, sociale ondersteuning en preventiebeleid. Er zijn gespecialiseerde rechtbanken voor gendergeweld, beschermmaatregelen zoals enkelbanden en een nationaal risicobeoordelingssysteem om het risico op herhaling in te schatten.

Sinds de introductie van deze maatregelen is het aantal moorden op vrouwen door (ex-)partners met zo'n 30 procent gedaald.

De Spaanse advocaat Lola Calderon, gespecialiseerd in familie- en strafrecht, is blij met de Spaanse aanpak. Door de wet is het probleem van huiselijk geweld volgens haar zichtbaarder geworden voor de buitenwereld. Daarmee draait de aanpak niet alleen om straffen, zegt ze. "Het gaat ook om het onderwijzen en waarschuwen van de samenleving."

Ze raadt Nederlandse beleidsmakers aan om werk te maken van specialisatie, zichtbaarheid en bovenal onderwijs. Zo kunnen rechtbanken zich specialiseren in gendergeweld en kan het onderwijs aan de slag met verschillende genderperspectieven, schetst ze.

Het Spaanse systeem heeft door de jaren heen al veel hervormingen gekend, vertelt Calderon. Ze wijst op een van de laatste hervormingen. "De agressor en het slachtoffer van gendergeweld kunnen geen gezamenlijke voogdij over hun kinderen hebben", vertelt ze. De dader kan zijn kinderen niet bezoeken en niet met hen communiceren.

Dat verschil met de Nederlandse aanpak viel ook staatssecretaris Rutte op. "In Nederland hechten we er maatschappelijk belang aan dat kinderen omgang met hun beide ouders blijven houden. We willen vechtscheidingen voorkomen. Dus veel familierechters sturen aan op contact tussen de scheidende ouders. Maar als er sprake is van intiem geweld, is dat levensgevaarlijk."

Wel is het zaak om zorgvuldig om te gaan met het beperken van contact tussen ouders en kinderen, ziet de Spaanse advocaat. "Vrouwen zouden dit kunnen gebruiken om voogdij te krijgen tijdens een vechtscheiding." In de praktijk wordt de wet volgens haar niet al te vaak misbruikt, maar het gebeurt wel.

Niet langer wegkijken

De Spaanse aanpak heeft de afgelopen twee decennia geleid tot een afname van gendergeweld en meer kennis over het onderwerp. Ook bij staatssecretaris Rutte. "Als een man die is getrouwd en twee dochters heeft, leefde ik eigenlijk in een illusie dat we in een zeer geëmancipeerd land leven", zegt hij. "Waarin geweld tegen vrouwen weliswaar voorkomt, maar een uitzondering is."

"We moeten eerlijk zijn", vervolgt hij. Hij wijst erop dat in Nederland iedere acht dagen een vrouw wordt vermoord. "Dat is gewoon onacceptabel. Daarmee doen we het echt niet beter dan andere landen. Dit kan beter, dit moet beter en we mogen niet langer wegkijken."

De burgemeester van de gemeente Westerwolde zegt dat demissionair minister Keijzer eerst iets moet doen aan de onveilige situaties voor het personeel op de buslijn voor asielzoekers voordat hij weer betaalde kaartjes gaat invoeren.

Burgemeester Velema vreest voor de veiligheid van chauffeurs en inwoners van de gemeente als Keijzer, die Asiel en Migratie in haar portefeuille heeft, haar eis doorzet dat asielzoekers voor het vervoer naar aanmeldcentrum Ter Apel moeten blijven betalen.

De gemeenten Emmen en Westerwolde hebben met het gratis vervoer juist een eind willen maken aan de overlast op de bus. Asielzoekers die veel gebruikmaken van de bus weigeren soms de ritprijs van 4,52 euro te betalen en misdragen zich.

In een brief vandaag aan de gemeente zegt Keijzer dat de gratis kaartjes per direct moeten verdwijnen, omdat ze anders het budget voor de buslijn intrekt. Eerder deze week zei ze ook al een streep door de gratis buslijn te willen zetten en anders de geldkraan dicht te draaien.

Geen goed signaal

Keijzer vindt de gratis kaartjes geen goed signaal naar bewoners die wel gewoon voor het openbaar vervoer moeten betalen.

Vandaag stuurde ze de gemeenten een brief waarin ze haar eis herhaalt. Velema zegt dat hij daar pas serieus naar kan kijken als Keijzer de consequenties van meer onveilige situaties oplost.

Het aantal incidenten op de busroute is toegenomen, en de incidenten worden steeds heftiger. Zonder extra maatregelen kan de veiligheid van chauffeurs, passagiers en inwoners niet worden gegarandeerd, zegt de gemeente. Ze hebben al meermalen aangegeven daar met Keijzer over in gesprek te willen.

Van het leefgeld

Een woordvoerder van de gemeente Westerwolde zegt opnieuw tegen de NOS dat ze bezig zijn met onderzoek naar andere manieren om het vervoer te financieren. Gedacht wordt om de kosten van het vervoer te betalen van het leefgeld dat asielzoekers persoonlijk krijgen, maar dat heeft even tijd nodig.

De gemeenten hebben de minister gevraagd daar op korte termijn met elkaar over in gesprek te gaan, maar daar is nog "geen antwoord op gekomen" van de minister.

Het toenemende aantal gevallen van vogelgriep in ons land is zorgelijk, maar er is geen direct gevaar voor de volksgezondheid. Dat zei demissionair minister Bruijn (VVD) van Volksgezondheid in een debat met de Tweede Kamer.

Ook landbouwminister Wiersma (BBB) maakt zich zorgen, maar zegt dat er al een flink aantal maatregelen is ingezet om verspreiding tegen te gaan. Ze wijst op de ophokplicht, afschermplicht en het tentoonstellingsverbod. Tegelijkertijd kan er nog een flink aantal uitbraken komen. "We maken een heel heftig vogelgriepseizoen door."

Voor vrijwilligers en medewerkers van dierenambulances die helpen dode vogels te ruimen komt incidenteel 100.000 euro beschikbaar, zo lieten de bewindslieden in het debat weten. De SP en de Partij voor de Dieren, die om geld voor de ruimingen hadden gevraagd, vinden dat bedrag mooi, maar roepen het kabinet opnieuw op met structureler geld te komen.

De medewerkers van dierenambulances en vrijwilligers waren in groten getale naar Den Haag gekomen om het debat vanaf de publieke tribune te volgen. Ze hebben het al maanden erg druk met het ruimen van dode dieren: alleen al dit jaar zijn er 29 uitbraken geweest van vogelgriep bij pluimveehouderijen, maar ook veel wilde vogels worden erdoor getroffen. Begin deze maand werd bekend dat ook een nest met kittens dood is gegaan door de vogelgriep.

Vaccineren

Een meerderheid in de Kamer ziet vaccinaties voor pluimvee als oplossing en vraagt het kabinet vaart te maken. Er zijn ook al proeven mee in ons land, maar de angst bestaat dat 'producten' van gevaccineerde dieren in het buitenland niet worden aangenomen.

Onder meer het CDA en de VVD willen dat Wiersma haar best doet om daar wat aan te doen. Veel pluimveeproducten gaan naar het buitenland. Wiersma is voorstander van het op grote schaal vaccineren. Maar ze ziet de problemen ook en denkt dat er nog "een stukje acceptatie" in de markt nodig is. Ze wil binnenkort een bijeenkomst met de handelspartners organiseren om daaraan te werken.

'Te veel dieren op een kluitje'

Volgens een aantal partijen in de Kamer, waaronder de Partij voor de Dieren, GroenLinks-PvdA en de SP, zijn de risico's van de bio-industrie een grote oorzaak van het toenemende aantal uitbraken en de verspreiding van vogelgriep.

Volgens PvdD-Kamerlid Kostic zijn er al een miljoen dieren vergast en zal dat aantal alleen maar toenemen. Kostic sprak van een groot gevaar voor de volksgezondheid. "Zolang er zoveel dieren in onze pluimveeindustrie op een kluitje zitten is het een tikkende tijdbom voor een pandemie." Kostic citeerde uit onderzoeken van wetenschapper Thijs Kuiken van de Erasmus Universiteit die daar al langer voor waarschuwt.

Ook GroenLinks-PvdA-Kamerlid Bromet hekelde de pluimveedichtheid. Ze vindt dat Wiersma daar niet genoeg tegen doet. "Maar ik heb alle wetenschappers aan mijn zijde." BBB-leider Van der Plas sprong voor Wiersma in de bres en sprak dat tegen. Volgens haar worden op pluimveehouderijen regels strikt nageleefd en komt het virus vooral van wilde vogels. Door de strikte regels in de bio-industrie komen mensen juist minder in aanraking met het virus, betoogde Van der Plas.

Toen D66-Kamerlid Podt de pluimveedichtheid in ons land "insane" noemde, wilde Bromet van haar weten of D66 in de formatie iets wil regelen voor het terugdringen van die dichtheid. En of er regels komen om varkenshouderijen en pluimveebedrijven verder uit elkaar te houden. "Het zou een insteek van D66 kunnen zijn", antwoordde Podt, die toevoegde dat ze de formatie niet in de plenaire zaal wil doen.

Knaagdierenbestrijding

Zorgen bij wetenschappers en ook Kamerleden zijn er ook over de verspreiding van het virus via ratten en muizen bij pluimveehouderijen. Zij kunnen door wilde vogels besmet raken en het virus de stallen in brengen. SGP-Kamerlid Flach wilde weten of het bestrijden van ratten en muizen nog een handje geholpen kan worden door een tijdelijke ontheffing van sommige bestrijdingsmiddelen.

Die tijdelijke ontheffing komt er volgens Wiersma niet. Pluimveehouders zijn volgens haar zelf verantwoordelijk voor de knaagdierenbestrijding, binnen de toegestane regels. Het is ook een zaak van goed opletten en bijvoorbeeld het voer goed afschermen, aldus Wiersma. En mocht er toch een plaag zijn, dan zijn er volgens Wiersma genoeg professionele bedrijven die aan knaagdierenbestrijding doen.

Meer dan vijftig maatschappelijke organisaties, waaronder Natuurmonumenten, de Vlinderstichting en de Parkinson Vereniging, maken zich grote zorgen over aangekondigde versoepelingen voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen. De Europese Commissie kondigde eergisteren een vereenvoudiging van de regels aan voor boeren en tuinders. Volgens de Commissie levert het een miljardenbesparing op voor boerenbedrijven en de overheid.

Maar de organisaties willen dat het Nederlandse kabinet zich gaat verzetten tegen de plannen. Ze zijn slecht voor de biodiversiteit en er zijn steeds meer aanwijzingen dat pesticiden een rol spelen bij het ontstaan van ziektes als parkinson, ALS en kanker. Dat zeggen ook wetenschappers.

Door de versoepeling van de regels krijgen sommige middelen sneller een toelating voor onbepaalde tijd. Stoffen die aantoonbaar giftig zijn, mogen ook nog langer gebruikt worden: de overgangstermijn waarbinnen ze afgebouwd moeten worden, wordt als het aan de Commissie ligt verlengd van achttien maanden naar drie jaar.

Daarnaast wordt het ook weer mogelijk om landbouwgif te spuiten met behulp van drones. De stoffen worden daardoor veel minder gericht verspreid. Met alle gevolgen van dien, zeggen de organisaties.

Verslechtering

"We hadden gehoopt op vooruitgang, maar we krijgen nu een verslechtering", zegt Petra van de Putten-Clauwens. Ze is 41 en heeft de ziekte van Parkinson. Ze overhandigde vanmorgen, samen met andere patiënten, een petitie aan Kamerleden die landbouw in hun portefeuille hebben.

Het is op dit moment niet een-op-een aan te tonen dat parkinson bij iemand veroorzaakt is door bestrijdingsmiddelen, maar de aanwijzingen voor een verband worden wel steeds sterker. De Nijmeegse professor Bas Bloem is ervan overtuigd dat de ziekte een wereldwijde pandemie wordt als we niets doen aan het gebruik van pesticiden. Ook zijn naam staat onder de brandbrief en de petitie.

Van de Putten-Clauwens heeft de voor parkinson kenmerkende tremor, maar heeft ook andere symptomen die minder zichtbaar zijn. Omdat ze veel moeite kreeg met concentreren en multitasken, moest ze stoppen met werken. Volgens haar worden zelfs nog jongere mensen dan zij getroffen door de snelst groeiende hersenziekte ter wereld.

Het Europees Parlement en de lidstaten moeten het voorstel van de Europese Commissie nog goedkeuren. Dat staat al gepland voor begin volgend jaar en daarom moeten de Tweede Kamer en het kabinet nú handelen, vinden de organisaties.

D66 en GroenLinks-PvdA hebben een motie ingediend waarin demissionair minister Wiersma wordt opgedragen om in Brussel te pleiten tegen de voorgenomen versoepeling. Het is de bedoeling dat er vandaag nog over de motie wordt gestemd.

Glyfosaat

In 2023 sprak de Tweede Kamer zich uit tegen het nog langer toestaan van het bestrijdingsmiddel glyfosaat, waarvan ook aanwijzingen zijn dat het ziekteverwekkend is. Maar de toenmalige landbouwminister Adema besloot de Kamer niet te volgen en zich te onthouden van stemming in de EU. Het middel is nog steeds toegestaan.

Zijn opvolger Wiersma (BBB) stelt zich tot nu toe op het standpunt dat niet onomstotelijk bewezen is dat de middelen gevaarlijk zijn. Maar D66-Kamerlid Podt vindt dat de minister het zekere voor het onzekere moet nemen en tegen moet stemmen. "Als wij als Kamer haar dat opdragen, dan heeft ze daar niet veel keus in."

Het ziet ernaar uit dat het voor boeren nog even onzeker blijft aan welke mestregels zij moeten voldoen. Het demissionaire kabinet wilde in een Kamerdebat, tot grote frustratie van verschillende fracties, niet duidelijk maken welke kant het opgaat.

De Tweede Kamer ging in debat met het kabinet over de knallende ruzie die daar is ontstaan over de nieuwe mestregels die minister Wiersma van Landbouw (BBB) op 1 januari wil laten ingaan. Ze moeten zowel voor schoner water zorgen als voor meer ruimte voor boeren om mest uit te rijden waar dat kan. Nederland voldoet nu al niet aan de waterkwaliteitseisen.

In de discussie staat Wiersma van Landbouw (BBB) tegenover de minister van Waterstaat Tieman (BBB), staatssecretaris van Waterstaat Aartsen (VVD) en de VVD-bewindspersonen in het kabinet. Die geloven volgens verschillende politieke bronnen niet dat het water schoner wordt als boeren meer mest mogen uitrijden.

De Kamer wilde weten waar de discussie in het kabinet inhoudelijk over gaat. Werkt het kabinet aan regels die het water inderdaad schoner kunnen maken, zoals Nederland binnen de EU heeft afgesproken? Of drukt Wiersma er een versoepeling doorheen waardoor het nieuwe kabinet voor vier jaar aan 'vervuilender' mestbeleid vast zit?

Geen antwoord

Op alle vragen wilden de drie bewindspersonen geen antwoord geven "omdat het kabinet nog bezig is met de besluitvorming en het maken van een goede belangenafweging", was het antwoord dat bij herhaling werd gegeven.

De ChristenUnie kon nog een oplossing bedenken, waar waarschijnlijk een meerderheid in de Kamer voor is. En dat is het demissionaire kabinet oproepen gewoon maar even helemaal niets te doen, zodat de mestregels van dit jaar doorlopen in volgend jaar. Het nieuwe kabinet kan dan de knoop doorhakken over de waterkwaliteit.

Daarover wordt later vandaag gestemd.

In 14 van de 32 gemeenten waarin de PVV in de raad was verkozen, is de fractie sinds de vorige gemeenteraadsverkiezingen niet meer dezelfde. PVV-raadsleden zijn daar opgestapt, overgestapt of een eigen fractie begonnen, vaak uit onvrede over het contact met de landelijke partij.

In zes van die gemeenten (Dordrecht, Emmen, Maastricht, Purmerend, Urk en Utrecht) heeft de PVV helemaal geen raadsleden meer. Van de 63 gemeenteraadszetels die de PVV in totaal had, zijn er twaalf verdwenen. Dat blijkt uit een inventarisatie van Nieuwsuur.

Vooral nadat de PVV-kandidatenlijsten voor de komende gemeenteraadsverkiezingen bekend werden, ontstond er veel rumoer. In bijvoorbeeld Nissewaard komen twee van de drie overgebleven raadsleden niet meer opdagen sinds ze weten dat ze niet herkiesbaar zijn.

In Venlo werd fractievoorzitter Donald Fijnje na acht jaar van de PVV-kieslijst gehaald, zonder toelichting. Hij besloot zich af te splitsen en een eigen fractie te beginnen. "Als je op deze wijze wordt weggezet, doet dat wat met een mens", zegt hij tegen Nieuwsuur. "Wilders doet mij en de mensen van Venlo tekort als je niet uitlegt waarom je die keuze maakt."

PVV-Kamerleden in Den Haag coördineren per regio wie er op de lokale lijsten komen, en op welke plek. Zo is Kamerlid René Claassen verantwoordelijk voor de kandidatenlijsten in Limburg. Hij zegt tegen Nieuwsuur niet te weten waarom Fijnje niet terugkeert op de kieslijst. "Ik zorg alleen dat het in goede banen wordt geleid, maar de keuze voor de kandidaten wordt door iemand anders gemaakt." Op de vraag of die persoon PVV-leider Geert Wilders is, antwoordt hij: "Dat zou zomaar eens kunnen."

Wilders wilde niet reageren op vragen van Nieuwsuur over de gemeenteraadsverkiezingen.

'Veel geschreeuw'

Deze week stopte ook het Heerlense PVV-raadslid Paul Hoogers. Hij stapt over naar Forum voor Democratie. Tegen dagblad De Limburger zegt hij zich niet te kunnen vinden in de landelijke lijn van de PVV. "De PVV is een lege huls geworden. Veel geschreeuw, maar er wordt niet geleverd."

In de gemeente Twenterand splitste Yvonne Spijker zich af van de PVV-fractie omdat ze lager op de kieslijst was gezet. "Ergens is het ook bevrijdend om opnieuw te beginnen", zegt ze tegen de regionale omroep Oost. "Bij de PVV heb je je aan de landelijke lijn te houden."

In Emmen stapte in augustus Klaas Bosma over naar een lokale partij nadat zijn collega eerder al was gestopt. "Ik had steeds meer moeite met het feit dat alles binnen de partij wordt bepaald door één man: Geert Wilders", zegt Bosma tegen RTV Drenthe.

Geen contact

Het schort vooral aan de communicatie tussen de landelijke partijtop en de lokale afdelingen, zegt Fijnje. Hij zegt zelden iets van Wilders te hebben gehoord over politieke plannen. "Ook de Tweede Kamerleden hebben geen contact met lokaal. Dat is heel vervelend. Het zou erg helpen als je met iemand vanuit Den Haag iets kon afstemmen."

Diezelfde ervaring had René Betsch, voormalig PVV-raadslid in Maastricht. Hij stapte in 2023 over naar een lokale politieke partij. "Ik heb in 2018 mijn eerste vraag uitgezet voor informatie vanuit Den Haag. Ik wacht nog steeds op het antwoord."

PVV won 63 raadszetels

De PVV doet sinds 2010 mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. In 2022 deed de partij in 32 gemeenten mee, en won toen 63 raadszetels. Ter vergelijking: het CDA, destijds de grootste landelijke partij, kreeg zo'n 1100 zetels.

Bij de verkiezingen in maart 2026 doet de PVV in ongeveer 40 gemeenten mee. De wens was 58.

Arnhem, Urk en Purmerend vielen na 2022 af. Opvallend, want in Arnhem protesteerden Wilders en de PVV tegen 'Arnhemmistan'. In Urk ging Wilders regelmatig op bezoek, maar toch verbrak de fractie de banden met de landelijke partij.

Contact tussen de landelijke PVV en de lokale afdelingen is er nauwelijks, zegt Betsch. "De partij bestaat op lokaal gebied alleen in naam. Je krijgt de naam PVV als merk mee. Er zijn maar een paar standpunten. De rest mag je zelf invullen, als het maar de lijn is van de PVV."

Er was altijd één moment dat Donald Fijnje wél iets hoorde van de partijtop. "Als Geert naar Venlo komt, dan wordt er gebeld: ga het even regelen. Anders wordt er gedreigd: dan kom je niet op de lijst."

Fijnje vindt dat de partij moet veranderen en een ledenstructuur moet krijgen. "Zodat je met je mede-PVV'ers op z'n minst kunt overleggen." Betsch beaamt dat. "Leden kunnen aangeven welke kant een partij op moet. Zo leg je je oor te luisteren bij je achterban. De PVV doet dat niet."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"Geert Wilders heeft de gemeenteraadsverkiezingen nooit erg serieus genomen. Het duurde jaren voordat de beweging in meer dan twee gemeenten meedeed. Wilders vreesde in die beginjaren vooral dat onervaren raadsleden problemen zouden opleveren voor de partij.

Ook nu nog is de deelname van de PVV, zeker voor een van de grootste fracties in de Tweede Kamer, zeer beperkt. Voor Wilders zijn de gemeenteraadscampagnes nog altijd vooral een uithangbord om zijn landelijke verhaal over migratie over het voetlicht te brengen.

Dat is ook nu de kritiek vanuit verschillende gemeentelijke PVV-fracties; Wilders heeft uiteindelijk weinig aandacht voor de mensen die lokaal voor de partij actief zijn."

Kijk ook deze analyse over hoe Geert Wilders zijn partij leidt:

In het kabinet is er al weken gedoe over en vanavond bespreekt de Kamer ze: de mestplannen van BBB-minister Wiersma van Landbouw. Vorige week berichtte de NOS dat er binnen het kabinet flinke onenigheid over is, gisteren besloot een Kamermeerderheid dat er met spoed een debat moest komen. Maar waar gaat het eigenlijk over?

Het draait allemaal om het achtste zogenoemde actieprogramma nitraatrichtlijn. Dit programma wordt elke vier jaar opnieuw vastgesteld, en moet ervoor zorgen dat er niet te veel stikstof uit de landbouw in het water terechtkomt. Het nieuwe programma dat demissionair minister Wiersma voorstelt, zorgt daar volgens deskundigen, waterschappen en ambtenaren onvoldoende voor. Toch wil ze het doorzetten.

Weerstand

Maar daar is binnen het kabinet weerstand tegen. Haar partijgenoot, minister van Waterstaat Tieman, die medeverantwoordelijk is, lag wekenlang dwars. Uiteindelijk gaf hij toe, volgens bronnen onder zware druk van de BBB-top, maar die partij ontkent dit. Zijn staatssecretaris, VVD'er Aartsen, gaf niet toe. Daardoor is er nog altijd geen besluit genomen, terwijl de nieuwe regels op 1 januari zouden moeten ingaan.

Wiersma wil met haar plannen de regels voor boeren versoepelen op plekken waar de waterkwaliteit goed is. Die boeren zouden mest en bestrijdingsmiddelen dichter langs sloten en water mogen gebruiken. Vanwege de slechte waterkwaliteit in ons land gelden daar nu nog ruimere bufferstroken. In sommige gevallen zouden boeren onder voorwaarden ook meer mest mogen uitrijden. "Neem maatregelen daar waar ze nodig zijn", is daarbij haar standpunt.

Kort na het aantreden van Tieman in de zomer kwamen de plannen van zijn Landbouw-collega Wiersma voor het eerst op zijn bureau. Hij heeft toen twee aanvullende eisen gesteld, over de waterkwaliteit en over overbemesting. Aan beide aanvullende eisen is niet voldaan.

Wel heeft Wiersma haar plannen nadien verder uitgewerkt. Ze heeft versoepelingen toegevoegd, zowel over hoeveel mest er op de bodem mag worden aangebracht als waar de regels gelden. Nadat de effecten hiervan waren berekend, kwam er een stroom van kritiek op gang. Hiermee heeft Wiersma volgens Tieman en Aartsen onvoldoende gedaan.

Laatste benen

In een document van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat uit november, in handen van de NOS, staat dat ambtenaren waarschuwen dat de waterkwaliteit door het programma "onvoldoende zal verbeteren en in veel gebieden zal verslechteren". Ook waarschuwen ze, op basis van experts, dat de uitstoot van stikstof door de plannen zal toenemen. Saillant is dat de Tweede Kamer dit document niet heeft gekregen.

Daarbij waarschuwen ook de Europese Commissie en de landsadvocaat voor grote problemen als de plannen van Wiersma doorgaan.

En daar is een aanzienlijk deel van de Kamer gevoelig voor. De formerende partijen D66 en CDA lieten vorige week weten niets te zien in de voorgestelde versoepelingen. CDA-leider Bontenbal zegt vandaag dat het debat erop wijst "dat het kabinet op zijn laatste benen loopt en dat de verhoudingen niet goed zijn". D66-leider Jetten zegt te hopen dat er geen grote besluiten worden genomen. "Dat is erg onverstandig." De vrees is dat als dit plan doorgaat, het nieuwe kabinet er voor vier jaar aan vastzit.

Verkeerde weg

GroenLinks-PvdA en de Partij voor de Dieren zijn ronduit boos over de plannen. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Bromet, die het debat heeft aangevraagd, zegt dat ze "verbijsterd" is door het "amateurisme". Kostic (PvdD): "Dit is gewoon de verkeerde weg". Maar er klinken ook andere geluiden aan de rechterzijde van de Kamer, namelijk dat dit veel te hoog wordt opgespeeld. Ondertussen is achter de schermen te horen dat er druk wordt gewerkt aan een compromis over de nieuwe richtlijn.

Vanavond, in het Kamerdebat genaamd 'Debat over de ruzie in het kabinet over mest', mogelijk meer daarover. Het debat begint rond 19.15 uur en naast Wiersma zijn ook Tieman en Aartsen erbij namens het kabinet. Overigens is de verwachting dat die laatste twee de kabinetsruzie niet willen meenemen naar de plenaire zaal van de Tweede Kamer, maar dat ze zich op de vlakte houden.

Live te volgen

Het debat is vanaf 19.15 uur live te volgen via een stream op NOS.nl

De pendelbus tussen Emmen en Ter Apel voor asielzoekers rijdt nog steeds gratis. Demissionair minister Keijzer van Asiel (BBB), die gisteren zei dat dat anders moet omdat ze vindt dat asielzoekers gewoon moeten betalen, baalt van dat gratis vervoer. Als de betrokken gemeenten de bus gratis blijven laten rijden, mogen ze zelf de kosten betalen, zegt Keijzer tegen de NOS.

De gemeenten zeggen tegen de NOS dat ze bezig zijn met onderzoek naar andere manieren om het vervoer te financieren, maar ze willen niet terug naar betaalde kaartjes op de bus.

Gisteren hekelde de minister het besluit van de gemeenten Westerwolde en Emmen om de buskaartjes gratis te maken. Keijzer vindt het oneerlijk tegenover andere bewoners en zei dat er een streep door het plan moet en dat asielzoekers gewoon voor de kaartjes moeten betalen.

Vanmorgen bleek de bus nog steeds gratis te pendelen, wat de vraag oproept wie er nu over gaat.

De gemeenten kondigden het gratis vervoer aan in de hoop een eind te maken aan de overlast op de bus. Asielzoekers die veel gebruikmaken van de bus, weigerden soms de ritprijs van 4,52 euro te betalen en misdroegen zich. Het aantal incidenten nam toe en de incidenten werden steeds heftiger.

Keijzer spreekt vandaag van een "heel vreemde situatie". Ze zegt dat er afspraken over de financiering zijn gemaakt. Volgens haar worden de kosten betaald uit een potje van Asiel en Migratie, haar ministerie. Ze roept de plaatselijke bestuurders op zich aan de afspraken te houden en de kaartjes niet gratis te maken. "Daar betaal ik in elk geval niet aan mee".

De minister moest voordat ze de NOS te woord stond eerst even laten uitzoeken in hoeverre ze wel over de kaartjes gaat.

Kijk hier hoe Keijzer vandaag reageert op de situatie:

Een woordvoerder van de gemeente Westerwolde zegt in een reactie tegen de NOS dat teruggaan naar aan de deur van de bus betaalde kaartjes geen optie is. "De minister wil dat er gewoon aan de deur wordt betaald maar de problemen die onze inwoners en buschauffeurs ervaren in het openbaar vervoer worden daarmee niet opgelost".

Volgens de woordvoerder gaan de gemeenten kijken of de kosten op een andere manier kunnen worden gedekt, door bijvoorbeeld leefgeld van asielzoekers in te houden. Ze willen daarover graag in gesprek met Keijzer, en nodigen haar uit om snel om tafel te gaan.

Ze willen dan ook graag met de minister overleggen hoe de overlast kan worden aangepakt. Een andere vorm van de financiering van het vervoer komt wat de gemeenten betreft dan ook op de agenda.

Een nipte meerderheid in de Tweede Kamer wil dat ons land zich aansluit bij het handelsverdrag tussen Europa en de Mercosur-landen. Over het verdrag tussen de Europese Unie en de Zuid-Amerikaanse landen Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay en Bolivia werd vorig jaar na 25 jaar onderhandelen een akkoord gesloten, maar Nederland heeft het verdrag nog niet ondertekend.

Vorig jaar stemde de Kamer nog tegen het verdrag, uit angst voor oneerlijke concurrentie. Zorgen waren er vooral om de Europese boeren. Nadat de EU het akkoord over het verdrag sloot benadrukte toenmalig minister Klever van Buitenlandse Handel dat het akkoord niet gelijk geldt voor Nederland en dat het eerst moet worden geratificeerd door alle leden van de EU.

De nieuwe Kamer steunt nu een voorstel van de VVD dat het demissionaire kabinet oproept het verdrag wel te ondertekenen, zodat de handel met Zuid-Amerika kan worden bevorderd. Het moet dan makkelijker en goedkoper worden om producten op elkaars markten te verkopen.

Voorrang op lithium

De EU is voor de vijf Zuid-Amerikaanse landen een van de grootste handelspartners. De handel tussen de EU en de Mercosur-landen is jaarlijks tientallen miljarden euro's waard en het akkoord beslaat een vijfde van de wereldeconomie. In de Zuid-Amerikaanse landen en de EU samen wonen zo'n 700 miljoen consumenten.

Wat regelt de EU-Mercosur-deal?

Het VVD-voorstel kreeg steun van 76 Kamerleden, terwijl 74 tegen stemden. Steun was er onder meer van D66, VVD, CDA en JA21. Ook Volt is positief, maar stemde nu tegen, omdat de partij nog een aantal vragen heeft over afzwakking van de ontbossingsverordening van de EU.

De zorgen van partijen die tegen stemmen gaan met name over de gevolgen van andere regels in Zuid-Amerika voor het klimaat en de vermeende oneerlijke concurrentie voor boeren in Europa. Volgens de Partij voor de Dieren zou Nederland met het ondertekenen van het verdrag "de deuren wagenwijd open zetten voor Zuid-Amerikaanse plofkip en kiloknallers". Ook vreest Kamerlid Theunissen "mensenrechtenschendingen en vernietiging van het Amazonewoud".

SP-Kamerlid Dobbe ziet het verdrag als een "neoliberaal verdrag" dat de "mogelijkheden voor multinationals om winsten te maken vergroot, ten koste van werknemers, boeren en het milieu". Het laat volgens haar zien welke "neoliberale kant dit land met D66 en VVD opgaat".

De Tweede Kamer wil veiligheidsgaranties van het kabinet voor de Joodse gemeenschap in Nederland na de terreuraanslag op bezoekers van een joods feest in Australië. De daders worden in verband gebracht met terreurgroep Islamitische Staat (IS).

In het wekelijkse vragenuurtje spraken Kamerleden hun afschuw uit over de aanslag. Zij hadden veel vragen voor demissionair minister van Justitie en Veiligheid Van Oosten.

"Het veiligheidsgevoel van de Joodse gemeenschap is tot een dieptepunt gedaald", zei VVD-Kamerlid Ellian. "Ik merkte de afgelopen dagen dat ze zo ontzettend bang zijn. Kan de minister garanderen dat het kabinet er echt alles aan doet?"

Ellian wil het liefst af van de lokale besluiten over wanneer er wel of niet bij Joodse bijeenkomsten of gebouwen mag worden gedemonstreerd. Hij vindt dat het leidt tot onzekerheid bij de Joodse gemeenschap, en wil dat wordt bepaald dat het gewoon niet mag.

Concertgebouw

Als voorbeeld noemde hij de demonstratie afgelopen weekend bij het Concertgebouw in Amsterdam vanwege het optreden van de Israëlische voorzanger Shai Abramson.

Burgemeester Halsema verbood de demonstratie voor het Concertgebouw. Maar de rechter besloot in een kort geding anders. Er werd afgesproken dat dertig demonstranten in stilte mochten protesteren bij het Concertgebouw. Uiteindelijk kwamen er zo'n 200 betogers op af. Ze riepen leuzen en staken rookbommen af. De politie hield 22 mensen aan, onder meer vanwege vuurwerkbezit.

Ellian: "De sfeer van haat die continu in stand wordt gehouden leidt tot deze onveiligheid. Wanneer zegt de minister 'het is klaar met deze sfeer'." De minister zei dat hij dit soort demonstraties niet kan verbieden omdat het juridisch niet zo is geregeld.

Schreeuwen en rellen

"Dit is dus wat 'globalize the intifada' betekent, en dat wordt ook op onze universiteiten rondgetetterd", zei JA21-Kamerlid Nanninga. De strijdkreet roept op tot wereldwijde opstand tegen Israël en is regelmatig te horen bij pro-Palestijnse demonstraties. "Zondag stond er bij het Concertgebouw weer een groep te schreeuwen en te rellen."

Het is aan politie en justitie of mensen worden vervolgd voor de uitingen bij een demonstratie, reageerde de minister. "Een oproep tot een pogrom keur ik ten enen male af. Daar hoef ik geen discussie over te voeren. We hebben daar een wettelijke basis voor gecreëerd."

Nanninga vroeg de minister waarom uitgerekend twee journalisten door de politie werden afgevoerd. Van Oosten antwoordde dat de politie dit voorval aan het onderzoeken is. Hij wil nog geen conclusies trekken.

Kabinet garandeert maatregelen

Hij garandeerde dat er "zichtbare en onzichtbare maatregelen" worden genomen bij Joodse gebouwen en bijeenkomsten waar dat nodig is.

Hij gaat zelf vanavond naar een Chanoeka-viering. "We zijn uiteraard voortdurend in contact met de Joodse gemeenschap en daar vragen wij ook regelmatig wat er nodig is", zegt Van Oosten. "Wij zullen voor een normaal bestaan voor hen in deze maatschappij op blijven komen."

BBB-leider Van der Plas wil weten of de overheid wel in het vizier heeft welke potentiële aanslagplegers er in Nederland zijn. "Ook mensen uit de moslimgemeenschap en landen als Qatar, Saudi Arabië en Egypte waarschuwen ons. Wij zijn gewoon te lief, zeggen die landen." IS is al verboden, Van der Plas wil vanwege internationale waarschuwingen ook een verbod op de Moslimbroederschap.

De minister rekent op een uitwisseling van informatie over gevaarlijke personen tussen geheime diensten. "En het dreigingsbeeld is niet voor niets 4", zei hij.

Hij kondigde aan dat de Wet verheerlijking terrorisme vanaf volgend jaar de mogelijkheid geeft om mensen te vervolgen die aanslagen verheerlijken zoals die van Hamas op 7 oktober 2023.

Geen direct verband

GL-PvdA en Denk maakten duidelijk dat zij geen direct verband zien tussen de pro-Palestijnse demonstraties en het toegenomen antisemitisme. "Kritiek op Israël is niet gelijk aan antisemitisme", zei Kamerlid Bromet. Denk-Kamerlid El Abassi wil weten hoe het staat met het oppakken van neonazi's en demonstranten die de Hitlergroet brengen.

Na het vragenuurtje stond de Kamer met een moment van stilte stil bij de aanslag in Australië.

Onderzoek naar erfelijke ziektes en ongewilde kinderloosheid mag van de Tweede Kamer ook gedaan worden met menselijke embryo's die daar speciaal voor zijn gekweekt. Een meerderheid heeft ingestemd met een wetsvoorstel daarover van D66 en VVD.

Het plan is niet onomstreden. Wetenschappers willen het graag, maar critici zien er een opmaat in naar designerbaby's of vinden het ethisch onjuist om leven te creëren en het vervolgens weer weg te gooien.

Na een hoofdelijke stemming bleken 90 Kamerleden voor het voorstel, en 59 tegen. Naast D66 en VVD stemden ook Kamerleden van GroenLinks-PvdA, SP, Partij voor de Dieren en Volt voor. Het CDA stemde verdeeld, maar in meerderheid voor.

Eerder waren er door die partij gewenste aanpassingen aangebracht in het voorstel. Fractievoorzitter Bontenbal zei voorafgaand aan de stemming dat zijn fractie ermee heeft geworsteld. "Wij voelen de zwaarte van deze keuze." CDA'ers mochten hun geweten volgen en individueel bepalen hoe ze zouden stemmen.

Wetenschappers mogen nu voor onderzoek alleen gebruikmaken van embryo's die zijn overgebleven na een ivf-behandeling. D66 en VVD hebben een verruiming van de wet voorgesteld, omdat onderzoekers graag willen kijken naar de ontwikkeling van embryo's direct na de bevruchting, in de eerste uren en dagen. Ze verwachten dat ze daarmee stellen kunnen helpen die het niet lukt om een kind te krijgen.

Vroegste stadium

De embryo's die na een ivf-traject overblijven zijn eigenlijk te oud voor dat soort fundamenteel onderzoek. Ze zijn al te ver ontwikkeld als ze na de reageerbuisbevruchting teruggeplaatst kunnen worden in de baarmoeder. Embryo's die er speciaal voor zijn gekweekt kunnen ook in dat vroegste stadium worden onderzocht.

Traditioneel zijn partijen met een religieuze achtergrond geen voorstander van dit soort medisch-ethische verruimingen. SGP en ChristenUnie zien ook het prille begin van het leven als beschermwaardig. Alleen God gaat daarover, vinden ze. Bij de behandeling van het wetsvoorstel zei SGP-Kamerlid Van Dijk dat we hierdoor twee soorten van leven gaan creëren: leven dat wordt beschermd en leven dat alleen dient als onderzoeksmateriaal en vervolgens wordt weggegooid.

Ook NSC, de partij van Pieter Omtzigt, was fel tegenstander van de verruiming. Die partij waarschuwde voor een glijdende schaal, omdat het de deur zou openzetten voor onderzoeken die kunnen leiden tot designerbaby's met door de ouders gewenste kenmerken. Maar NSC is na de verkiezingen uit de Kamer verdwenen, waardoor de verhoudingen veranderden.

Anders gaan denken

Het CDA was lang tegen, maar die christelijke partij is de laatste jaren anders gaan denken over dit onderwerp. In 2021 pleitte het wetenschappelijk bureau van het CDA al voor embryokweek, omdat er anders veel onderzoek naar nieuwe technologieën zou blijven liggen. Maar binnen de partij bleef het een gevoelig onderwerp.

CDA-Kamerlid Krul legde in het Kamerdebat uit dat hij een pril embryo nog steeds als beschermwaardig ziet, maar die beschermwaardigheid is voor hem anders dan wanneer een kind volgroeid is of volwassen. Je kunt aan een klompje cellen niet dezelfde waarde toekennen als aan een kind of een volwassene die relaties heeft met anderen, is zijn overtuiging.

Krul stelde wel een aantal aanpassingen voor, die werden gesteund door een meerderheid. Ook de initiatiefnemers D66 en VVD stemden voor. Daardoor worden onder meer de straffen verdubbeld voor onderzoekers die toch verder gaan dan de wet toelaat. Ook moet er gezocht blijven worden naar alternatieve onderzoeksmethodes.

Nederland is niet het enige land waar deze discussie speelt. Binnen Europa is embryokweek onder voorwaarden toegestaan in het VK, België, Zweden en Finland. Maar er zijn ook landen waar onderzoek op embryo's helemaal niet is toegestaan, ook niet op restembryo's. Dat verbod geldt nog in Duitsland, Italië en Oostenrijk.

Het initiatiefwetsvoorstel gaat nu naar de Eerste Kamer, die er ook nog over moet stemmen.

De steun van bondgenoten aan Oekraïne is op dit moment net zo belangrijk als aan het begin van de oorlog. Dat heeft de Oekraïense president Zelensky gezegd in een toespraak voor het Nederlandse parlement. Hij wees erop dat er "intensieve onderhandelingen" worden gevoerd over een vredesdeal.

Zelensky zei dankbaar te zijn dat hij weer in Nederland is. Hij sprak voor de vierde keer het Nederlandse parlement toe. Hij deed dat vanuit de plenaire zaal van de Tweede Kamer, waar ook de Eerste Kamerleden aanwezig waren. Hij zei te hopen dat hij Nederland de volgende keer kan bedanken voor de bijdrage aan vrede die er dan misschien is.

Sinds de start van de oorlog, in februari 2022, heeft Nederland voor 13,5 miljard euro aan militaire steun gegeven aan Oekraïne en zo'n 3,5 miljard aan andere zaken. Vorige week maakte het demissionaire kabinet bekend voor volgend jaar 700 miljoen euro extra vrij te maken. Zelensky bedankte nog eens uitdrukkelijk voor die steun.

Zelensky vindt dat "gerechtigheid centraal moet staan bij het beëindigen van de oorlog". Hij wil dat Rusland verantwoordelijk wordt gehouden voor zijn agressieve daden. "Ik denk dat u begrijpt wat wij voelen als het om gerechtigheid gaat", zei hij met een verwijzing naar de ramp met de MH17.

'Rusland moet betalen'

De Oekraïense president werd welkom geheten door de voorzitters van de Tweede en Eerste Kamer. Tweede Kamervoorzitter Van Campen noemde vandaag een belangrijke dag, omdat vandaag in het World Forum in Den Haag het oprichtingsverdrag voor een internationale commissie voor schadeclaims wordt getekend.

Deze commissie zal Oekraïense claims voor schadevergoedingen als gevolg van de oorlog in behandeling nemen en beoordelen. Ook gaat de commissie de hoogte van eventuele schadevergoedingen bepalen. Die zullen worden betaald uit een speciaal daarvoor opgericht fonds. De claims kunnen worden ingediend door particulieren, organisaties en overheidsinstanties in Oekraïne. "Rusland zal moeten betalen voor de schade die het land heeft veroorzaakt, zei Van Campen.

Eerste Kamervoorzitter Vos wees erop dat het volgende week Kerst is en dat ze hoopt dat er spoedig vrede is in Oekraïne. Ze zei dat "vrede in Oekraïne ook onze vrede" is.

Zelensky kreeg, net als de voorgaande keren, een langdurig applaus.

'Geen steun meer'

PVV-leider Wilders zei na de bijeenkomst nog eens dat Oekraïne wat hem betreft geen Nederlandse steun meer krijgt. Wat hem betreft wordt het land ook nooit lid van de NAVO of de Europese Unie. "Het is nu de beurt aan landen in Zuid-Europa", zei hij. Die landen hebben volgens hem nog amper bijgedragen.

Forum voor Democratie was als enige helemaal afwezig bij de toespraak voor het parlement. De partij wil niet meedoen aan wat ze "een verkapte steunbetuiging" aan Zelensky noemt.

Noot van de redactie:

In een eerdere versie van dit artikel stond dat onder anderen oud-minister Faber (PVV) en de BBB'ers Van der Plas en Vermeer niet hadden geklapt voor Zelensky. Bij nadere bestudering van de beelden bleek dat een onjuiste waarneming. Deze zin is uit het artikel gehaald.