Asielminister Bart van den Brink (CDA) is bereid "uiteindelijk" gemeenten te dwingen om opvangplekken voor asielzoekers te creëren. "Dat is wat de wet van mij vraagt. Gemeenten hebben samen met mij de opvangplekken te regelen", zegt de minister in Nieuwsuur.

De meerderheid van de gemeenten voldoet nu niet aan de afspraken uit de spreidingswet, de wet die de verdeling van asielzoekers regelt. Ruim honderd gemeenten bieden helemaal geen opvang.

Van den Brink stuurde deze week voor de tweede keer in korte tijd een brief aan alle gemeenten. Hij schrijft dat gemeenten die niet voldoende voortgang maken, onder toezicht worden gesteld door het ministerie.

Duizenden plekken tekort

Het ministerie en het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) proberen naarstig meer opvangplekken te regelen. Asielzoekerscentra zitten overvol. Op korte termijn heeft het COA 4500 plekken te weinig, oplopend tot bijna 8000 aan het eind van de zomer. Doordat locaties sluiten, moeten er de komende anderhalf jaar nog eens zo'n 38.000 plekken bij worden gevonden.

Vorige maand stuurde de minister al een brief naar de gemeenten "om duidelijk te maken wat mijn opgave is". Donderdag volgde de tweede brief. "Ik heb aan alle gemeenten laten weten hoe ze ervoor staan. En ik heb aan al die gemeenten gevraagd die tot nu toe te weinig leverden: Informeer ons over waarom dat is."

Dat informeren is de tweede stap in de zogenoemde interventieladder uit de spreidingswet. "Wat dan het vervolg gaat zijn, hangt af van wat gemeenten mij communiceren", zegt Van den Brink.

'Niet iets waar ik naar verlang'

De minister kan besluiten tot stap drie als gemeenten die geen plekken regelen "nog steeds 'nee' zeggen". Dat betekent dat een gemeente onder 'actief toezicht' van het ministerie komt. Bij de laatste stap, stap zes, wijst de minister zelf opvanglocaties aan en zijn gemeenten verplicht die te accepteren. "Dat is uiteindelijk wat de wet mij voorschrijft. We hebben dit met elkaar op te lossen."

Tot nu toe liet hij, naar eigen zeggen onbedoeld, onduidelijkheid bestaan over of hij bereid was tot dwang. "Het is niet iets waar ik naar verlang."

Gemeenten kunnen overigens ook onderling afspreken dat de ene minder asielzoekers opvangt, en de andere meer. Van den Brink: "Ik hoop dat gemeenten die bij hen de ruimte niet zien, met andere gemeenten in hun directe omgeving in overleg treden."

De minister erkent dat het "spannend" wordt of alle gemeentes aan hun taak zullen voldoen, maar denkt dat het "overgrote deel haar bestuurlijke verantwoordelijkheid neemt".

Nieuwsuur keek deze week naar de oorzaken en gevolgen van de problemen in de asielopvang:

Het kabinet geeft toe dat de timing van het bezoek van koning Willem-Alexander, koningin Máxima en premier Jetten aan president Trump "ongemakkelijk" is. Maar het kabinet ziet ook voordelen in de veelbesproken ontmoeting begin volgende week in Washington, zo maakte vicepremier Yesilgöz duidelijk op de wekelijkse persconferentie. "Er gaan veel deuren open die voor anderen gesloten blijven."

De minister van Defensie Yesilgöz verving op de persconferentie Jetten, die al is vertrokken naar de Verenigde Staten. Ze wilde niet zeggen of er in het kabinet discussie is geweest over het koninklijk bezoek. "Ik denk dat iedereen het ongemak ziet van de afgelopen weken", was haar diplomatieke antwoord. "Het gaat niet heel goed in de wereld."

Het driedaagse bezoek van het koninklijk paar aan de Verenigde Staten en vooral de uitnodiging van Trump aan de Nederlandse koning en zijn vrouw om te komen logeren leidt tot discussie. Een overnachting in het Witte Huis komt zelden voor, ook voormalig koningin Beatrix heeft er nooit geslapen.

Uit de koker van Trump

Had de koning dit ongebruikelijke verzoek niet beter kunnen afslaan, gezien de oorlog in het Midden-Oosten en de vijandige houding van Trump tegenover Europa? De logeerpartij komt uit de koker van Trump, die zich in juni zo welkom voelde bij zijn overnachting op paleis Huis ten Bosch tijdens de Haagse NAVO-top.

Premier Jetten, die alleen voor het diner is uitgenodigd, kreeg er de afgelopen weken vragen over en hij verdedigde het bezoek én de logeerpartij. Hij benadrukte dat de reis van het koningspaar al langer gepland was, dat er een "breder programma" was met kennismakingsbezoeken aan andere Amerikaanse staten en dat er ook Nederlandse bedrijven meereizen. "Er speelt wel heel veel meer dan alleen deze oorlog", aldus Jetten begin april.

De meeste politieke partijen, zoals D66, VVD, PVV en CDA, staan achter het bezoek. Ondanks alle politieke spanningen zijn de Verenigde Staten een belangrijke bondgenoot en moet Nederland er mede voor zorgen dat de Amerikanen in de NAVO blijven, vinden zij.

Zelfs de kritische oppositiepartij GroenLinks-PvdA kan zich vinden in het enige tijd geleden afgesproken bezoek. En, zegt GL-PvdA-Kamerlid Piri duidelijk: het bezoek is moeilijk af te zeggen. "We zijn een weg ingeslagen waaruit het moeilijk teruglopen is." Alleen oppositiepartijen Denk en de Partij voor de Dieren willen dat Willem-Alexander en Máxima en Jetten thuisblijven.

Partij voor de Dieren-leider Ouwehand eiste afgelopen dinsdag dat Jetten het bezoek afzegde. "Terwijl Trump dreigt om de hele Iraanse beschaving te vernietigen, gaan onze premier én de koning én de koningin op staatsbezoek om zoete broodjes te bakken met deze levensgevaarlijke autocraat", aldus Ouwehand.

Dinsdag was het achter de schermen bij ambtenaren best spannend of het koninklijk bezoek met goed fatsoen wel kon doorgaan. Trump had gedreigd de Iraanse beschaving te gronde te richten als Iran niet zou instemmen met de Amerikaanse eisen voor een einde van de oorlog. Inmiddels is een staakt-het-vuren afgesproken en is de reis daarmee minder risicovol geworden, is het idee.

Gesloten deuren

Het kabinet wil vooral de voordelen van het bezoek benadrukken, wordt duidelijk uit de antwoorden van Yesilgöz vandaag. Het woord "waardevol" nam ze meermaals in de mond, net als de "gesloten deuren die open gaan". Nederland heeft een kans om aan tafel te zitten met Trump en hem duidelijk te maken dat Nederland echt zijn best doet, zoals door bij te dragen aan de veiligheid van de straat van Hormuz. "Ik denk dat het een belangrijke boodschap is dat we concreet een planning maken."

Voor ongemakkelijke of pijnlijke situaties vreest Yesilgöz niet. Dat Trump na afloop op zijn sociale media zijn mening zal geven over het etentje is voorzien. "Dat is geen risico. Dat gaat gewoon gebeuren."

Er is een bestand tussen Iran en Amerika. Tenminste, dat was woensdag. Gisteren wankelde het alweer en wie weet hoe het er vanavond voor staat. Wat voor gevolgen heeft dit broze bestand en een eventuele opening van de straat van Hormuz voor Nederland?

Premier Jetten gaat volgende week samen met de koning en koningin op bezoek bij president Trump in het Witte Huis. Hoe zullen de gesprekken tussen Trump en Jetten verlopen?

Intussen debatteerde de Eerste Kamer over de regeringsverklaring van Jetten I. Hoe politiek werd het in de senaat?

En JA21 probeert de discussie over het openhouden van de gasputten in Groningen opnieuw aan te zwengelen.

Podcast

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Nederland is bezig met "planning" en "scenario's maken" om mogelijk bij te kunnen dragen aan beveiliging van de scheepvaart in de Straat van Hormuz. Dat zegt minister van Defensie Yesilgöz.

In samenspraak met bondgenoten en landen in de Golfregio wordt onderzocht wat er gedaan kan worden in de voor de olie- en gashandel belangrijke zeestraat ten zuiden van Iran. "We zorgen dat we er klaar voor staan", zegt Yesilgöz.

Ze benadrukt dat de uitkomst uiteindelijk ook kan zijn dat er geen Nederlandse militairen die kant op gaan. "Ik wil op geen enkele wijze uitstralen dat we nu militairen gaan sturen."

Bijvoorbeeld een mijnenjager

Eerder deze maand werd al duidelijk dat Nederland in principe bereid is militair bij te dragen in de Straat van Hormuz, waar nu nauwelijks schepen doorheen komen. Samen met 34 andere landen en onder leiding van het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk kijkt ons land naar de mogelijkheden.

Yesilgöz zegt vandaag dat de voorbereiding daarvan is begonnen. De Commandant der Strijdkrachten, de hoogste militair, is daartoe in Londen en er zijn Nederlandse militaire planners in Frankrijk.

Verder is tegen een aantal militaire eenheden alvast gezegd dat ze klaar moeten staan voor het geval dat en wordt geïnventariseerd welk Nederlands materieel er nodig zou zijn. Het kan bijvoorbeeld gaan om een mijnenjager of een ander marineschip.

Raketten over ons hoofd

Maar, zegt de VVD-minister, de situatie aldaar moet wel beter zijn dan nu met het broze staakt-het-vuren. "We gaan niet als de raketten over ons hoofd vliegen." Tegelijk hoeft het ook weer niet 100 procent veilig te zijn, want dan zijn militairen niet meer nodig, aldus Yesilgöz. "Het zal een omstandigheid zijn die risico's met zich meebrengt."

Ondertussen gaat het fregat Zr.Ms. De Ruyter aanstaande zondag richting Zuidoost-Azië. Het luchtverdedigings- en commandofregat gaat in ieder geval door de Rode Zee, om bij te dragen aan een internationale missie om de scheepvaart daar te beschermen.

Tijdens de reis wordt de veiligheidssituatie in het Midden-Oosten "nauwlettend in de gaten gehouden", meldt Defensie. "Waar nodig speelt Nederland eventueel in op de ontwikkelingen."

Er is al een Nederlands fregat in de oostelijke Middellandse Zee, de Zr.Ms. Evertsen. Dat schip vaart mee met het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle om EU- en NAVO-bondgenoten zoals Cyprus te beschermen tegen aanvallen vanuit Iran. Mocht de De Gaulle naar de Straat van Hormuz gaan, dan is het niet vanzelfsprekend dat de Evertsen meegaat, zegt Yesilgöz. Daar zal dan een nieuw besluit over genomen moeten worden.

Er komen strengere maatregelen om de illegale verkoop van vapes tegen te gaan, schrijft minister Hermans aan de Tweede Kamer. Ze wijst op nieuw onderzoek, waaruit naarvoren komt dat 87 procent van de vapers nog producten van de zwarte markt rookt.

Het gaat dan om vapes die in Nederland verboden zijn omdat ze een lekker smaakje hebben of een te hoog nicotinegehalte. Die zijn nog wel 'onder de toonbank' van fysieke winkels, of op sociale mediaplatforms en in webshops te vinden.

"Heel veel jongeren vapen en dat heeft enorm negatieve gevolgen voor hun gezondheid", zegt minister Hermans van Volksgezondheid. "Ik hoor over klaplongen en andere levensgevaarlijke longproblemen. Ook is er steeds meer bewijs over de relatie tussen vapen en kanker. Daarom hebben we bepaalde vapes verboden."

Wetswijziging

Het onderzoek is gedaan in opdracht van het vorige kabinet, dat ook al strengere maatregelen aankondigde. Hermans gaat daarmee door. Ze wil dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), die toezicht houdt op de verkoop van vapes, sneller kan ingrijpen.

De nieuwe minister werkt aan een wetswijziging, waardoor ook het in voorraad hebben van illegale vapes verboden wordt. Verder gaan de maximumboetes voor de illegale verkoop omhoog. Als een verkoper voor de eerste keer wordt gepakt, kost dat straks 2040 euro. Dat is 700 meer dan nu.

"Op die manier zorgen we ervoor dat minder jongeren door te vapen hun gezondheid in gevaar brengen", zegt Hermans. Het is haar een doorn in oog dat de illegale producten, die volgens het onderzoek vaak in China zijn geproduceerd, nog zo gemakkelijk te verkrijgen zijn.

De Staat gaat in hoger beroep in de Greenpeacezaak over de gevolgen van klimaatverandering voor Bonaire. Dat heeft het kabinet besloten. Na een "zeer zorgvuldige weging" zijn er volgens het kabinet "zwaarwegende (juridische) redenen" om de uitspraak voor te leggen aan het gerechtshof, zo staat in de brief aan de Tweede Kamer.

De rechter oordeelde in januari dit jaar dat de Nederlandse Staat onvoldoende heeft gedaan om de inwoners van Bonaire te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Ook zijn ze volgens de uitspraak achtergesteld bij inwoners van het Europese deel van Nederland.

Het kabinet heeft "bedenkingen" bij de juridische onderbouwing en de gevolgen die de rechter verbindt aan besluiten van de klimaatconferenties van de VN. Ook is het kabinet het niet eens met hoe de rechter emissies van internationale lucht- en zeevaart laat meewegen bij Nederlandse uitstootdoelen.

Zorgen inwoners

De uitspraak werd gezien als een overwinning voor Greenpeace, maar ook voor de inwoners van Bonaire, een bijzondere gemeente van Nederland.

Inwoners wijzen op het achteruitgaan van het koraal en de gevolgen daarvan voor visserij en duiktoerisme. Ook noemen ze de soms verzengende hitte, de hevigere regenbuien waardoor wijken onder water komen te staan en de kwetsbaarheid van cultureel erfgoed in laaggelegen gebieden, vlak bij de kust.

Het kabinet begrijpt dat de inwoners teleurgesteld zullen zijn door het hoger beroep. "Het kabinet hecht er sterk aan om uit te spreken dat zij oog heeft voor de zorgen die de inwoners van Caribisch Nederland hebben over klimaatverandering en deze uiterst serieus neemt", zo staat er in de brief.

Klimaatadaptatieplan

De overheid doet van alles aan duurzame energie, vergroening en het verduurzamen van woningen, zegt het kabinet, ook voor de eilanden. Er komt een "klimaatadaptatieplan" om ervoor te zorgen dat Caribisch Nederland "klimaatbestendig is, nu en in de toekomst". Ook in andere klimaatplannen is er nadrukkelijk aandacht voor Caribisch Nederland, zegt het kabinet.

De precieze juridische onderbouwing van het hoger beroep moet nog worden uitgewerkt, maar omdat er binnen drie maanden gereageerd moest worden kondigt het kabinet het beroep nu aan.

Boven drie gevoelige locaties in Nederland hebben vorig jaar drones gevlogen: de woning van prinses Beatrix in Lage Vuursche en de kazerne en goudkluis in Huis ter Heide. Dat schrijft het AD op basis van opgevraagde documenten.

De drie drones werden daar op 22 november gezien, valt te lezen in een overdracht die in het stuk wordt aangehaald. "KMAR en politie hebben de drones ook daadwerkelijk gezien. KMAR is er mee aan de slag gegaan." KMAR staat voor Koninklijke Marechaussee.

"We hebben er onderzoek naar gedaan, maar daar is niets uitgekomen", zegt een woordvoerder. "Er is ook niemand voor aangehouden."

Vliegvelden

In datzelfde weekend vlogen er op meer plekken drones, onder meer boven de militaire vliegvelden van Eindhoven en Volkel. Die laatste incidenten werden toentertijd door Defensie zelf naar buiten gebracht.

Die drone-incidenten veroorzaakten onrust, omdat er gedacht werd aan mogelijk dreiging uit Rusland. Dat is nooit duidelijk geworden. Probleem is volgens experts dat iedereen een drone kan gebruiken.

15 miljard euro

Bij Lage Vuursche ligt Kasteel Drakensteyn, waar prinses Beatrix woont. In Huis ter Heide zit het Landelijk Tactisch Commando van de Koninklijke Marechaussee, dat operaties door het hele land aanstuurt.

Daarnaast zit in Huis ter Heide een zwaar beveiligde kluis van De Nederlandsche Bank (DNB). Daar liggen voorraden bankbiljetten, munten en goudstaven. Bij elkaar zijn die zeker 15 miljard euro waard.

De woordvoerder van de marechaussee laat weten dat het risico van onbekende drones "de doorlopende aandacht" heeft. "We proberen verbanden te leggen, wat zit hier achter?"

Staatssecretaris Boswijk van Defensie spreekt van "een punt van zorg", maar benadrukt ook dat onduidelijk is van wie de drones waren en waarom ze daar vlogen. "Het kunnen bij wijze van spreken particulieren zijn geweest."

Volgens de CDA-staatssecretaris onderstrepen dit soort incidenten de urgentie om maatregelen te treffen tegen drone-dreiging. Boswijk denkt daarbij vooral aan betere detectiemethoden, want het opsporen van drones gaat nu lastig.

Tientallen lokale partijen met Pro in hun naam gaan de strijd met GroenLinks-PvdA aan vanwege de naam. Ze stappen naar de rechter als de Kiesraad de naam Pro voor de nieuwe fusiepartij toestaat, zegt Dario Castiglione, die namens vijftig lokale partijen de kar trekt.

Onder de vijftig zijn ook partijen die er wel mee kunnen leven, maar in zo'n vijftien tot twintig gemeenten zijn partijen bereid heel ver te gaan, waaronder ProVlissingen, ProVeenendaal en Pro Eindhoven.

De lokale partijen vinden het onbegrijpelijk dat GroenLinks-PvdA voor de nieuwe naam heeft gekozen, terwijl zij hem al veel langer gebruiken. Ze voelen het als een aanslag op hun identiteit.

Binnenkort beslist de Kiesraad of GroenLinks-PvdA zich voor de volgende Tweede Kamerverkiezingen als Pro mag registreren. De kans dat dat mag is groot omdat er in de landelijke politiek geen andere partijen zijn met die naam.

Maar als de naam van de Kiesraad mag, stappen de lokale partijen meteen naar de Raad van State om het aan te vechten, zegt Castiglione. Het is voor kiezers volgens Castiglione totaal verwarrend als er een landelijke partij is met dezelfde naam die al jaren in tientallen gemeenten bestaat, en in veel gevallen inhoudelijk ook voor iets heel anders staat.

Of zo'n rechtsgang goed uitpakt voor de lokale partijen is niet te zeggen, erkent Castiglione. Maar mocht GroenLinks-PvdA goedkeuring krijgen om landelijk als Pro door te gaan, dan is het nog maar de vraag of ze met die naam ook in alle gemeenten kunnen meedoen, zegt hij.

Zo'n 15 tot 20 lokale partijen willen zich hardnekkig verzetten en zullen zelf de naam niet wijzigen. Als er dan twee partijen in één gemeente met dezelfde naam mee willen doen, moet het gemeentelijk stembureau beslissen en daar wordt waarschijnlijk gekeken wie het langst geregistreerd staat.

Ook provinciaal probleem

Ook bij de verkiezingen voor provinciale staten stuit GroenLinks-PvdA op een probleem: in Zeeland is een partij die ProZeeland heet. Robert Brunke liet die naam al in 2019 registreren.

Brunke acht de kans groot dat GroenLinks-PvdA achter het net vist. Hij heeft het idee dat GroenLinks-PvdA zich verkeken heeft op de situatie. "Op zijn diplomatiekst gezegd vind ik het amateuristisch hoe dit gaat."

GroenLinks-PvdA liet eerder weten met de lokale partijen in gesprek te gaan en te hopen er dan uit te komen. Brunke: "Ik heb nog niets van ze vernomen. Mochten ze komen praten, dan zijn ze welkom. Als ze maar niet denken dat wij hier de naam van onze partij gaan wijzigen".

Castiglione, actief voor ProVeenendaal, nam zelf contact op met het partijbureau van GroenLinks-PvdA. Er staat nu een afspraak voor eind van deze maand.

Hij vraagt zich af wel wat hij met zo'n gesprek kan bereiken. De naam ProVeenendaal staat, en dat blijft zo. "Wij zijn niet links en niet rechts en staan met deze naam al langer voor lokale pragmatische politiek. We hebben niets met de landelijke GroenLinks-PvdA te maken. Het zou van arrogantie getuigen als ze denken dat wij zomaar even gaan buigen".

Het valt hem op dat diverse lokale GroenLinks-PvdA-afdelingen hun naam op de site en in debatten al hebben aangepast. Zo voeren ze in Groningen sinds kort de naam PRO Groningen.

Dat kan zonder officieel verzoek tot nieuwe registratie helemaal niet, zegt Castiglione, die de indruk heeft dat lokale partijen dat op verzoek doen van de landelijke partij. Castglione vindt dat flauw. "Denken ze echt dat ze met hun grote beweging dit gewoon maar even kunnen doen?"

Al met al denkt hij dat de gang van zaken nog wel "een staartje kan krijgen".

Een woordvoerder van de fusiepartij zegt in een reactie dat de partij de zorgen van sommige lokale partijen met "Pro" in hun naam begrijpt, en daarover de komende tijd met hen in gesprek gaat. "We hebben er vertrouwen in dat we er in goed overleg uitkomen", aldus de woordvoerder.

Nog steeds is bijna de helft van de vrouwen die zwanger en werkend of werkzoekend zijn, vermoedelijk slachtoffer van zwangerschapsdiscriminatie. Dat blijkt uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Werkgevers mogen zwangerschap, moederschap of een kinderwens geen rol laten spelen bij personele beslissingen, zoals het aannemen van iemand, promotie, beloning, het wijzigen van contracten of ontslag. Maar dat gebeurt dus wel.

Onderzoeksbureau SEO becijferde dat 44 procent van de zwangeren op het werk of tijdens de zoektocht naar een baan waarschijnlijk een vorm van dergelijke discriminatie heeft meegemaakt. Daarmee zijn de cijfers de afgelopen jaren vrijwel gelijk gebleven. In 2020 lag het aandeel op 43 procent.

Het onderzoek

SEO heeft een enquête gehouden onder 1156 vrouwen die in de afgelopen vier jaar zijn bevallen en tijdens de zwangerschap werkten of werk zochten. De vrouwen kregen concrete werksituaties voorgelegd die volgens de wet verboden zijn, zonder dit te vermelden. Vrouwen die aangaven zo'n situatie te hebben meegemaakt, werden aangeduid als 'vermoedelijk gediscrimineerd'.

Zwangerschapsdiscriminatie speelt vooral een rol bij sollicitaties en bij beslissingen over het verlengen of omzetten van tijdelijke contracten. Ongeveer de helft van de solliciterende vrouwen uit het onderzoek kreeg vermoedelijk te maken met discriminatie.

Bij een op de tien sollicitanten noemde de werkgever de zwangerschap zelfs ronduit als reden om de procedure te beëindigen. Nog eens 10 procent vermoedt dat de zwangerschap de reden was voor een afwijzing. Verder lopen vrouwen promotie, salarisverhoging of opleidingsmogelijkheden mis vanwege zwangerschap of pril moederschap, aldus de onderzoekers.

'Tijd voor een trendbreuk'

Minister Vijlbrief van SZW noemt het van groot belang dat vrouwen en mannen gelijk behandeld worden op de arbeidsmarkt. "Dat er geen vooruitgang is (...) laat wederom zien dat op dit gebied nog behoorlijke stappen te zetten zijn." Hij zegt in gesprek te gaan met werkgevers- en werknemersorganisaties over de mogelijkheden om zwangerschapsdiscriminatie tegen te gaan.

Vakbond FNV heeft laten weten een meldpunt te openen voor zwangere vrouwen die discriminatie ervaren. Met het meldpunt wil de vakbond ervaringen bundelen om druk op de werkgevers en de politiek op te voeren. "De cijfers liegen niet", zegt FNV Vrouwen-bestuurder Lisa Viktorsson. "Het is tijd voor een trendbreuk."

In de Tweede Kamer leven grote zorgen over de toename van het aantal mensen met verward of onbegrepen gedrag, en vooral ook over het uitblijven van oplossingen. Dat bleek tijdens een debat in de Kamer. Inspecties concludeerden een paar maanden geleden dat de zorg tekortschiet en dat dat tot gevaarlijke situaties leidt.

Vorig jaar kreeg de politie een recordaantal meldingen binnen van bijna 170.000, gemiddeld 465 meldingen per dag. De mensen over wie de meldingen gaan, kampen vaak met een drugsverslaving en psychische problemen, en veroorzaken overlast.

De politie komt hierdoor niet aan andere taken toe, zien ook Kamerleden. De zwaarste eenheid van de politie, die is opgericht om op te treden bij gijzelingen en terreur, is de afgelopen jaren ook vaker nodig geweest bij de meldingen.

Burgemeesters sloegen herhaaldelijk alarm vanwege de problemen. Bij het Leger des Heils, dat opvang biedt aan mensen met milde problemen, belanden steeds vaker mensen met zware problematiek. De organisatie waarschuwt dat het risico op geweld steeds verder toeneemt. Ook op de spoedeisende hulp komen vaker mensen terecht die daar niet geholpen kunnen worden.

Versnipperd

De aanpak is te veel versnipperd en moet centraler worden geregeld, benadrukten veel partijen in het debat. Bijna twee jaar geleden kwam een parlementair onderzoek al tot die conclusie.

Vorig jaar eiste een ruime Kamermeerderheid dat het kabinet met maatregelen zou komen, waaronder het afdwingen van betere informatie-uitwisseling tussen instanties, meer woon(zorg)plekken en uitbreiding van het aantal wijk-ggz's. Dat er vandaag vier bewindspersonen bij het debat aanwezig waren, laat volgens VVD-Kamerlid Wendel zien hoe versnipperd de aanpak ook is over de ministeries.

Politie ontlasten

Het kabinet werkt aan een wet waarmee mensen die verward gedrag vertonen en een strafbaar feit plegen verplicht psychische begeleiding zouden moeten krijgen. Maar de meeste partijen vinden dat de aanpak van de problemen daarnaast te langzaam gaat.

Onder meer GroenLinks-PvdA, Groep Markuszower en JA21 zien dat ook de coalitiepartijen hun zorgen uiten, maar begrijpen niets van de voorgenomen bezuinigingen op de geestelijke gezondheidszorg. Veel meer mensen zouden daar beter en langduriger geholpen moeten worden, in plaats van korter of helemaal niet.

Volgens de minister van Langdurige Zorg Sterk (CDA) gaat het niet om bezuinigingen, maar wil het minderheidskabinet "minder meer gaan uitgeven" en "de groei in de zorg bijsturen" omdat het stelsel anders onhoudbaar wordt. Er zijn nu al wachtlijsten en die mogen niet oplopen, aldus Sterk.

Diverse partijen zijn er niet gerust op en willen het commissiedebat van vandaag binnenkort plenair voortzetten. Daarin willen sommige Kamerleden met voorstellen komen om de bezuinigingen terug te draaien.

Alle partijen benadrukken dat de politie snel ontlast moet worden. De politie is geen oppas, vatte BBB-Kamerlid Van der Plas samen.

"Er zijn dingen niet goed gegaan. Dat ligt aan mij. Ik heb het onhandig gedaan." Met die woorden trok minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp het boetekleed aan tegenover de Tweede Kamer. De bewindsman ligt sinds vorige week onder vuur over de manier waarop hij alsnog de bezuiniging wil terugdraaien op UNRWA, de VN-organisatie die noodhulp biedt in de Palestijnse Gebieden.

Sjoerdsma kreeg twee weken geleden een meerderheid voor zijn begroting door steun van de rechtse oppositiepartijen zoals JA21. Die stemden voor, omdat in de begroting de subsidie voor UNRWA werd afgebouwd van 19 naar 11 miljoen euro. Dat was nog een besluit van het vorige kabinet, omdat de VN-organisatie te nauwe banden zou onderhouden met terreurorganisatie Hamas.

Maar een paar dagen later liet de minister de Kamer weten dat hij toch nog dit jaar 8 miljoen euro extra wilde overmaken naar UNRWA. Hij verwees daarbij naar het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet, waarin de intentie staat om de samenwerking met die organisatie, onder voorwaarden, weer te herstellen.

Poets gebakken

Dat schoot een groot deel van de Kamer in het verkeerde keelgat. "Dan krijg je het gevoel dat je een poets wordt gebakken", zei fractievoorzitter Eerdmans van JA21 vanmorgen in een commissiedebat over de kwestie. "Als dat vaker gebeurt? Daar doet JA21 niet aan mee." Het kabinet is afhankelijk van oppositiepartijen, omdat de coalitie geen meerderheid heeft.

Volgens veel partijen probeert Sjoerdsma (D66) van twee walletjes te eten. Met het herstellen van de subsidie zou hij juist weer linkse oppositiepartijen willen paaien, die hij nodig heeft om in de Eerste Kamer een meerderheid voor zijn begroting te krijgen. Maar ook GroenLinks-PvdA, met een grote fractie in de senaat, is niet te spreken over de manier waarop Sjoerdsma met de volksvertegenwoordiging omgaat. "Je kan niet een beetje shoppen", zei Kamerlid Kröger.

De minister ontkent dat er sprake is van kwade opzet. "Ik wilde transparant zijn, maar ik heb het tegenovergestelde bereikt. Dat reken ik mijzelf aan", ging hij door het stof. Na de stemming over de begroting ontstond onduidelijkheid of het kabinet de afspraak uit het regeerakkoord nog zou nakomen en die onduidelijkheid wilde hij wegnemen, zei Sjoerdsma.

Hij sprak van een dilemma, omdat hij recht wilde doen aan het coalitieakkoord en tegelijkertijd zijn begroting door de Tweede Kamer wilde krijgen. Bovendien is de situatie in Gaza nog steeds rampzalig. "UNRWA speelt daar een onvervangbare rol bij het verstrekken van noodhulp. Die rol kan op dit moment niet overgenomen worden door anderen."

Treurnis

JA21 en SGP dienden een motie van treurnis in tegen Sjoerdsma, omdat hij met zijn optreden "een deuk" zou hebben veroorzaakt in de samenwerking tussen Kamer en kabinet. Als die volgende week wordt aangenomen, hoeft de minister niet weg, maar het is wel een waarschuwing van de Kamer. Onduidelijk is nog of die 'gele kaart' een meerderheid zal krijgen.

Of UNRWA inderdaad dit jaar weer het volledige subsidiebedrag krijgt, wordt overigens pas in september duidelijk. Sjoerdsma wil het regelen in de zogeheten najaarsnota, een update van de begroting. Daar moet het parlement dan opnieuw mee instemmen.

Minister Vijlbrief (Sociale Zaken) wil het Arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof) tegen het licht houden. Hij start een onderzoek naar de werking van het fonds na grote kritiek van werkgevers, werknemers en ook Tweede Kamerleden. Zij vinden dat met de reserves uit het fonds geen andere dingen mogen worden gefinancierd.

Afgelopen jaren verhoogden verschillende kabinetten de arbeidsongeschiktheidspremie om andere gaten op de begroting te dichten. De reserves in het fonds liepen daardoor op tot 39 miljard euro. Toch wil het huidige kabinet de premie nog verder verhogen.

"Je moet uitkijken dat het draagvlak voor het stelsel vervalt", zei Vijlbrief in een commissiedebat met Tweede Kamerleden. "Daarom denk ik dat het verstandig is om transparant te zijn over hoe de relatie tussen de premie en uitkering ligt en wie er zeggenschap over heeft."

'Premie is een melkkoe'

Kritische Tweede Kamerleden noemden de premie in het debat "verkapte loonbelasting" en "een melkkoe". ChristenUnie-Kamerlid Don Ceder maakte een vergelijking met een verzekeraar "die woekerpremies rekent, de premie verder verhoogt en intussen de polis versobert".

Vijlbrief vindt ook dat de arbeidsongeschiktheidspremie nu als een soort belasting wordt gebruikt. "De vraag is: is dat gewenst?", zo vroeg hij zich openlijk af. "Of wil je terug naar een systeem waarbij er veel meer een koppeling is tussen uitkering en lasten, en waar er ook veel meer zeggenschap zou kunnen zijn voor werkgevers en werknemers?"

'Geen gratis pot met geld'

Meerdere partijen vinden het extra pijnlijk dat het kabinet heeft voorgesteld om het mes te zetten in de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, terwijl de reserves zo groot zijn. "Net als de verhoging van de AOW-leeftijd gaat dit niet lukken", zo dreigde onder meer Edgar Mulder van de PVV.

Vijlbrief waarschuwde de Kamerleden dat het fonds geen "gratis pot met geld is". De arbeidsongeschiktheidspremie is één van de inkomsten van het rijk, waarmee andere zaken zijn gefinancierd. Het verlagen van de premie betekent volgens Vijlbrief dat het begrotingstekort stijgt, waardoor Nederland in principe niet meer aan de Europese begrotingsregels voldoet.

Het kabinet zet het plan om de AOW-leeftijd versneld te verhogen, nog niet definitief bij het grof vuil. Er moet eerst een alternatief worden bedacht om de stijgende kosten van de vergrijzing te betalen. Zoveel is duidelijk geworden na een debat in de Eerste Kamer, waar een grote meerderheid voor een voorstel van GroenLinks-PvdA was om het plan van tafel te halen.

D66, VVD en CDA hebben in hun coalitieakkoord afgesproken om de AOW-leeftijd één op één te koppelen aan de stijging van de levensverwachting. Met andere woorden: als mensen gemiddeld één jaar langer blijven leven, moeten ze ook één jaar langer doorwerken.

Dat is anders dan nu het geval is. In 2019 hebben het kabinet, werkgevers en vakbonden na veel gedoe het Pensioenakkoord gesloten. Daarin is juist afgesproken dat als de levensverwachting met één jaar zou stijgen, mensen acht maanden langer moeten doorwerken.

Veel verzet

Het plan van het nieuwe kabinet voor de versnelde verhoging leidt tot veel verzet. GroenLinks-PvdA-senator Rosenmöller zei gisteren nog maar eens dat het Pensioenakkoord overeind moet blijven. Hij wees erop dat destijds al was afgesproken dat de kosten voor de vergrijzing hierdoor betaalbaar zouden worden.

Groenlinks-PvdA wijst erop dat de "houdbaarheid van de AOW" sinds 2019 juist "is verbeterd" doordat de economie harder is gegroeid en dat het plan dus geschrapt moet worden. De motie in de Eerste Kamer werd mede ondertekend door onder anderen BBB, ChristenUnie, PVV, Partij voor de Dieren en Forum voor Democratie.

Premier Jetten erkent dat de weerstand groot is. Hij zei gisteren in het debat dat duidelijk was dat het versneld verhogen van de AOW-leeftijd zowel in Tweede als in Eerste Kamer als "middel an sich niet op een meerderheid kan rekenen". Daarom is een maand geleden, na debat met de Tweede Kamer, al afgesproken om pas op de plaats te maken en de versnelde verhoging nog niet vast te leggen in een wet.

Nieuwe voorstellen

Maar, zei Jetten gisteren in de Eerste Kamer, er komt wel degelijk een groot probleem aan. Zoals D66-senator Van Meenen gisteren voorrekende: waar vroeger negen burgers voor één AOW'er betaalden, zijn dat er nu nog twee. "Dat dwingt ons dus ook om te kijken via welke alternatieve routes dat zou kunnen worden vormgegeven", aldus Jetten, die beloofde dat de twee ministers van Sociale Zaken "richting de zomer met nieuwe voorstellen zullen komen".

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken nam gisteravond in het tv-programma Pauw en De Wit ook nog geen afscheid van het plan: "Als je dat opschrijft in een regeerakkoord, dan doe je dat uit volle overtuiging". Tegelijkertijd zei hij dat hij het eigenlijk al van tafel heeft gehaald na het debat in de Tweede Kamer, een maand geleden. "Ik heb al gezegd: ik kom voorlopig niet met een wet."

Hij wil nu eerst in overleg met onder meer de sociale partners. Maar daar ligt op dit moment een hindernis De vakbonden zijn woedend over het plan. FNV, CNV en VCP gaan op de Dag van de Arbeid, 1 mei, actie voeren. Of ze daarna eventueel wel weer met het kabinet om de tafel willen, is nog de vraag.

De minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen is samen met minister van Justitie en Veiligheid David van Weel in Marokko voor een tweedaags bezoek. Dat Berendsen heeft gekozen voor Rabat als zijn eerste bestemming buiten de EU, moet onderstrepen hoe belangrijk de banden met het Noord-Afrikaanse land zijn voor het kersverse kabinet-Jetten.

De keuze voor Marokko is volgens Berendsen vooral ingegeven door de nieuwe geopolitieke situatie in de wereld. Door de oorlog in het Midden-Oosten zijn de banden tussen de VS en de andere NAVO-bondgenoten verder onder druk komen te staan. "Het zijn de grootmachten van de wereld die nu vooral de taal van de macht laten klinken. Wij moeten met veel partners kijken hoe we kunnen samenwerken om in zo'n wereld de dingen die wij belangrijk vinden te kunnen beschermen," zegt hij tegen NOS.

Migratie

De samenwerking op het gebied van migratie is volgens minister Van Weel sterk verbeterd in de afgelopen drie jaar. Vooral het terugnemen van uitgeprocedeerde asielzoekers gaat volgens hem stukken beter dan voorheen. "Het aantal documenten dat door Marokko wordt afgegeven om staatsburgers terug te laten keren, is in de afgelopen jaren gestaag toegenomen. Jaarlijks keren er nu honderden afgewezen asielzoekers terug", zegt Van Weel.

Vóór 2023 was de relatie tussen Nederland en Marokko nog flink bekoeld. Marokko verstrekte nauwelijks reisdocumenten waarmee afgewezen Marokkaanse asielzoekers vanuit Nederland kunnen terugkeren. Dat dit nu wel gebeurt, is volgens Van Weel een duidelijk signaal dat beide landen goede banden onderhouden.

Bestrijding criminaliteit

Een ander terrein waarop er veel vooruitgang is geboekt. is de bestrijding van de georganiseerde misdaad. In mei wordt er in de Tweede Kamer gestemd over een uitleveringsverdrag met Marokko dat in 2023 is ondertekend door de toenmalige minister van Justitie, Dilan Yeşilgöz en haar Marokkaanse ambtgenoot.

Ook zonder verdrag levert Marokko in sommige gevallen al verdachten uit aan Nederland. Zo werd er in februari nog een verdachte van een schietpartij in Rotterdam uitgeleverd. Volgens Van Weel zou een verdrag de samenwerking met Marokko op dit gebied verder kunnen versterken. "In de afgelopen jaren zien we een toename in het aantal uitleveringsverzoeken over en weer."

Er is nog onduidelijkheid rondom de uitlevering van verdachten met zowel de Nederlandse als Marokkaanse nationaliteit. De regel is in Marokko dat het geen Marokkaanse staatsburgers uitlevert, ook als ze in het bezit zijn van een Nederlands paspoort. Van Weel wil geen uitspraken doen over de vraag of dit inmiddels wel gebeurt.

De mogelijkheden om beslag te leggen op geld en bezittingen van criminelen was een ander belangrijk punt in het gesprek dat Van Weel vandaag met zijn Marokkaanse ambtgenoot Abdellatif Ouahbi heeft gevoerd. In de toekomst moet het mogelijk worden om in Marokko gestald geld in beslag te nemen van in Nederland veroordeelde criminelen.

Westelijke Sahara-standpunt

Voor Marokko is vooral het Nederlandse standpunt over het conflict in de Westelijke Sahara een belangrijk thema. Het gebied ten zuiden van Marokko is volgens Rabat onlosmakelijk onderdeel van het Marokkaanse grondgebied. Aan de andere kant is er de Polisario, een onafhankelijkheidsbeweging die streeft naar een eigen staat.

Sinds de jaren 90 wordt er binnen de Verenigde Naties onderhandeld over een oplossing voor dit gewapende conflict. In december 2025 heeft Nederland tijdens een bezoek van de Marokkaanse minister van Buitenlandse Zaken, Nasser Bourita, nogmaals zijn steun uitgesproken voor een Marokkaans plan dat het conflict zou moeten oplossen.

Volgens dit autonomieplan zou de Westelijke Sahara een grote mate van zelfbestuur kunnen krijgen, op voorwaarde dat het gebied definitief bij Marokko hoort. "Nederland vindt dat de lokale bevolking recht heeft op zelfbeschikking, dat zij hun eigen toekomst kunnen bepalen. Tegelijkertijd zien we dat het plan dat Marokko heeft neergelegd een proces heeft opgestart dat echt voor een oplossing kan zorgen", zegt minister Berendsen.

Handel

Door de oorlog in het Midden-Oosten en de wereldwijde energiecrisis is er vanuit Europa nu nog meer interesse in de duurzame energie die er in Marokko wordt opgewekt. In de afgelopen vijftien jaar heeft het Noord-Afrikaanse land flink ingezet op zonne-energie en zijn er vergevorderde projecten voor de duurzame productie van waterstof.

Het is dan ook geen toeval dat het bezoek van de ministers wordt afgesloten met een bezoek aan de containerhaven van Tanger. Nu het vrachtverkeer in de Perzische Golf en de Rode Zee is ontregeld, wordt er hier in Marokko verwacht dat deze haven een nog belangrijkere rol gaat spelen in het mondiale vrachtverkeer.

Alleen als er harde afspraken komen, gaat de Tweede Kamer akkoord met 2 miljard euro subsidie voor Tata Steel. Daarmee kan het kabinet nu door met de onderhandelingen met het bedrijf, bleek in een debat in de Kamer.

Het Indiase Tata zelf trekt 4 miljard euro uit voor de vergroening van de staalproductie in IJmuiden. Met het geld moet Tata, waar ongeveer 11.000 mensen werken, op een schonere manier staal gaan maken. Het is de bedoeling dat er van kolen op gas wordt overgestapt en na 2030 op waterstof. De CO2-uitstoot moet fors naar beneden.

Tata kreeg van de plaatselijke toezichthouder, de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, al meerdere boetes vanwege te hoge uitstoot, waarvan onlangs nog een van 2,4 miljoen euro. Omwonenden dienden eind vorig jaar een claim in vanwege gezondheidsschade die door het RIVM werd vastgesteld.

Miljarden belastinggeld steken in een bedrijf dat vervuilt en voor gezondheidsproblemen zorgt in de regio, ligt voor veel partijen gevoelig. Maar zorgen om werkgelegenheid en het verlies van een belangrijke industrie zijn er ook. En als de staalproductie om milieuredenen zou stoppen, is in Nederland wel milieuwinst behaald maar verplaatst het probleem zich naar elders in de wereld, zeggen partijen.

'Maatwerkafspraken'

Najaar 2025 sloot het toenmalige kabinet een voorlopige overeenkomst met Tata Nederland en het Indiase moederbedrijf. Een zogeheten maatwerkovereenkomst moet later dit jaar definitief worden. Daarin moeten harde afspraken komen over het dichtgaan van de meest vervuilende productieonderdelen en het vergroenen van de rest van het bedrijf.

GroenLinks-PvdA, Partij voor de Dieren, Volt en SP zijn kritisch en vertrouwen het niet. Partij voor de Dieren-lid Kostic begrijpt niet dat de overheid zo veel geld in het bedrijf wil steken. Ze wees op kinderen in de omgeving van IJmuiden die ziek zijn, de hoge CO2-uitstoot, het eerdere liegen van het bedrijf over stoffen en het lekken van oude fabrieken. Ze sprak van een "Tata morgana".

Volt-leider Dassen vroeg zich af waarom de overheid "2 miljard in een zwart gat zou steken". Ook haalde hij "meer dan honderd economen" aan die de subsidie een slecht plan vinden. Ze vrezen dat het bedrijf na de verduurzaming niet meer levensvatbaar is omdat groene energie in ons land duurder is dan elders. D66 wil hardere afspraken met Tata, zodat de overheid kan afdwingen dat het bedrijf meer gaat doen wat betreft de gezondheid. En het CDA wil meer garanties dat Tata ook in fase 2 van het plan, na 2030, echt op waterstof overstapt.

Maar al met al is een meerderheid, waaronder BBB, JA21, VVD, PVV en CDA en D66, voor doorgaan met de onderhandelingen. Daarbij wijzen ze vooral op het belang van de werkgelegenheid voor ons land en het belang van de industrie. Zo vond BBB-fractievoorzitter Vermeer dat je het verdienmodel voor ons land niet moet onderschatten en ons land "nu eenmaal niet alleen kan draaien op boswachters en accountmanagers". Wat ook belangrijke beroepen zijn, voegde hij er haastig aan toe.

Minister van Klimaat en Groene Groei Van Velthoven zei te begrijpen dat een meerderheid eerst "bindende" afspraken wil met Tata, alvorens met geld in te stemmen. Maar ze kon nog weinig antwoorden geven op de wensen en vragen van Kamerleden hoe de afspraken er precies uit komen te zien . Volgens Van Velthoven denkt Tata zelf na over het sluiten van twee vervuilende fabrieken. Maar concrete afspraken zijn er nog niet en dat duurt nog wel even, zei ze. "Ik heb niet binnen een maand een brief voor u hoe die afspraken eruitzien", zei Van Velthoven tegen de Kamer.

Aan de kritische partijen vroeg ze toch ook om begrip: uiteindelijk kunnen met het geld echt stappen naar groener staal worden gemaakt, zo zei ze.

De "verharde retoriek" die de Amerikaanse president gebruikt, brengt een oplossing in het Midden-Oosten "verder uit het zicht". Dat is de reactie van premier Jetten op het dreigement van Trump op sociale media dat "een hele beschaving vanavond zal sterven".

Jetten (D66) zegt "zorgen" te hebben over geluiden dat de VS en Israël civiele infrastructuur in Iran dreigen aan te vallen. Onder meer spoorwegen, bruggen en energiecentrales worden daarbij genoemd.

Kaders internationaal recht

"Het aanvallen van civiele infrastructuur past niet binnen de kaders van het internationaal recht", zegt Jetten. Dreigen daarmee is "niet behulpzaam", maar de premier benadrukt dat de dreigementen (nog) niet zijn waargemaakt. "Ik mag hopen dat het bij teksten blijft, en niet tot daden komt de komende nacht."

Vannacht loopt de door Trump gestelde deadline af voor Iran om akkoord te gaan met Amerikaanse voorwaarden voor een einde aan de oorlog. Mocht het zover komen dat er burgerinfrastructuur wordt aangevallen door de VS of Israël, dan zal Nederland dat veroordelen. De VN en de EU hebben gisteren gezegd dat dergelijke aanvallen illegaal zijn.

Kans benutten

"Elke vorm van aanvallen van civiele infrastructuur is onacceptabel", zegt de premier. "Dus als dat plaatsvindt aankomende nacht of de komende dagen dan is het niet zo moeilijk om daar een standpunt over in te nemen."

Volgende week staat een bezoek van het koningspaar en de minister-president aan de VS gepland. Dat gaat volgens Jetten "vooralsnog" gewoon door.

"Het is een ideale kans om over verschillen van inzicht met elkaar te spreken", aldus de premier. "Over het belang van het internationaal recht, het belang van stabiliteit in het Midden-Oosten, en dat moment zullen we dan ook zeker benutten."

Internationale reacties

Internationaal wordt er door regeringsleiders vrij weinig op de uitspraken van Trump gereageerd. De Canadese premier Carney liet wel van zich horen en roept op om de Iraanse civiele infrastructuur niet aan te vallen. Hij zegt te verwachten dat alle partijen in het conflict het internationaal recht respecteren.

VN-mensenrechtenchef Türk wijst erop dat het aanvallen van burgers een oorlogsmisdaad is. Als Trump zijn dreigementen uitvoert, komt dat volgens Türk neer op "de ernstigste misdaden" onder het internationaal recht. Hij roept de internationale gemeenschap dan ook op om aan te sturen op de-escalatie. Secretaris-generaal van de VN Guterres zegt verontrust te zijn door de woorden van Trump.

In de VS reageren Democratische politici met afschuw op de dreigementen van Trump. Senator Schumer noemt de president een "extreem ziek persoon", de Democratische Afgevaardigden Crow noemt de oproep een oorlogsmisdaad.

Het in januari opgestapte Republikeinse Congreslid Marjorie Taylor Greene roept op om Trump tijdelijk zijn bevoegdheden te ontnemen. Ze was eerst bevriend met Trump, maar nam vorig jaar publiekelijk afstand van hem.

Een groot deel van de Tweede Kamer heeft geen behoefte aan de taalgids met "inclusieve woordenlijst" van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het kabinet is het met de Kamer eens dat deze niet nodig is, bleek tijdens een debat.

In de gids staat bijvoorbeeld dat de woorden mannen en vrouwen beter vervangen kunnen worden door 'cisgender mannen' en 'cisgender vrouwen', althans in een context waarin ook gesproken wordt van cisgender, transgender of non-binaire personen. Vluchtelingenprobleem kan volgens de gids beter opvangprobleem of woningnood worden genoemd.

De ambtenaren van het zogenoemde OCW Programma tegen Discriminatie en Racisme willen met de taalgids met "niet-neutrale" woorden invloed uitoefenen op het onderwijs en de maatschappij, zeiden verschillende fracties die bezwaar maakten.

Staatssecretaris van Onderwijs en Emancipatie Tielen (VVD), die naar de Tweede Kamer was geroepen, wilde zo ver niet gaan maar vindt de taalgids overbodig. Zij zei dat de ambtenaren van OCW professioneel genoeg zijn om zonder lijst "zorgvuldig, gelijkwaardig en begrijpelijk" te communiceren.

Tielen: "Dit roept bij mij een gevoel van betutteling op. Het is goed om over taalgebruik te praten, maar zo'n lijstje is niet nodig. Van mij mag dit de kast in."

Adviezen en richtlijnen

GeenStijl berichtte afgelopen vrijdag over de taalgids voor intern gebruik op het ministerie. Die is volgens de schrijvers bedoeld om "gelijkwaardigheid ook via onze taal te bevorderen". In de gids staan adviezen en richtlijnen voor woordgebruik dat de voorkeur heeft.

Het heeft volgens de schrijvers de voorkeur 'zwart' met een hoofdletter te schrijven als het gaat over culturele identiteit of geschiedenis, zoals Zwarte muziek of Zwarte emancipatiestrijd. De aanduiding Gouden Eeuw maakt de geschiedenis mooier dan hij is, zeggen de schrijvers, dus 17de eeuw is beter.

Er staan woorden in die specifiek in het onderwijs of de museumwereld worden gebruikt, wat tot het werkterrein van het ministerie behoort. Laaggeletterd moet worden vervangen door basisgeletterd. En zien, kijken of horen door merken, waarnemen en ervaren. Er staan ook woorden in onder de algemene thema's 'Gender & lhbtiq+ en Inclusiviteit'.

Jij-dag

De Kamerleden noemden allemaal voorbeelden uit de lijst die hen het meest dwarszaten. Bijvoorbeeld dat Vader- en Moederdag vervangen moeten worden door Jij-dag. Of dat Westerse beschaving een ongewenste uitdrukking is vanwege het koloniale verleden.

Staatssecretaris Tielen liet zich niet verleiden om op alle voorbeelden in te gaan, maar zei wel lachend dat zij zelf door de lijst in de knel zou kunnen komen. "Als je het allemaal heel letterlijk neemt, mag ik mezelf niet eens powervrouw meer noemen, en dat wil ik juist graag wel blijven doen."

De taalgids kostte 40.000 euro en bestaat nu een jaar, zei Tielen. Tijd om dit weer eens tegen het licht te houden, vindt zij. Zij is het met Kamerleden eens dat de achterblijvende leesvaardigheid en het taalbegrip van leerlingen een hogere prioriteit heeft.

De fracties die bezwaar maakten waren FVD, PVV, JA21, BBB, VVD, SGP, ChristenUnie en het lid Keijzer. Grootste oppositiefractie GL-PvdA en regeringsfracties D66 en CDA lieten zich in het debat niet horen.

Staatssecretaris Van Bruggen van Justitie overweegt toch om erotische content te verwijderen van de tablets die sommige gevangenen krijgen. Ze probeert daarmee tegemoet te komen aan bezwaren van Tweede Kamerleden. De tablets met softporno worden bij wijze van proef uitgedeeld aan gedetineerden die geen dagbesteding hebben vanwege personeelstekort en daardoor de hele dag op hun cel zitten.

Maar de Tweede Kamer wil helemaal af van de tablets, omdat die "ontoelaatbare veiligheidsrisico's" met zich zouden meebrengen. Een meerderheid steunde vandaag een motie van regeringspartij VVD om er binnen drie maanden mee te stoppen. Onduidelijk is nog of de staatssecretaris daar gehoor aan geeft.

De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) gaat de proef versneld evalueren en als daaruit blijkt dat het aanbod op de tablets versoberd kan worden, wil de staatssecretaris met de Kamer in gesprek. In een brief aan het parlement schrijft ze: "Gezien de discussie over soft erotische content en de definitie daarvan zou een uitkomst van de evaluatie bijvoorbeeld kunnen zijn om deze content te verwijderen." De evaluatie komt begin juni.

Code zwart

Vorige week liet Van Bruggen weten dat ze door wil met de proef, omdat door de inzet van de tablets gevangenisafdelingen open kunnen blijven die anders gesloten zouden moeten worden. Vorig jaar lukte het op die manier om honderd cellen extra in gebruik te houden. Door de inzet van de tablets is er minder personeel nodig.

Het personeelstekort heeft geleid tot 'code zwart' in het gevangeniswezen. Veroordeelden worden bijna standaard vervroegd vrijgelaten, om capaciteit vrij te spelen.

De gedetineerden die meedoen aan de proef worden één keer per dag gelucht en zitten verder op hun cel. Om het gebrek aan dagbesteding te compenseren, krijgen ze een tablet die afgesloten is van het internet. Wel staan er verschillende programma's op, op het gebied van onderwijs en entertainment. Onder die laatste categorie valt ook erotische content.

'Ongepaste luxe'

Van Bruggen benadrukt dat de programma's op de tablets wel een volwaardige vervanging van de dagbesteding moeten zijn, want het nuttig bezighouden van gedetineerden is een wettelijke verplichting. Toch vindt de Tweede Kamer het uitdelen van de tablets "ongepaste luxe". Ook zijn de Kamerleden bang dat de gevangenen ermee toch contact kunnen maken met de buitenwereld.

In haar brief gaat Van Bruggen in op het scenario dat de proef gestopt wordt. Er is volgens haar dan geen andere keuze dan cellen te sluiten, wat ze niet wil. "Het uit de sterkte nemen van capaciteit en het daarmee nog verder onder druk zetten van de tenuitvoerlegging van opgelegde straffen en maatregelen acht ik vanuit oogpunt van slachtoffers en samenleving onwenselijk", waarschuwt ze.

De Nederlandse staat gaat bezwaar maken tegen de beloningen aan de top van KLM. Dat zegt minister van Financiën Heinen. Hij wil tijdens de komende aandeelhoudersvergadering een punt maken van de stijgende bonussen voor de directie. Nederland is aandeelhouder van KLM en moederbedrijf Air France-KLM.

Vorige week kwam het jaarverslag van KLM over 2025 naar buiten, waaruit blijkt dat topvrouw Marjan Rintel vorig jaar ongeveer 30 procent meer kreeg dan het jaar ervoor. Haar beloning kwam uit op bijna 1,6 miljoen euro, vooral door hogere variabele bonussen en aandelen. Rintels basissalaris is 600.000 euro.

'Verkeerd signaal'

"Ik vind dit echt ongepast", zegt Heinen bij RTL. "Juist nu de uitdagingen groot zijn, moet je terughoudend zijn. Als je een offer vraagt van je personeel, dan moet je dat samen dragen. De top geeft hiermee het verkeerde signaal af."

Op papier boekte KLM vorig jaar weer een goede omzet en winst, na enkele slechte jaren door de gevolgen van de coronacrisis. Wel was er in de praktijk veel onrust bij het dochterbedrijf van Air France-KLM.

Zo stonden KLM en de vakbonden meerdere malen voor de rechter vanwege aangekondigde stakingen van het grondpersoneel. Dat personeel staakte uit onvrede over de nullijn die KLM aanvankelijk wilde aanhouden in cao's.

'Goed jaar'

Dat de topvrouw er vorig jaar 30 procent bij kreeg heeft verschillende oorzaken, zei een woordvoerder van de luchtvaartmaatschappij vorige week. Het variabele deel van het salaris hangt af van het wel of niet behalen van vooraf afgesproken doelen.

Een deel van deze doelen voor Rintel gaan over KLM, een ander deel over moederbedrijf Air France-KLM. "Vooral Air France-KLM kende vorig jaar een heel goed jaar", aldus de woordvoerder.

Dat haar totaal op 1,59 miljoen euro uitkomt, heeft te maken met een beloning in aandelen van moederbedrijf Air France-KLM, waarvan de koers vorig jaar steeg door de betere resultaten.

Op de vragen die de staat kan gaan stellen op de aandeelhoudersvergadering wil de woordvoerder desgevraagd niet vooruitlopen. De vergadering is op 23 april.

Als het kabinetsplan om de AOW-leeftijd sneller te verhogen van tafel moet, omdat een meerderheid in de Eerste Kamer het er niet mee eens is, "dan liever vandaag dan morgen." Dat zei D66-senator Van Meenen vanmorgen in een debat met het nieuwe kabinet.

In de pauze van dat debat in de Eerste Kamer verduidelijkte Van Meenen, die deel uitmaakt van de coalitie, dat hij geen energie wil steken "in middelen die het niet gaan halen". Dan wil hij liever snel in gesprek met de oppositie over ander middelen om de kosten van de vergrijzing te betalen. Welke middelen dat zouden kunnen zijn, daar wil hij nog niet op vooruitlopen.

De Eerste Kamer debatteert nog de hele dag en avond over de regeringsverklaring van het minderheidskabinet-Jetten. In de Tweede Kamer is daar eerder al over gesproken en ook daar was de verhoging van de AOW-leeftijd een heikel punt. Er werd een motie aangenomen van de SGP en Groep Markuszower om de maatregel te verzachten voor bijvoorbeeld mensen met een zwaar beroep.

'Plan moet van tafel'

In de Eerste Kamer liggen de politieke verhoudingen anders. De coalitie heeft daar maar 22 van de 75 zetels. De grootste partij is GroenLinks-PvdA en die wil vanmiddag een motie indienen die verder gaat dan verzachten: het plan moet helemaal van tafel. Senator Rosenmöller zei vanmorgen dat hij de coalitieafspraken over de AOW-leeftijd "oneerlijk" en "onbetrouwbaar" vindt, omdat ze haaks staan op het pensioenakkoord uit 2019.

Van Meenen reageerde daarop in de pauze: "Ik kan ook tellen en ik zie dat die motie waarschijnlijk een meerderheid gaat krijgen." Hij vindt dat het kabinet dan snel in gesprek zou moeten gaan met de oppositie over een andere manier om zijn doel, het betaalbaar houden van de toenemende vergrijzing, te halen.

"We zien allemaal dat er een probleem is met de kosten van de AOW", stelt Van Meenen. "Waar vroeger nog negen burgers voor één AOW'er betaalden, zijn dat er nu nog twee. Dus dat gaat fout. En ik pleit ervoor dat we dat debat, op voorwaarde van de erkenning van het probleem, met elkaar gaan voeren." GroenLinks-PvdA heeft al laten weten bereid te zijn om over alternatieven te praten.

De twee andere coalitiefracties in de Eerste Kamer, VVD en het CDA, hebben nog niet laten weten hoe zij tegen de AOW-motie van GroenLinks-PvdA (straks Pro) aankijken. Van Meenen zei dat het uiteindelijk aan het kabinet is om een besluit te nemen. Later vanmiddag krijgt premier Jetten het woord.