Binnen de BBB is groot verzet ontstaan tegen de koers van de partij en het besluit om Mona Keijzer als partijleider af te wijzen. Een groep van zestig prominente BBB'ers heeft een brief aan het partijbestuur geschreven waarin de terugkomst van Keijzer wordt gevraagd en allerlei maatregelen worden voorgesteld om de partij te reorganiseren.

De brief is opgesteld door onder anderen Provinciale Statenleden, Eerste Kamerleden, gedeputeerden en medewerkers van de Tweede Kamerfractie. Onder de ondertekenaars zijn ook voormalige Kamerleden en bewindslieden, zoals Gijs Tuinman, Nicki Pouw-Verweij, Gouke Moes en Eddie van Marum.

De brief bevat een opsomming met stevige kritiek: "democratische processen" hebben geen "borging", er is geen professionele organisatie en bestuur, de koers wordt te veel bepaald door de korte termijn en de actualiteit en er is geen ruimte voor interne tegenspraak. Verder constateren de opstellers dat "individuele posities" prevaleren boven het "bredere partijbelang".

Opvolger

Er is grote ontevredenheid over het vertrek van Keijzer, eind vorige maand. De voormalige minister en vicepremier van de BBB in het kabinet-Schoof besloot als zelfstandig Kamerlid verder te gaan. Ze deed dat een paar dagen nadat bekend was geworden dat Kamerlid Henk Vermeer was aangewezen als opvolger van partijleider Caroline van der Plas.

"Een dieptepunt", vinden de BBB-prominenten het vertrek. "Niet vanwege een inhoudelijke koerswijziging, de koers behoort immers aan de leden - maar vanwege het proces dat heeft geleid tot de keuzes rond het partijleiderschap."

In de brief wordt gevraagd om Keijzer terug te halen door middel van onafhankelijke mediation. Ook moet er een onafhankelijke evaluatie van de gang van zaken komen.

'Kamp-BBB'

De ondertekenaars zeggen in de brief dat ze niet kiezen voor "persoonsgerichte framing of interne tegenstellingen". "Dit is geen kwestie van kampen of individuen. Wij zijn het kamp-BBB."

Het is niet de eerste keer dat prominente BBB'ers het partijbestuur een brief sturen met stevige kritiek. Dat gebeurde vorige maand ook nadat de partij in een persbericht had bekendgemaakt dat Vermeer het leiderschap overnam van Van der Plas.

Het bestuur maakte de keuze voor Vermeer naar verluidt omdat Van der Plas erop vertrouwde dat hij haar lijn zou voortzetten. Gehoopt werd dat de partij met Vermeer aan de leiding geen PVV-light zou worden, valt binnen de partij te horen.

De opstellers hebben naar eigen zeggen gehoord dat ze een gesprek krijgen met het partijbestuur. Het bestuur is nog niet bereikbaar voor commentaar.

De gasputten in het Groningenveld blijven dicht. Dat zei minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei (D66), die over de Nederlandse gasvoorraden gaat.

Zij reageerde in een Kamerdebat over energie op het pleidooi van JA21 en andere partijen om de gasputten niet definitief met cement dicht te gooien. Zij willen het gas als noodvoorraad achter de hand houden. Directe aanleiding is de oorlog in het Midden-Oosten.

"Na vele jaren leed hebben we een duidelijke belofte gedaan aan de Groningers", zei Van Veldhoven. "Voor de betrouwbaarheid van de overheid is het heel belangrijk dat we daaraan vasthouden. Laten we de onzekerheid bij de Groningers niet opnieuw aanwakkeren." Zij verwees ook naar de parlementaire enquête en de conclusies die daar zijn getrokken.

Kamerlid Van den Berg (JA21) zei dat het zijn partij uitsluitend gaat om extreme noodgevallen. "Als er vanuit de VS en vanuit Noorwegen problemen ontstaan met de gaslevering, dan hebben wij gewoon echt geen mogelijkheden meer." Meer dan de helft van de Nederlandse gasimport komt uit deze twee landen.

Andere manieren

De minister stelde daartegenover dat er andere manieren zijn om een noodvoorraad op te bouwen, bijvoorbeeld door inkoop en opslag, zoals nu ook al gebeurt. Van Veldhoven: "Die gasopslagen gaan ook weer gevuld worden. Er is een noodvoorraad en gezinnen en ziekenhuizen gaan als gebruikers voor."

Voor de lange termijn werkt het kabinet aan energie "van eigen bodem", zegt zij, zoals wind-, zonne- en kernenergie.

De gasputten van het Groningenveld zijn nog lang niet allemaal afgesloten met cement. De ontmanteling van de winningsapparatuur en het opbranden van restgas duurt nog jaren.

Verschillen van inzicht over Iran

Hoe eensgezind is Europa over de Iran-kwestie? Het Nederlandse kabinet toonde eerder "begrip" voor de Amerikaans-Israëlische aanval, maar bijvoorbeeld Spanje is een stuk kritischer. Premier Sanchez spreekt van een "ongerechtvaardigde en gevaarlijke militaire interventie die niet volgens het internationaal recht is".

We vragen Buitenlandse Zaken-minister Tom Berendsen hoe belangrijk het is dat ons continent een gezamenlijk standpunt inneemt.

Gasputten Groningen toch open houden?

Onze gasvoorraad is op een historisch dieptepunt en de oorlog in het Midden-Oosten maakt dat de gasprijs erg sterk stijgt. Voorlopig zit Nederland nog niet met een acuut tekort, maar dat zou kunnen veranderen.

JA21 pleit er al langer voor om de gasvoorraad in Groningen niet te dichten, maar als "strategische reserve" achter de hand te houden. Nu lijkt ook de PVV zich achter de plan te scharen. Groningers zijn er erg boos over, zij vinden dat er nooit meer geboord mag worden.

De mensen achter FVD

Met nog een kleine twee weken voor de gemeenteraadsverkiezingen kijken we naar Forum voor Democratie, een partij die goed gaat in de peilingen maar tegelijkertijd ook onder vuur ligt. Sommige lokale kandidaten zijn namelijk actief geweest bij extreemrechtse organisaties.

Wat is daarvan waar? We brachten een bezoek aan enkele lokale aspirant-FVD-politici en vroegen wat hen drijft om op gemeentelijk niveau het Forum-geluid te laten horen.

Het gerechtshof in Den Haag heeft Tweede Kamerlid Gideon van Meijeren van Forum voor Democratie in hoger beroep vrijgesproken van opruiing. In 2024 kreeg hij daar een taakstraf van 200 uur voor.

De zaak draaide om twee afzonderlijke uitspraken van Van Meijeren. In beide gevallen zette hij volgens het OM boze boeren aan tot geweld.

In 2022 zei het Forum-Kamerlid in een speech tijdens een boerenprotest "dat het niet altijd gezond is als er een taboe rust op het gebruik van geweld". Hij zei daarna ook dat de staat "fors" geweld gebruikt. "Als u onteigend dreigt te worden en u weigert, reken er maar op dat er busjes aankomen met mannen met knuppels en helmen, en ze slaan u wel van het terrein af."

In hetzelfde jaar zei Van Meijeren in een interview op Youtube "te hopen op een revolutionaire beweging die zich heel duidelijk onderscheidt van een protestbeweging en die bij wijze van spreken zou optrekken naar het parlement".

De uitspraak werd scherp veroordeeld door collega-Tweede Kamerleden en het kabinet. Premier Rutte noemde de speculaties van Van Meijeren destijds "verwerpelijk".

Hoger beroep

In juni 2024 kwam de rechtbank tot de conclusie dat het FVD-lid zijn positie als volksvertegenwoordiger had misbruikt om aan te zetten tot geweld. Van Meijeren ging vervolgens in hoger beroep.

Daarin komt het gerechtshof nu tot een andere conclusie. Van Meijeren heeft volgens het gerechtshof met zijn uitspraken "strafrechtelijk de grens opgezocht, maar niet overschreden".

Het gerechtshof zegt daarbij dat de uitspraken gezien moeten worden in de context van de hele toespraak, waarin Van Meijeren meerdere malen zegt dat verzet altijd zonder geweld moet zijn. "De opmerkingen over vreedzaam, geweldloos verzet ziet het hof, anders dan de advocaat-generaal en de rechtbank, niet louter als mitigerende opmerkingen maar als een relevant onderdeel in de toespraak van de verdachte."

Bovendien, zegt het hof, sprak het Kamerlid over geweld in een toespraak die hij waarschijnlijk "uit de losse pols" heeft gedaan. "Ook maakte hij het geweld verder niet concreet, niet voor het hier en nu, en evenmin voor de toekomst."

In het Youtube-interview heeft Van Meijeren ook "niet direct opgeruid of de geesten rijp gemaakt voor strafbaar handelen", is de conclusie. "Hij spreekt over een vorm van verzet die in zijn ogen vreedzaam dient te blijven. Dat is relevant in zijn betoog."

De oorlog in Iran leidt ertoe dat de politieke discussie over gaswinning in Groningen en het openhouden van de gasputten van het Groningenveld weer oplaait. Het Groningenveld werd gesloten vanwege de vele aardbevingen.

JA21-leider Eerdmans kondigt aan met een eigen wetsvoorstel te komen om de gasvoorraad uit het Groningenveld als "strategische reserve" achter de hand te houden. Die voorraad kan worden aangesproken als de gasprijzen enorm stijgen of gas onvoldoende beschikbaar is.

Hij maakte al voor de oorlog een punt van het definitief volstorten van de gasputten met cement. Hij noemde dat dom en een historische fout. Het Groningenveld bevat nog zo'n 550 miljard kuub aardgas, goed voor ongeveer 18 jaar aan binnenlands gebruik.

Noodreserve verstandig

PVV-leider Wilders sluit zich bij Eerdmans aan en zegt het wetsvoorstel van Eerdmans te gaan steunen. "In de huidige geopolitieke situatie is het beschikbaar houden van onze eigen gasputten als noodreserve verstandig", zegt hij op X.

Hij stelt als voorwaarde dat het gas alleen gewonnen mag worden in geval van nood en niet aan andere landen verkocht mag worden. De PVV keerde zich tot nu tegen nieuwe gaswinning in Groningen.

Ook de Groep Markuszower, de fractie van PVV'ers die zich hebben afgesplitst, steunt het voorstel van Eerdmans. Kamerlid Heutink voegt daar onder meer aan toe dat ze voor het "direct beginnen met boren" zijn en dat Groningers "direct, ruimhartig en onbureaucratisch" gecompenseerd moeten worden voor schade door aardbevingen.

Levering in gevaar

FVD is al langer voorstander van het openhouden van het Groningenveld, ook voor commerciële gaswinning. Daar zouden de Groningers wat de partij betreft dan een ruime schadevergoeding voor moeten krijgen.

Ook partijleider De Vos wijst nu op de actuele situatie waardoor de levering van buitenlands gas aan Nederland in gevaar kan komen en de gasprijzen gaan stijgen.

De vier partijen hebben samen 42 zetels in de Tweede Kamer, dus een meerderheid is vooralsnog niet in zicht. Vanmiddag is er een Kamerdebat over energie met minister Van Veldhoven (D66), die over de gasvoorraden gaat.

Advies TNO

Nog maar drie weken geleden adviseerde onderzoeksinstituut TNO de politiek om het Groningenveld niet helemaal af te sluiten. Nederland zou een strategische reserve moeten aanhouden voor noodgevallen, zeiden de onderzoekers.

Ook de Gasunie pleit voor "strategische reserves op eigen bodem" en waarschuwde de politiek al jaren geleden voor sluiting van het Groningenveld. De Gasunie brengt binnenkort een rapport uit over de "weerbaarheid van de aardgasvoorziening" en het belang van reserves.

Ondertussen duurt het nog tot 2034 om de schade te herstellen die tot nu toe is ontstaan door de aardbevingen. Nieuwe gaswinning betekent ook nieuwe aardbevingen, zegt het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM).

De Eerste Kamer stemde op 16 april 2024 in met de wet die de sluiting van het Groningenveld definitief regelt. Ze zijn nog lang niet allemaal volgegooid met cement. De ontmanteling van de winningsapparatuur en dergelijke duurt nog jaren.

Een Nederlands fregat gaat mogelijk het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle op de Middellandse Zee ondersteunen, op verzoek van Frankrijk. Het Nederlands kabinet neemt daar op korte termijn een beslissing over. Intussen zet het fregat wel al koers naar de Middellandse Zee.

Het gaat om het luchtverdedigings- en commandofregat Zr.Ms. Evertsen, dat de afgelopen weken heeft meegedaan aan een internationale oefening op de Oostzee. Die oefening vond met 25 schepen, 140 vliegtuigen, 1200 drones en militairen uit 24 landen ook plaats rond het Franse vliegdekschip.

"De Fransen hebben besloten om hun vloot richting de Middellandse Zee te laten gaan, door wat er nu gaande is in Iran. Ze hebben ons gevraagd om te helpen", zegt minister Yesilgöz (Defensie). Volgens de Fransen gaat het om een "defensieve inzet".

'Geen tijd verloren laten gaan'

Yesilgöz benadrukt dat er nog geen beslissing is genomen over of de Zr.Ms. Evertsen echt wordt ingezet, omdat eerst de details van het Franse plan nog duidelijk moeten worden. "Maar we hebben wel al besloten om mee te varen, zodat er geen tijd verloren gaat als we besluiten om mee te doen", licht de minister toe.

Op de Zr.Ms. Evertsen werken zo'n 170 mensen. "Dat is fors', zegt Yesilgöz. "We moeten voordat we een besluit nemen ook kijken wat de risico's voor hen zijn."

Gisteren zei president Macron dat hij met het Franse vliegdekschip vooral de belangrijke vaarroutes wil openhouden. "We moeten onze economische belangen beschermen, omdat olie en gasprijzen en de internationale handel ernstig verstoord worden door de oorlog", zei hij in een televisietoespraak.

Forum voor Democratie kreeg vorig jaar twee ton van vastgoedman Peter Poot, dat schrijft Follow The Money. Sinds 2023 is 100.000 euro per donateur de maximale gift voor een politieke partij, maar door een omweg was de gift van Poot toch legaal.

Poot is eigenaar van het vastgoedbedrijf Chipshol. Hij is ook al jaren donateur van Forum voor Democratie (FVD). In het verleden gaf hij al vaker meer dan een ton per jaar, bijvoorbeeld in verkiezingsjaar 2021.

In aanloop naar diezelfde verkiezingen kregen andere partijen nog veel hogere bedragen van één persoon. Zo kreeg D66 een miljoen van techondernemer Steven Schuurman.

De hoge giften waren de aanleiding om partijdonaties aan banden te leggen. Sinds 2023 mag een persoon of rechtspersoon nog maar maximaal 100.000 euro per jaar aan een partij doneren.

Toegestaan?

Toch kreeg FVD vorig jaar het dubbele van twee stichtingen waar Poot de voorzitter van is, blijkt ook uit het overzicht van giften aan politieke partijen. Uit een mailwisseling tussen FVD en het ministerie zou bovendien blijken dat de vastgoedman ook de uiteindelijke eigenaar (in jargon: UBO) van de stichtingen is.

"Hij wil graag een bevestiging dat de andere entiteit waarin hij ook UBO is ook 100.000 kan doneren zonder een boete te krijgen", citeert Follow The Money uit de mail. De ambtenaar zou terug hebben gemaild dat de methode inderdaad is toegestaan.

Poot en FVD reageerden deze ochtend niet op vragen van de NOS.

Andere partijen

Steven Schuurman blijft overigens ook flink doneren. Hij schonk afgelopen jaar eveneens meer dan een ton. Maar omdat hij zijn geld over meerdere partijen verdeelde is het ook toegestaan. Volt kreeg 100.000 euro van Schuurman, net als D66. GroenLinks en PvdA kregen beide 20.000 euro.

Ook dit jaar stroomden er weer aanzienlijke donaties binnen bij verschillende partijen. Die bleven tot nu wel allemaal onder de grens van 100.000 euro per persoon. De Partij voor de Dieren kreeg tot nu toe het meest, twee ton, van twee verschillende mensen. De VVD kreeg 150.000 euro van twee donateurs. D66 en GroenLinks kregen beide zo'n 10.000 euro.

De Tweede Kamer lijkt, net als het kabinet, positief over het voorstel van de Franse president Macron om te praten over nauwere samenwerking op het gebied van kernwapens. Met name de coalitiepartijen D66, VVD en CDA willen de handschoen oppakken. Het geluid is hoe dan ook anders dan de afgelopen decennia.

Macron zei maandag in een speech over de nucleaire strategie van Frankrijk dat hij het Franse kernwapenarsenaal wil uitbreiden en dat hij met een aantal Europese landen, waaronder Nederland, wil samenwerken.

Waar het Nederlandse beleid tot nu toe vooral gericht was op het beperken van het aantal kernwapens in de wereld, liet het kabinet-Jetten meteen weten met de Fransen te willen praten. En het lijkt daarvoor de ruimte te krijgen van de Tweede Kamer.

'Ter afschrikking'

"We zien dat de Russische agressie groot is en we moeten echt onze eigen veiligheid in Europa kunnen garanderen en daar hoort ook nucleaire veiligheid bij", zegt D66-Kamerlid Belhirch.

Ook VVD-fractievoorzitter Brekelmans vindt het positief dat Macron meer Europees wil samenwerken en de Franse kernwapens "meer ter verdediging van Europa" wil inzetten, "meer ter afschrikking van onze vijanden".

CDA-Kamerlid Van Lanschot voegt toe dat Europa alleen een "krachtige positie" kan hebben in de wereld door samenwerking tussen de lidstaten. "Dus deze open hand van Macron vinden wij een goede ontwikkeling."

De grootste oppositiepartij, GroenLinks-PvdA, reageert voorzichtiger, maar vanwege de onvoorspelbaarheid van de internationale ontwikkelingen, noemt Kamerlid Piri het Franse voorstel om in gesprek te gaan toch "interessant".

"Wij zijn nu voor onze defensie in heel grote mate afhankelijk van de Amerikanen", zegt Piri. "Mijn fractie vindt het echt nodig dat wij die afhankelijkheid gaan afbouwen." Wel zegt zij dat je er niet van uit moet gaan dat "je alleen maar veilig bent als je een kernwapen hebt tegen de macht van de grootsten". "Dat is een gevaarlijke discussie."

'Maakt wereld onveiliger'

Een andere oppositiepartij, de SP, is hoe dan ook tegen. Meer kernwapens kunnen leiden tot een nieuwe kernwapenwedloop, zoals in de Koude Oorlog en dat maakt de wereld alleen maar onveiliger, laat Kamerlid Dobbe weten.

Is dit in strijd met het Non-proliferatieverdrag?

Frankrijk is het enige EU-lid dat kernwapens heeft. Nederland heeft met 190 andere landen het 'Non-proliferatie'-verdrag getekend, dat onder meer is bedoeld om de verspreiding van kernwapens te beperken.

Ook de Franse handtekening staat onder dit verdrag, maar het land had al nucleaire wapens toen het verdrag van kracht werd. Dat geldt ook voor de VS, Rusland, het VK, en China. Het bezit van kernwapens is tot deze vijf ondertekenaars beperkt.

Het idee is dat een nauwere samenwerking tussen Nederland en Frankrijk niet in strijd is met het Non-proliferatieverdrag, omdat de wapens in bezit van Frankrijk blijven en het aantal landen met kernwapens dus niet groter wordt.

In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA staat al dat Nederland "constructief" staat tegenover "het versterken van een Europese nucleaire afschrikking".

Het is nog onduidelijk hoe de samenwerking tussen Frankrijk en Nederland eruit gaat zien. Daar moet nog over onderhandeld worden. Macron opperde maandag dat "strategische middelen" tijdelijk in andere landen geplaatst kunnen worden.

Betekent dit dat er straks Franse kernkoppen in Nederland liggen? Het is een publiek geheim dat op de Nederlandse luchtmachtbasis in Volkel al Amerikaanse kernwapens zijn opgeslagen. Dat is nooit officieel bevestigd, maar oud-premier Lubbers gaf in 2013 toe dat "die malle dingen" er nog altijd zijn.

Verder heeft één squadron van de Koninklijke Luchtmacht F-35-gevechtsvliegtuigen die geschikt zijn om een NAVO-kernwapentaak uit te voeren. Daar kunnen in theorie dus Franse kernwapens mee vervoerd worden.

'Deelname aan oefeningen'

CDA'er Van Lanschot denkt hardop na over wat er zou kunnen gebeuren: "Trainingen, gezamenlijk onderhoud aan faciliteiten waar kernwapens liggen opgeslagen en natuurlijk strategische plaatsing ervan."

Oud-Defensieminister Brekelmans wil nog niet te concreet worden. "Je kunt ook denken aan Nederlandse deelname aan oefeningen die Frankrijk met enige regelmaat doet", zegt hij. "De bal ligt nu echt even bij Frankrijk en het kabinet." Pas daarna is de Tweede Kamer weer aan bod.

Hoe om te gaan met de aanval van de Verenigde Staten en Israël op Iran? Ook voor het kabinet is het "een worsteling", erkende minister Berendsen (CDA, Buitenlandse Zaken) vandaag tijdens het vragenuur.

In de Tweede Kamer lijkt niemand er rouwig om dat het Iraanse regime, dat de bevolking hard onderdrukt, wordt aangepakt. Maar of dat op de juiste manier gebeurt, daarover verschillen de politieke partijen erg van mening: het ene deel van de Kamer staat volledig achter de aanval, terwijl partijen op het linker spectrum zeer kritisch zijn.

'Zuinige reactie'

Het kabinet kwam afgelopen dagen met meerdere reacties op de aanval. Dit weekend riep Berendsen in een statement op tot "terughoudendheid" en om "escalatie te voorkomen". Na een paar dagen veranderde dat, toen hij zei "begrip" te hebben voor de aanval "gezien het enorme risico en de dreiging die uitgaat van het Iraanse regime".

"Had die reactie niet eerder kunnen komen, en had de bewoording niet steviger gekund?", vroeg Ruben Brekelmans, de nieuwe VVD-fractievoorzitter, tot voor kort minister van Defensie. Hij kreeg bijval van onder meer de SGP, Groep Markuszower en JA21.

"We vonden de reactie ook wat zuinigjes, maar zijn blij dat het kabinet begrip opbrengt voor de militaire interventie", zegt bijvoorbeeld Michiel Hoogeveen van JA21. Markuszower gaat nog een stuk verder: hij zou Amerika en Israël zelfs militaire steun willen geven. "En het minimale wat je kan doen is politieke steun geven", zo vindt hij.

'Hoe rijmt dit met elkaar?'

Op links zijn er vooral vragen of het kabinet de aanval van de Verenigde Staten en Israël niet juist veel harder moet veroordelen. "Ik heb veel moeite met het begrip dat de minister uit voor de aanval, terwijl hij ook zegt dat landen zich aan het internationaal recht moeten houden", zegt Volt-leider Laurens Dassen. "Hoe rijmen die twee zich met elkaar?"

Ook onder meer GroenLinks-PvdA, Partij voor de Dieren, SP en Denk zijn om deze reden kritisch. "Je bent niet voorstander van het internationale recht, maar nu even niet", vindt bijvoorbeeld Sarah Dobbe van de SP. "Dit is geen bevrijdingsactie voor het volk van Iran, maar een actie voor de olie en de belangen van Trump."

Vuurdoop in de Tweede Kamer

Het vragenuur in de Tweede Kamer is voor Berendsen meteen zijn vuurdoop als minister van Buitenlandse Zaken. Hij probeerde vooral geen enkele partij voor het hoofd te stoten, want ook binnen zijn eigen coalitie wordt er verschillend over de aanval op Iran gedacht.

Waar Brekelmans (VVD) "een stevige" reactie eist, vraagt Hanneke van der Werf (D66) zich af of de aanval van de Verenigde Staten en Israël wel zal leiden tot "een vrij en veilig Iran". Berendsen blijft benadrukken dat de kwestie "lastig" is en "niet zwart-wit". "We kunnen er zeker van zijn dat we dit gesprek vaker met elkaar zullen voeren", zo voorspelt hij.

Op vragen over het weghalen van mensen uit het Midden-Oosten zegt de minister van Buitenlandse Zaken dat het erg lastig is om Nederlanders weg te halen, bijvoorbeeld omdat het niet altijd veilig voor ze is om een vliegveld te bereiken.

PVV-leider Wilders ontkent dat hij voor het afzeggen van het NOS Radiodebat tijdens de verkiezingscampagne misbruik heeft gemaakt van de dreiging van een Belgische terreurcel. Dat deed hij vanmiddag op vragen van journalisten over gelekte appjes aan zijn voormalige vertrouweling Gidi Markuszower.

De Volkskrant publiceerde de appjes zaterdag en leidde eruit af dat Wilders een list zocht om onder debatten uit te komen.

"Kon ik die debatten maar skippen", "Waarom moet ik dan naar die stomme debatten?" en "Verzin een smoes dat ik niet hoef te gaan", citeerde de krant. Wilders zegt in de appjes ook dat hij zich "niet oké" voelt, maar bang is om "als lafaard" gezien te worden als hij afzegt.

Wilders was zaterdag door diverse media om een reactie gevraagd, maar die bleef toen uit.

Vandaag zei hij tegen de verzamelde pers in de wandelgangen van de Tweede Kamer in eerste instantie "alle vragen te begrijpen", maar niet te gaan reageren op "berichten die privé waren".

Op de vraag waarom hij "misbruik heeft gemaakt van de dreigende situatie van een terreurcel in België om niet mee te doen aan de debatten" ging Wilders toch in. "Nou, dat heb ik in ieder geval niet", zei hij. "Ik wou dat ik u alles kon vertellen wat daar toen speelde. Dat kan en mag ik helaas niet. Maar dat is in ieder geval iets wat echt bezijden de waarheid is."

Wilders zei op alle andere vragen over de gelekte appjes niet in te gaan, want dat "zou een beloning geven om het nog vaker te doen" .

'Please please'

Het speelde zich allemaal af voor het NOS Radiodebat op 10 oktober, het eerste grote verkiezingsdebat. Op het laatste moment zegde Wilders die dag af, omdat hij mogelijk doelwit was geweest van een terreurcel in België die net was opgerold. De NOS stelde hem voor om telefonisch mee te doen, maar daar bedankte hij ook voor.

Uit het appverkeer dat de Volkskrant openbaar maakte, blijkt dat Wilders het debat al dagen van tevoren niet zag zitten. Op de dag van het debat appt hij om 13.16 uur aan Markuszower om "please please" iets te bedenken om eronderuit te komen. Om 13.28 uur komt Wilders zelf in een appje aan Markuszower met het bericht over de terreurdreiging.

Om 13.53 uur stuurde Wilders via X het bericht dat hij niet meedeed aan het debat. Dat was zeven minuten voordat het debat zou beginnen.

Markuszower erkent appjes

Markuszower, die zich eind januari met zes anderen afscheidde van de PVV-fractie, erkent vandaag dat hij een aantal appjes aan de Volkskrant heeft laten zien.

Hij laat in het midden of de appjes van Wilders als smoesjes gezien kunnen worden. Ook als "vertrouweling" kun je "niet altijd in iemands hoofd kijken", zegt hij.

Hij geeft geen duidelijke antwoorden op de vraag of hij spijt heeft van het lekken van de appjes. "Je weet nooit of iets goed of slecht is."

Hij wijst erop dat hij het interview met de krant enige weken geleden gaf. Hij zegt dat hij recent contact met Wilders heeft gehad en wil nu met "een wat positievere bril naar het verleden en de toekomst kijken".

Op de vraag van journalisten aan Wilders of hij niet opnieuw misbruik van de situatie maakt door nu te zeggen dat hij opnieuw niets kan zeggen, zegt Wilders: Het is de waarheid. Ik hoop dat u nooit in de situatie komt met uw grote mond", en loopt boos weg.

Kijk hier hoe dat gaat:

Bij partijen in de Tweede Kamer zijn grote zorgen over de staat van de kraamzorg in Nederland. Door een groot tekort aan kraamverzorgers en een hoge werkdruk staat de zorg voor pasgeborenen en gezinnen onder druk.

Kamerlid Dobbe van de SP, die vandaag met een vijfpuntenplan kwam, stelt zelfs dat de kraamzorg dreigt te verdwijnen als er niet wordt ingegrepen. "De uitstroom is heel groot, ook omdat de werkdruk heel groot is en de beloning te laag. Je kan er bijna niet van rondkomen."

Geen eten

Susanne Meijers van Kraamzorg Limburg is vandaag naar de Kamer gekomen om haar verhaal te doen. Ze vertelt dat bij haar organisatie de afgelopen jaren zeker de helft van het personeel is vertrokken. "De druk is zo hoog. En die mensen gaan niet naar een andere organisatie, die verlaten de kraamzorg."

Door de tekorten krijgen veel gezinnen minder uren kraamzorg en sommige zelfs helemaal geen zorg. Gezinnen hebben veelal recht op 49 uur kraamzorg in de eerste periode na de geboorte, maar dat aantal wordt dus vaak niet gehaald. De afgelopen jaren lag het gemiddelde op 28 uur.

En dat heeft gevolgen, ziet Meijers. "Soms is er geen eten in de koelkast, soms zijn er problemen tussen ouders, een kraamvrouw kan 's ochtends geen koorts hebben en 's middags wel", schetst ze wat voorbeelden. "Als je maar drie uur in huis bent, mis je een hoop."

Onlangs kwam naar buiten dat kraamverzorgers relatief weinig meldingen doen bij Veilig Thuis. Dat heeft te maken met angst voor represailles, maar ook met tijdgebrek, bleek uit een enquête van Kenniscentrum Kraamzorg.

Taalbarrière

In november waarschuwde de inspectie ook al voor de gevolgen van de tekorten. Door personeelsgebrek zijn er in sommigen regio's wachtlijsten en die treffen "vrouwen in een kwetsbare situatie onevenredig hard".

Het gaat dan om vrouwen die hun weg naar de zorg niet goed kunnen vinden, bijvoorbeeld door een taalbarrière. "Deze vrouwen melden zich vaker laat bij een kraamzorgorganisatie en komen dan op de wachtlijst, terwijl juist zij extra gebaat zijn bij kraamzorg."

Een ander pijnpunt is dat er tegenwoordig een eigen bijdrage wordt gevraagd aan gezinnen die boven de 24 uur kraamzorg uitkomen. "Dat is echt een hobbel", zegt ChristenUnie-leider Bikker. Juist voor mensen met een laag inkomen, die de zorg extra nodig kunnen hebben. "Haal die eigen bijdrage weg", zegt Dobbe daarover.

Wiegendood

Bikker, die gisteren met een eigen manifest kwam, wijst erop dat de afgelopen jaren het aantal wiegendoden is toegenomen in Nederland, terwijl ondertussen de kraamzorg "steeds verder wordt wegbezuinigd". "Belangrijk is dat een kraamverzorgster, die oren en ogen is in een gezin, de boel de eerste dagen op gang helpt", zegt Bikker.

Naast SP en ChristenUnie maken in ieder geval ook 50Plus, GroenLinks-PvdA en SGP zich zorgen. Kamerleden van die drie partijen waren aanwezig bij de aanbieding van het actieplan in de Tweede Kamer. In het plan staat onder meer dat de tarieven van de verzekeraars omhoog zouden moeten, zodat de salarissen kunnen stijgen.

De nieuwe minister van Volksgezondheid, Hermans van de VVD, heeft vandaag een brief naar de Kamer gestuurd met maatregelen. Daarbij gaat het onder meer over het testen van een nieuw systeem waarbij de "schaarse capaciteit" eerlijker wordt verdeeld, waardoor mensen die het het meest nodig hebben de meeste kraamzorg krijgen.

Verder belooft Hermans dat het kabinet zich komende maandag gaat buigen over het verbeteren van de "opleidingsstructuur" om meer "jonge instroom" te krijgen. Over tarieven en salarissen doet de minister geen toezeggingen.

Concrete problemen oplossen

Over het afschaffen van de eigen bijdrage schrijft Hermans dat dat zou leiden tot een toename van de vraag. Dat kost tot 270 miljoen euro per jaar. Daarnaast kan daardoor de toegankelijkheid van de zorg "verder onder druk komen te staan", omdat er nu al te weinig kraamverzorgenden zijn.

SP'er Dobbe noemt de brief van Hermans "onvoldoende" en "te vaag". "Hiermee gaan we de heel concrete problemen niet oplossen." Bikker is iets milder in haar oordeel. "Het is een van de eerste brieven van de minister", zegt de CU-leider. "Ik zie dat ze problemen erkent, dat is altijd het begin."

Zo'n 1700 politiemedewerkers hebben in de politiesystemen gezocht naar informatie over de gewelddadige dood van de 17-jarige Lisa uit Abcoude. De meesten hadden daar waarschijnlijk geen "functionele noodzaak" toe, schrijft minister Van Weel van Justitie en Veiligheid in een brief aan de Tweede Kamer.

De minister is door de korpschef geïnformeerd over een intern politieonderzoek na een melding dat veel politiemedewerkers in het dossier keken. Hij noemt het "onacceptabel dat dit is gebeurd", "voor de nabestaanden, maar ook voor het vertrouwen in de integriteit van de politieorganisatie".

De familie van Lisa heeft in een reactie laten weten ze het "heel pijnlijk en moeilijk te bevatten" vinden. "Politiemedewerkers leggen een eed of belofte af. Juist van hen hadden wij integriteit en uiterste zorgvuldigheid verwacht."

"Dat nieuwsgierigheid of andere motieven mogelijk hebben geleid tot onrechtmatige inzage in zeer vertrouwelijke gegevens, raakt ons diep", aldus de familie.

Het politiekorps heeft via een advocaat excuses overgebracht aan de nabestaanden van Lisa. Zij werd in augustus met veel geweld gedood toen ze vanuit Amsterdam naar huis fietste.

Politiemedewerkers uit hele land

De 1700 politiemedewerkers werkten door het hele land, niet alleen in de regio Amsterdam en rond Lisa's woonplaats. Veel agenten hadden niets in het dossier te zoeken.

De minister vindt dat iedereen erop moet kunnen vertrouwen dat de politie zorgvuldig met informatie omgaat. "Politiemedewerkers mogen de informatiesystemen alleen gebruiken als dat noodzakelijk is voor het uitvoeren van hun werk", schrijft hij.

De Autoriteit Persoonsgegevens is op de hoogte gebracht, omdat er bij ongeoorloofde raadpleging van een dossier sprake is van een datalek. De dienst noemt het een "buitengewoon kwalijke" zaak.

Ook de advocaat van de verdachte van de moord op Lisa heeft laten weten met "grote verbazing" kennis te hebben genomen van het nieuws. "Hier is het laatste woord nog niet over gezegd", reageert Emile van Reydt.

Uitleggen waarom

Het is nu aan de korpschef om passende maatregelen te nemen, stelt Van Weel. Alle betrokken politiemensen worden uitgenodigd voor een gesprek met hun leidinggevende, waarin zij kunnen uitleggen waarom zij op de zaak-Lisa hebben gezocht. Als dat terecht was, hoeven zij niets te vrezen.

Naast maatregelen tegen individuele medewerkers gaat de politie bekijken of dit soort informatie beter moet worden beveiligd. Verder zullen de regels over het raadplegen van de systemen nog eens extra onder de aandacht worden gebracht.

In een mondelinge toelichting zegt Van Weel dat hij ervan uitgaat dat de meeste mensen "uit nieuwsgierigheid" in het dossier hebben gekeken. "Het is een zaak die veel in de publiciteit is geweest", zegt hij.

Hij wijst erop dat eerder ook wel naar buiten is gekomen dat ziekenhuismedewerkers ten onrechte in dossiers van bekende Nederlanders keken. Nieuwsgierigheid is een menselijke eigenschap, zegt hij.

Dat veel mensen zich daardoor hebben laten leiden, was volgens hem "een pijnlijke wake-upcall". "Het aantal van 1700 is enorm", vindt hij. Hij zegt daarbij dat de politie ook een grote organisatie is, waar ongeveer 60.000 mensen werken.

De Nationale Ombudsman en de Kinderombudsman waarschuwen voor de nieuwe asielwetten die momenteel bij de Eerste Kamer liggen. Ze roepen Eerste Kamerleden op kritisch naar de wetten te kijken.

Het gaat om de wetsvoorstellen van oud-minister Faber (PVV) die moeten leiden tot "het strengste asielbeleid ooit" in Nederland. Vlak voor Kerst stemde een meerderheid van de Tweede Kamer in met de twee nieuwe asielwetten.

Daarin staat onder meer dat het strafbaar wordt om illegaal in Nederland te verblijven. De ombudsmannen maken zich vooral zorgen over de gevolgen daarvan voor kinderen. Oud-asielminister Van Weel, die Faber opvolgde, vond het niet nodig om de wetten te toetsen aan kinderrechten, omdat de wet alleen over volwassenen gaat.

"Als ouders strafbaar worden gesteld, raakt dat hun kinderen", zegt Kinderombudsman Margrite Kalverboer, die wijst naar het toeslagenschandaal als voorbeeld. "Daarom moeten we die gevolgen vooraf goed bekijken en waar mogelijk voorkomen." Ze roept de Eerste Kamer op om alsnog om zo'n kinderrechtentoets te vragen.

Tweestatusstelsel

Daarnaast uiten de ombudsmannen opnieuw kritiek op de andere maatregelen die met de nieuwe asielwetten worden geregeld. Zo wordt een verblijfsvergunning korter geldig, van vijf naar drie jaar. Verder wordt het met de nieuwe regels lastiger om familie over te laten komen naar Nederland en komt er een zogenoemd tweestatusstelsel.

Daarin worden vluchtelingen opgedeeld in twee groepen: mensen die zijn gevlucht omdat ze gevaar lopen vanwege hun etniciteit, geaardheid of geloof en een groep die is gevlucht voor oorlog en geweld. Deze groep moet op termijn in principe terugkeren en krijgt ook minder rechten.

Nog langere wachttijden

De ombudsmannen spreken van "wetgeving voor de bühne" en vrezen dat de nieuwe wetten tot nog langere wachttijden zullen gaan leiden in de hele asielprocedure.

Ook de IND, de organisatie die asielaanvragen in Nederland afhandelt, waarschuwt hiervoor. Doordat verblijfsvergunningen korter geldig worden moet de IND bijvoorbeeld veel vaker controles uitvoeren, terwijl er nu al een enorme wachttijd is. Op een tweede gesprek bij de IND moeten asielzoekers nu al ruim twee jaar wachten.

"De manier waarop de overheid tienduizenden asielzoekers en statushouders behandelt, heeft de ondergrens bereikt", zegt de Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen daarover.

Nieuwe Europese regels

Daarnaast gaan er deze zomer ook Europese regels rond migratie in, het zogenoemde Europese migratiepact. "Dat vertroebelt", zegt Van Zutphen in een interview in Trouw. "In Den Haag loopt nu alles door elkaar heen: de twee asielwetten, het Europese migratiepact, de strafbaarstelling van illegaliteit. Het is een spaghetti geworden. Voor de uitvoerbaarheid, duidelijkheid en rechtszekerheid is dat geen goed idee. Dat is vragen om problemen en in mijn geval is dat vragen om klachten."

Vorig jaar uitten de ombudsmannen ook al kritiek op de asielwetten van toenmalig minister Faber. Ze waarschuwden in een brandbrief voor de gevolgen voor de hele samenleving als de wetten worden ingevoerd.

Het regeringsvliegtuig hoeft hij er niet voor te pakken, maar premier Jetten maakt vandaag wel degelijk zijn eerste buitenlandse reis. België is de bestemming. Het programma heeft veel weg van een middagje speeddaten. Binnen een paar uur ontmoet hij in Brussel de drie kopstukken van de Europese Unie, NAVO-baas Rutte en de Belgische premier De Wever.

Jetten en zijn ministersploeg willen binnen de Europese Unie duidelijk een andere toon aanslaan dan het kabinet-Schoof: een uitgestoken hand in plaats van een vuist op tafel. Onder het vorige kabinet is de invloed van Nederland in de EU afgenomen. Jetten wil dat gezag terugwinnen.

Wie ontmoet Jetten in Brussel?

De eerste buitenlandreis van premier Schoof ging ook naar Brussel. Hij stelde daar vooral veel eisen. Zo wilde Nederland uitzonderingen op het asiel- en mestbeleid. Die uitzonderingen kwamen er niet.

Jetten ziet de EU niet als een instantie die vooral lastige regels oplegt. Hij vindt een sterk Europa van groot belang voor Nederland, of het nu gaat om veiligheid of economie. Juist daarom wil hij zich constructief opstellen, stelde hij in het coalitieakkoord.

Lastige dossiers

De komende tijd moet duidelijk worden wat dat in de praktijk betekent. Er liggen lastige dossiers, zoals een mogelijke uitbreiding van de EU met nieuwe lidstaten, waaronder Oekraïne.

Ook moet er een nieuwe EU-begroting komen. Blijft Nederland zich verzetten tegen een groter EU-budget en een grotere Nederlandse bijdrage? En wat te denken van het door Nederland zo verfoeide gezamenlijke lenen? Het zijn onderwerpen waarover het nieuwe kabinet in het coalitieakkoord een constructieve toon aanslaat, maar waarover binnen de coalitie heel verschillend wordt gedacht.

De ontmoetingen in Brussel van vandaag zijn vooral bedoeld als persoonlijke kennismaking. Toch zullen Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en António Costa, voorzitter van de club van regeringsleiders, benieuwd zijn naar de inzet van de nieuwe Nederlandse premier. Ook zullen zij willen weten hoe Jetten denkt zijn ambitie waar te maken, terwijl hij in Nederland afhankelijk is van oppositiepartijen in de Tweede Kamer.

Trendbreuk

CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers voorspelt dat er in Brussel vooral vragen zullen zijn over de werking van een minderheidskabinet, omdat zulke kabinetten in de EU een zeldzaamheid zijn.

De toon van het nieuwe kabinet is volgens de CDA'er juist heel duidelijk. Hij verwacht dat Jetten in Brussel een 'warm welkom' krijgt, "omdat deze nieuwe regering als trendbreuk met de vorige een sterke pro-Europese koers vaart en ook aan het stuur wil staan in Europa, in plaats van als een emmer achter de boot te hangen".

Mohammed Chahim zit in het Europees Parlement voor GroenLinks-PvdA, in de Tweede Kamer de grootste oppositiepartij. Hij hoopt dat Jetten zich hard zal maken voor het vergroenen van de economie, een belangrijk thema binnen de EU. Chahim zou vooral willen dat Jetten zich in Brussel net zo opstelt als in zijn tijd als minister voor Klimaat en Groene Groei. "Hij zag dat de toekomst van de industrie lag in energieonafhankelijkheid en het vergroenen van de industrie."

Oud-collega Rutte

Bij de NAVO hoeft Jetten zich niet meer voor te stellen. Hij kent Mark Rutte goed, onder meer uit de tijd dat zij samen in het kabinet zaten. Toch gaat hij ook bij hem langs. Sinds een Nederlander de dagelijkse leiding heeft over NAVO zijn de banden met Den Haag warmer dan ooit. Die korte lijntjes zal Jetten willen behouden. Bovendien heeft Rutte ongetwijfeld nog enkele tips uit zijn tijd als premier.

Waarschijnlijk staan Rutte en Jetten in hun gesprek ook stil bij de situatie in het Midden-Oosten, al staat dat onderwerp officieel niet op de agenda. Hoe dan ook zal Rutte het toejuichen dat Nederland investeert in defensie en dat de steun aan Oekraïne overeind blijft.

Op die punten zijn er duidelijke overeenkomsten met het vorige kabinet, dat als het om de NAVO ging gold als een van de braafste jongetjes van de klas.

Over twee weken is Jetten opnieuw in Brussel. Dan is hij voor het eerst aanwezig bij een EU-top en ontmoet hij - over speeddaten gesproken - de regeringsleiders van alle 27 EU-landen.

De politieke partij Denk wil met een initiatiefwet arbeidsdiscriminatie tegengaan. Het gebeurt nog te vaak dat mensen een baan niet krijgen vanwege hun achtergrond, leeftijd of zwangerschapswens, zegt Denk-Kamerlid Ergin.

Eerder sneuvelde een soortgelijk wetsvoorstel van toenmalig CDA-minister Van Gennip van Sociale Zaken op één stem in de Eerste Kamer. Ergin doet nu een nieuwe poging en dient daartoe vandaag een wetsvoorstel in.

De wet verplicht bedrijven met vijftig werknemers of meer om bij werving en selectie van personeel objectief te werk te gaan. Bedrijven worden verantwoordelijk voor een eerlijke sollicitatieprocedure. Kandidaten moeten volgens het voorstel beoordeeld worden op competenties, en niet op de vraag of er een 'klik' is, wat nu vaak gebeurt.

"Deze wet moet een halt toeroepen aan het verspillen van talent, want dat is wat arbeidsdiscriminatie doet", zegt Ergin.

Het is volgens Ergin niet de bedoeling om bedrijven te beboeten. De wet is vooral bedoeld om bedrijven bewust te maken van dit probleem en na te laten denken over een eerlijke sollicitatieprocedure.

Alleen in uitzonderlijke gevallen en na een verbetertraject zal de arbeidsinspectie overgaan tot het opleggen van boetes.

Norm duidelijker

De afgelopen twee jaar is het Kamerlid in gesprek gegaan met werkgevers en politieke partijen die twee jaar geleden kritiek hadden op het wetsvoorstel van Van Gennip. Zo stemde de VVD in de Eerste Kamer tegen omdat de liberale senaatfractie betwijfelde of deze wet echt gaat werken en zich zorgen maakte over de administratieve last voor bedrijven.

"We hebben naar die kritiek geluisterd door de norm waar bedrijven aan moeten voldoen duidelijker in de wet te zetten", zegt Ergin. Ook heeft hij onnodige regeldruk en een meldplicht uit het voorstel geschrapt. De VVD laat weten in principe positief te zijn over het doel van de wet en uit te zien naar het wetsvoorstel.

Frustratie

Kamerlid Ergin weet persoonlijk wat het is om afgewezen te worden op basis van achtergrond. "Ik heb veertig brieven moeten uitsturen voordat ik ergens op gesprek mocht komen en ik hoor het van mensen om me heen die zeggen: ik heb de papieren, ik heb de kennis en toch val ik steeds buiten de boot. Die frustratie begrijp ik heel goed en die mensen willen we graag helpen."

Het is voor Denk het eerste initiatiefwetsvoorstel dat wordt ingediend. "Onze partij is opgericht om discriminatie aan te pakken. En ik wil me inzetten voor al die mensen die gefrustreerd thuiszitten, die willen we hiermee helpen", aldus het Kamerlid.

Nederland wil met Frankrijk gaan praten over nauwere samenwerking op het gebied van nucleaire bewapening. Het kabinet gaat daarmee in op de uitnodiging die president Macron vandaag deed aan verschillende Europese landen, melden de ministers Berendsen (Buitenlandse Zaken) en Yesilgöz (Defensie) aan de Tweede Kamer.

"De Russische agressieoorlog tegen Oekraïne heeft de veiligheidssituatie in Europa fundamenteel verslechterd", schrijven de ministers. Dit vraagt om meer verantwoordelijkheid voor de eigen Europese veiligheid. Het Franse aanbod om met Europese partners de dialoog hierover te verdiepen past in dit streven en het kabinet acht het wenselijk om op dit aanbod in te gaan."

Macron maakt vandaag in een speech bekend dat Frankrijk het aantal kernkoppen gaat uitbreiden, voor het eerst sinds 1992. Ook zei hij dat hij die wapens wel wil delen met acht Europese bondgenoten, waaronder Nederland. Frankrijk was daar al eerder toe bereid, maar toenmalig minister Brekelmans van Defensie ging er nog van uit dat ons land niet vooraan zou staan.

Geen details

Zijn opvolger Yesilgöz gaat nu dus wel op het aanbod in. Wat dat precies betekent voor Nederland wordt niet duidelijk uit de brief. "Gezien de aard van deze onderwerpen kan het kabinet geen nadere details over de beoogde samenwerking openbaar maken", staat er.

Volgens de brief blijft de NAVO wel "de hoeksteen" van de Europese veiligheid. De samenwerking met Frankrijk moet daar een aanvulling op worden. Frankrijk is het enige EU-land dat eigen kernwapens bezit. Het land is wel lid van de NAVO, maar heeft zeggenschap over de inzet van de eigen kernwapens. Ook de Britten leveren kernwapens aan de NAVO.

In Nederland liggen al Amerikaanse kernwapens, op vliegbasis Volkel. Het kabinet schrijft dat ons land die kernwapentaak blijft uitvoeren.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken gaat voorlopig geen Nederlanders uit landen in het Midden-Oosten repatriëren. Volgens het ministerie kan dat op dit moment niet op een veilige manier.

"Het luchtruim is gesloten", zegt Tom Berendsen, minister van Buitenlandse Zaken. "Als je mensen naar huis wil brengen, wil je dat wel veilig doen. Op dit moment zijn die opties er niet."

Repatriëringen uit het buitenland zijn vaak ingewikkeld en gebeuren alleen bij uitzonderlijke situaties, schrijft het ministerie van Buitenlandse Zaken op de website. Nederland is ook niet verplicht het te doen.

Berendsen zegt "nauwlettend in de gaten te houden" wanneer er wel mogelijkheden zijn om mensen te helpen. "Ik heb contact met mijn Europese collega's over wat we gezamenlijk kunnen doen", zegt hij.

Onduidelijk om hoeveel mensen het gaat

Het is onduidelijk hoeveel mensen zich in de regio bevinden. Zij zijn niet verplicht zich te registreren of te melden bij de Nederlandse ambassades. Het gaat volgens Berendsen in ieder geval om veel Nederlanders, onder meer doordat er veel mensen in die landen op vakantie gaan.

Tot nu toe heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken meer dan duizend meldingen gehad bij het crisiscentrum dat is opgezet. Mensen willen bijvoorbeeld weten hoe zij of hun familieleden veilig weg kunnen komen uit de regio.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken houdt ook een liveblog bij, waar mensen de laatste (veiligheids)informatie kunnen lezen. Zo wordt Nederlanders in het Iraakse Erbil geadviseerd een aantal hotels te mijden, omdat daar mogelijk een aanslag kan plaatsvinden.

'Begrip voor aanval op Iran'

Hoewel Berendsen geen expliciete steun uitspreekt voor de aanval van Verenigde Staten en Israël op Iran, zegt hij wel begrip te hebben "gezien het enorme risico en de dreiging die uitgaat van het Iraanse regime".

Berendsen noemt de zorgen die er bestaan over de ontwikkeling van kernwapens door Iran en de steun van Iran aan de Russische invasie in Oekraïne:

Tegelijkertijd heeft Berendsen ook zorgen over regionale escalatie van het conflict. Vooral het openhouden van de Straat van Hormuz is voor Nederland en andere Europese landen van groot belang. De Iraanse Revolutionaire Garde, een machtige paramilitaire eenheid, zei dit weekend die zeestraat te blokkeren, waardoor bijvoorbeeld vloeibaar gas niet richting Europa kan. "Het is essentieel dat daar nog schepen doorheen kunnen", zegt Berendsen.

Hij sluit dan ook niet uit dat Nederland gaat bijdragen aan de verdediging van bijvoorbeeld de Straat van Hormuz. "We bereiden ons op alle situaties voor", zegt Berendsen. "Mocht die vraag komen, dan zijn we snel in staat om een besluit te nemen."

Noodnummer van Buitenlandse Zaken

Nederlands die in nood zitten, kunnen via het nummer +31 247 247 247 contact opnemen. Dat nummer is dag en nacht bereikbaar.

PVV-leider Wilders heeft tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen zijn toenmalige vertrouweling Gidi Markuszower gevraagd om hem buiten bepaalde verkiezingsdebatten te houden. Dat meldt de Volkskrant op basis van gesprekken en inzage in appverkeer met direct betrokkenen.

"Kon ik die debatten maar skippen", "Waarom moet ik dan naar die stomme debatten?" en "Verzin een smoes dat ik niet hoef te gaan", citeert de krant uit dat appverkeer. Wilders zegt daarin ook dat hij zich "niet oké" voelt en bang is om "als lafaard" gezien te worden.

Dit speelde zich af vlak voor het NOS Radiodebat op 10 oktober. Op het laatste moment liet Wilders weten niet mee te doen, omdat hij mogelijk doelwit was geweest van een terreurcel in België die net was opgerold. Hij wilde ook niet telefonisch meedoen, zoals de NOS had voorgesteld.

Ook aan het RTL-debat op zondag 12 oktober wilde hij niet meedoen, ondanks dat de zender voorstelde het debat te verplaatsen naar de zwaarbeveiligde Tweede Kamer waar Wilders bijna dagelijks is.

Geen restdreiging

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) deed destijds geen uitspraken over de aard van de dreiging, maar verzekerde Wilders ervan dat er na het oppakken van de terreurcel "geen restdreiging was", zo deelde Wilders zelf op X.

De andere fractievoorzitters leefden met Wilders mee, maar benadrukten ook dat er alles aan werd gedaan om hem te beschermen. VVD-leider Dilan Yeşilgöz zei bijvoorbeeld bij RTL: "Ik wil u en uw redactie danken voor alle moeite die u heeft gedaan samen met politie en de NCTV om toch tot iets te kunnen komen waar het wel had gekund."

Wilders legde desondanks zijn campagne stil, maar hervatte die weer op 15 oktober. Hij was vervolgens weer te zien bij bijvoorbeeld Vandaag Inside, de traditionele lijsttrekkers-uitzending van het NOS Jeugdjournaal en het NOS Slotdebat.

Smoes verzonnen

De bronnen van de Volkskrant suggereren dat de dreiging van de terreurcel een smoes van Wilders was en dat dit nieuws hem goed uitkwam om onder een paar verkiezingsdebatten uit te komen.

Vertrouweling Markuszower scheidde zich in januari met zes andere Kamerleden af van de PVV-fractie. Hun kritiekpunten waren dat Wilders zich niet voldoende had ingezet in de campagne, dat hij geen inspraak accepteert en dat hij door zijn afwijzende houding naar andere partijen niet genoeg voor elkaar krijgt voor de PVV-kiezer.

De PVV-leider heeft op zijn veel gebruikte social media-kanaal X niet gereageerd op de berichtgeving. Wel heeft hij gereageerd op de actuele situatie in Iran. De NOS heeft hem om een reactie op de berichtgeving van de Volkskrant gevraagd.

De dag van het D66-congres begon voor partijleider Jetten anders dan hij had gedacht. In plaats van de leden toespreken moest hij eerst als minister-president journalisten te woord staan over de situatie in Iran en de aanvallen door Israël en de Verenigde Staten.

Op de vraag of het terecht is dat de VS en Israël Iran nu aanvallen, zei Jetten dat het overduidelijk is dat Iran een "bruut regime" heeft dat niet alleen de eigen bevolking onderdrukt, maar ook via bondgenoten in de regio oorlogen voert. Maar zijn voorkeur is altijd het diplomatieke overleg.

Hij begon zijn toespraak voor de leden ook over dit onderwerp. "We denken aan al die mensen die zich zorgen maken over dit conflict en die familie en vrienden hebben in de regio. Hun veiligheid heeft natuurlijk onze volle prioriteit."

Jetten richtte zich daarna in zijn toespraak via de prestaties van de Nederlandse olympiërs tot "Nederlanders, die er elke dag wat van willen maken". "Hoe mooi zou het zijn als wij, met 18 miljoen mensen, weer één Team Nederland vormen?" De oppositiepartijen in de Tweede Kamer riep hij opnieuw op tot politieke samenwerking. "Want of je nou rechts bent of links, conservatief of progressief, we zitten allemaal in datzelfde Team Nederland."

Te veel VVD

Bij een rondgang langs de aanwezige leden kwamen NOS-verslaggevers Jorn Jonker en Lars Geerts aardig wat leden tegen die zeiden teleurgesteld te zijn in het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA. Zij vonden dat "te veel VVD".

Die leden spraken de hoop en verwachting uit dat het minderheidskabinet steun van GL-PvdA nodig heeft en dat door de onderhandelingen met partijleider Klaver de plannen "meer naar links getrokken worden". Maar de blijdschap over de eerste D66-premier ooit had bij de congresgangers duidelijk de overhand.

Het partijbestuur beloofde de kritische leden de waarden van de partij hoog te houden, maar vroeg wel begrip voor de politieke situatie. "We zijn nu eenmaal een coalitieland en nu is er zelfs sprake van een minderheidscoalitie. Dan kun je niet altijd helemaal je zin krijgen", zei partijvoorzitter Van Huffelen.

Stemmen

De leden konden in de zaal en vanuit huis stemmen over verschillende moties over de actuele politiek. De motie "bekrachtiging van het coalitieakkoord" kreeg kritiek omdat de Tweede Kamerleden en niet de partijleden daar formeel over gaan. Er werd toch over gestemd en 85 procent van de leden was voor.

De motie om de Tweede Kamerfractie tegen de opening van luchthaven Lelystad te laten stemmen, haalde het niet. In het coalitieakkoord staat dat D66, VVD en CDA de luchthaven onder voorwaarden willen openstellen voor defensie en voor vakantievluchten. Na de belofte van de Tweede Kamerfractie om echt rekening te houden met de natuur en met geluidsoverlast, stemde 74 procent van de D66-leden ermee in.

Op het congres werden ook de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart besproken en hoe D66'ers het de laatste weken van de campagne kunnen aanpakken. "Over 2,5 week, op 18 maart, kunnen we opnieuw geschiedenis schrijven", zo sloot Jetten af. "In elke provincie, in elke gemeente de positieve krachten bundelen en opnieuw de verkiezingen winnen."

De eerste week van kersvers D66-premier Rob Jetten zit erop. De beëdiging, het bordes, de nieuwe werkkamer, het eerste debat als minister-president in vak K, de eerste keer aan het hoofd van de ministerraad. Jetten beleefde veel eerste keren: hoe ging het hem af? Politiek duider van Nieuwsuur Arjan Noorlander volgde Rob Jetten de hele week van dichtbij.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Volgens Noorlander begon Jetten met veel zin en was hij zichtbaar onder de indruk van de zwaarte van het ambt. Jetten werd direct hard aangevallen door de oppositie in de Tweede Kamer en hij zal iedereen nodig hebben om zijn plannen werkelijkheid te zien worden. Volgens Noorlander begint premier Jetten daarom heel voorzichtig aan zijn nieuwe baan. En houdt hij het dicht bij de stijl van zijn voorganger Mark Rutte.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek