Vapes (e-sigaretten) en navullingen worden per 1 januari 2029 euro's duurder omdat de overheid meer belasting over deze producten gaat heffen. Nu betalen gebruikers al 21 procent btw. Daar komt over ruim twee jaar accijns bovenop.

"Het is schokkend hoeveel jongeren nu aan de vapes zitten", zegt staatssecretaris Eerenberg van Financiën. "Als consumenten zien dat het fors duurder wordt, denken ze wel twee keer na voor ze hun geld aan ongezonde troep uitgeven."

Verbod smaakjes

De regels voor vapes zijn inmiddels vrijwel hetzelfde als voor gewone sigaretten en tabaksrookwaren. Sinds 1 januari 2024 geldt er een officieel verbod op vapes met smaakjes. De smaak tabak is nog wel toegestaan.

Waar rookverboden gelden, geldt dat ook voor vapes. Verkooppunten van e-sigaretten moeten zich net als tabakszaken registreren. De verwachting is dat per 1 juli 2027 of per 1 januari 2028 de verkoop van vapes alleen nog mag in speciaalzaken.

Eerenberg: "Het is niet uit te leggen dat alleen gewone sigaretten extra belast zijn om te zorgen dat mensen niet roken. Het moet geen verschil uitmaken of je het een of het ander doet." De vape-accijnzen moeten nog uitgerekend worden maar worden vergelijkbaar met die op tabakswaren.

Schadelijk

Vapes zijn net als tabaksproducten schadelijk voor de gezondheid. In een vape wordt vloeistof met of zonder nicotine verhit zodat er damp ontstaat. Er vindt geen verbranding van tabak plaats, waardoor er geen teer of koolmonoxide vrijkomt. Wel krijgen gebruikers chemische stoffen binnen.

Als in Europees verband accijnzen op vapes eerder dan op 1 januari 2029 ingaan, dan trekt het kabinet dit voorstel weer in.

Minister Van Weel zegt dat er geen spanning is tussen hem en de Europese Commissie over het stopzetten van steun aan Sierra Leone. Hij blijft erbij dat het om een drukmiddel gaat, dat ertoe moet leiden dat drugscrimineel Jos L. wordt uitgeleverd.

Gisteren maakte Van Weel bekend dat de Europese steun is beëindigd vanwege de onwil van Sierra Leone om L. uit te leveren. Die uitspraken leidden achter de schermen van de Europese Commissie tot ergernis. Het stopzetten van de betalingen zou een puur technische kwestie zijn en geen sanctie om de regering van Sierra Leone op de knieën te krijgen.

Maar Van Weel houdt vast aan zijn verhaal. "Ik ben blij dat de Europese Commissie een legale manier heeft gevonden om dit te doen en ik denk dat het helpt in het opbouwen van de druk op Sierra Leone", zei hij vanochtend in aanloop naar de ministerraad.

De minister herhaalde hij dat hij "op een missie" is om Jos L., alias Bolle Jos, uitgeleverd te krijgen. Hij zegt dat hij geen enkel middel schuwt en "ook de confrontatie met Sierra Leone wil aangaan, als ik denk dat het in het belang is van dit dossier".

Diplomatie

Dat daar binnen de Europese Commissie irritatie over is, is hem niet bekend. "De bronnen achter de schermen ken ik niet." Hij heeft alleen gesproken met Eurocommissaris Brunner die over de aanpak van georganiseerde misdaad gaat. En "daar zat echt geen spanning tussen, we hebben een goede relatie."

Volgens Van Weel legde Brunner gisteren op een persconferentie wel degelijk een verband met Bolle Jos, zij het op een minder expliciete manier. In een bijzin zei de Eurocommissaris: : "We hebben de medewerking van Sierra Leone nodig. Dat is waar het om gaat."

Dat de Europese Commissie naar buiten toe een technische reden aanvoert om de ontwikkelingshulp te pauzeren, heeft onder meer met diplomatie te maken, denkt hij.

Maar Van Weel zelf kiest voor een "directe confrontatie" met het land dat de voortvluchtige crimineel de hand boven het hoofd houdt. "Daar heb ik voor gekozen omdat ik zie dat we naast diplomatie op een andere manier de druk moeten opbouwen."

Sierra Leone zou dit jaar nog 18 miljoen euro aan begrotingssteun van Brussel krijgen. Dat is gisteren per direct opgeschort. Wat Nederland betreft gaat de betaling van 22,5 miljoen voor volgend jaar ook niet door, als Bolle Jos dan nog niet is uitgeleverd.

Aanstaande woensdag zitten de vakbonden en werkgevers voor het eerst sinds maanden weer met het kabinet aan tafel om te praten over de toekomst van de sociale zekerheid. Het kabinet heeft zes organisaties uitgenodigd, VNO-NCW, MKB NL, LTO, FNV, CNV en VCP, om woensdag naar het Catshuis te komen.

Namens het kabinet komen premier Jetten en de drie meestbetrokken ministers Vijlbrief (Sociale Zaken), Aartsen (Werk en Participatie) en Herbert (Economische Zaken).

De vakbonden FNV en CNV komen naar Den Haag, zo laten de organisaties weten. Daarmee is de kans groot dat ook de andere organisaties de uitnodiging zullen accepteren.

Sinds eind mei praten de vakbonden niet meer met het kabinet over de versobering van de sociale zekerheid, de regelingen die er zijn om Nederlanders die niet kunnen werken of gepensioneerd zijn te helpen.

In mei was er een Catshuisoverleg hierover, maar daar bleken de meningen zo uiteen te lopen dat het bij één gesprek bleef. Er zou pas weer gepraat worden, zo maakten de vakbonden keer op keer duidelijk, als het kabinet-Jetten de geplande bezuinigingen zou schrappen. Ook kondigden de bonden acties aan.

Versoberingen

Het kabinet-Jetten wilde aanvankelijk zo'n 6 miljard euro bezuinigen door een snellere verhoging van de AOW-leeftijd, en versoberingen in WW en WIA (arbeidsongeschikten)-regelingen.

Het kabinet trok het AOW-plan al eerder in, maar de bonden - gesteund door de grootste oppositiepartij Pro - bleven vasthouden aan hun eis dat álle bezuinigingen in de sociale zekerheid ingetrokken moesten worden.

Het kabinet heeft dit begin deze week alsnog gedaan en nu worden de gesprekken met de 'polder' weer opgestart.

Langdurig

De vakbonden erkennen net als de werkgevers en het kabinet dat de problemen opgelost moeten worden, vooral met de WIA, de Wet, Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen. Er stromen zo jaarlijks zo'n 60.000 mensen in de WIA, dit zijn vaak jongeren en vrouwen met psychische problemen. Er is een groot tekort aan verzekeringsartsen en de wachtlijsten zijn lang.

"We moeten niet wachten tot mensen langdurig uitvallen, maar dat voorkomen", schreven de vakbonden FNV, CNV en VCP begin deze week in een gezamenlijk persbericht.

Sierra Leone kan zijn probleem met de Europese Commissie direct oplossen door drugscrimineel Bolle Jos uit te leveren aan Nederland. Dat zegt minister Van Weel van Justitie en Veiligheid vanuit Luxemburg.

Vanmorgen werd bekend dat de Europese Commissie de begrotingssteun aan de regering van het Afrikaanse land heeft stopgezet. Het land zou dit jaar nog 18 miljoen krijgen voor bijvoorbeeld voedselprogramma's, onderwijs en de infrastructuur.

Van Weel is in Luxemburg voor een bijeenkomst van Europese justitieministers. Zij spreken onder meer over het aanscherpen van sancties tegen voortvluchtige criminelen die buiten Europa verblijven.

De Nederlandse bewindspersoon is blij dat de geldkraan naar Sierra Leone nu is dichtgedraaid. "Het is een heel duidelijk signaal vanuit de Europese Commissie dat Sierra Leone moet stoppen met onderdak bieden aan deze crimineel."

'Opbouwen druk'

Op de vraag het middel niet te grof is, wijst hij naar de regering van het straatarme land. Die houdt de hand boven het hoofd van een crimineel "die ontzettend veel kapot maakt, ook voor de bevolking van Sierra Leone", zegt hij. "Zij kunnen dit binnen 24 uur oplossen door deze man op te pakken en uit te leveren."

Als deze strafmaatregel niet helpt, "gaan we via andere wegen door met het opbouwen van de druk", zegt Van Weel. "Er is ons alles aan gelegen om deze crimineel naar Nederland te krijgen."

Bolle Jos L. wordt de meest gezochte crimineel van de Lage Landen genoemd. In Nederland is hij veroordeeld tot 24 jaar cel voor cocaïnehandel en een liquidatiepoging, in België heeft hij in verschillende zaken bij elkaar meer dan honderd jaar gevangenisstraf gekregen.

Het minderheidskabinet is bereid om de plannen voor de vermogensbelasting zo te wijzigen dat kleinere spaarders en beleggers ontzien worden. Dat heeft minister Heinen van Financiën gezegd op de tweede dag van de Algemene Financiële Beschouwingen. Hij waarschuwde wel dat het "enorm ingewikkeld" is om een alternatief te vinden dat net zo veel oplevert.

Om geld vrij te spelen voor de invoering van een winstbelasting op beleggingen in box 3, stelde het kabinet voor om kleine beleggers en spaarders vanaf 2028 eerder en meer belasting te laten betalen. De vrijstelling zou omlaag gaan, zodat mensen al aangeslagen zouden worden als ze per jaar meer dan duizend euro rendement halen op hun spaargeld of beleggingen.

Dat plan viel zeer slecht bij zowel de linkse als de rechtse oppositie, zo bleek gisteren. Daarmee zou het kabinet niet kunnen rekenen op een meerderheid voor de begroting. Ook de fracties van de coalitiepartijen gaven aan er niet blij mee te zijn.

Niet veel draaiknoppen

Minister Heinen zei vandaag dat hij die grens gekozen heeft omdat een stel met spaargeld tot zo'n 100.000 euro dan uitgezonderd is. Maar hij erkende vandaag ook dat de ondergrens misschien toch niet zo goed gekozen is. Veel mensen die nu nog geen belasting betalen over hun spaargeld moeten dat ineens wel gaan doen. Dat heeft hij onderschat. "Wij zijn bereid tot een andere grens", zei hij.

Het betekent wel dat er ergens anders in de belastingsfeer geld gevonden moet worden, en dat is volgens Heinen wel lastig. "We hebben niet heel veel knoppen om aan te draaien. En iedere keuze die je maakt is enorm ingewikkeld. Het kost veel rekenwerk."

Tijdelijke belastingverhoging

In de Tweede Kamer bestaat ook veel zorg over een tijdelijke belastingverhoging op vermogen voor volgend jaar. Dan zou de vrijstelling verlaagd worden van een kleine 60.000 euro naar ongeveer 31.000 euro. Ook zou het percentage belasting dat mensen betalen omhoog gaan.

De minister gaat ook daar naar kijken en wil met de Tweede Kamer overleggen over een andere ondergrens vanaf 2028. Over twee weken, als het Belastingplan behandeld wordt in de Kamer, moet er duidelijkheid zijn.

'Polder moet leveren'

In het debat ging het ook over het schrappen van de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Heinen zei dat hij verwacht dat als er een sociaal akkoord komt tussen werkgevers en vakbonden, dat meer geld oplevert dan het kabinet aanvankelijk had ingeboekt met de bezuiniging.

Volgens hem hebben de sociale partners gezegd dat ze die belofte kunnen waarmaken. Gevolg van een sociaal akkoord zou moeten zijn dat er minder geld uitgegeven wordt aan uitkeringen als de WW en de WIA.

Maar als een akkoord in de 'polder' er niet komt, of de hervormingen te weinig opleveren, dan moet het geld gevonden worden door te bezuinigen op de uitgaven van de ministeries. Dinsdag bleek dat in dat geval het ministerie van Onderwijs het hardst wordt geraakt: daar moet in het uiterste geval 1,2 miljard euro bespaard worden.

Onderwijsminister Letschert zei gisteren dat er geen coalitieafspraak is om te bezuinigen op onderwijs. Heinen stelde vandaag in het debat dat de besparing "technisch is ingeboekt", maar dat die nooit zal plaatsvinden als de sociale partners hun belofte nakomen. "Dan is het een non-discussie", aldus Heinen.

De Europese Commissie heeft per direct betalingen aan Sierra Leone stopgezet omdat het land niet meewerkt aan de uitlevering van drugscrimineel Bolle Jos. Dat bevestigt minister Van Weel van Justitie en Veiligheid na een bericht in De Telegraaf.

Sierra Leone zou dit jaar nog 18 miljoen euro aan begrotingssteun van Brussel krijgen. Dat geld is bedoeld voor bijvoorbeeld voedselprogramma's, onderwijs en de infrastructuur in het straatarme land.

Nederland hoopt dat volgend jaar een uitkering van nog eens 22,5 miljoen kan worden stopgezet. Daar wordt nog over onderhandeld tussen de EU-lidstaten.

Het dichtdraaien van de geldkraan is een langgekoesterde wens van Nederland, omdat de voortvluchtige Jos L., alias Bolle Jos, onderdak heeft gevonden in het Afrikaanse land. Hij zou daar nauwe banden hebben met mensen op hoge posities, onder wie de president.

Honderd jaar cel

L. wordt de meest gezochte crimineel van de Lage Landen genoemd. In Nederland is hij veroordeeld tot 24 jaar cel voor cocaïnehandel en een liquidatiepoging, in België heeft hij in verschillende zaken bij elkaar meer dan honderd jaar gevangenisstraf gekregen.

"Met deze stap ben ik heel erg blij", zegt Van Weel in de Telegraaf. "Het is wrang dat er EU-geld gaat naar een land dat niet wil meewerken aan de uitlevering van iemand als Bolle Jos."

De Nederlandse minister hoopt dat dit gezien wordt als een stevig statement, dat niet alleen Nederland maar de hele Europese Unie de weigerachtigheid van Sierra Leone afkeurt.

Aanscherpen sancties

Er wordt binnen de EU gekeken naar mogelijkheden om het sanctiebeleid voor criminelen die zich buiten Europa ophouden, verder aan te scherpen door bijvoorbeeld een inreisverbod in te stellen of financiële tegoeden te bevriezen. Van Weel is nu in Luxemburg voor een bijeenkomst van Europese justitieministers, waar dit ook aan bod zal komen.

Het Europees Parlement nam onlangs een resolutie aan waarin staat dat "personen die zijn veroordeeld voor ernstige drugshandelmisdrijven niet aan berechting mogen ontkomen." De Nederlandse drugsbaron Jos L. wordt daarin bij naam genoemd.

Na jarenlange discussie over schijnzelfstandigheid moet een nieuwe wet een einde maken aan de discussie wanneer iemand zzp'er is en wanneer niet. "Dit moet duidelijkheid geven voor ondernemers en opdrachtgevers", zegt minister Aartsen van Werk en Participatie.

Opdrachtgevers die met schijnzelfstandigen werken lopen het risico naheffingen van de Belastingdienst te krijgen voor belasting en sociale premies. Door de onduidelijke regels stopte een deel van de opdrachtgevers daarom met het inhuren van zzp'ers.

In de nieuwe wet staan criteria waar zzp'ers en opdrachtgevers houvast aan hebben, zegt Aartsen. Werk je onafhankelijk van anderen, draag je ondernemersrisico's en heb je de vrijheid om je werk zelf te organiseren dan ben je een ondernemer.

Drie opdrachtgevers

Concreet betekent het dat je een inschrijving bij de Kamer van Koophandel moet hebben, een btw-nummer, een zakelijke bankrekening en facturen uitschrijft en zakelijke betalingen doet. Je moet gerekend over twee jaar minstens drie verschillende opdrachtgevers of klanten hebben en actief zijn met het werven van nieuwe opdrachtgevers.

"Het zijn geen onredelijke criteria die we stellen", zegt Aartsen. "Als je eraan voldoet weet je zeker dat je niet bang hoeft te zijn voor naheffingen."

Ook het werk zelf moet aan criteria voldoen. Je moet als ondernemer in principe vrij zijn om te bepalen waar, wanneer en hoe je de opdracht uitvoert. Tenzij het werk echt alleen op een bepaalde plek kan worden uitgevoerd zoals een bouwplaats, of op een bepaald tijdstip zoals reparatiewerk buiten kantooruren of openingstijden.

Pensioen en verzekeringen

Verder moet de zzp'er voorzieningen treffen die een werknemer in loondienst niet nodig heeft. Een verzekering tegen ziekte en arbeidsongeschiktheid, pensioen, verzekeringen voor schade door de werkzaamheden en andere ondernemersrisico's. Hier komt een minimumbedrag voor in de wet, je hoeft niet al die voorzieningen te hebben.

"Over het bedrag dat een zzp'er minstens moet besteden aan deze voorzieningen willen we met ondernemers in gesprek", zegt Aartsen. "Het moet niet te veel zijn maar het mag ook geen wassen neus worden."

Voor de meeste ondernemers zijn dit allemaal vanzelfsprekendheden. Zij worden met deze wet wettelijk erkend als zelfstandig ondernemer. Maar precies voor de groep waarbij het niet duidelijk is moet de wet helpen om alsnog aan de criteria te voldoen.

Tot 29 oktober kunnen belanghebbenden op de wetteksten reageren via Internetconsultatie.nl. Daarna komen er nog debatten met de Tweede en Eerste Kamer. Eerder dan 1 januari 2028 zal de wet niet ingaan.

Met frisse tegenzin gaat woonminister Boekholt-O'Sullivan (D66) zich bemoeien met de makelaarsbranche. Zij gaat een makelaarsregister introduceren en een klachtenloket voor ontevreden kopers en verkopers. "Heel veel mensen hebben het gevoel dat het geen eerlijk proces is om een huis te kopen of te verkopen."

De minister liet onderzoek doen. Bijna een derde van de respondenten had ten minste één negatieve ervaring met een makelaar, in veel gevallen een verkoopmakelaar. Bijna negentig procent van de klachten ging over een makelaar aangesloten bij een branchevereniging. Slechts twee procent van die mensen deed een officiële melding.

Het liefst had de minister gehad dat de branche zelf tot afspraken over kwaliteit en eerlijkheid was gekomen. De beroepsorganisaties vertegenwoordigen samen een groot deel van de markt en zouden normaal gesproken veel invloed moeten hebben op het doorvoeren van verbeteringen, dacht de minister.

Maar in gesprekken met de verschillende makelaarsorganisaties zeiden die tegen haar dat het ze ondanks gedragscodes en verbeterplannen niet is gelukt. Zij denken niet sterk genoeg te staan tegenover malafide makelaars. Dus moet de overheid inspringen.

"Dat is een grote stap en ik had het dus liever niet gedaan", zegt Boekholt. Bij het makelaarsregister van de overheid zullen alle makelaars zich in moeten laten schrijven om hun beroep uit te mogen uitoefenen. "Daarmee conformeer je je aan bepaalde regels. Je werkt transparant, je bent eerlijk en je laat het biedboek zien."

Een biedlogboek is een registratie van alle biedingen die er op een woning zijn gedaan. "Soms krijgen mensen het advies van hun makelaar om tienduizend euro meer te bieden", zegt Boekholt. "Maar ze hebben geen idee of er wel een bod van andere mensen onder ligt."

Sommige makelaars drijven zo de prijs op. Of ze trekken bepaalde klanten voor. Of ze benadelen hun klant door vertrouwelijke informatie door te spelen. Boekholt benadrukt dat de meeste makelaars normaal werken en hun klanten goed bijstaan. Het gaat om een klein aantal dat zich misdraagt.

Voor klanten die daarmee te maken krijgen komt er een geschillencommissie. Die kan naar gelang de ernst van de klachten of het aantal klachten in het uiterste geval een makelaar royeren en uit het register halen. Die kan zijn beroep dan niet meer uitoefenen in Nederland.

Makelaar is vrij beroep

Sinds 2001 kan iedereen die dat wil zich makelaar noemen. Er is geen wettelijk verplichte diploma nodig. Je kan je aansluiten bij een branchevereniging, maar dat hoeft niet. Er zijn nu twee brancheverenigingen: NVM en Vastgoed Nederland. Zij hebben wel regels opgesteld, maar die worden niet streng gehandhaafd. De brancheverenigingen zeggen dat makelaars zich dan zullen uitschrijven.

Klachten over makelaars zijn geen nieuw verschijnsel en het zijn er veel. Vereniging Eigen Huis (VEH) meldde in augustus nog dat er sinds februari meer dan 900 klachten over makelaars binnenkwamen bij het meldpunt.

De PVV in de Tweede Kamer komt vanwege de aanhoudende klachten met een wetsvoorstel voor de makelaarsbranche. Kamerlid Mooiman stelt gedragsregels voor, een landelijk beroepsregister, extern toezicht en boetes bij overtredingen. De brancheorganisaties reageerden hier positief op.

Minister Boekholt ziet de wet van Mooiman als hulp op weg naar effectieve en uitvoerbare wetgeving. "Daarom trek ik graag samen met de indiener op." Begin 2027 liggen er concrete voorstellen op tafel, belooft de minister.

In de Tweede Kamer is er weinig enthousiasme voor het plan om honderdduizenden kleine beleggers en spaarders te gaan belasten. JA21, ChristenUnie en SGP zien het niet zitten en ook Pro is principieel tegen. Daarmee lijkt een Kamermeerderheid voor het plan uit zicht.

"Het is een boete op spaarzaamheid of succesvol ondernemen", zegt SGP-Kamerlid Flach tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen. "Desastreus voor de ambitie om meer Nederlanders hun spaargeld te laten beleggen", vindt JA21-Kamerlid Hoogeveen.

Na een spervuur van vragen aan coalitiepartijen D66, VVD en CDA zeiden die bereid te zijn om naar andere oplossingen te kijken. "Ook wij vinden dit een ongelukkig puntje", zei CDA-Kamerlid Van Dijk.

Wat zit er precies in box 1, 2 en 3 en wat is nu de oplossing die nu voor box 3 is voorgesteld? Dat lees je in dit artikel:

Veel partijen zijn desondanks positief dat de coalitie vanaf 2028 een vermogenswinstbelasting op aandelen, obligaties en tweede huizen wil invoeren, en vanaf 2030 ook cryptomunten. Daarmee zou er na jarenlange discussie eindelijk een oplossing voor het politieke probleem rond box 3 zijn.

'200 euro pakken, 100 euro teruggeven'

Kritischer was de oppositie op de miljarden die het kabinet volgend jaar wil binnenhalen door de inkomstenbelasting te verhogen. Hoewel het kabinet zegt dat werken moet lonen, gebeurt juist het tegenovergestelde, constateerde de Raad van State eerder.

Toch is VVD-Kamerlid Van Eijk niet van plan een streep te zetten door dit plan. Ze wijst erop dat de koopkracht van veel mensen er nog altijd op vooruitgaat. Oppositiepartijen reageerden kritisch. "Dat is eerst 200 euro pakken, 100 euro teruggeven en dan moet je blij zijn", zei bijvoorbeeld BBB-Kamerlid Vermeer.

Hoe de coalitie een meerderheid wil krijgen voor het Belastingplan blijft daarmee nog altijd onduidelijk. Ook JA21 en Pro willen het kabinet alleen steunen als de verhoogde inkomstenbelasting wordt teruggeschroefd.

Zorgen sussen

Voor linkse partijen begon de ochtend feestelijk: zij feliciteerden elkaar dat de bezuinigingen op de sociale zekerheid na stakingen van tafel zijn. Omdat Pro de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid daardoor wil steunen, lijkt er voor deze begroting nu een meerderheid te zijn.

Toch waren er ook veel vragen vanwege de tabel die minister Heinen (Financiën) rondstuurde, nadat die gisteren uitlekte via de NOS. Daaruit blijkt dat een groot deel van het bedrag dat niet meer wordt bezuinigd op sociale zekerheid, nu voorlopig op de onderwijsbegroting staat.

D66, dat zich als onderwijspartij profileert, probeerde de zorgen daarover bij de linkse partijen te sussen. Kamerlid Oosterhuis (D66) sprak van een tabel die is geschreven door een "overijverige ambtenaar", die "niet zo relevant" en "zonder politieke waarde" was.

Maar bij Van Eijk (VVD) was een ander geluid te horen. Zij bevestigt dat het "de technische uitwerking" van de afspraak binnen de coalitie is dat als de bezuiniging op de sociale zekerheid niet lukt, er wordt bezuinigd op onderwijs. Op de vraag of dat een verstandige keuze is, antwoordt ze dat meer geld "niet per se heeft geleid tot kwalitatief beter onderwijs".

De coalitie liet gisteren weten te verwachten dat de hervormingen van de sociale zekerheid alsnog tot besparingen leiden. Als er dan nog een bedrag overblijft, willen de partijen volgend jaar om tafel om te kijken waar dat geld dan vandaan moet komen.

Startschot verdere onderhandelingen

Morgen is de tweede dag van de Algemene Financiële Beschouwingen. Dan reageren minister Heinen (Financiën) en staatssecretaris Eerenberg (Fiscaliteit) op de vragen uit de Tweede Kamer. Het zal het startschot zijn van verdere onderhandelingen.

De onduidelijkheid over de financiële plannen van het kabinet zal dus nog even blijven. Mogelijk komt daar verandering in richting de behandeling van het Belastingplan, waar de Tweede Kamer vanaf half oktober over gaat praten. Daarin wordt afgesproken hoe de overheid de komende jaren belastingen binnenhaalt.

Het Openbaar Ministerie moet zaken over geweld tegen mensen met een publieke functie voortaan altijd voor de rechter brengen. Daarbij moet justitie ook altijd een twee keer zo zware straf eisen, waarbij een celstraf uitgangspunt is.

Dat staat in een nieuwe richtlijn van het College van procureurs-generaal, de landelijke leiding van het Openbaar Ministerie, die morgen ingaat. Justitieminister Van Weel schrijft aan de Tweede Kamer dat die richtlijn behalve voor politieagenten en hulpverleners ook gaat gelden voor bijvoorbeeld leraren die met geweld te maken krijgen.

De minister noemt als voorbeeld een poging tot zware mishandeling van een hulpverlener, waarbij de dader geen wapen gebruikt, niet eerder de fout in is gegaan en de hulpverlener niet gewond is geraakt. De strafeis zou dan in principe drie maanden gevangenis worden, in plaats van 80 uur taakstraf als het slachtoffer geen hulpverlener was.

Zwaarder straffen kan al

De nieuwe richtlijn is een tegemoetkoming aan de Tweede Kamer. Die pleitte er begin dit jaar voor, kort voor het aantreden van het kabinet-Jetten, om zwaardere straffen te eisen bij geweld tegen hulpverleners.

De Kamer sprak zijn afschuw uit over het toenemende geweld tegen politieagenten en hulpverleners nadat het een paar weken eerder weer volledig uit de hand was gelopen tijdens de jaarwisseling.

Sinds 2006 kunnen mensen die agressief en gewelddadig zijn tegen mensen met een publieke taak al 200 procent zwaarder worden bestraft dan andere geweldplegers. Maar het OM doet daar volgens de Kamer te weinig mee, waardoor de daders nog kunnen wegkomen met een taakstraf of een boete.

Met name rechtse partijen in de Tweede Kamer hebben in moties gevraagd om zwaardere straffen bij geweld tegen hulpverleners. "Die lijn onderschrijf ik volledig", schrijft de minister van Justitie en Veiligheid vandaag in zijn brief.

Taakstraffen verbieden

Van Weel vindt het "onaanvaardbaar" dat officieren van justitie eerdere normen over zwaardere straffen niet zouden opvolgen, want "geweld en agressie tegen mensen met een publiek taak is ontoelaatbaar".

"De samenleving kan niet zonder de politieagent, de zorgmedewerker, de leraar en alle andere personen met een publieke taak", stelt hij. "Zij houden onze maatschappij draaiende en moeten veilig en ongehinderd hun werk kunnen doen."

Er ligt nog een voorstel van de Tweede Kamer om taakstraffen voor geweld tegen hulpverleners helemaal te verbieden. Daar kwam vorig jaar kritiek op van de Raad van State en rechters, die de ruimte willen houden om zelfstandig te oordelen en specifieke omstandigheden te kunnen meewegen.

Het nieuwe coalitieplan voor de belasting op vermogen (box 3) zal het belangrijkste onderwerp zijn tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen, die komende twee dagen plaatsvinden. De vraag is of er een einde komt aan dit hoofdpijndossier, dat de politiek al jaren bezighoudt.

Wat is box 3 en hoe heeft het zo'n probleem kunnen worden? De belangrijkste vragen op een rij.

Box 3: wat valt daar ook alweer onder?

Heb je weinig spaargeld, geen beleggingen en heb je geen tweede huis? Dan zal je vermoedelijk helemaal niks met box 3 te maken hebben.

In dat geval betaal je, zoals de meeste Nederlanders, alleen belasting in box 1 op je loon of uitkering. Deze box levert de schatkist verreweg het meest op: zo'n 90 procent van alle inkomstenbelasting.

Box 2 is bedoeld voor mensen met een bedrijf, zoals een besloten vennootschap. Naar schatting zijn dit 500.000 mensen. In box 3 zitten zo'n 2,5 miljoen mensen. Daarin betaal je belasting over rendement op spaargeld, aandelen, cryptomunten en ook een tweede woning.

Waarom moet box 3 op de schop?

De politiek kon niet anders na een een uitspraak van de Hoge Raad in 2021. Die oordeelde dat het geschatte rendement waarmee de Belastingdienst rekende, niet eerlijk was. Vooral spaarders waren daarvan de dupe: zij betaalden vaak meer belasting dan dat zij aan rente van de bank kregen.

Om aan de rechterlijke uitspraak te voldoen zette het kabinet-Rutte III snel een tijdelijk manier van belasting berekenen op, die tot op de dag vandaag nog geldt. Maar ook dit systeem kent een groot nadeel: mensen met hoge rendementen betalen nu relatief weinig belasting. De schatkist krijgt daardoor jaarlijks 3 miljard euro minder binnen dan eerst.

Ieder jaar dat er geen nieuw plan komt, 'lekken' die miljarden weg. Om die reden voelen politieke partijen tijdsdruk om snel met een alternatief te komen. Daar is in de kabinetten-Rutte IV, Schoof en Jetten aan gewerkt.

Debat over Box 3

De Tweede Kamer debatteert vandaag met minister Heinen (Financiën) over de begroting en Box 3.

Dat debat is vanaf 10.30 uur live te volgen via een livestream op NOS.nl en in de NOS-app.

Aan welk plan werd gewerkt?

Hiervoor is het verschil tussen vermogensaanwas- en vermogenswinstbelasting van belang:

- Met een vermogensaanwasbelasting moet je elk jaar betalen over de winst die je maakt, ook als die winst nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen. Het kan dus zijn dat als je geen spaargeld hebt, je daarvoor (een deel van) de aandelen of crypto moet verkopen om je belasting te kunnen betalen.

- Bij vermogenswinstbelasting betaal je belasting over de aandelen of cryptomunten die je hebt verkocht. Nadeel van die methode is dat eigenaren de verkoop kunnen uitstellen om belasting te ontwijken.

De coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn het erover eens dat er op de lange termijn een vermogenswinstbelasting moet komen. Maar er is een technisch probleem: dit is volgens het ministerie van Financiën pas vanaf 2030 of zelfs 2032 mogelijk, omdat de Belastingdienst en banken hiervoor hun systemen moeten aanpassen.

De politiek debatteerde afgelopen jaren over de vraag wat er in de tussentijd moet gebeuren. De Tweede Kamer (waaronder D66, VVD en CDA) stemde begin dit jaar in met een nieuwe, tijdelijke oplossing om vanaf 2028 een vermogensaanwasbelasting op aandelen en cryptomunten in te voeren en een vermogenswinstbelasting op vastgoed. Daarna zou worden toegewerkt naar een volledige vermogenswinstbelasting.

Deze tussenoplossing leidde tot zoveel onrust bij bedrijven en beleggers, dat minister Heinen (Financiën, VVD) twee weken later alweer zei dat de wet terug naar de tekentafel moest. Vervolgens ontstond er een groot verschil van mening tussen coalitiepartijen over wat er dan wel moest gebeuren.

Waarover waren ze het oneens?

De VVD wil zo snel mogelijk over op een volledige vermogenswinstbelasting, ook al zal de Belastingdienst dan aangiftes tijdelijk minder goed kunnen controleren doordat de systemen nog niet erop zijn aangepast.

Het grootste probleem is dat de schatkist dan de komende jaren naar schatting ruim 15 miljard euro minder binnenkrijgt. Dat komt doordat mensen pas belasting gaan betalen als zij hun aandelen verkopen.

De partijen waren het vooral oneens over de vraag wie dat moet betalen. D66 en CDA wilden niet dat lagere inkomens hier aan zouden meebetalen.

Wat is nu de oplossing?

Het kabinet wil nu voor aandelen, obligaties en tweede huizen per 2028 over op een vermogenswinstbelasting, de rest volgt in 2030. De dekking wordt gezocht in box 2 en box 3.

Daarvan ligt het voorstel rond het heffingsvrij inkomen in box 3 politiek het gevoeligst. In de nieuwe box 3 komt er geen heffingsvrij vermogen meer (dat nu op 59.357 euro voor één persoon ligt), maar een heffingsvrij inkomen. Het idee is dat mensen met hoge rendementen ook meer belasting betalen.

In het oorspronkelijke plan ga je bij een jaarlijks rendement van boven de 1800 euro belasting betalen. Dat is in het nieuwe plan omlaag gebracht naar 1000 euro. Daardoor zouden honderdduizenden kleine beleggers straks ook belasting moeten gaan betalen over hun winst uit aandelen.

JA21 en SGP hebben al gezegd dat dat deel van de dekking "onacceptabel" is. Zij zeggen dat het kabinet hun heeft toegezegd om met een andere oplossing te komen. Mogelijk gaat er dus weer een streep door dit deel van het plan.

De situatie rond box 3 is nu vrij chaotisch. Omdat de Tweede Kamer al met de vermogensaanwas in box 3-wet heeft ingestemd, ligt die nu bij de Eerste Kamer. Als het kabinet een meerderheid heeft voor het nieuwe plan, moet dat via een wetswijziging (novelle) weer langs de Tweede Kamer. Pas daarna kan de Eerste Kamer er over stemmen.

Een meerderheid in de Tweede Kamer steunt een luchtvaartbesluit waarin het kabinet voor Schiphol nieuwe regels voor de grenzen aan geluidshinder en het aantal vluchten vastlegt. Het is voor het eerst in achttien jaar dat er zo'n nieuw Luchthavenverkeerbesluit (LVB) is.

Zo komt er een maximum van 478.000 vliegbewegingen per jaar, met maximaal 27.000 nachtvluchten. Dat is iets minder dan het aantal vluchten nu van rond de 499.000, waarvan 30.000 's nachts. De overlast per etmaal moet met 20 procent omlaag en 's nachts met 15 procent. Ook komen er regels over veiligheid, het gebruik van start- en landingsbanen en de uitstoot van schadelijke stoffen.

Volgens minister Karremans van Infrastructuur is het balanceren tussen overlast terugdringen en een open economie die niet zonder luchtvaart kan. Het luchtvaartbesluit houdt de optie open voor groei indien nieuwe stille vliegtuigen de geluidsoverlast omlaag brengen.

Een meerderheid in de Tweede Kamer steunt hem, maar daarmee is volgens sommigen nog niet gezegd dat Schiphol met dit besluit tijden vooruit kan. Een deel van de oppositie spreekt van een "juridisch onzekere weg" en wijst erop dat milieuclubs al rechtszaken hebben aangekondigd.

'Geschoffeerd'

Pro en de Partij voor de Dieren vinden dat omwonenden niet geholpen zijn met het besluit. De geringe daling van vluchten lost volgens hen de overlast, slapeloze nachten en gezondheidsproblemen niet op. Zo'n 175.0000 omwonenden rond Schiphol ondervinden al heel lang ernstige geluidshinder van de vliegtuigen.

"Honderdduizend mensen worden er letterlijk ziek van", zegt PvdD-Kamerlid Kostic. Pro-Kamerlid Kröger vindt dat de omwonenden worden "geschoffeerd". Het doet haar denken aan Groningen en de aardbevingen.

In 2024 oordeelde de rechter dat de belangen van omwonenden stelselmatig ondergeschikt waren aan de luchtvaart. Kröger en Kostic wijzen ook op de Raad van State die nog onvoldoende onderbouwd vindt welke maatregelen er komen indien geluidsnormen toch worden overschreden.

Economische belangen

Kamerlid Heutink van de Groep Markuszower vindt het Raad van State-oordeel over de luchtvaartplannen helemaal niet zo negatief en denkt dat het met de juridische problemen wel zal meevallen. Hij wijst op het belang van Schiphol, de economie en de duizenden banen op en rond Schiphol. Ook JA21, BBB, en VVD wijzen daarop. Ze vinden, net als Karremans, dat het nieuwe besluit juist duidelijkheid schept.

Als stillere vliegtuigen de geluidshinder flink terugbrengen, zou dat in de toekomst weer in groei moeten worden omgezet, vindt VVD-Kamerlid De Groot. Maar daar willen CDA en D66 randvoorwaarden voor. Het aantal vluchten mag van hen pas naar maximaal 500.000 per jaar groeien als de geluidshinder duidelijk omlaag gaat en de groei niet 's nachts plaatsvindt. De Kamer stemt daar volgende week over.

En dan hangt een ander probleem ook nog boven de luchthaven: er is geen natuurvergunning. De rechter zette er een jaar geleden een streep door. Het vorige kabinet, maar ook het huidige gedogen dat voorlopig.

Pro-Kamerlid Kröger vindt dat een extra probleem. "Een LVB zonder zicht op een natuurvergunning is juridisch zeer wankel." Karremans is het daar niet mee eens. Volgens de minister komt dat uiteindelijk goed met het in werking treden van het stikstofpakket van het ministerie van Landbouw.

Als de gesprekken over de sociale zekerheid te weinig opleveren, wil het kabinet in het uiterste geval 1,2 miljard bezuinigen op de onderwijsbegroting. Dat is een onderlinge afspraak tussen coalitiepartijen D66, VVD en CDA, zo blijkt uit een stuk dat in handen is van de NOS.

Hierdoor wordt de druk op D66, die zich graag profileert als onderwijspartij, vergroot. Want als het minister Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) niet lukt om op de sociale zekerheid te bezuinigen, kan de onderwijsbegroting van collega en partijgenoot Letschert hard worden geraakt.

Gat van 3 miljard euro

Nu de bezuinigingen op de sociale zekerheid uit de begroting zijn gehaald, willen de vakbonden weer praten over hervormingen in de WIA. Maar die gesprekken moeten volgens premier Jetten en minister Heinen (Financiën) uiteindelijk wel alsnog leiden tot een besparing op uitkeringen.

"Mochten de besparingen minder zijn dan verwacht, zal het kabinet met aanvullende voorstellen komen", zei Jetten vandaag. Het gaat nu nog om een gat van 3 miljard euro.

Als het kabinet het niet eens wordt over die "aanvullende voorstellen" is er een opvallende stok achter de deur: een korting op de zogeheten prijsbijstelling bij meerdere ministeries. Dat betekent dat hun budget komende jaren minder hard met de inflatie meegroeit en ze dus onderaan de streep minder te besteden hebben en moeten gaan bezuinigen.

Niet-openbaar document

De coalitiepartijen hebben in een document, dat niet met de Tweede Kamer is gedeeld, met elkaar afgesproken hoe die pijn over de verschillende ministeries moet worden verdeeld. Daarin is te lezen dat bijvoorbeeld het ministerie van Buitenlandse Zaken in dat geval nauwelijks hoeft te bezuinigen. De ministeries van Defensie en Justitie en Veiligheid krijgen helemaal geen prijsbijstelling voor hun kiezen.

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zou wel hard geraakt worden; daar is nu de helft van de volledige prijsbijstelling aan toebedeeld. Dat komt neer op een bedrag van 1,2 miljard euro vanaf 2031, op een begroting van 57 miljard euro. Ook gaat er relatief veel af van het Klimaat- en Energiefonds, zo'n 200 miljoen euro.

Wat is een prijsbijstelling?

Ministeries en overheidsfondsen krijgen elk jaar een (gedeeltelijke) compensatie voor de spullen en salarissen die elk jaar duurder worden. Dat heet de loon- en prijsbijstelling.

Die worden alleen niet evenredig over de ministeries verdeeld. Ministeries als Defensie, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Justitie en Veiligheid krijgen bijvoorbeeld een relatief grote prijsbijstelling, omdat zij meer spullen inkopen.

Het kabinet wil nu het ministerie van Defensie en Justitie en Veiligheid komende jaren helemaal compenseren voor de gestegen prijzen. Daardoor gaat er vooral minder geld naar het ministerie van Onderwijs.

De vraag is wel of deze bezuinigingen echt door zullen gaan. Want ook voor de voorjaarsnota zal het kabinet een meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer moeten vinden. De afspraak tussen de coalitiepartijen lijkt dus vooralsnog vooral een drukmiddel op D66 om uiteindelijk tot een deal met de vakbonden te komen.

De Tweede Kamer gaat de verhoging van het eigen risico niet tegenhouden. Het kabinet wil het verplichte eigen risico komend jaar laten stijgen met 15 euro naar 400 euro per jaar en dat lijkt nu stilzwijgend door te gaan.

SP-leider Dijk heeft minister Hermans van Volksgezondheid opgeroepen om met spoed naar de Kamer te komen. Hij vindt dat het eigen risico juist omlaag moet en niet meer omhoog. Maar zijn debat zal het tij niet kunnen keren.

De verhoging van het eigen risico is een trendbreuk, want sinds 2017 is het bedrag dat je zelf moet betalen voor zorgkosten bevroren op 385 euro per jaar. Dat wordt nu voor het eerst in tien jaar losgelaten. Het gevolg is dat het eigen risico voortaan weer elk jaar zal stijgen.

Om het plan tegen te houden, had de zorgverzekeringswet gewijzigd moeten worden. Daarin staat dat het eigen risico jaarlijks wordt geïndexeerd, oftewel dat het bedrag meestijgt met de kosten in de zorg.

1 oktober

Die wetswijziging had dan voor aanstaande donderdag door de Tweede én de Eerste Kamer aangenomen moeten zijn. Want 1 oktober is de datum waarop de zorgverzekeraars moeten weten waar ze aan toe zijn. Zij moeten dan weer voor 12 november bekendmaken hoe hoog hun ziektekostenpremie voor het komende jaar is en dat is onder meer afhankelijk van de hoogte van het eigen risico.

Traditiegetrouw is verzekeraar DSW de eerste die, al in september, de premie voor het volgende jaar bekendmaakt. Maar die heeft dat deze keer uitgesteld omdat er nog te veel onzekerheid is over de steun die het minderheidskabinet voor de begroting krijgt.

De Tweede Kamer gaat dus nog in debat met de minister van Volksgezondheid, maar dat komt niet meer op tijd om de voorgenomen verhoging tegen te houden.

460 euro per jaar

Het kabinet was aanvankelijk van plan het verplichte eigen risico te verhogen naar 460 euro per jaar maar daar bleek al snel geen meerderheid voor te zijn. Daarop paste minister Hermans de plannen aan en kwam de jaarlijkse indexering weer terug.

Het vorige kabinet (Schoof) wilde het eigen risico bijna halveren. Door dat plan ging al snel een streep, omdat dit waarschijnlijk had betekend dat de maandelijkse zorgpremie fors omhoog zou gaan. Daarnaast zou een verlaging naar 165 euro, zoals het vorige kabinet wilde, enkele miljarden euro's kosten.

Al vanaf 2028 komt er een vermogenswinstbelasting en die gaat gelden voor honderdduizenden spaarders en beleggers meer dan nu. Ook de bezuinigingen op de sociale zekerheid zijn definitief van tafel.

Het zijn aanpassingen van de begrotingen en het Belastingplan van het kabinet na gesprekken met oppositiepartijen. Het minderheidskabinet hoopt ermee meerderheden voor de begrotingen van de ministeries te krijgen.

Wat is box 3?

De meeste mensen betalen alleen belasting over salaris en uitkering, dat is box 1.

Wie veel spaargeld heeft, in aandelen of crypto-munten handelt en/of een tweede huis heeft, betaalt vaak ook belasting in box 3. Naar schatting gaat het nu om zo'n 2,5 miljoen mensen.

Er zijn ook al eerste reacties van de oppositiepartijen. Voor JA21 is een deel van de dekking van de box 3-wijziging "onacceptabel", omdat daarmee kleine beleggers worden geraakt. Pro en Volt hebben gezegd de begroting van het ministerie van Sociale Zaken te gaan steunen, maar zijn nog niet overtuigd over de rest. Pro-leider Klaver zei daarover "verder te willen praten" met het kabinet.

De SGP is nog niet "onverdeeld enthousiast" zegt fractievoorzitter Stoffer. 50Plus wil weten hoe dit uitpakt voor de agent, verpleegkundige en gepensioneerde. "Het is hier een beetje erbij, daar een beetje eraf, ik wil een stresstest voor wat het echt betekent", zegt fractievoorzitter Struijs.

De ChristenUnie zegt dat geen van de partijen 100 procent tevreden zal zijn. "Maar wij zien een beweging van het kabinet dat de rekening niet bij de mensen komt die het moeilijk hebben", zegt fractievoorzitter Bikker. "En dat de polder weer aan tafel komt om te onderhandelen vinden wij ook belangrijk."

In de brief staat hoe het kabinet de vermogensbelasting in box 3 de komende jaren wil aanpakken. De vermogenswinstbelasting op aandelen gaat al per 2028 in en levert minder geld op dan het huidige systeem.

Het geld om dat gat te vullen, wordt onder meer gevonden door het belastingvrije rendement te verlagen van 1800 naar 1000 euro. Dat betekent dus dat je als belegger of spaarder sneller en meer belasting moet betalen dan nu.

Winstbelasting omlaag

Er komt ook een maatregel om eigenaren en directeuren van bv's te verleiden om zichzelf meer winst uit te keren. De belasting daarop gaat voor vier jaar omlaag, waardoor ondernemers gestimuleerd worden om de winst op te nemen. Daarmee komen er tijdelijk meer belastinginkomsten binnen.

Verder staat in de plannen dat het moeilijker wordt om geld aan jezelf te lenen vanuit je eigen bv. Nu kunnen ondernemers nog 500.000 euro lenen met allerlei belastingvoordelen, dat wordt 100.000 euro. De regels voor geld lenen uit je eigen bv om een huis te kopen blijven hetzelfde.

Deze maatregelen leveren zelfs meer op dan nodig is om het gat van het nieuwe box 3-stelsel te dekken, is de verwachting. Het kabinet denkt bijna een half miljard 'te veel' binnen te halen. Dat geld wordt gebruikt om de inkomstenbelasting te verlagen, is het idee. Hoe dat eruit gaat zien, is niet bekend.

Vakbonden

Nu duidelijk is dat de bezuinigingen op de sociale zekerheid geschrapt worden, willen de vakbonden weer gaan overleggen met het kabinet. In een gezamenlijke reactie zeggen FNV, CNV en VCP dat ze alle voorgenomen acties en stakingen opschorten.

De afgelopen tijd werd er onder meer in het openbaar vervoer gestaakt tegen de plannen van het minderheidskabinet om onder meer de WW te verkorten naar maximaal een jaar.

"Dit is een belangrijke overwinning voor iedereen die werkt, gestaakt heeft en iedereen die heeft actiegevoerd", zegt FNV-voorzitter Hans Spekman. "Want je kan het sociale vangnet zomaar nodig hebben als je ziek of werkloos wordt."

De bonden zeggen graag weer te gaan overleggen met het kabinet over de sociale zekerheid.

De oppositiepartijen in de Tweede Kamer zijn in afwachting van de brief van het minderheidskabinet over de toezeggingen die aan hen zijn gedaan over de begroting. Volgens bronnen rond de coalitie heeft het kabinet voor een middenweg gekozen, en geen keuze voor links of rechts gemaakt.

De brief gaat onder meer over het schrappen van de bezuinigingen op de arbeidsongeschiktheidsverzekeringen en de werkloosheidsuitkeringen. Ook staat erin hoe het kabinet de vermogensbelasting in box 3 de komende jaren wil aanpakken.

Premier Jetten en minister van Financiën Heinen voerden de afgelopen dagen gesprekken met Pro, Volt, ChristenUnie, JA21, SGP en 50Plus in de hoop hun steun te verwerven voor de begrotingen van de verschillende ministeries en voor het Belastingplan 2027.

Een vergrootglas

Die partijen zullen de brief met een vergrootglas lezen om te kijken in hoeverre ze hun zin hebben gekregen. Ze hebben ook staatjes en tabellen gevraagd aan minister Heinen, zodat ze goed kunnen controleren wat het boekhoudkundig betekent.

Als de bezuinigingen op de sociale zekerheid echt uit de boeken zijn, waar het dus naar uitziet, dan komen de vakbonden weer aan tafel, zei FNV-voorzitter Spekman gisteravond in het televisieprogramma Van Roosmalen & Groenteman. En dat kan al volgende week zijn, zeggen politieke bronnen.

Het schrappen van die bezuinigingen slaat een gat in de begroting van 3 miljard euro. Het kabinet hoopt nog steeds op een besparing door de hervorming van de WIA en het verkorten van de WW. Maar dat is afhankelijk van de onderhandelingen met de bonden en die kunnen wel een jaar of langer duren.

Onzekere factor

Voor de boekhouding van het rijk wil het kabinet 'het gat van 3 miljard' doorschuiven naar de voorjaarsnota. Dat is een tussentijdse update in mei van de uitgaven en inkomsten van het Rijk. Het is dus nu al zeker dat er tegen die tijd weer een probleem opgelost moet worden.

Voor Pro is dit een onaantrekkelijke, onzekere factor. Want met welke oplossing komt het kabinet in het voorjaar? Dat kan ook iets zijn dat Pro helemaal niet ziet zitten.

Door de hervorming van box 3, een wens van JA21, loopt de schatkist de komende jaren ook nog eens miljarden aan belastinginkomsten mis. De vermogenswinstbelasting op aandelen gaat al per 2028 in en levert minder geld op dan het huidige systeem. Die miljarden moeten dus ook elders worden gevonden.

Daar komen veel creatieve ideeën over langs. Zoals het verleiden van de eigenaren en directeuren van bv's met een laag belastingtarief om zichzelf meer winst uit te keren. Per saldo kan dat tijdelijk meer belastinginkomsten opleveren. Maar helemaal rond is dit plan nog niet.

Werk moet lonen

Ook over de koopkrachtplaatjes en de doelstelling 'werk moet lonen' zijn nog lang niet alle oppositiepartijen tevreden. En de alleenverdieners zijn een zorg van ChristenUnie en SGP, die betalen relatief te veel belasting vinden zij.

Alle onzekerheden wijzen erop dat een totaaldeal over meerdere jaren met oppositiefracties die een meerderheid leveren in Tweede en Eerste Kamer nog ver weg is. Een deal over de begrotingen van alle ministeries en het Belastingplan voor 2027 zou voor het kabinet al heel mooi zijn.

En als dat niet lukt moeten per begroting van de ministeries deals met de oppositie worden gesloten. Dus bijvoorbeeld voor het ministerie van VWS, voor Defensie, voor Buitenlandse Zaken en zo voor vijftien begrotingen. Daar komt het Belastingplan dan nog bij.

Boa's in het openbaar vervoer kunnen vanaf 1 oktober toegang tot het rijbewijzenregister krijgen, meldt staatssecretaris Bertram. Met een pasfoto uit dat register kunnen ze sneller de identiteit vaststellen van zwartrijders of overlastgevers, is het idee.

Werkgevers in het ov kunnen vanaf donderdag een aanvraag doen om buitengewone opsporingsambtenaren (boa's) deze bevoegdheid te geven. Dat is een langgekoesterde wens.

Nu moeten de veiligheidsmedewerkers nog wachten op de politie als een zwartrijder of overlastgever geen identiteitsbewijs bij zich heeft, anders kunnen ze geen boete opleggen. Dat kan leiden tot oponthoud of escalatie van de situatie. In de praktijk kiezen boa's er vaak voor om geen boete op te leggen en overtreders te laten gaan met een waarschuwing.

Mogelijk ook andere registers

De staatssecretaris die over het openbaar vervoer gaat, noemt het "een grote stap vooruit" dat er nu in het rijbewijzenregister kan worden gekeken. Ze vindt dat boa's "steun verdienen bij het uitvoeren van hun vaak moeilijke werk".

Ze stelt dat ruim 12 miljoen Nederlanders in het rijbewijzenregister staan en dat deze maatregel een directe oplossing biedt voor een "groot en urgent probleem". Ruim 40 procent van alle boa's zou dagelijks te maken hebben met situaties waarin ze de identiteit van een persoon niet kunnen vaststellen.

In het coalitieakkoord is afgesproken dat er ook gekeken wordt naar de toegang tot andere registers. Het gaat dan bijvoorbeeld om de strafrechtketendatabank (SKDB) en de Basisvoorziening Vreemdelingen (BVV). Het streven is dit in 2028 geregeld te hebben, maar omdat dit om gevoelige informatie gaat, zitten er nog veel juridische haken en ogen aan.

'Zwartrijders hebben geen rijbewijs'

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) vindt inzage in het rijbewijsregister geen geschikt middel voor ov-boa's. "De meeste aanhoudingen in het openbaar vervoer hebben namelijk betrekking op personen zonder rijbewijs."

De AP, die over de privacy gaat, zou ook willen dat er meer wettelijke grenzen komen op het inzien van de gegevens. "Bijvoorbeeld door te zorgen dat een pasfoto slechts 30 seconden zichtbaar is."

De Duitse minister Wadephul van Buitenlandse Zaken heeft tijdens een bezoek aan Den Haag benadrukt dat zijn land achter het Internationaal Strafhof staat en er alles aan zal doen om het te beschermen tegen strengere Amerikaanse sancties. Samen met zijn Nederlandse ambtgenoot Berendsen ging hij vanmiddag langs bij het hof om de steun te benadrukken. "De boodschap mag duidelijk zijn."

Opeenvolgende Amerikaanse regeringen waren al kritisch over het Strafhof, maar de regering-Trump voerde de druk op nadat het Strafhof een arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Netanyahu had uitgevaardigd. Trump noemde het hof vorige week bij de Verenigde Naties nog een losgeslagen anti-Amerikaans tribunaal dat showprocessen uitvoert. Hij riep landen daarom op er afscheid van te nemen.

De VS stelde eerder al sancties in tegen dertien hoge medewerkers van het Strafhof. Zij kunnen daardoor niet meer naar de VS reizen, worden bemoeilijkt in hun financiën en verloren toegang tot bijvoorbeeld hun Amerikaanse e-mailaccounts. De verwachting is dat er snel meer maatregelen zullen volgen.

Berendsen noemde de houding van de VS niet nieuw, maar "de retoriek is hard en gaat ver". Hij herhaalde dat Nederland als gastland de bijzondere plicht heeft om verdere sancties te voorkomen of de effecten ervan tegen te gaan. "We zullen ook het gesprek met de VS moeten voeren over hun zorgen - ik denk dat veel daarvan niet terecht zijn."

"Wij hebben deze instelling nodig", benadrukte ook Wadephul vanmiddag in Den Haag, "zodat het internationale recht het scherpe zwaard van de gerechtigheid houdt. Er moeten consequenties zijn voor misdaden onder het internationaal recht".

Duitsland staat daarom samen met Nederland "vierkant achter het Strafhof". Het land belooft er alles aan te doen om het functioneren van het Strafhof mogelijk te houden als de VS tot nieuwe sancties besluit.

'Nucleaire optie'

Over wat er dan precies zal gebeuren, wilde Berendsen nog niet speculeren. Dat hangt volgens hem af van de specifieke stappen die de Amerikanen zetten. Wel was volgens hem de "nucleaire optie" al in voorbereiding: het 'blokkeerstatuut' van de EU, waarmee Europese bedrijven en organisaties worden verplicht Amerikaanse sancties te negeren.

Duitsland ziet die bescherming van het Strafhof als een speciale opdracht, voegde Wadephul eraan toe, omdat de rechtspraak in zijn land in de Tweede Wereldoorlog ondergeschikt werd gemaakt aan de nazi-ideologie - juist het soort praktijken dat het Strafhof vervolgt. "Ondersteuning van het Strafhof is daarom niet puur buitenlandpolitiek, het valt onder onze verantwoordelijkheid naar de geschiedenis."

Berendsen richtte zich in zijn verklaring juist op de toekomst en zei dat Nederland, Duitsland en Europa voor een keuze staan: "Laten we alles over aan de dominante leiders, landen en stemmen die anderen hun wil willen opleggen? Of combineren we onze krachten om op het wereldtoneel onze belangen, waarden en de democratie te verdedigen?"

Premier Jetten heeft achteraf spijt van een uitspraak die hij gisteren op het congres van zijn partij, D66, deed. Hij zei daar over mensen en groepen die bewust lhbti-rechten en rechten van minderheden aanvallen: "We gaan die lui niet laten winnen, maar we gaan ze vol op hun bek slaan."

Die uitspraak kwam hem op veel kritiek te staan, ook van partijen in de Tweede Kamer.

Een dag later zegt Jetten: "Ik had wat netter taalgebruik moeten bezigen gisteren. Uiteraard bedoelde ik het niet letterlijk. Maar ik ben gewoon erg gepassioneerd over gelijke rechten voor iedereen en dat heb ik gisteren geprobeerd over te brengen."

Hij had het niet van tevoren bedacht. "Ik kreeg een spontane vraag en daar gaf ik een spontaan antwoord op."

Bekijk de uitspraken van Jetten op het D66-congres en zijn reactie vandaag:

In de commentaren werden de uitspraken "een premier onwaardig" genoemd. Jetten ziet het als een "slip of the tongue". "Het was absoluut geen oproep om geweld te gebruiken, wel een oproep om pal te staan voor de Nederlandse normen en waarden. Dat we iedereen gunnen om zichzelf te zijn".

Hij belooft de volgende keer beter op zijn woorden te letten.

Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken heeft de Israëlische ambassadeur in ons land op het ministerie ontboden. Hij wil dat de ambassadeur uitleg komt geven over het intrekken van de diplomatieke status van een aantal medewerkers van de Nederlandse missie in Ramallah, op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever.

Hij zei dat tijdens een gezamenlijke persconferentie met zijn Duitse ambtsgenoot Wadephul. Die brengt op dit moment een bezoek aan Den Haag.

De Nederlandse medewerkers moeten van Israël binnen zeven dagen vertrekken. Het besluit volgt op Nederlandse maatregelen tegen Israël, waaronder een importverbod voor goederen uit illegale nederzettingen op Westelijke Jordaanoever en de Golanhoogten.

Vloot

Berendsen herhaalde vanmiddag dat hij het uitzetten van de diplomatieke medewerkers "onnodig" vindt. Hij wil van de ambassadeur weten wat de details zijn van de maatregel en ook spreken over de impact van de stap. De ambassadeur, Zvi Aviner Vapni, komt dinsdag naar het ministerie.

Het is niet de eerste keer dat Berendsen de Israëlische ambassadeur op het matje roept. In mei van dit jaar gebeurde dat ook al, vanwege de volgens Nederland mensonterende behandeling van de opvarenden van de activistenvloot die toen naar Gaza voer en door Israël onderschept werd.