Het is vrijdag de dertiende en uitgerekend op deze dag leidde demissionair premier Schoof zijn laatste ministerraad. Zijn avontuur als partijloos premier van een ongelukkig kabinet zit er na ruim anderhalf jaar op.

Over anderhalve week staat een nieuwe ministersploeg op het bordes van de koning. En daarmee is het kabinet-Schoof alweer geschiedenis. Er zal nog veel over worden gesproken, maar niet meteen in positieve zin.

Toch zei de demissionaire premier na afloop van de bijeenkomst dat hij "weemoed" voelt bij het afscheid. "Ik denk dat we op een aantal punten belangrijke stappen hebben gezet, bijvoorbeeld op asiel en veiligheid."

Spanningen en conflicten

Van de ministersploeg die op 2 juli 2024 op het bordes van Paleis Huis ten Bosch poseerde, is nog weinig over. Eerst vertrok de PVV en een paar maanden later NSC, de toen gloednieuwe partij die inmiddels weer uit de Kamer is verdwenen.

Daardoor waren er bij deze laatste ministerraad alleen nog bewindspersonen van VVD en BBB. Die maakten het elkaar, ook in dubbel demissionaire staat, niet altijd gemakkelijk. Onlangs was er nog een knallende ruzie over het mestbeleid, die in de ministerraad moest worden beslecht.

Het kenmerkte het kabinet-Schoof van het begin af aan: er waren voortdurend spanningen en conflicten. De vier partijen die er aanvankelijk deel van uitmaakten, zagen er tijdens de lange formatie al nauwelijks heil in, ze gingen een gedwongen huwelijk aan.

VVD-vicepremier Hermans zei vanmorgen op weg naar de laatste vrijdagse vergadering dat ze niet trots is op het "politieke gedoe" binnen de regeerploeg. Het ging in de ministerraad te vaak "over onszelf", vindt ze.

Wat is er bereikt?

En wat is in de tussentijd bereikt? Dit kabinet beloofde veel. "De zon gaat weer schijnen", zei PVV-leider Wilders ruim anderhalf jaar geleden bij de presentatie van het akkoord tussen zijn partij, VVD, NSC en BBB.

Hij doelde onder meer op de asielinstroom. Het kabinet-Schoof zou met de strengste asielmaatregelen ooit komen. Maar die belofte is niet waargemaakt: er is nog geen beleid.

De asielwetten van oud-PVV-minister Faber liggen inmiddels in de Eerste Kamer, maar er wordt pas over gestemd als het nieuwe kabinet er is. Ondertussen is er - vooruitlopend op de strenge aanpak- al wel veel geld van de begroting gehaald.

Dat de asielwetten wel door de Tweede Kamer zijn geloodst, kan als een van de grootste verdiensten van het kabinet-Schoof worden gezien, samen met het extra geld dat voor Oekraïne en defensie is uitgetrokken.

Daar staat tegenover dat het bijvoorbeeld niet is gelukt om de stikstofuitstoot zodanig te verminderen dat het land van het stikstofslot kan en er weer meer vergunningen kunnen worden afgegeven voor bijvoorbeeld bouwprojecten.

Elf maanden missionair

De ploeg benadrukte vandaag dat het kabinet maar elf maanden missionair was en vervolgens, in juni 2025, viel. "Sommige dingen zijn niet gegaan zoals we graag hadden gewild", zei Schoof, "maar daar hebben we ook niet de tijd voor gekregen."

Er wordt wel gezegd dat het kabinet-Schoof één groot experiment was. Het was in naam extraparlementair, wat betekent dat er een grote afstand tussen kabinet en Kamer zou moeten zijn, maar in de praktijk hadden de partijleiders in de Tweede Kamer het voor het zeggen.

De vier partijleiders onderhandelden, soms tot diep in de nacht, over zaken als de Prinsjesdagbegroting en de Voorjaarsnota. En de kabinetsleden, die hun plannen moesten uitvoeren, hoorden dan achteraf wat er van hen werd verwacht.

Partijloze premier

Ook de partijloze premier werd als een democratische nieuwigheid gepresenteerd. Dick Schoof werd gevraagd, toen eenmaal was bedongen dat Geert Wilders, hoewel leider van de grootste partij, het 'Torentje' niet zou krijgen.

Schoof was de hoogste ambtenaar op het ministerie van Justitie en Veiligheid en eerder onder meer Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Hij had alleen achter de schermen ervaring met de politiek en was duidelijk niet gewend aan een plek in de spotlights.

Maar rond zijn laatste ministerraad krijgt hij niets dan lof. De leden van zijn kabinet zijn het erover eens dat de constructie niet werkt. "Je kan niet iemand premier maken als hij niet bij de belangrijkste overleggen kan aanschuiven", zei staatssecretaris Rummenie vanochtend.

Schoof beaamt dat, maar hij noemt zichzelf nog steeds een optimistisch mens. "Zo ben ik begonnen en zo wil ik ook eindigen." Hij vindt dat zijn kabinet alles heeft gedaan wat in de mogelijkheden lag. "In een belangrijke fase in de Nederlandse politiek heeft dit kabinet er gestaan."

Salarissen voor politieke ambtsdragers moeten fors omhoog en andere arbeidsvoorwaarden moeten daaraan worden aangepast. Dat stelt het college voor de rechtspositie van politieke ambtsdragers ARPA in een advies aan het kabinet. De betere betaling is nodig om het werken in een politiek ambt voor iedereen die daarvoor gekwalificeerd is aantrekkelijk te houden, aldus het college.

De beloning moet volgens het college in lijn worden gebracht met de bestuurlijke zwaarte van het ambt en de secundaire arbeidsvoorwaarden in lijn met die van werknemers. "Gedurende jaren is dat al niet meer gebeurd. Er is alle reden een inhaalslag te maken."

Salarissen en vergoedingen

Concreet adviseert het college de salarissen van kabinetsleden drie jaar achtereen met 5 procent te verhogen. Dat heeft ook als voordeel dat ministers weer meer gaan verdienen dan de hoogste ambtenaren van hun ministerie. Leden van de Eerste en Tweede Kamer zouden er drie jaar lang 4 procent salaris bij moeten krijgen.

Wat betreft de overige politieke ambtsdragers pleit het college ook voor salaris- of vergoedingsverhogingen drie jaar achtereen.

Wat verdienen politici?

Tweede Kamerleden krijgen officieel geen salaris, maar een 'schadeloosstelling'. Die is, met vakantiegeld en eindejaarsuitkering, zo'n 141.000 euro per jaar. De voorzitter en ondervoorzitters van de Tweede Kamer krijgen daar nog een toelage op, net zoals de fractievoorzitters van de politieke partijen.

Het Eerste Kamerlidmaatschap is geen fulltime functie, daarom krijgen de leden van de senaat een lagere schadeloosstelling: 2867 euro per maand. Ook hier krijgen (onder)voorzitters en fractievoorzitters meer.

Alle ministers, dus ook de minister-president, verdienen 205.000 euro per jaar. Een staatssecretaris krijgt iets minder: zo'n 192.000 euro per jaar. Deze bedragen zijn inclusief vakantiegeld en eindejaarsuitkering.

Het salaris van burgemeesters, wethouders en gemeenteraadsleden hangt af van de grootte van de gemeente. Voor burgemeesters is dat maximaal 13.000 euro per maand, voor wethouders zo'n 11.000 euro per maand en voor raadsleden 2687 euro.

Die zou voor burgemeesters, wethouders en raadsleden van grote en middelgrote gemeenten 6 procent moeten zijn, voor gedeputeerden van provincies en leden van het dagelijks bestuur van waterschappen 5 procent en voor statenleden, leden van het algemeen bestuur van waterschappen en raadsleden van kleine gemeenten 3,3 procent.

Verzwaring en risico's

Het college wijst erop dat de taken van politieke ambtsdragers de afgelopen vijftien jaar "significant" zwaarder zijn geworden. "Maatschappelijke vraagstukken worden steeds complexer en de verwachtingen van burgers nemen toe: de overheid moet krachtig, wendbaar, transparant, dienstbaar, rechtvaardig én snel maatwerk leveren."

Daarnaast compenseren de vergoedingen voor ambtsdragers niet altijd het inkomensverlies dat ambtsdragers in hun hoofdberoep lijden omdat ze ook politiek werk doen.

Daarnaast voert het college aan dat ambtsdragers de afgelopen vijftien jaar meer met intimidatie te maken hebben gekregen. Verder staan ze meer in de schijnwerpers, waardoor ook het afbreukrisico toenam.

"Het is belangrijk dat politieke ambtsdragers hun rol goed kunnen (blijven) spelen", schrijft het college, "met voldoende ondersteuning, goede arbeidsvoorwaarden en voldoende ontwikkelmogelijkheden, zonder dat zij door overmatige werkdruk, laat staan door agressie en intimidatie worden gehinderd of zelfs voortijdig uitvallen."

Na volgende verkiezingen

Het is zeer de vraag of het komend kabinet iets met het advies zal doen, dat komt op een gevoelig moment. Het aankomende kabinet-Jetten wil juist grote bezuinigingen doorvoeren. Om die reden staan er flinke bezuinigingen voor rijksambtenaren op stapel. Zij krijgen bijvoorbeeld dit jaar geen salarisverhoging.

Als het kabinet-Jetten en de Eerste en Tweede Kamer instemmen en het advies overnemen, kunnen ze daar zelf niet meteen van profiteren. De maatregelen gaan dan pas in na nieuwe verkiezingen.

Mensen die 60 jaar worden, krijgen vanaf volgend jaar een uitnodiging voor een gordelroosvaccinatie. Demissionair staatssecretaris Tielen voor Preventie beperkt zich bewust tot deze groep, omdat meer mensen inenten te duur is.

Hiermee volgt ze een advies van het RIVM op om het beschikbare geld zo goed mogelijk te besteden, schrijft de staatssecretaris in een brief aan de Tweede Kamer. Vanaf 2027 trekt het ministerie van Volksgezondheid 47 miljoen euro per jaar uit voor de vaccinatie. Vanaf 2030 wordt dat verhoogd naar 53 miljoen euro per jaar. De financiering loopt tot en met 2039.

400 euro

"Praktisch betekent dit dat we jaarlijks minimaal 150.000 mensen kunnen vaccineren", aldus de VVD-bewindsvrouw. Mensen die al 60 jaar of ouder zijn, komen niet in aanmerking voor het vaccinatieprogramma.

"Omdat het gordelroosvaccin helaas erg duur is en er meer dan 5 miljoen 60-plussers in Nederland zijn, wisten we vanaf de start dat dat gewoonweg niet mogelijk is", zegt Tielen. De twee benodigde vaccins per persoon kosten samen rond de 400 euro.

Jeukende blaasjes

De prikleeftijd van 60 is gekozen, omdat dat de meeste gezondheidswinst oplevert en het meest kosteneffectief is, aldus de staatssecretaris. "Met een keuze voor de leeftijd van 60 jaar worden uiteindelijk de meeste gevallen van gordelroos voorkomen."

Mensen die niet in aanmerking komen voor het programma kunnen overigens zelf een vaccinatie halen, zoals nu ook al het geval is. Ze moeten die dan wel zelf betalen.

Gordelroos wordt veroorzaakt door hetzelfde virus als waterpokken, dat na jaren weer actief kan worden. Bij gordelroos heeft iemand jeukende blaasjes op de huid. De aandoening komt vooral voor bij ouderen.

Er zitten serieuze fouten in het algoritme dat de reclassering gebruikt om te berekenen wat de kans is dat criminelen opnieuw in de fout gaan. Dat concludeert de Inspectie Justitie en Veiligheid. De inspectie zegt dat de reclassering moet stoppen met het gebruik van de systemen of ze zo snel mogelijk moet aanpassen.

In bijna een kwart van de gevallen pakt de berekening te hoog of te laag uit. Bij het grootste deel van de fouten wordt het risico te laag ingeschat dat iemand opnieuw een misdrijf pleegt. "De reclassering adviseert onder meer de rechter en het zou dus kunnen zijn dat de rechter op basis van de reclassering verkeerde besluiten heeft genomen", zegt Arjen Schmidt van de inspectie.

In het advies beschrijft de reclassering de achtergrond van gedetineerden en schrijft wat er nodig is om herhaling te voorkomen. De rechter gebruikt het advies om te beslissen over iemands straf.

Gepauzeerd

Bij een te lage risico inschatting kan het gebeuren dat de maatschappij niet voldoende beschermd wordt. Bij een te hoge inschatting kan dat nadelige gevolgen hebben voor een verdachte of crimineel.

Jessica Westerik van Reclassering Nederland zegt in een reactie dat het gebruik van het systeem is "gepauzeerd". Ze noemt het rapport van de inspectie zowel "confronterend als waardevol". De komende tijd wordt onderzocht hoe het systeem "weer op verantwoorde wijze ingezet kan worden".

Zes jaar geleden werd er overigens al gewaarschuwd voor dit betreffende algoritme. Uit onderzoek bleek destijds dat er een risico is op discriminatie op basis van etniciteit of sociale klasse. Ook werd de effectiviteit van het systeem toen al in twijfel getrokken, vanwege grote foutmarges.

Gedetineerden en verdachten omgewisseld

Een ernstig voorbeeld van hoe wetenschappelijke inzichten verkeerd in het algoritme terecht zijn gekomen, is bijvoorbeeld dat de categorieën veroordeelde en verdachte verkeerd om zijn ingevoerd. Hierdoor is aan veroordeelden die juist meer kans hebben om de mist in te gaan, een lager risico toebedeeld. Ook is voor drugsgebruikers het risico op herhaling (recidive) in de formule te laag ingevoerd.

Er zijn daarnaast variabelen uit het systeem weggelaten, zoals of iemand een migratieachtergrond of psychische aandoening heeft. Hoewel er volgens de inspectie goede redenen kunnen zijn om dit soort gevoelige data niet te gebruiken, is het model hier ook niet goed op aangepast. De gegevens die ingevoerd zijn, zijn in het algemeen ook verouderd. Ze komen uit bijvoorbeeld Zweedse en Amerikaanse onderzoeken en worden niet geactualiseerd.

Meer dan 40.000 keer per jaar

Het systeem wordt al jaren veelvuldig gebruikt, in de onderzochte periode van 2023-2024 meer dan 40.000 keer per jaar. Omdat het algoritme slechts een deel uitmaakt van de totale risico-inschatting, kan de inspectie niets zeggen over in hoeveel gevallen dit ook echt tot verkeerde uitkomsten heeft geleid. Want medewerkers maken ook nog een eigen afweging, die een rechter weer meeneemt in het eindoordeel. Maar het risico is aanwezig dat mensen te kort of te lang vastzaten of de verkeerde behandeling kregen.

Volgens de inspectie wordt veel waarde aan de uitkomst van het algoritme gehecht bij de beoordeling. "Naar onze inschatting vertrouwen ze daar te veel op", zegt Schmidt. Omdat medewerkers niet goed snappen hoe het werkt, is dat extra risicovol.

Dat dit allemaal zo lang niet is opgemerkt, is volgens Schmidt te verklaren doordat de systemen niet worden gecontroleerd. "Wat we bij de reclassering eigenlijk zien, is dat er onvoldoende expertise in de organisatie aanwezig is om hier verantwoord mee om te gaan."

Risico op discriminatie

Bovendien is ook het risico van discriminatie door het systeem niet uitgesloten. Twee kenmerken waarmee gerekend wordt, postcode en inkomen, kunnen namelijk een relatie hebben met iemands afkomst. Indirect kan er volgens het College voor de Rechten van de Mens bij zo'n wisselwerking sprake zijn van discriminatie. Zulke kenmerken mogen alleen onder voorwaarden gebruikt worden. Er moet dan duidelijk gemaakt worden dat het gebruik proportioneel is en hoe discriminatie voorkomen wordt. Ook dat is in dit geval niet gebeurd.

"Wij willen niet discrimineren en alleen onderscheid maken als dit aantoonbaar belangrijk is om de risico's op delictgedrag in beeld te brengen", zegt Westerik van de reclassering daarover. "Nationaliteit of etniciteit worden uiteraard niet geregistreerd bij ons."

Het onderzoek naar de reclassering is het eerste in een groter onderzoek naar het gebruik van algoritmes bij de overheid, dat werd opgestart na problemen met het gebruik van algoritmes in de toeslagenaffaire en bij DUO. De inspectie onderzocht de reclassering omdat bekend is dat algoritmes daar veel worden gebruikt.

Defensie wil treinen kopen voor het vervoer van gewonde militairen bij een eventueel groot conflict. Dat schrijft het ministerie in een brief aan de Tweede Kamer. Defensie spreekt van "gewondentreinen en rijtuigen voor een logistieke reserve".

In de zomer werden al verkennende gesprekken over gevoerd met de NS. De NAVO heeft de lidstaten gevraagd de medische capaciteiten bij een grootschalig conflict te versterken.

Als dat met veel geweld gepaard gaat, "moet Nederland in staat zijn om grote aantallen slachtoffers snel en veilig te kunnen verplaatsen vanaf het front naar het achtergebied, zowel nationaal als internationaal", licht staatssecretaris Tuinman de aanschaf toe.

De treinen zijn een aanvulling op gewondenvervoer met ziekenauto's, helikopters en transportvliegtuigen omdat er meer militairen mee vervoerd kunnen worden en omdat vervoer door de lucht onmogelijk kan blijken.

Rijdende ziekenhuizen

De rijtuigen worden omgebouwd tot een soort rijdende ziekenhuizen die tot aan de oostgrens van het NAVO-gebied kunnen komen. Gewonde militairen kunnen vanaf daar veilig en snel vervoerd worden naar ziekenhuizen waar zij aanvullende specialistische zorg kunnen krijgen.

Aanleiding is de verslechterde veiligheidssituatie in Europa en de kans dat Rusland NAVO-landen aanvalt. Defensie houdt rekening met het scenario dat er meer dan duizend gewonden per dag afgevoerd moeten worden.

De treinen moeten zowel op stroom als op diesel kunnen rijden en geschikt zijn voor de verschillende spoortypes in Europa. De aanschafkosten liggen tussen de 50 en 250 miljoen euro, schrijft Tuinman.

De Tweede Kamer wordt over details van het aankoopproces vertrouwelijk geïnformeerd omdat "openbaarmaking de onderhandelingspositie van Defensie schaadt".

Het nieuwe kabinet van D66, VVD en CDA wordt op 23 februari beëdigd, zoals al met potlood in de agenda's van de onderhandelaars stond. De Rijksvoorlichtingsdienst heeft die datum nu officieel naar buiten gebracht.

's Ochtends worden de bewindslieden beëdigd en gaan de nieuwe ministers met koning Willem-Alexander op de foto op het bordes van paleis Huis ten Bosch.

's Middags wordt de eerste ministerraad gehouden en aan het begin van de avond maken de bewindslieden kennis met de parlementaire pers op het Catshuis.

Volgende week gesprekken

Begin deze week werden de namen van alle beoogde bewindspersonen bekend. Volgende week heeft formateur Rob Jetten, de aankomend minister-president, gesprekken met alle kandidaten. Daarin kunnen ze nog zeggen of er dingen in het verleden hebben gespeeld, die roet in het eten kunnen gooien.

Ondertussen doet de inlichtingendienst AIVD een zogenoemde 'naslag' naar alle nieuwe ministers en staatssecretarissen. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken of iemand met justitie in aanraking is geweest of een belastingschuld heeft.

Het kabinet-Jetten wordt een minderheidskabinet. De drie coalitiepartijen leveren samen 66 van de 150 Kamerleden en hebben dus altijd steun van één of meerdere oppositiepartijen nodig om hun plannen erdoor te krijgen. In de Eerste Kamer hebben ze maar 22 van de 75 zetels.

Formatieduur

Dat het kabinet op 23 februari begint, betekent dat de formatie 117 dagen heeft geduurd. Dat is volgens het Bureau Woordvoering Kabinetsformatie net iets langer dan het gemiddelde: 103 dagen.

De snelste formatie was die van het kabinet-Drees in 1948, die 31 dagen duurde. De langste formatie was die van het kabinet-Rutte IV in 2022. VVD, D66, CDA en ChristenUnie hadden toen 299 dagen nodig.

Dit zijn de beoogde ministers en staatssecretarissen

Algemene Zaken:

Buitenlandse Zaken:

Justitie en Veiligheid:

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties:

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap:

Financiën:

Defensie:

Infrastructuur en Waterstaat:

Economische Zaken en Klimaat:

Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur:

Sociale Zaken en Werkgelegenheid:

Volksgezondheid, Welzijn en Sport:

Een pijnlijk blauwtje voor het aanstaande kabinet: nog voordat de coalitiepartijen een voorstel konden indienen voor een onderzoek naar het verhogen van de kiesdrempel, is het plan al weggestemd. De oppositiepartijen in de Tweede Kamer zijn allemaal tegen.

ChristenUnie-leider Mirjam Bikker diende de motie tegen het onderzoek in. "Je moet niet iets onderzoeken wat je al onderzocht hebt en waarvan al duidelijk is dat het niet gaat helpen om ons land beter bestuurbaar te maken, terwijl je heel constructieve partijen zoals de SGP en de ChristenUnie verder in het nauw brengt."

D66, CDA en VVD stelden het onderzoek naar een hogere kiesdrempel voor in hun coalitieakkoord. Zo'n drempel moet de versplintering van het politieke landschap tegengaan.

Nu komen nieuwe partijen relatief makkelijk in de Tweede Kamer. Om één zetel te halen, had een partij bij de afgelopen verkiezingen 70.480 stemmen nodig: 0,67 procent van het totaal. In andere landen ligt die drempel een stuk hoger. In Duitsland bijvoorbeeld op 5 procent.

Op dit moment zitten er vijftien partijen in de Kamer, wat volgens de coalitiepartijen de coalitievorming bemoeilijkt. En in de Kamer leidt dat tot steeds langere debatten, met kortere spreektijden. "Als je in de toekomst alleen maar meer kleine partijen hebt, kun je je afvragen of je daarmee nog goede besluitvorming rond kan krijgen", zegt VVD-leider Dilan Yesilgöz.

'Middelgrote partijen zijn het probleem'

Kleine partijen reageerden verbolgen op het kiesdrempelplan. Zij dreigen te verdwijnen als een partij minimaal drie, vier of vijf zetels moet hebben. "Welke partijen hebben de afgelopen jaren veel betekend om dit parlement en het kabinet een beetje overeind te houden? Over het algemeen de partijen die niet al te groot waren", zegt SGP-leider Chris Stoffer. "Die nemen het soms serieuzer dan de grote partijen die elkaar uitsluiten, bakkeleien en er niet uitkomen."

Politicoloog Tom van der Meer beaamt dat. "De stabiliteit van regeringen is afgenomen in Nederland. Niet door de kleintjes, maar omdat de grote partijen elkaar niet altijd meer wat gunnen. Kleine partijen zijn vaak juist wel bereid om te helpen."

Niet de vele kleine partijen, maar de vele middelgrote partijen zetten volgens Van der Meer de bestuurbaarheid onder druk. "Voorheen hadden we twee grote partijen, het CDA en de PvdA, en één middelgrote partij, de VVD. Inmiddels hebben we vijf of zes middelgrote partijen. Daar zit de grootste verandering."

Stemmen verloren

Bovendien levert het verhogen van de kiesdrempel ook problemen op. De stemmen op partijen die onder de kiesdrempel blijven steken, gaan verloren. Bij een kiesdrempel van 3 procent kan dat gaan om honderdduizenden stemmen, zegt Van der Meer. "En bij een drempel van 5 procent, zoals in Duitsland, gaat het al snel om meer dan een miljoen stemmen die we wegstrepen."

In 2018 nam een staatscommissie, onder leiding van voormalig VVD-minister Johan Remkes, het parlementaire stelsel onder de loep. Die concludeerde dat een kiesdrempel pas werkt tegen versplintering als die op minimaal 10 procent staat.

Maar, zo concludeerde de commissie, zo'n hoge drempel zou in strijd zijn met ons gevoel van representatie. De huidige, lage kiesdrempel zorgt ervoor dat veel mensen zich vertegenwoordigd voelen "en dat de politiek zich kan verversen", aldus Van der Meer, die ook in de commissie van Remkes zat.

De politicoloog heeft een ander, "minder ingrijpend" voorstel. "Verhoog het aantal handtekeningen dat nodig is om als nieuwe partij deel te nemen aan verkiezingen. Dat zijn er nu maar zo'n 600. Laat partijen eerst maar bewijzen dat ze genoeg draagvlak hebben."

ChristenUnie-leider Bikker werkt ondertussen aan een tegenvoorstel "om de democratie te versterken". "Hoe komt het nou dat kabinetten voortijdig vallen? Dat heeft niet te maken met partijen met drie zetels. Dat heeft te maken met gedrag van politici. Dat is een cultuur. Dat gesprek mag je prima voeren. Maar niet over de rug van partijen die zich altijd constructief hebben laten zien."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"De minderheidscoalitie is zelf hét voorbeeld van de bestuurlijke problemen in de Nederlandse politiek: er zijn zo veel partijen in het parlement dat het vinden van een meerderheid onmogelijk bleek. Het is dus ook niet zo gek dat diezelfde politiek zoekt naar oplossingen om de versplintering tegen te gaan. Een kiesdrempel is dan een logisch plan.

Maar de nieuwe coalitie is ook afhankelijk van steun van de kleine partijen om voor plannen meerderheden te krijgen. De coalitie liep vandaag, nog voordat het kabinet begonnen is, tegen die nieuwe werkelijkheid aan. Sterker nog, de oppositie liet zien dat ze zich van links tot rechts weet te verenigen om beleid tegen te houden.

De coalitie van Rob Jetten hoopt samen met de oppositie zaken te doen. Dit is een duidelijke waarschuwing dat dit niet vanzelf gaat."

Een groot deel van de Tweede Kamer wil dat het kabinet meer doet om te voorkomen dat kinderen spelen met speelzand dat mogelijk verontreinigd is met asbest. De kankerverwekkende stof is aangetroffen in speelzand dat is verwerkt in speelgoed.

In het vragenuur werd demissionair staatssecretaris Tielen (Jeugd, Preventie, Sport) gevraagd waarom het speelzand niet uit voorzorg uit de schappen wordt genomen. Volgens de bewindsvrouw kan dat alleen als vaststaat dat het zand gevaarlijk is.

Daar doet de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) nu onderzoek naar. Ook zijn importeurs en verkopers erop gewezen dat ze geen speelgoed op de markt mogen brengen dat niet aan alle veiligheidsnormen voldoet. Scholen, kinderdagverblijven en ouders zijn op de mogelijke gevaren gewezen.

Het AD liet een laboratorium twaalf stuks speelgoed met speelzand onderzoeken. In zes daarvan zat asbest, bleek vorige week. Aanleiding waren berichten uit Australië, waar ook zand met de kankerverwekkende stof is aangetroffen. De risico's zijn moeilijk in te schatten, maar onderzoekers zijn geschrokken. Mogelijk komt het zand uit China.

België

Kamerlid Beckerman van de SP had Tielen naar de Kamer geroepen. Ze noemde de staatssecretaris "heel laconiek" over het mogelijk gevaarlijke speelzand. Ze wees op België, waar het kabinet een "crisiscel" heeft ingesteld met vier ministers, die de verkoop heeft stilgelegd.

Maar volgens Tielen heeft ze eigenlijk precies hetzelfde gedaan als België. "Alleen praat ik er misschien iets minder hard over." Die strategie heeft ze gekozen om geen onnodige paniek te veroorzaken, zei ze.

Ook GroenLinks-PvdA, CDA en de Groep Markuszower toonden zich bezorgd over de berichten over asbest in speelzand. Zij beklemtoonden dat aan speelgoed niet voor niets de strengste veiligheidseisen worden gesteld. Kinderen stoppen speelgoed vaak in hun mond.

Begin volgende maand praat de Tweede Kamer over de begroting VWS. Daar komt het onderwerp opnieuw aan de orde.

Een meerderheid in de Tweede Kamer is tegen het voorstel van D66, VVD en CDA om te onderzoeken of er een hogere kiesdrempel moet worden ingevoerd. Dit voorstel staat in het coalitieakkoord in het hoofdstuk 'Een sterke democratie'.

Alle dertien oppositiepartijen stemden tegen. Samen hebben ze 84 van de 150 zetels. De coalitiepartijen hebben er 66. Het laat zien dat als alle oppositiepartijen het met elkaar eens zijn, zij voorstellen van de coalitiepartijen kunnen wegstemmen.

Op dit moment is de kiesdrempel gelijk aan het percentage kiezers dat nodig is voor één Kamerzetel, ongeveer 0,67 procent. De drie coalitiepartijen willen onderzoeken of het beter is dat een partij pas in de Tweede Kamer komt als zij meerdere zetels heeft behaald.

De oppositiepartijen onder leiding van de ChristenUnie zien daar niets in en dienden een motie tegen het onderzoek in, nog voordat het nieuwe minderheidskabinet een voorstel kon doen.

Zonde van het geld

De oppositiepartijen vinden het onderzoek zonde van het geld en wijzen op eerdere conclusies van de staatscommissie-Remkes, die in 2018 onderzocht of er veranderingen nodig zijn in de Nederlandse parlementaire democratie.

Die staatscommissie kwam tot de conclusie dat een hogere kiesdrempel niet past bij de representatieve democratie in Nederland.

In 2024 stelde de VVD al voor een kiesdrempel in te voeren van 2 procent, wat neerkomt op drie zetels. Daar was toen ook al weinig steun voor.

Door het overvolle stroomnet kunnen duizenden bedrijven die graag willen uitbreiden dat nu niet. En nog even en in Utrecht kunnen nieuwe huizen helemaal geen elektriciteitsaansluiting meer krijgen. Het stroomnet zit dan vol. Daardoor komt alleen al in Utrecht de bouw van 22.000 nieuwe woningen in gevaar. Batterijen kunnen een oplossing bieden, maar Nederland benut die opslag nog amper, zeggen experts.

Volgens topman Marinus Tabak van RWE Nederland, een bedrijf dat batterijen bouwt voor de opslag van elektriciteit, heeft dat alles te maken met de dubbele tarieven die batterijen moeten gaan betalen voor gebruik van het elektriciteitsnet. Eén keer voor het opslaan van stroom en één keer voor het terugleveren."

"In Duitsland betalen we veel minder netkosten voor batterijen. In Nederland zien ze ons als grootverbruiker van stroom. Dat is natuurlijk niet reëel, omdat we de elektriciteit niet verbruiken, maar even tijdelijk opslaan en daarna weer doorsturen."

Opslag in batterijen komt daardoor in Nederland maar moeilijk van de grond, omdat het economisch minder rendabel is dan in andere landen, zegt hij. RWE Nederland is van plan de grootste batterij van Nederland te bouwen, maar het bedrijf aarzelt nog. "Eigenlijk verlenen we het netwerk een dienst door het net te ontlasten. En in plaats van dat we daarvoor beloond worden, moeten we daar extra voor betalen."

Geen stroom voor huizen

Woningen hebben tot nu toe nog weinig last van de netcongestie. Maar vanaf 1 juli zijn ook nieuwe huizen en wijken niet langer zeker van een aansluiting op het stroomnet. En dat heeft grote maatschappelijke gevolgen, zegt de Utrechtse wethouder energie en klimaat Senna Maatoug (GroenLinks). "Dan is het niet langer een vraag van verdelen, maar wie krijgt wel elektriciteit en wie niet. We vragen echt om urgentie vanuit Den Haag. Maatregelen zijn al in kaart gebracht, maar blijven nu op de plank liggen."

Oude regels zitten de overgang naar een nieuw energiesysteem in de weg, vindt Tabak. "De overheid reageert te traag." Terwijl de vraag naar stroom steeds verder stijgt. Dat betekent steeds meer elektriciteit door alle elektriciteitskabels. Het aanbod van stroom van windmolens en zonnepanelen stijgt ook. Dat geeft nog meer drukte op het net. Batterijen kunnen het teveel aan stroom tijdelijk opslaan, zegt Tabak.

Maar er is nog een probleem voor de overgang naar een nieuw energiesysteem: het is nu onduidelijk waar en hoeveel batterijopslag in de toekomst nodig is. "Dat is juist het gemis en wat in andere landen wel gebeurt", zegt Jeroen Neefs van de brancheorganisatie voor energieopslag. "Een land als Italië heeft een 'nationale opslagdoelstelling' en heeft vervolgens aanbestedingen georganiseerd. Dan heb je mechanismes die elkaar helpen en kan opslag ook versneld worden ingezet."

Honderd uur energie

Ook zijn er in Nederland zorgen omdat alle lithiumbatterijen nu nog uit China komen. Vooral lithium-ion-batterijen, oplaadbare batterijen die in consumentenelektronica en elektrische auto's zitten. Zijn de Chinezen op dat gebied nog in te halen? Tabak: "Op het gebied van lithium-ion wordt dat een uitdaging. Maar misschien op andere gebieden nog wel. We hebben ook systemen nodig die bijvoorbeeld voor honderd uur energie kunnen opslaan. We moeten kijken of we die technologie hier kunnen maken."

Dat doen ze op de campus van de TU Delft. Daar staat een ijzer-luchtbatterij. De techniek gebruikt het roesten van ijzer om te ontladen en het ontroesten van ijzer om op te laden. Daarmee is energie tot wel vier dagen op te slaan, zegt Aytaç Yılmaz, oprichter van Ore Energy.

De techniek is nog in ontwikkeling, maar het bedrijf wil binnen twee jaar honderden batterijen per jaar gaan maken. Ze hebben dan wel steun nodig van het nieuwe kabinet, zegt de oprichter. "Nederland heeft een zeer gunstig klimaat om technologie te ontwikkelen. Maar om de productie op te schalen, zijn er nu juist beperkingen. In andere landen ondersteunen ze bedrijven actief."

Voorrang

De Autoriteit Consument en Markt (ACM) zegt in een reactie dat er vanaf dit jaar door de netbeheerders geen ruimte op het net voor kleine aansluitingen zoals woningen meer wordt gereserveerd. Maar de woningbouw krijgt wel, na noodzakelijke voorzieningen als gemalen, politiebureaus en ziekenhuizen, voorrang boven bedrijven die in de wachtrij staan.

Exploitanten van batterijen worden volgens de ACM niet benadeeld. Ze kunnen in Nederland aanspraak maken op tariefkorting, als ze de energie niet aan het net leveren op de piekmomenten, en ze krijgen voorrang op alle partijen in de wachtrij als ze congestie verzachten.

Nu de laatste namen van de D66-kandidaat-bewindslieden bekend zijn, is de ploeg voor het minderheidskabinet rond. Met de grote hervormingen die D66, VVD en CDA willen doorvoeren, en een minderheid van 66 zetels, wacht voor hen een flinke uitdaging.

Vanmorgen werd bekend dat de jonge D66'er Jaimi van Essen (34), nu klimaatwethouder in Deventer, de beoogde nieuwe minister van Landbouw is. Hij krijgt geen makkelijke klus: hij zal de stikstofcrisis moeten helpen oplossen en daarbij het aantal boerenbedrijven moeten verminderen.

Boerenorganisaties kijken kritisch naar D66, omdat de partij eerder pleitte voor halvering van de veestapel. Van Essen zat elf jaar in de politiek in het oosten van het land en deed daar ervaring op met onder meer ruimtelijke ordening en milieu.

Dit is de nieuwe ministerploeg:

Claudia van Bruggen is namens D66 in beeld als de nieuwe staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, waar ze ook rechtsbescherming en het gevangeniswezen onder haar hoede krijgt. Van Bruggen heeft onder meer ervaring als bestuurder bij Mesdag, een organisatie die zorg biedt aan mensen met complexe psychische problemen.

Eerder vandaag werd al bekend dat cyberexpert Willemijn Aerdts wat D66 betreft staatssecretaris van Economische Zaken - digitale economie en soevereiniteit wordt, en Elanor Boekholt-O'Sullivan (D66) de beoogde minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening is. De hoge militair, met de rang luitenant-generaal, wordt onder meer verantwoordelijk voor de bouw van 100.000 woningen per jaar.

Nathalie van Berkel, nu nog Kamerlid, is namens D66 kandidaat voor het staatssecretariaat van Financiën.

Het CDA bevestigde de dit weekend al uitgelekte namen: zo wordt Bart van den Brink wat het CDA betreft als minister verantwoordelijk voor het asielbeleid en ook vicepremier, en wil de partij ambtenaar Annet Bertram voordragen als staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat. Bertram is op dit moment secretaris-generaal Asiel en Migratie en directeur-generaal Migratie.

Bij het CDA valt op dat geen van de kandidaten ervaring als bewindspersoon in een kabinet heeft. Wel hebben zij ervaring als gedeputeerde (Sterk, De Bat), Kamerlid (Van den Brink, Boswijk, Heerma, Sterk), Europarlementariër (Berendsen) of in het bedrijfsleven (Herbert). Een nieuwe generatie ministers past bij het huidige CDA, zei Henri Bontenbal vorige week al.

Van de 28 kandidaten van de drie partijen zaten er 12 al eerder in een kabinet, maar dat geldt dus niet voor de CDA'ers.

Yesilgöz en Brekelmans

Voor het weekend werd al bekend dat Dilan Yesilgöz voor de VVD beoogd minister van Defensie is, en de huidige minister Brekelmans de VVD-fractie in de Kamer gaat leiden. Heinen blijft wat de VVD betreft minister van Financiën, Van Weel is in beeld voor een ministerspost op Justitie en Veiligheid. Sophie Hermans mag namens de VVD de hervormingen in de zorg onder haar hoede nemen.

Hans Vijlbrief is voor D66 de beoogde minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Eerder was hij onder meer staatssecretaris van mijnbouw, waarbij hij de afwikkeling van de aardbevingsschade onder zijn hoede had en de gaswinning definitief stopzette. Met de voorgenomen hervormingen in de sociale zekerheid van het minderheidskabinet, zoals het laten oplopen van de AOW-leeftijd of het verkorten van uitkeringen, wacht hem opnieuw geen makkelijke klus.

Alle bewindslieden op een rij

Algemene Zaken:

Buitenlandse Zaken:

Justitie en Veiligheid:

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties:

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap:

Financiën:

Defensie:

Infrastructuur en Waterstaat:

Economische Zaken en Klimaat:

Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur:

Sociale Zaken en Werkgelegenheid:

Volksgezondheid, Welzijn en Sport:

Eerder spraken D66, VVD en CDA af hoe de posten verdeeld worden. Het is nog steeds het streven om uiterlijk 23 februari een nieuw kabinet te presenteren, zei beoogd premier Jetten tijdens zijn persmoment als formateur vorige week.

Voor die tijd zullen de beoogde bewindslieden allemaal nog gescreend worden door de diensten en op gesprek gaan bij Jetten. De hoorzittingen van de Tweede Kamer met kandidaat-ministers en -staatssecretarissen, die twee jaar geleden voor het eerst plaatsvonden, zijn nu niet aan de orde. Die werden weer afgeschaft nadat de PVV de steun hiervoor had ingetrokken, waardoor er geen meerderheid meer voor was.

Het leek jaren geleden een goed idee: de gedupeerden van de toeslagenaffaire rust gunnen door ze even geen rekeningen van de Belastingdienst en Dienst Toeslagen te laten betalen. Maar niet alle ouders waren zich ervan bewust dat hun schuld daarmee wel bleef staan en zelfs verder opliep. Meerdere gedupeerden zitten nu opnieuw met een grote schuld, blijkt uit een rondgang van de NOS.

Hoeveel gedupeerden er precies achterstanden hebben, kan het ministerie van Financiën niet zeggen. Wel laat een woordvoerder weten dat van alle mensen die zijn beoordeeld, zo'n 40 procent een schuld heeft bij de Belastingdienst of Dienst Toeslagen. Bij bijna een derde van hen is het bedrag hoger dan 5000 euro.

100.000 mensen hadden pauzeknop

De pauzeknop werd in 2021 op verzoek van de Tweede Kamer ingesteld. Iedereen die zich als gedupeerde in de toeslagenaffaire aanmeldde, kreeg automatisch een betaalpauze om rust te brengen in hun situatie. In dat jaar is ook besloten om gedupeerden 30.000 euro compensatie te geven.

Het was eigenlijk de bedoeling de pauze maar één jaar te laten duren, juist om te voorkomen dat schulden zich zouden opstapelen. Maar door de coronacrisis en de vertraagde afwikkeling van de toeslagenaffaire duurde de pauze veel langer. De diensten zijn pas vorig jaar begonnen met op grote schaal invorderen bij de 100.000 mensen met zo'n pauzeknop.

Die invordering komt voor een deel van de gedupeerden als donderslag bij heldere hemel. Zij moeten in één keer alle achterstanden over meerdere jaren terugbetalen.

Doordat het gaat om allerlei belastingen (van inkomstenbelasting tot motorrijtuigenbelasting) en toeslagen (van zorgtoeslag tot kindgebonden budget), kan het bedrag snel oplopen. De 30.000 euro compensatie is intussen vaak al lang uitgegeven.

Helga de Vente moet uiterlijk morgen een groot bedrag naar de Belastingdienst overmaken, wat niet gaat lukken. Intussen wacht ze nog op een reactie op haar betalingsregeling en kwijtschelding.

Advocate Pauline Ros, die tientallen gedupeerden van de toeslagenaffaire bijstaat, kreeg afgelopen tijd heel wat telefoontjes erover. "Mensen zijn in paniek, vanwege alle blauwe enveloppen. Het doet ze weer helemaal denken aan de toeslagenaffaire."

Volgens het ministerie van Financiën zijn mensen op de website, in gesprekken en via jaarlijkse brieven op de hoogte gesteld. En met succes: het merendeel van de mensen met een pauzeknop heeft afgelopen jaren wél de aanslagen en beschikkingen betaald.

Toch zijn er tal van gedupeerden die zeggen echt niet te zijn geïnformeerd. Ze zeggen die brieven bijvoorbeeld niet te hebben gehad. Of ze belden de Belastingtelefoon erover, die ze vervolgens niet verder kon helpen. Zo raakten ze het spoor bijster over welke schulden nog openstonden.

"Ik bleek bij het afrekenen opeens niet genoeg saldo te hebben. De Belastingdienst had tienduizenden euro's van mijn rekening afgeschreven, vanwege oude belastingaanslagen waarvan ik helemaal niet wist", vertelt een consultant, die tot haar grote schrik bijna een ton schuld bleek te hebben.

"Je moet niet onderschatten dat we afgelopen jaren in een rollercoaster van emoties zaten, en weer financieel moesten leren plannen", zegt voormalig NSC-Kamerlid Faith Bruyning, die ook een flink bedrag moet terugbetalen. "Aan deze schulden heb je niet gedacht, omdat er vijf jaar radiostilte over is geweest."

Ook bij huidige Kamerleden zijn er zorgen. "Een pauzeknop betekent niet dat je die ouders financieel kan loslaten", vindt CDA-Kamerlid Inge van Dijk. "Ik vind dat je eigenlijk op voorhand kon zien aankomen dat mensen weer in de problemen zouden komen."

Wat wordt wel en niet kwijtgescholden?

Iedereen die zich aanmeldde als mogelijke gedupeerde in de toeslagenaffaire kreeg een pauze bij de Dienst Toeslagen en de Belastingdienst. Dat geldt ook voor toeslagpartners.

Zo'n 100.000 mensen hebben zo'n pauzeknop gekregen. Daar zitten ook tienduizenden mensen bij die uiteindelijk niet gedupeerd bleken. Zij moeten alle openstaande schulden alsnog betalen.

Bij gedupeerden zijn de schulden tot en met 2020 grotendeels kwijtgescholden. Achterstanden die vanaf 2021 zijn ontstaan, moeten wel worden terugbetaald.

Afgelopen jaar hebben 45.000 mensen gehoord dat de invorderingen weer starten. De rest zal ergens dit jaar bericht krijgen.

Het ministerie van Financiën is in 2024 een groot project gestart om de bedragen op een goede manier te innen. Medewerkers bellen bijvoorbeeld ouders persoonlijk op als de schulden heel hoog zijn.

Dat ook op het ministerie bekend was dat niet alle ouders weet hadden van die schuld, blijkt uit de belinstructies die medewerkers kregen. "De meeste ouders zijn niet goed op de hoogte of ze openstaande bedragen hebben", staat in een belscript. "Bij deze gesprekken kan het gebeuren dat ouders emotioneel of boos reageren."

'Grote stress'

Als gedupeerden hun nieuwe schulden niet kunnen betalen, kunnen ze een betalingsregeling of kwijtschelding aanvragen. "Maar omdat de regels daarvoor streng zijn, zitten ze opnieuw in grote stress", zegt advocaat Ros.

Zij hoopt daarom dat de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen, vanwege de uitzonderlijke omstandigheden, gedupeerden sneller betalingsregeling kunnen geven en dat die ook een langere looptijd heeft. "Mijn cliënten begrijpen dat ze dit moeten terugbetalen en willen dat ook. Daarom hopen ze op een oplossing."

BBB-minister Keijzer (Asiel en Migratie) weigert cijfers naar buiten te brengen over hoeveel asielzoekers gemeenten moeten opvangen. De wet schrijft dit wel voor, maar de demissionaire minister is niet van plan om dit te doen.

Keijzer schuift het publiceren van de cijfers door naar haar opvolger, die naar verwachting later deze maand wordt beëdigd. Kamerleden vermoeden dat ze geen slecht nieuws aan de gemeenten wil vertellen.

Het draait allemaal om de spreidingswet, een wet die de verdeling van asielzoekers over Nederland regelt. In die wet is bepaald dat vóór 1 februari van het jaar bekend moet zijn hoeveel asielzoekers gemeenten naar verwachting moeten opvangen. Uit die cijfers kan blijken dat bepaalde gemeenten meer opvangplekken moeten regelen.

'Kan nog veel gebeuren'

Na vragen van de Tweede Kamer om de cijfers na het verstrijken van de deadline alsnog te krijgen, schrijft Keijzer in een korte brief terug waarom ze de precieze cijfers niet deelt.

Volgens haar kunnen er nog heel veel statushouders uit de asielketen doorstromen naar een woning. En bovendien gaan de strengere asielwetten, die de Eerste Kamer op korte termijn gaat behandelen, ook veel betekenen voor het aantal asielzoekers dat een plek nodig heeft, redeneert de demissionair minister.

Daarom zou ze naar eigen zeggen niet hoeven delen hoe het er nú voor staat. Terwijl het dus onzeker is of en hoe de asielwetten effect gaan hebben en gemeenten over de huidige situatie geïnformeerd moeten worden. In de wet staat duidelijk dat de minister vóór 1 februari de verwachte cijfers moet delen.

Geconfronteerd door de NOS met de constatering dat ze zich niet aan de wet houdt, reageert minister Keijzer met: "O, vindt u?"

Ook ambtenaren wijzen haar op die wet, zo staat in de zogenoemde beslisnota. Dat is een document dat bij openbare stukken hoort om inzicht te krijgen in de adviezen van topambtenaren.

"De afgelopen dagen hebben wij een aantal gesprekken met u gevoerd", schrijven de ambtenaren. "En inmiddels hebt u aangegeven op dit moment de capaciteitsraming niet vast te willen leggen en publiceren in de Staatscourant."

Keijzer maakte na die gesprekken dus een andere keuze. "Ik ga niet iets presenteren waarvan iedereen weet dat het er straks anders uitziet", zegt ze desgevraagd tegen de NOS. "Ik vind het niet verstandig en vind het netjes om het aan mijn opvolger te laten."

Niet populair

Kamerlid Ceder van de ChristenUnie heeft moeite met de aanpak van de demissionair minister. "Het beeld kan ontstaan dat minister Keijzer wil vertrekken zonder dat ze een bepaalde last heeft opgelegd", aldus Ceder. Het is niet populair om tegen sommige gemeenten te zeggen dat zij volgens de wet waarschijnlijk meer moeten doen aan asielopvang, zeker niet met de gemeenteraadsverkiezingen van komende maand in aantocht.

Keijzer reageert dat het haar daar niet om te doen is; cijfers nu delen zou niet een realistisch beeld opleveren. Ze schrijft wel dat er nu in totaal een tekort zou zijn van 38.000 plekken. Maar ze maakt niet duidelijk waar die plekken geregeld moeten worden.

Kamerlid Westerveld van oppositiepartij GroenLinks-PvdA is geïrriteerd en vindt dat de gemeenten duidelijkheid moeten krijgen. "De minister houdt zich niet aan de wet", zegt Westerveld.

Niet de slechtste optie

Het kabinet van aankomend premier Jetten wil doorgaan met de spreidingswet, terwijl het huidige demissionaire kabinet van VVD en BBB er eigenlijk vanaf wilde. Maar die wet blijft dus gelden.

Bij betrokkenen rondom het minderheidskabinet in wording is afkeuring te horen over hoe demissionair BBB-minister Keijzer met deze kwestie omgaat. Tegelijkertijd valt daar te horen dat wat er nu gebeurt misschien niet eens de slechtste optie is.

Want als Keijzer nu alsnog wordt gedwongen om cijfers te delen over hoeveel asielzoekers gemeenten moeten opvangen, vrezen de partijen dat ze te lage cijfers deelt. En dan is het aankomende kabinet misschien verder van huis, want gemeenten kunnen beter meteen een realistisch beeld krijgen van hoeveel opvangplekken ze moeten regelen.

Kamerlid Westerveld van GroenLinks-PvdA ziet voor nu ook even geen verdere opties. "Ik denk dat er niks anders opzit dan te wachten op het nieuwe kabinet." Over ruim twee weken, mogelijk op 23 februari, zal het eerste minderheidskabinet van D66-leider Jetten worden beëdigd.

D66, VVD en het CDA zijn het eens geworden over de verdeling van de ministeries. Zo gaat het ministerie van Buitenlandse Zaken naar het CDA en het ministerie van Defensie naar de VVD. D66 levert de minister-president en de bewindspersoon op het ministerie van Landbouw.

De partijleiders hebben bij de verdeling rekening gehouden met ministeries waar ze grote hervormingen willen doorvoeren. Zo gaat Volksgezondheid, Welzijn en Sport naar de VVD. En Sociale Zaken en Werkgelegenheid komt in handen van D66.

Een ander groot ministerie, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, gaat naar het CDA, net als het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. De VVD krijgt het ministerie van Justitie en Veiligheid en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De ministeries van Landbouw en Onderwijs gaan naar D66.

Het was al bekend dat het ministerie van Algemene Zaken naar D66-leider Jetten gaat, die premier wordt. VVD'er Heinen blijft minister van Financiën. De overige kandidaat-ministers en -staatssecretarissen worden pas later bekendgemaakt. Het minderheidskabinet staat naar verwachting op 23 februari op het bordes.

'Typische partij-onderwerpen'

"Ik ben heel blij dat we zien dat alle drie de partijen een aantal onderwerpen kunnen beetpakken die ook typisch bij die partijen passen", zei Jetten bij de bekendmaking van de posten. "Maar ook dat we als partijen de grote opgaven en ambities hebben verdeeld, zodat iedereen lekker aan het werk kan."

Wat opvalt, is dat net als bij het kabinet-Schoof een aantal ministers straks geen eigen ministerie meer heeft. Zo komen Asiel en Migratie, Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en Klimaat en Groene Groei straks onder een ander ministerie te vallen. Deze ministers krijgen nog wel een eigen begroting.

"We gaan voor een slagvaardige en kleine overheid. Daar hoort ook bij dat we geen nieuwe ministeries gaan bedenken", aldus Jetten. Het aanstaande kabinet gaat met achttien ministers twee ministers meer tellen dan het huidige kabinet-Schoof. Het aantal staatssecretarissen gaat van elf naar tien.

Verder valt op dat de staatssecretaris van Economische Zaken zich gaat bezighouden met digitale economie en soevereiniteit. "Voor het eerst komt er iemand in het kabinet die alle digitale onderwerpen in één hand heeft", zegt Jetten daarover. Nu valt digitalisering nog onder de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken.

Er komt ook een nieuwe minister bij: de minister van Werk en Participatie die onder het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid valt. Ook Asiel en Migratie en Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening blijven ministersposten.

CDA-leider Bontenbal wilde niet zeggen welke post hij het liefst wilde binnenhalen. Hij benadrukte, net als VVD-leider Yesilgöz, dat naar het totale plaatje is gekeken. Hij zei heel blij te zijn dat het CDA de minister van Economische Zaken gaat leveren. Hij noemde het belangrijk om te gaan investeren in "de economie van de toekomst".

Bontenbal niet in kabinet

Hoewel er nog veel onduidelijk is, is wel zeker dat Bontenbal geen rol krijgt in het nieuwe kabinet. De CDA-leider blijft fractievoorzitter in de Kamer. Het is de vraag wat VVD-leider Yesilgöz gaat doen. Vorige week zei ze er nog niet over uit te zijn en dat ze die puzzel de "komende dagen" zou leggen.

In het kabinet-Jetten krijgt D66 met 26 zetels 7 ministersposten, VVD met 22 zetels 6 ministersposten en CDA met 18 zetels 5 ministersposten. In totaal komen er tien staatssecretarissen: elke partij krijgt er drie en daar komt nog een partijloze staatssecretaris bij.

Ingewijden hebben aan de NOS bevestigd dat Sandra Palmen-Schlangen, die partijloos is sinds NSC het kabinet verliet, aanblijft op het ministerie van Financiën als staatssecretaris Herstel en Toeslagen. De partijen hebben afgesproken dat er continuïteit moet blijven in het afhandelen van het toeslagenschandaal.

Postenverdeling D66, VVD en CDA

Algemene Zaken:

Buitenlandse Zaken:

Justitie en Veiligheid:

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties:

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap:

Financiën:

Defensie:

Infrastructuur en Waterstaat:

Economische Zaken en Klimaat:

Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur:

Sociale Zaken en Werkgelegenheid:

Volksgezondheid, Welzijn en Sport:

De coalitie van D66, VVD en CDA gaan een kabinet formeren, onder leiding van beoogd premier Rob Jetten. Gisteravond laat kreeg hij daarvoor een meerderheid achter zich in de Tweede Kamer. Maar de coalitie heeft geen meerderheid in die Kamer. Daarvoor moeten ze gaan samenwerken met andere partijen. En vooral GroenLinks-PvdA is daarin interessant. Met hun steun zijn voorstellen direct dichtbij een meerderheid.

Luister hier:

Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Partijleider Jesse Klaver stond in die Tweede Kamer voor het eerst tegenover de nieuwe coalitie. Politiek duider van Nieuwsuur Nynke de Zoeten vertelt in podcast De Dag welke woorden hij kiest en wat dat zegt over de koers van Klaver. De Zoeten denkt dat de kans groot is dat Klaver het coalitieakkoord nog flink kan verbouwen. Maar hoeveel ruimte hij de coalitie wil geven blijft voorlopig onduidelijk.

Oud-partijleider van GroenLinks Bram van Ojik zat in 2013 in hetzelfde schuitje als Jesse Klaver. Toen moest het kabinet Rutte II ook steun vinden voor een meerderheid in de Eerste Kamer. Van Ojik zegt dat Klaver altijd aan tafel moet gaan zitten, maar zit in een lastig parket met de fusie van de partijen en verkiezingen in het vooruitzicht. Hij adviseert zijn opvolger om zijn ervaring en intuïtie te volgen.

Reageren? Mail naar dedag@nos.nl

Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Zo'n 900 miljoen euro per jaar, dat verwachten D66, VVD en CDA jaarlijks aan suikertaks te innen als die in 2030 wordt ingevoerd. Voor eten en drinken met 6 procent suiker of meer moet de belasting worden betaald.

We zijn met ruim 18 miljoen mensen. Dus gemiddeld ben je er jaarlijks zo'n 50 euro aan kwijt. Iemand die suiker mijdt, zal eronder zitten en een zoetekauw kan juist een veelvoud van die 50 euro kwijt zijn.

Ongezonde keuzes

De partijen willen de taks invoeren zodat mensen vaker eten en drinken kiezen met een lager suikergehalte. "We maken ongezonde keuzes onaantrekkelijker", staat in het coalitieakkoord.

Het lijkt erop dat hoe hoger het suikergehalte, des te hoger de belasting wordt. Hoe die belasting precies zal worden geheven en hoeveel duurder bijvoorbeeld een chocoladereep wordt, is nog niet duidelijk.

De suikertaks is alleen voor voorverpakt voedsel. Dat lijkt aan de ene kant een praktische reden te hebben: voorverpakt voedsel moet een etiket hebben met de voedingswaarden, dus dan is makkelijk na te gaan of er 6 procent suiker of meer in zit.

Aan de andere kant heeft onverpakt voedsel soms een hoog suikergehalte, terwijl het toch in de schijf van vijf staat, zoals vers fruit. Stukken fruit hebben geen etiket met voedingswaarden en daarvoor gaat de suikertaks dan ook niet gelden. Fruit bevat naast suiker veel vezels, vitaminen en andere gezonde voedingsstoffen. Het advies is om dagelijks 200 gram fruit te eten.

Bevroren fruit

Dat kan tot de opmerkelijke situatie leiden dat de taks straks mogelijk wel geldt voor bijvoorbeeld bevroren, verpakte blauwe bessen en banaanschijfjes, en niet voor de verse variant. Terwijl die bevroren versies volgens het Voedingscentrum net zo gezond zijn.

"Ik neem aan dat ze een uitzondering maken voor bevroren fruit", zegt expert voeding en gedrag Liesbeth Velema van het Voedingscentrum. "Mensen met een kleiner budget adviseren we vaak diepvriesfruit te kopen. Het is even gezond en vaak wat goedkoper."

Koek van de bakker

Geen suikertaks voor onverpakt voedsel kan ook betekenen dat bijvoorbeeld losse zoetigheden bij de bakker niet extra worden belast. "Ontspringt de suikerrijke gevulde koek van de bakker dan de dans? We hebben nog veel vragen over de uitvoering", aldus Velema.

In het algemeen is het Voedingscentrum positief over een suikertaks. "Deze maatregel op zichzelf zal er niet voor zorgen dat overgewicht verdwijnt, maar het duurder maken van ongezond voedsel is wel een van de belangrijkste maatregelen. Daar zijn we verheugd over."

De brancheorganisatie van de Nederlandse voedselindustrie, FNLI, is minder enthousiast. "Onze verwachting is dat een generieke suikertaks niet effectief is", zegt Pascal Hopman van FNLI. Hij vindt het ook verkeerd dat onverpakt voedsel geen suikertaks krijgt. "Een onderscheid tussen verpakte en niet-verpakte suikerrijke producten tast een gelijk speelveld aan en is volstrekt niet effectief."

Verbruiksbelasting

Er is al een zogeheten verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken, zoals sap en frisdrank. Die werd soms een suikertaks genoemd, maar hierbij maakt het niet uit hoeveel suiker er in de drank zit. Er is alleen een uitzondering voor water, melk en sojadrink. Dus voor bijvoorbeeld cola zero geldt deze verbruiksbelasting van 26 cent per liter ook.

Producenten van frisdranken en sappen vinden die verbruiksbelasting oneerlijk en zijn blij dat er nu een 'echte suikertaks' komt. "Suikerconsumptie vindt veel breder plaats dan alleen via dranken", zegt branchevereniging FWS. "Het grootste deel van de inname komt uit andere productcategorieën die momenteel niet worden meegenomen."

Belasting werkt

In veel landen, zo'n 120, bestaat al een suikertaks, vaak alleen als belasting voor drank met veel suiker. Uit onderzoek blijkt dat die werkt. Mensen kopen minder suikerrijke dranken en producenten verlagen het suikergehalte om minder of geen suikertaks te betalen.

De geplande Nederlandse suikertaks gaat dus ook voor eten gelden. Het Voedingscentrum is benieuwd in hoeverre voedselproducenten hun recepten dan aanpassen. In drank is suiker relatief makkelijk te vervangen door zoetstoffen, maar voor eten is dat soms een ander verhaal. "In bijvoorbeeld koek of taart is suiker soms ook nodig voor de structuur", zegt Velema van het Voedingscentrum.

Demissionair staatssecretaris Heijnen (Belastingdienst) beantwoordt vandaag de allerlaatste vragen rond de nieuwe manier van belasting heffen op spaargeld, aandelen, cryptomunten en een tweede huis (box 3). Daarna is het zover: na jarenlange discussie en vertraging stemt de Tweede Kamer volgende week in met de nieuwe vermogensrendementsheffing.

Zo'n 3,4 miljoen Nederlanders die sparen en beleggen zullen daar vanaf 2028 wat van gaan merken: zij moeten meer papierwerk bijhouden en anders gaan afrekenen met de Belastingdienst.

Wat gaat er precies veranderen en waarom? De belangrijkste vragen op een rijtje.

Waarom ging box 3 ook alweer op de schop?

Om de belastingheffing op rendement simpel te houden, heeft de Belastingdienst sinds 2001 jarenlang één geschat, fictief rendement voor iedereen gebruikt. Maar de Hoge Raad zette in 2021 een streep door die methode, omdat het voor sommige mensen (vooral spaarders) nadelig uitpakte: ze maakten minder rendement dan waarmee de Belastingdienst rekende.

Sindsdien is de politiek op zoek naar een nieuwe manier om belasting te heffen op vermogen. Dat is alleen ingewikkeld gebleken, in de eerste plaats omdat politieke partijen er heel anders over denken.

Hoe denken partijen er dan over?

Dát het daadwerkelijk rendement moet worden berekend, daar is de politiek het wel over eens. Maar over de vraag hoe precies moet worden afgerekend en wat rechtvaardig is, verschillen partijen van mening.

Partijen als D66 en vooral GroenLinks-PvdA voelen meer voor een vermogensaanwasbelasting. Dat betekent dat je elk jaar betaalt over de winst die je hebt gemaakt, ook als die winst nog 'vastzit' in bijvoorbeeld aandelen. Het nadeel is dat mensen jaarlijks belasting moeten betalen over geld dat ze nog niet in handen hebben.

Om die reden zijn partijen als VVD, CDA, PVV, JA21 en BBB voor een volledige vermogenswinstbelasting, waarbij je alleen belasting betaalt op het moment dat je bijvoorbeeld je aandelen of cryptomunten verkoopt. Nadeel van die methode is dat belastingbetalers de verkoop eindeloos kunnen uitstellen om belasting te ontwijken.

Waar is de politiek uiteindelijk op uitgekomen?

Zoals wel vaker heeft de Tweede Kamer ingestemd met een compromis: over het rendement op spaargeld en beleggingen betaal je elk jaar belasting (vermogensaanwasbelasting). Over een tweede woning of aandelen in startende ondernemingen reken je pas bij verkoop af met de Belastingdienst (vermogenswinstbelasting).

Het nieuwe systeem maakt de belastingaangifte straks wel een stuk complexer. Vanaf 2028 moeten mensen voor meerdere categorieën, zoals aandelen, crypto en tweede woningen, gaan bijhouden wat het rendement is.

Is hiermee de kous af?

Nee, want in de Tweede Kamer is eigenlijk niemand echt tevreden met het nieuwe stelsel. Politieke partijen noemen het wetsvoorstel "bizar slecht" (PVV) en "nodeloos complex" (ChristenUnie), maar zeggen tegelijkertijd geen andere opties te hebben dan ermee in te stemmen.

Dat komt doordat de schatkist op dit moment elk jaar 2,4 miljard euro misloopt door de houtje-touwtje-manier waarop er nu belastingen over box 3 worden geïnd. Als het nieuwe systeem opnieuw wordt uitgesteld, loopt de staat die inkomsten nog langer mis.

Naast de zorgen over de complexiteit van het stelsel, zijn Tweede Kamerleden ook bang dat er na 2028 nieuwe vraagstukken zullen ontstaan. Zo kunnen mensen in financiële problemen komen als ze belasting moeten betalen over aandelen die ze niet makkelijk kunnen verkopen.

Hoe nu verder?

De nieuwe manier van belasting heffen op box 3 wordt door vrijwel alle partijen een "tussenstap" genoemd. De kersverse coalitie D66, VVD en CDA wil naar een systeem van volledige vermogenswinstbelasting, zo is in het coalitieakkoord te lezen.

De uitvoering hiervan zal nog wel wat voeten in de aarde hebben. Om belasting pas bij de verkoop van aandelen en cryptomunten te innen moet de Belastingdienst de eigen systemen aanpassen. Dat is lastig, omdat de dienst nog tot over de oren in allerlei ICT-moderniseringsprojecten zit.

Intussen zal het nieuwe kabinet ook nog de handen vol hebben aan het afwikkelen van alle problemen rond box 3 van de afgelopen jaren. Zo moeten naar schatting ruim twee miljoen mensen die te veel belasting hebben betaald nog compensatie krijgen.

D66-leider Jetten is na het Kamerdebat over het coalitieakkoord door een meerderheid van de Tweede Kamer benoemd tot formateur. Hij gaat woensdag samen met VVD en CDA beginnen met het verdelen van de ministeries en het aanwijzen van kandidaat-bewindslieden.

Ook het coalitieakkoord van de drie partijen staat na het debat nog overeind. GL-PvdA deed een vergeefse poging de verhoging van de AOW-leeftijd in 2033 meteen van tafel te krijgen. De linkse oppositiepartijen stemden voor, maar partijen aan de rechterkant vinden het te vroeg om al ergens tegen te stemmen terwijl er nog niet eens een kabinet is om mee te onderhandelen.

Ook andere voorstellen om de plannen tegen te houden, zoals het verhogen van het eigen risico voor de zorg naar 460 euro en het verkorten van de WW-uitkering van twee jaar naar één jaar, haalden het niet. Aan het coalitieakkoord is dus nog niets veranderd.

Teruglezen: het Kamerdebat

Lees hier het verloop van het Kamerdebat over het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA terug.

Daarmee is niet gezegd dat de oppositie zich gewonnen geeft. De onderhandelingen zijn gewoon nog even uitgesteld tot een latere datum als er concretere plannen van nieuwe ministers op tafel liggen.

De nieuwe ministersploeg zal, zoals verwacht, een zware klus krijgen bij het zoeken naar meerderheden in de Tweede en Eerste Kamer.

Want tijdens het debat over het coalitieakkoord was van de oppositie veel kritiek te horen over de plannen van D66, VVD en CDA. De ChristenUnie noemde de plannen "guur", de SP waarschuwde voor acties op het Malieveld. De uitgestoken handen waren af en toe ver te zoeken, zo klonken de verwijten over en weer.

GL-PvdA-leider Klaver, die met twintig zetels in de Tweede en veertien in de Eerste Kamer een machtsfactor is, noemt de geplande verhoging van de AOW-leeftijd "een valse start van deze coalitie". Want daarmee zou het nieuwe kabinet aan de afspraken met werkgevers en werknemers tornen die in 2019 zijn gemaakt in het pensioenakkoord.

Het onderwerp leidde tot verhitte discussies:

Jetten blijft erbij dat er "nieuwe stappen nodig zijn" om de pensioenen op de lange termijn betaalbaar te houden omdat mensen steeds ouder worden. Maar hij realiseert zich dat zijn coalitie maar 66 zetels heeft en op zoek zal moeten naar meerderheden.

Klaver waarschuwde dat het nieuwe kabinet er wel eens "kort" zou kunnen zitten als de coalitiepartijen niet beter gaan luisteren. PVV-leider Wilders gaf informateur Letschert het advies dat als zij minister wordt, ze dan een "goeie terugkeerregeling" moet afspreken over haar huidige baan.

Die regelmatig harde en vijandige sfeer was aanleiding voor Letschert om te zeggen dat de onderlinge relaties tussen de politieke partijen wel "iets warmer" mogen.

Ook de partijen die het nu te vroeg vinden om al plannen weg te stemmen gaven aan waar zij zich zorgen over maken. JA21 heeft negen zetels in de Tweede Kamer en deze steun kan de nieuwe coalitie goed gebruiken. Maar de partij wil daar wel wat voor terug, zo maakte Kamerlid Nanninga duidelijk. In ieder geval minder lastenverzwaring en minder asielopvang.

Nare maatregel

CDA-leider Bontenbal noemt zelf de verhoging van het eigen risico voor de zorg "een nare maatregel". Maar hij zegt dat de drie partijen ervoor hebben gekozen maatregelen te nemen tegen de vergrijzing om goede zorg in de toekomst zeker te stellen. "Als je nu niets doet ben je onverantwoord bezig en dat willen wij niet", zei hij.

Er was ook kritiek op de belastingverhoging, die de drie coalitiepartijen een "vrijheidsbijdrage" noemen. VVD-leider Yesilgöz verdedigde deze lastenverzwaring, die volgens haar niet alleen bij de middeninkomens terechtkomt. Voor die groep is juist geregeld dat de kinderopvang bijna gratis wordt en dat de hypotheekrenteaftrek in stand blijft, zei zij.

Waar de oppositiepartijen het wel over eens zijn geworden is dat zij niet tekenen voor de financiële onderbouwing van het coalitieakkoord. Daarmee zeggen zij in feite dat het bijsturen van de plannen wat hen betreft extra geld mag gaan kosten of dat de drie coalitiepartijen het geld dan maar elders moeten wegstrepen.

Een klus voor demissionair minister van Financiën Heinen (VVD) die naar alle waarschijnlijkheid ook in het nieuwe kabinet de overheidsfinanciën gaat bewaken:

Maar zo ver is het nog niet. Eerst gaan de drie partijen hun ministersploeg samenstellen die, met potlood in de agenda, op 23 februari met de koning op de foto gaat op paleis Huis ten Bosch.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft vorig jaar 79 miljoen euro aan dwangsommen betaald aan asielzoekers, omdat de dienst niet op tijd besliste over aanvragen voor een verblijfsvergunning. Dat is een verdubbeling van een jaar eerder, toen de dienst 36,8 miljoen euro aan dwangsommen moest betalen.

Vorige week werd al bekend dat ondanks een afgenomen aantal aanvragen de wachttijd voor asielzoekers oploopt. De IND moet volgens de wet binnen een half jaar over een aanvraag beslissen. Maar in de praktijk moeten asielzoekers vaak ruim twee jaar wachten voordat ze meerdere gesprekken met de dienst hebben gehad en een beslissing valt.

Prikkel

Volgens de wet komen aanvragers in aanmerking voor een vergoeding als de IND niet op tijd beslist. De IND zegt dat de dienst er in de praktijk niet sneller door werkt. "We willen wel sneller beslissen, maar we kúnnen gewoon niet", zegt IND-directeur Rhodia Maas. "Ook niet als we een dwangsom opgelegd krijgen."

"We hebben de afgelopen jaren alles gedaan wat binnen het huidige systeem mogelijk is: processen aangescherpt, werkinstructies vereenvoudigd en capaciteit maximaal benut", aldus Maas. "Maar binnen dit stelsel lopen we tegen duidelijke grenzen aan."

Afwijzingen

Vorige week werd al bekend dat in 2025 ongeveer een derde van de eerste asielverzoeken werd ingewilligd, terwijl dat ruim een jaar eerder nog ruim de helft was. Het afwijzen van asielaanvragen kost de dienst veel tijd, omdat die afwijzingen uitgebreid moeten worden gemotiveerd.

Demissionair staatssecretaris Becking van Onderwijs voert de druk op uitgevers van schoolboeken op. Als ze geen verbeteringen doorvoeren in hun aanbod grijpt hij in, laat hij weten in een brief aan de Tweede Kamer.

De grote uitgevers liggen steeds meer onder vuur vanwege de verkoop van vaak dure schoolboeken, waarvan er elk jaar miljoenen worden weggegooid. Het gaat om werkboeken waarin geschreven wordt en die daarom niet meer kunnen worden hergebruikt. Noordhoff, Malmberg en ThiemeMeulenhoff hebben het overgrote deel van de markt in handen.

Becking vindt het belangrijk dat scholen "goede, betaalbare en duurzame keuzes kunnen maken". Nu worden scholen vaak gedwongen om dure totaalpakketten af te nemen van digitale leermiddelen in combinatie met werkboeken. Twee derde daarvan belandt al na een jaar in de papierbak.

'Meer te kiezen'

De staatssecretaris bekijkt hoe hij de schoolboekenmarkt kan reguleren om te zorgen voor een goede marktwerking, schrijft hij in zijn brief. Een aantal Kamerleden had daar vorig jaar toe opgeroepen.

"Ik reken erop dat uitgevers substantiële verbeteringen in hun aanbiedingsmodellen doorvoeren, zodat scholen meer te kiezen hebben uit geactualiseerd lesmateriaal, zonder dat dit leidt tot onnodige kostenstijging", aldus Becking.

Scholen zeggen moeilijk te kunnen overstappen naar een andere uitgever, omdat ze niet om de drie grootste uitgevers heen kunnen. Bijna twee jaar geleden vroegen ze in een manifest al om "meer grip op de kwaliteit van leermiddelen".

Wetgeving voorbereid

De uitgevers zijn er met scholen over in gesprek. Becking "volgt deze ontwikkelingen op de voet", zegt hij. Ook kijkt hij naar de uitkomsten van het onderzoek van de Autoriteit Consument en Markt, dat later dit jaar wordt verwacht. Daarnaast komt er een onderzoek van zijn eigen ministerie samen met het ministerie van Economische Zaken, dat voor de zomer klaar moet zijn.

Als de gesprekken en onderzoeken te weinig concrete resultaten opleveren, grijpt hij in. "Op basis van de vorderingen en de uitkomsten van het ACM-onderzoek besluit ik op welke wijze ik verder ga met overheidsregulering." Daarvoor heeft hij al wetgeving in voorbereiding.

Zelf boeken maken

Ondertussen hebben ruim vijftig scholengemeenschappen het heft in eigen hand genomen. Ze gaan zelf schoolboeken maken via een eigen coöperatie, Neon. In een eerdere Kamerbrief liet Becking weten de oprichting van Neon met interesse te volgen. "Alle initiatieven die tot doel hebben om leermiddelen beter, goedkoper en duurzamer te maken, juich ik van harte toe."