Minister Van den Brink (Asiel en Migratie) vindt het "echt teleurstellend" dat gemeenten te weinig doen aan de noodopvang van asielzoekers. Hij heeft twee maanden geleden al een oproep gedaan om mee te werken, maar dat heeft "helaas onvoldoende resultaat" gehad, zegt hij.

Van den Brink reageert op het nieuws dat het te druk is in het aanmeldcentrum in Ter Apel, waardoor nu alleen de meest kwetsbare mensen nog worden toegelaten. Het gaat dan bijvoorbeeld om vrouwen met kinderen. Alleenstaande mannen moeten buiten het terrein van Ter Apel blijven.

"Zij zullen dan ergens anders moeten blijven en misschien later terugkomen", zei de minister. Waar die mensen dan moeten overnachten, weet de minister nog niet. In 2022 sliepen honderden mensen op het gras buiten bij het aanmeldcentrum.

'Dilemma voor het COA'

Van den Brink spreekt over een dilemma voor het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), dat een wettelijke taak heeft om mensen op te vangen. Maar afgesproken is dat er maximaal 2000 mensen in Ter Apel mogen verblijven. Dat aantal was nu meer dan 2300, waardoor de veiligheid binnen niet meer gegarandeerd kan worden.

Dat betekent volgens Van den Brink "dat er een paar honderd plekken tekort zijn op de korte termijn en een paar duizend op de lange termijn". Hij zal "volop in gesprek blijven gaan met gemeenten" om die plekken alsnog te regelen. "We zullen natuurlijk de komende dagen blijven zoeken naar oplossingen."

Hij zal ook vragen of gemeenten willen helpen om de duizenden statushouders die nog in azc's verblijven te huisvesten. Het gaat dan om mensen die een vergunning hebben om in Nederland te blijven, maar die niet weg kunnen uit de opvang omdat ze geen onderdak hebben.

'Onvoldoende medewerking'

Op de vraag wat de oplossing is, verwijst de minister naar zijn oproep van twee maanden geleden om solidair te zijn en mee te werken aan de spreidingswet. Hij is teleurgesteld dat daar te weinig gehoor aan is gegeven. "Je ziet natuurlijk dat er wel degelijk ook gemeenten zijn die naar voren zijn gestapt", zegt de minister die over een eerlijke verdeling van asielzoekers over het land gaat. "Maar het is onvoldoende."

Volgens Van den Brink zijn op dit moment alle opties in beeld om mensen snel noodopvang te kunnen bieden. "Het gaat dan ook om onder meer leegstaande panden, militaire kazernes en sporthallen. We zijn in gesprek, maar ik ga niets melden als het nog niet rond is."

Het was de afgelopen weken onrustig in een aantal gemeenten die opvanglocaties wilden regelen. Onder meer in IJsselstein en Loosdrecht liepen protesten uit de hand. Naar aanleiding daarvan was er eerder deze week spoedoverleg tussen het kabinet en de gemeenten.

Hoewel opeenvolgende kabinetten willen bezuinigen op de overheid, is vorig jaar het aantal rijksambtenaren opnieuw gestegen. Een plan voor de lange termijn ontbreekt, waarschuwt de Algemene Rekenkamer.

Het aantal ambtenaren bij het rijk groeit al jaren op rij, sinds 2021 zijn er bijna 30.000 bij gekomen en ook het aantal fte (voltijdsbanen) neem toe. In totaal werken er nu ruim 168.000 mensen. Het overgrote deel doet dat voor uitvoeringsorganisaties, zoals het UWV.

Het kabinet-Schoof wilde het aantal rijksambtenaren "substantieel terugbrengen" en de uitgaven met ruim 20 procent verlagen. De eerste, voorzichtige bezuiniging van vorig jaar is door ministeries nu nog incidenteel gedekt. Maar vanaf 2029 moeten zij structureel bijna 1 miljard per jaar gaan besparen.

Het kabinet-Jetten heeft daar voor komende jaren nog een extra bezuiniging bovenop aangekondigd. Volgens het coalitieakkoord moet er vanaf 2029 nog eens 1,4 miljard euro bespaard worden op een "minder omvangrijk ambtenarenapparaat".

Dweilen met de kraan open

Het ministerie van Binnenlandse Zaken geeft in het jaarverslag toe dat het onduidelijk is of dit gaat lukken. Want de overheid krijgt er juist veel taken bij komende jaren, bijvoorbeeld op het gebied van defensie.

Ook de Algemene Rekenkamer zet vraagtekens bij het streven, ook omdat ministeries niet scherp hebben hoeveel personeel nodig is om nieuwe plannen uit te voeren. "Een kleinere rijksdienst krijgen is dan dweilen met de kraan open", zegt Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer.

Minder externe mensen ingehuurd

Opsteker voor het kabinet is dat het voor het eerst in jaren is gelukt om de externe inhuur omlaag te brengen. De overheid heeft daar zo'n 13 procent aan uitgegeven, wel nog altijd meer dan de norm van 10 procent.

Die externe mensen hebben volgens de ministeries specialistische ICT-kennis die moeilijk te vinden is. Zij zijn bijvoorbeeld nodig voor de schadeafhandeling in Groningen en de hersteloperatie van de Toeslagenaffaire.

Het ministerie van Justitie doet nog altijd te weinig om rechtszaken sneller af te handelen, concludeert de Algemene Rekenkamer. Slachtoffers en verdachten moeten daardoor te lang wachten, wat leidt tot onzekerheid en stress.

Het ministerie heeft een verbeterplan opgesteld, maar dat is volgens de Rekenkamer niet genoeg. "De coördinatie van de minister schiet tekort", is te lezen in het jaarlijkse rapport over de prestaties van de overheid. Volgens de Rekenkamer is het een "ernstige onvolkomenheid".

Lang wachten voor jonge verdachten

Bij jeugd- en zedenzaken wordt sinds 2019 in geen enkel jaar de norm gehaald. Een jonge verdachte moet daardoor soms 1,5 jaar wachten op een vonnis van de rechter. Dan moet het uitzitten van de straf daarna nog beginnen.

Ook mensen die verdacht worden van een ernstig verkeersmisdrijf moeten vaak lang wachten. Zij zouden eigenlijk binnen een jaar voor het eerst voor een rechter moeten staan, maar dit lukt maar in 1 op de 5 gevallen.

Het Openbaar Ministerie concludeerde vorig jaar ook dat de behandeling van veel strafzaken te lang duurt.

Meer onvoldoendes

De Algemene Rekenkamer deelt niet alleen aan het ministerie van Justitie en Veiligheid een onvoldoende uit, maar ook opnieuw aan het ministerie van Defensie. Daar is de beveiliging van militaire objecten, net als vorige jaren, niet op orde.

Elk jaar maakt de Rekenkamer op de derde woensdag in mei bekend waar ministeries grote steken laten vallen. Deze dag wordt officieel Verantwoordingsdag genoemd, maar in politiek Den Haag wordt ook wel gesproken van 'Gehaktdag'.

Bij het Openbaar Ministerie gaan volgens de Rekenkamer ook nog zaken mis. Slachtoffers van misdrijven moeten op de hoogte worden gehouden van hun zaak, maar dat gebeurt te weinig. Daardoor weten ze bijvoorbeeld niet wanneer de rechtszaak plaatsvindt, of wanneer de verdachte in hun zaak is vrijgelaten.

'Grote risico's'

Bij het ministerie van Defensie ziet de Rekenkamer ook nog andere grote risico's. Vorig jaar is er 6 miljard euro meer aan defensie uitgegeven. Het ministerie omzeilt daarbij vaak de aanbestedingsprocedures, door direct met één bedrijf een contract af te sluiten.

"Zonder goede onderbouwing en zonder gelijk speelveld, in een defensiemarkt zonder fraude- en corruptiebeleid, is dat geen goed idee", waarschuwt Pieter Duisenberg, president van de Algemene Rekenkamer.

Hij is ook kritisch op defensieminister Dilan Yesilgöz. Die neemt volgens Duisenberg de kritiek van de Rekenkamer niet serieus. "Dat de verantwoordelijke minister defensief reageert en deze bevindingen niet erkent, is niet goed voor een lerende overheid", zegt hij in de Tweede Kamer.

Gebeurt weinig met kritiek

De Rekenkamer wijst er in het algemeen op dat ministeries de afgelopen jaren te weinig deden met kritiek op Verantwoordingsdag. Bij een kwart van de zaken waar de Rekenkamer onvolkomenheden ziet, is er na vijf jaar nog niet genoeg verbetering te zien. "We zien een opvallend gebrek aan vooruitgang", vindt Duisenberg.

Er zijn ook dingen die juist beter gaan dan vorige jaren. De arbeidsparticipatie is bijvoorbeeld gestegen en het kabinet is volgens de Rekenkamer goed voorbereid op incidenten op het hoogspanningsnet. Ook zijn er voor de Nationale Zorgreserve 5000 mensen gevonden die in het geval van een crisis zorg kunnen leveren.

Het kabinet gaat het milieuonderzoek voor nieuwe regels voor Schiphol (opgenomen in het Luchtvaartbesluit) op onderdelen opnieuw bekijken. Dat zei Minister Karremans (VVD) in een debat met de Tweede Kamer. Om welke onderdelen het gaat is nog niet duidelijk.

Karremans werkt aan nieuwe regels voor de luchthaven die in november moeten ingaan. Ze moeten de geluidshinder voor omwonenden verminderen. Ook gaat het om regels over de veiligheid, het gebruik van start- en landingsbanen en de uitstoot van stoffen.

De vraag is of de nieuwe regels doen wat ze beogen. Een onafhankelijke commissie voor de milieueffectrapportage (MER) kwam vier dagen geleden tot de conclusie dat de nieuwe regels niet tot voldoende bescherming van omwonenden leiden.

Voor dit jaar wil het kabinet het aantal vluchten van en naar Schiphol laten groeien naar 478.000. Maar de MER-commissie zegt dat de tussendoelen voor stiller vlieger niet zijn gehaald. Andere mogelijke oplossingen om die doelen wel te behalen, zijn niet onderzocht. Dat kan bijvoorbeeld gaan om 's nachts niet vliegen, anders vliegen of minder. De commissie noemt het milieuonderzoek van het kabinet "onduidelijk en niet compleet".

Onder meer oppositiepartij GroenLinks-PvdA en coalitiepartijen CDA en D66 dringen erop aan dat het kabinet opnieuw naar de tekentafel gaat.

175.0000 omwonenden rond Schiphol ondervinden al heel lang ernstige geluidshinder van de vliegtuigen. Iedere 8 minuten hebben de dorpen rond de luchthaven heftige herrie. Bijna de gehele Kamer wil dat veranderen, maar de manier waarop leidt tot felle discussies. Te veel krimp is volgens sommige partijen schadelijk voor de economie.

Tussen de Partij voor de Dieren en Groep Markuszower kwam het meteen bij het begin van het debat al tot een flinke botsing. PvdD-Kamerlid Kostic wees erop dat sommige omwonenden doodziek zijn van alle overlast van de afgelopen zestien jaar en noemde de situatie "onhoudbaar". Voor mensen en de natuur is het beter als het aantal vluchten flink verminderd wordt, aldus Kostic.

Groep Markuszower-Kamerlid Heutink benadrukte het economische belang van de luchthaven en de duizenden banen in en om Schiphol. Voor flinke krimp pleiten is volgens hem "knettergek". Hij voegde eraan toe dat wat hem betreft de hele bijdrage van Kostic per vliegtuig naar Thailand kon worden gestuurd.

Dat Kostic over "luchtvaarbobo's sprak" was weer tegen het zere been van de VVD. Kostic op haar beurt benadrukte dat rond Schiphol al heel lang de geluidshinderregels worden overtreden en dat dat nu echt moet stoppen. "Dit kan zo echt niet, lieve mensen".

Onder meer GroenLinks-PvdA, D66 en CDA riepen de minister op "zo snel mogelijk met verbeteringen te komen" van het nieuwe luchtvaartbesluit. Ook een nachtelijke sluiting moet wat hen betreft worden overwogen.

Karremans zegde toe ernaar te kijken, maar schetste ook het dilemma. De overlast voor omwonenden moet structureel veranderen en dat beogen de nieuwe regels ook, aldus de minister. Maar in een open economie kun je niet zonder luchtvaart, zei hij ook. Het antwoord is volgens hem dan ook niet stoppen met de luchtvaart, maar verduurzamen. Karremans zei verder dat hij ook de Gezondheidsraad om advies gaat vragen.

Als het sirenesysteem, in de volksmond het luchtalarm, vanaf 2028 verdwijnt, komt daar een alternatief voor in de plaats. Dat zegt minister Van Weel van Justitie. Samen met Defensie wordt er gekeken naar de mogelijkheden voor een ander en beter alarmeringssysteem. Ook de Tweede Kamer wil dat.

Gisteren schreef Van Weel aan de Kamer dat het oude netwerk, met 4200 sirenepalen door het hele land, over twee jaar wordt gestopt omdat het verouderd is. Dan komt er ook een eind aan de maandelijkse test op de eerste maandag van de maand. NL-Alert, dat burgers via de mobiele telefoons waarschuwt voor rampen en crises, is veel effectiever.

Maar als het mobiele netwerk om wat voor reden dan ook uitvalt, dan moet er wel een alternatieve methode zijn om alarm te slaan. Hoe dat eruit gaat zien, kan Van Weel nog niet zeggen.

'Vrij dom apparaat'

"Eigenlijk is het nu een vrij dom apparaat: je drukt op een knop en er gaat een sirene af. Liever wil je de burgers veel meer gerichte informatie meegeven", zegt de minister. Gisteren schreef hij dat er nog geen geld gevonden is voor zo'n aanvullend systeem.

Maar omdat de huidige sirenes nog twee jaar in bedrijf blijven is er tijd om te zoeken naar een oplossing, benadrukt Van Weel nu. Verschillende Kamerleden reageerden al verbaasd op de brief van de minister, omdat het mobiele netwerk ook kan uitvallen en niet iedereen de beschikking heeft over een smartphone.

"Ik geloof in de robuustheid van NL-Alert", zegt Van Weel. "Maar we hebben ook iets van een alternatief nodig."

Minister Sterk van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport praat op 8 juli met jeugdzorginstanties zoals Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming, over een verbeterde aanpak van de bescherming van kinderen. Nog voor de zomer moet er actie worden ondernomen, zei zij in de Tweede Kamer tijdens het wekelijkse Vragenuur.

Aanleiding van de Kamervragen was de zaak van de ernstig mishandelde kinderen uit Stadskanaal. Verschillende Kamerleden waren woedend omdat opnieuw kinderen te laat uit een mishandelingssituatie zijn gehaald, ondanks allerlei meldingen bij overheidsinstanties.

Op dit moment zijn er al gesprekken met de instanties die direct bij de zaak betrokken zijn. "De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd is bezig de feiten op een rij te krijgen", zei Sterk. "Dit mag gewoon niet gebeuren hier." Zij noemde de twee gearresteerde moeders "ziek in hun hoofd" en verzekerde de Tweede Kamer dat de kinderen nu veilig zijn.

Werkwijze verbeteren

Sterk vindt het te vroeg voor de conclusie van het landelijk meldpunt kindermishandeling Veilig Thuis, dat hen niets te verwijten valt. Ook de vraag uit de Kamer of de politiek gefaald heeft wil ze nog niet beantwoorden. Zij wil geen aannames doen voordat de inspectie verslag heeft uitgebracht.

Verder wordt nog onderzocht waarom de politie al die tijd niet op de hoogte is gesteld en wat er waar is van de klachten van medewerkers van Veilig Thuis over een onveilige werksituatie.

Vanuit de Kamer kwamen verschillende suggesties om de werkwijze te verbeteren, zoals centraal toezicht op de regio's van Veilig Thuis, en Veilig Thuis verplichten mensen die een mishandeling melden op de hoogte te houden van wat er met hun melding is gebeurd.

Moeders zitten vast

De twee gearresteerde moeders (31 en 33) zitten de komende dagen nog vast. Het Openbaar Ministerie doet strafrechtelijk onderzoek. In dossiers van de Raad voor de Kinderbescherming staat dat de twee vriendinnen hun kinderen, een meisje van zes en een jongen van zeven, ernstig hebben mishandeld.

Het meisje belandde door de stelselmatige mishandeling tot twee keer toe in het ziekenhuis. In februari werd zij in kunstmatige coma gebracht vanwege ernstige ondervoeding. Het jongetje werd geslagen en in de kelder opgesloten.

De moeders werden op 14 mei gearresteerd nadat er onrust was ontstaan in de buurt en er bij hen stenen door de ramen gingen. De kinderen zijn uit huis geplaatst en verblijven in een jeugdinstelling.

De druk op Ter Apel zal volgende maand flink toenemen, vrezen betrokkenen in de asielketen. Ze zijn bang voor chaotische situaties, vooral omdat vanaf 12 juni Ter Apel het enige aanmeldcentrum in Nederland voor asielzoekers zal zijn.

Ze kunnen dan niet meer doorgestuurd worden naar Budel om daar hun aanmelding te doorlopen. Er komt namelijk een nieuw aanmeldsysteem vanwege het ingaan van het Europees migratiepact. En de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) vindt dat een dusdanig grote technische verandering, dat die voorlopig alleen in Ter Apel wordt toegepast.

Betrokkenen die de NOS spreekt, vrezen voor plaatselijke chaos tijdens de overgangsperiode naar het nieuwe systeem, waarbij iedereen dus op dezelfde plek moet zijn en er met een andere methode dan voorheen moet worden gewerkt.

Jaap Velema, de burgemeester van de gemeente waar Ter Apel onder valt, zegt dan ook: "De gemeente Westerwolde heeft zorgen over de uitvoering van het migratiepact." Hij wil het juist rustiger hebben in Ter Apel, maar voor hem is het nog onduidelijk of dat met het migratiepact gaat lukken.

Tot nu toe was het overheidsbeleid juist dat er meer aanmeldcentra nodig zijn om Ter Apel te ontlasten, want daar verblijven stelselmatig te veel asielzoekers. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) onderschrijft dat beleid nog steeds, stelt het in een reactie. Het wijst op de kwetsbaarheid van concentratie op één locatie.

Het COA is duidelijk niet blij met het tijdelijk verdwijnen van de uitwijkmogelijkheid naar Budel. "Wij zijn en blijven in gesprek met het ministerie en de IND om deze locatie hiervoor te behouden", laat de dienst weten.

Er is hoop dat het migratiepact op langere termijn juist voor minder drukte zal zorgen en voor snellere asielprocedures. In het pact is geregeld dat er sneller onderscheid gemaakt wordt tussen kansrijke en kansarme asielzoekers en dat die laatste groep uitzetting moet afwachten in (half) gesloten centra. Ook mogen landen de hele asielprocedure laten uitvoeren in een veilig land buiten de EU.

Maar voor de korte termijn vrezen organisaties en ook politieke partijen voor opstartproblemen. En dat wil niemand, juist nu er zoveel maatschappelijke onrust is over de opvang van asielzoekers.

De IND zelf, de organisatie die de aanmeldprocedures regelt, is niet zo bang voor grote problemen vanaf 12 juni. In een reactie zegt de dienst dat er "meer dan voldoende" opgeschaald kan worden als er een hogere instroom is.

Volgens de IND komt het probleem van een vol Ter Apel niet door het aanmeldingsproces of de verwachte drukte door het veranderen daarvan, maar veel meer door "de (on)mogelijkheden van het COA om aanvragers elders in het land onder te brengen. Daardoor zit Ter Apel vol. En dat raakt ook het proces van de IND."

Wachtlijst

In de asielketen klinken ook veel zorgen over een andere kant van de invoering van het migratiepact. Door de nieuwe Europese regels mag de IND niet langer dan zes maanden over een aanvraag doen. Om die termijn te kunnen halen gaat de IND prioriteit geven aan nieuwe asielaanvragen. En dat is slecht nieuws voor de circa 50.000 asielzoekers van wie de aanvraag nog loopt. Zij moeten waarschijnlijk nog langer wachten op een beslissing.

"Dat heeft zeker ook impact op het welzijn van onze bewoners en de leefbaarheid in een azc", denkt het COA. "Als straks iemand sneller een besluit heeft dan iemand die al langere tijd wacht, kan dit zorgen voor onbegrip en onderlinge spanningen."

Een woordvoerder van minister Van den Brink (Asiel en Migratie) zegt in een reactie dat het gaat om een zeer ingrijpende hervorming. Nederland zou op schema liggen, maar er zijn wel aandachtspunten. "Wij zijn ons ervan bewust dat de druk op de uitvoeringsorganisaties groot is. Om de uitvoering van het migratiepact te laten slagen zal daarom volop ingezet worden om vanaf de start op 12 juni de aanvragen direct binnen de gestelde kortere termijnen te behandelen."

Volgens het departement blijft er ook inzet om de bestaande groep wachtenden te verkleinen, maar moeten er wel keuzes worden gemaakt.

Er komt vanuit het kabinet een speciale organisatie om gemeenten te ondersteunen bij het realiseren van asielopvang. Dat 'vliegend team' gaat gemeenten die bereid zijn om asielzoekers op te vangen, helpen met "meer maatwerk". Dat heeft premier Jetten gezegd na spoedoverleg tussen het kabinet en de gemeenten in het Catshuis.

Aanleiding voor het overleg was de recente onrust rond de komst van azc's in verschillende gemeenten, zoals in Loosdrecht. Namens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) was de Utrechtse burgemeester Dijksma naar Den Haag gekomen.

"Vooral kleinere gemeenten staan vol in de wind", zei Dijksma na afloop. Daarom is afgesproken dat ze hulp van experts krijgen en ook financiële steun om de komst van asielopvang "goed te laten landen". "Zodat er ook draagvlak blijft", zei ze. Kleinere gemeenten hebben vaak helemaal geen ervaring met dit soort protesten.

'Alle perken te buiten'

"Ik heb eerder gezegd dat ik steun wilde van het kabinet en dat ministers naar voren moesten stappen. Dat hebben ze vanavond gedaan", concludeerde de voorzitter van de VNG tevreden. "We moeten voorkomen dat burgemeesters zeggen: we staan er moederziel alleen voor", zei Jetten daarover.

Volgens Jetten gaan de gewelddadige protesten van de laatste tijd "alle perken te buiten". Hij wil dat de relschoppers "keihard" aangepakt worden en heeft daarover ook contact gehad met het Openbaar Ministerie (OM). Dat is "zeer gemotiveerd" om achter de relschoppers aan te gaan, zei de premier.

Ook deed hij een oproep aan de Nederlanders: "Laten we minder tegen elkaar schreeuwen en meer luisteren naar elkaar."

Markuszower

Hij ging ook nog in op de uitspraken van fractievoorzitter Markuszower van de gelijknamige groep in de Tweede Kamer, die stelde dat Palestijnse asielzoekers met geweld moeten worden tegengehouden aan de Nederlandse grens. Vandaag noemde Markuszower die uitlatingen zelf "onhandig".

Jetten vindt dat Markuszower daarmee niet genoeg afstand neemt. Hij wil deze week nog in gesprek met hem. Als Markuszower niet steviger terugkomt van zijn woorden, dan maakt dat samenwerking "echt moeilijker", waarschuwde de premier.

Het minderheidskabinet kan in bepaalde gevallen de steun van de zeven Kamerleden van de Groep Markuszower goed gebruiken om tot meerderheden te komen.

Het kabinet heeft geen geld gevonden voor een nieuw innovatief sirenenetwerk dat kan waarschuwen bij crises en rampen. Minister Van Weel van Justitie schrijft aan de Tweede Kamer dat er daarmee in 2028 een eind komt aan het maandelijkse testen van het luchtalarm op de eerste maandag van de maand.

In 2024, toen er ook al gesproken werd over het stoppen van de testen, riep een meerderheid van de Kamer het kabinet nog op om de toekomst van het sirenenetwerk veilig te stellen. Het onderhoudscontract met de leveranciers werd daarop verlengd tot 1 januari 2028.

NL-Alert effectiever

Van Weel schrijft nu dat "uitfasering conform eerder besluit vanaf dan uitgevoerd moeten gaan worden". Al eerder constateerde het kabinet dat het systeem met 4200 alarmpalen verspreid over Nederland sterk verouderd is en lang niet iedereen bereikt.

NL-Alert, waarbij burgers gewaarschuwd worden via hun mobiele telefoon, is veel effectiever, vindt Van Weel. Het kent al jaren een stabiel bereik van zo'n 92 procent van de inwoners. Ook wordt het steeds verder doorontwikkeld.

Het kabinet en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten komen vanavond bijeen voor spoedoverleg over de onrust rond de opvang van asielzoekers en het geweld bij protesten tegen opvanglocaties.

De VNG riep vorige week op tot zulk spoedoverleg. Onder meer in IJsselstein en Loosdrecht liepen betogingen uit de hand. In Loosdrecht werd vorige week bij protesten tegen de komst van een tijdelijke opvanglocatie brand gesticht. Agenten die het vuur wilden blussen werden bekogeld en de brandweer tegen gehouden.

Minister Van den Brink van Asiel zag de oproep van de VNG tijdens een debat in de Kamer binnenkomen en zegde toe in gesprek te gaan. Het gesprek vindt vanavond plaats. Aanwezig zijn behalve Van den Brink ook premier Jetten, minister Heerma van Binnenlandse Zaken en minister Van Weel van Justitie en Veiligheid.

Georganiseerde ontregeling

De VNG maakt zich grote zorgen en ziet dat gemeenten die verantwoordelijkheid nemen voor het mogelijk maken van opvanglocaties in toenemende mate te maken krijgen met intimidatie, bedreiging, geweld en georganiseerde ontregeling.

"Deze gemeenten zetten, op nadrukkelijk verzoek van het kabinet, stappen naar voren om noodopvang mogelijk te maken, juist vanwege het grote tekort aan opvangplaatsen", schreef de vereniging vorige week in een brief aan Jetten.

"Wat zich momenteel rond opvanglocaties afspeelt, gaat niet meer uitsluitend over asielopvang", aldus de gemeenten. "Democratisch genomen besluiten worden steeds vaker ondermijnd door intimidatie, bedreiging, geweld en ontregeling." De VNG vraagt het kabinet om steun en om samen te kijken welke aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn om verdere escalatie te voorkomen.

Tekort aan opvangplekken

Minister Van den Brink deed eerder een klemmend beroep op gemeenten mee te helpen aan noodopvang en het uitvoeren van de spreidingswet vanwege het grote tekort aan opvangplaatsen. Hij sprak in maart van dit jaar van 4500 opvangplekken verwacht dat dat zal oplopen tot 7900 plekken.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart boekten veel partijen winst die zich verzetten tegen de komst van asielzoekerscentra en het uitvoeren van de spreidingswet. In een brief aan de Kamer wees Van den Brink erop dat die wet in stand blijft "totdat er voldoende evenwichtig over het land verdeelde opvang is".

Drukker dan normaal in Ter Apel

In het aanmeldcentrum in Ter Apel was het de afgelopen nachten nog drukker dan normaal. In het complex mogen maximaal 2000 mensen per nacht worden opgevangen, maar sinds vorige week week schommelt het aantal mensen rond de 2200.

In de nacht van zondag op maandag sliepen 2199 mensen in het aanmeldcentrum. De nacht ervoor ging het om 2234 asielzoekers. Dat was volgens persbureau ANP het hoogste aantal sinds 18 september 2024. Volgens opvanginstantie COA hebben sommige mensen op stoelen of op de grond moeten slapen.

De afgelopen nachten kon maar net worden voorkomen dat asielzoekers de nacht buiten zouden moeten doorbrengen. Bij aantallen hoger dan 2200 lukt het niet asielzoekers 's nachts fatsoenlijk op te vangen.

Doordat de opvang van asielzoekers in Nederland vastzit, stromen maar weinig mensen vanuit Ter Apel door naar andere opvangplekken in het land. Tegelijkertijd melden zich elke dag nieuwe asielzoekers bij het aanmeldcentrum.

Leger inzetten

Het kabinet heeft het geweld bij de protesten veroordeeld, maar krijgt ook het verwijt de gemeenten niet genoeg te steunen. De Doetinchemse burgemeester Boumans (VVD), vicevoorzitter van de VNG, zei in het tv-programma Buitenhof dat wat er nu in de samenleving gaande is hem doet denken aan de onrust in de periode voor de Tweede Wereldoorlog.

Wat hem betreft moet Jetten meer regie pakken en desnoods het leger inzetten, Hij noemde de opstelling van sommige politici in Den Haag die de spreidingswet hekelen "gevaarlijk". Meerdere burgemeesters wijzen erop dat het hun taak is wetten uit te voeren en dat het daarbij niet helpt als Haagse politici de wet in twijfel trekken.

Hij noemde onder meer VVD-fractievoozitter Brekelmans, die suggereerde dat gemeenten die geen asielzoekers willen opvangen daaronderuit kunnen.

Bekijk hier het interview dat Brekelmans vorige week aan de NOS gaf:

De Raad van State is kritisch op het plan van D66 en GroenLinks-PvdA om politieke partijen te kunnen uitsluiten bij verkiezingen. Het adviesorgaan vindt het "op dit moment een te vergaande beperking".

D66 en GroenLinks-PvdA willen dat politieke partijen die meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen een interne partijdemocratie hebben. Zo moeten ze leden hebben, die kunnen meebeslissen over de kandidatenlijst en invloed hebben op het verkiezingsprogramma.

Een nog op te richten Nederlandse autoriteit politieke partijen (Napp) zou hier op moeten toezien. Als een partij de regels niet volgt, kan die volgens het voorstel uitgesloten worden van de verkiezingen. Dat zou op dit moment alleen gelden voor de PVV: die partij heeft één lid, partijleider Geert Wilders.

Regels nog te onduidelijk

Volgens de Raad van State is in het wetsvoorstel nu nog niet helemaal duidelijk aan welke regels politieke partijen precies moeten voldoen. Daar moet wat betreft het adviesorgaan eerst beter over gediscussieerd worden, onder meer in het parlement.

Ook speelt mee dat in het wetsvoorstel staat dat politici na uitsluiting ook niet meer met een blanco lijst, zonder partijnaam, kunnen meedoen aan de verkiezingen. Dit is volgens de Raad van State "te ingrijpend", omdat het mensen het recht ontneemt om zelf verkozen te worden (passief kiesrecht).

Het adviesorgaan merkt verder op dat politieke partijen ook met deze wet nog onder de regels van de interne partijdemocratie kunnen uitkomen. Zo kan een partij de statuten zo opstellen, dat er alsnog nauwelijks mensen in aanmerking komen om lid te worden.

Verder vindt de Raad van State het niet logisch om leden elk vier jaar inspraak te geven in het partijprogramma, zoals nu in het plan van D66 en GroenLinks-PvdA staat. Beter zou het zijn om dat voor elke Tweede Kamerverkiezingen te doen.

De Tweede Kamer gaat nu verder praten over het voorstel. Daarna wordt duidelijk of de partijen de adviezen van de Raad van State overnemen.

Ruim twee jaar na de start van de parlementaire enquête corona begint eind deze maand misschien wel de spannendste fase: het verhoren van hoofdrolspelers in de coronacrisis. Komende week wordt bekendgemaakt wie als eerste moeten getuigen. In de ongeveer vijftig verhoren geven sleutelfiguren, onder wie Mark Rutte, Hugo de Jonge en Jaap van Dissel, uitleg over de ingrijpende keuzes die zij maakten.

De spanning rondom deze verhoren loopt nu al om meerdere redenen op. Zo leeft in politiek Den Haag de vraag in hoeverre er streng wordt geoordeeld over het coronabeleid. Ook is de verwachting dat de verhoren bij een deel van de bevolking oude wonden openhalen. Bovendien wordt rekening gehouden met bedreigingen aan het adres van commissieleden en mensen die verhoord worden.

Bronnen rond de enquêtecommissie melden aan Nieuwsuur dat er zichtbare en onzichtbare maatregelen zullen zijn om de verhoren veilig te laten verlopen. Dat gebeurt omdat in coronatijd meerdere politici en ambtenaren ernstig werden bedreigd. Zo kreeg zorgminister Hugo de Jonge destijds zware beveiliging voor hem en zijn gezin.

Lockdowns, de avondklok, het coronatoegangsbewijs en de situatie in verpleeghuizen: het zijn allemaal onderwerpen die voorbij zullen komen. "We willen lessen trekken voor de toekomst", zegt VVD-Kamerlid Daan de Kort, voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie. De commissie bestaat uit vijf Kamerleden van VVD, D66, GroenLinks-PvdA, CDA en de Groep Markuszower. Twee partijen die in het verleden felle kritiek uitten op het coronabeleid, Forum voor Democratie en de PVV, trokken zich eerder terug uit de commissie.

Politieke gevolgen

De meeste hoofdrolspelers uit de coronaperiode hebben inmiddels een andere baan. Of de uitkomst van deze enquête politieke gevolgen heeft, is daarom de vraag. CDA-vicepremier en asielminister Bart van den Brink is de enige bewindspersoon die destijds een sleutelrol speelde: hij was politiek adviseur van Hugo de Jonge.

In die rol bracht Van den Brink het contact tot stand tussen Sywert van Lienden en De Jonge. Dat leidde tot de omstreden mondkapjesdeal, waarbij Van Lienden en zijn compagnons miljoenen euro's verdienden. De deal wordt niet onderzocht door de enquêtecommissie. Van den Brink heeft geen uitnodiging voor een verhoor gekregen, zo laat hij weten.

Niet voorbereid

De Onderzoeksraad voor Veiligheid trok eerder harde conclusies over het coronabeleid. Zo oordeelde de raad dat het kabinet niet voorbereid was op een pandemie. Ook werd er volop geïmproviseerd. Het kabinet had onvoldoende aandacht voor verpleeghuizen met "ernstige gevolgen" voor kwetsbare ouderen.

De enquêtecommissie kijkt voor het eerst ook naar de rol van de Tweede Kamer. De commissie onderzoekt onder meer of de Kamer kritisch genoeg was op de regering. "Het was voortdurend balanceren om als politiek eenheid uit te stralen en ondertussen toch kritisch te zijn", zegt fractievoorzitter Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) daarover tegen Nieuwsuur.

Te weinig kritisch debat

Verschillende oud-Kamerleden worden verhoord. Zo zijn Klaas Dijkhoff (VVD) en Fleur Agema (PVV) uitgenodigd door de commissie. Maar oud-fractievoorzitters Rob Jetten (D66), Pieter Heerma (CDA) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) worden niet aan de tand gevoeld. Segers trok in 2021 nog het boetekleed aan omdat hij als coalitiepartner had toegestaan dat er te weinig kritisch debat was in de Kamer.

Mona Keijzer zal wel worden verhoord. Zij was staatssecretaris en werd in 2021 door premier Rutte ontslagen omdat zij openlijk kritiek uitte op het coronatoegangsbewijs. Donderdag maakt de enquêtecommissie de volledige planning van de verhoren bekend. De verhoren duren negen weken. In 2027 presenteert commissievoorzitter De Kort zijn onderzoeksrapport.

"Maar ja, we worden omvolkt. Het is gewoon zo." In gesprek met een demonstrant in Loosdrecht sprak Kamerlid Gidi Markuszower onlangs deze woorden uit, is te zien en horen op beelden van Nieuwsuur.

Markuszower deed de uitspraak op 6 mei, toen hij in Loosdrecht meeliep tijdens een symbolische rouwstoet voor het verlies van de democratie. Ook Kamerlid Mona Keijzer was hierbij aanwezig.

Op de beelden is te horen dat Markuszower in gesprek met een demonstrant zegt: "Er komen elke week duizend mensen bij. Het houdt gewoon niet op." De demonstrant reageert: "Nederland wordt helemaal omvolkt. Dat woord mag je niet gebruiken." "Van mij wel", antwoordt Markuszower.

Het gesprek vindt plaats buiten beeld, maar een Nieuwsuur-verslaggever ter plaatse bevestigt dat die uitspraak van Markuszower komt.

Vervolgens draait de camera naar Markuszower en de man met wie hij in gesprek is. Markuszower zegt dan duidelijk: "Maar ja, we worden omvolkt. Het is gewoon zo."

Nieuwsuur legde de uitspraak later voor aan de oud-PVV'er. In een reactie zegt hij het woord omvolken nooit "in publieke uitingen" te hebben gebruikt en noemt hij het "een destructief woord". Dit is zijn volledige schriftelijke reactie:

"Dit is geen interview, maar fragmenten uit een gesprek dat ik met iemand voer. Ik hoor niet goed wie wat zegt, als u mij vraagt naar het woord omvolken; dat is een woord dat ik zelf niet proactief of graag gebruik. Ik heb dat woord in publieke uitingen nog nooit gebruikt en dat zal ik ook nooit doen, omdat het door anderen geassocieerd wordt met tijden waar niemand aan herinnerd wil worden. Derhalve vind ik het een destructief woord omdat het een discussie platslaat waar het over moet gaan: dat onze grenzen wagenwijd open staan en mensen zich daardoor vaak niet meer herkennen in hun eigen dorp, wijk of straat."

'Maximaal geweld' tegen Palestijnen

Markuszower, die zich begin dit jaar afsplitste van de PVV en nu leiding geeft aan de partij De Nederlandse Alliantie, kwam deze week al in opspraak vanwege uitspraken over Palestijnse asielzoekers. In een video van het links-activistische journalistieke platform Left Laser zegt hij dat hij Palestijnse asielzoekers aan de grens "met maximaal geweld" wil tegenhouden.

Ook zegt hij dat de Palestijnen in Gaza de vernietiging van hun gebied over zichzelf hebben afgeroepen. Mensenrechtenorganisatie The Rights Forum zegt aangifte te gaan doen vanwege deze uitspraken.

Premier Rob Jetten reageerde gisteren tegenover de NOS op de uitspraken van Markuszower over de Palestijnen. "Totaal ongepast en onbegrijpelijk dat een politicus geweld goedpraat", aldus de premier.

Politiek duider Arjan Noorlander:

"De hoop van de minderheidscoalitie is dat ze kunnen samenwerken met Markuszower's partij, die goed is voor zeven zetels in de Kamer. Met dit soort uitspraken wordt dat heel moeilijk. Dat merkte je al aan de reactie van Jetten gisteren.

We zagen de afgelopen week ook in Kamerdebatten over asiel dat de verschillende radicaal-rechtse partijen - PVV, JA21, FVD, Mona Keizer, maar ook Markuszower - stevige uitspraken hebben gedaan, gevoed door alle onrust op azc-locaties. Dat doen ze niet alleen omdat ze het eens zijn met de demonstranten, maar ook omdat ze onderling om de rechtse kiezer aan het knokken zijn. Markuszower is hierbij het verst gegaan."

Het woord 'omvolking' is een zeer beladen en omstreden term. De omvolkingstheorie draait om het idee dat door een bewuste strategie van een elite, immigranten en vooral mensen van kleur de "blanke" westerse cultuur verdringen. De AIVD noemt dit een "feitelijk onjuiste complottheorie" en waarschuwde in 2017 voor de opkomst van aanhangers ervan.

In de afgelopen jaren kwamen meerdere PVV-Kamerleden in opspraak omdat zij in het verleden het woord hadden gebruikt of ermee in verband waren gebracht. In de zomer van 2024 werd beoogd asielminister Marjolein Faber (PVV) in een hoorzitting gevraagd naar haar gebruik van de term in een Eerste Kamerdebat, vier jaar eerder.

Faber nam tijdens de hoorzitting afstand van de term. "Ik heb er geen enkele moeite mee om er volledig afstand van te nemen, en dat doe ik nu ook."

Klever en Van Dijk

Tijdens diezelfde hoorzittingen werd beoogd minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp Reinette Klever dezelfde vraag gesteld. Zij werd in verband gebracht met de term omdat een Belgische politicus de theorie in 2022 verdedigde tijdens een tv-uitzending van omroep Ongehoord Nederland, waar Klever toen bestuurslid was.

Klever zag geen reden om afstand te nemen van het begrip omdat ze het zelf niet in de mond had genomen. Wel noemde ze de term een "feitelijke omschrijving van een demografische ontwikkeling".

In 2020 botste PVV-Kamerlid Emiel van Dijk met de Tweede Kamer omdat hij het woord gebruikte.

Nederland geeft twee eeuwenoude objecten terug aan India. Het gaat om de zogeheten Chola Plates, historische ringen met beschreven koperen platen, nu in het bezit van de Universiteit Leiden.

De universiteit draagt de stukken morgen formeel aan India over. Vandaag worden ze getoond tijdens het bezoek van de Indiase premier Modi aan ons land, in het bijzijn van premier Jetten.

India vraagt al bijna drie jaar om teruggave van de historische voorwerpen. Wanneer de objecten echt naar India gaan, is nog niet bekend.

Ze zijn zeer waarschijnlijk opgegraven bij de bouw van een VOC-fort in Nagapattinam. De Commissie Koloniale Collecties deed onderzoek en vond geen aanwijzingen dat de oorspronkelijke eigenaren toestemming hebben gegeven om de voorwerpen naar Nederland te halen. Daarop werd de universiteit, die ze sinds 1862 in het bezit had, aangeraden ze terug te geven.

'Grote historische waarde'

Op de platen staan afspraken over het recht van een boeddhistisch heiligdom en kloosters in het Indiase Nagapattinam om inkomsten van dorpen te innen. De ringen die de platen bij elkaar houden, hebben zegels van vorsten die regeerden in de 11de en 12de eeuw.

Vijf platen bevatten inscripties in het Sanskriet en zestien platen teksten in het Tamil.

"De Universiteit Leiden realiseert zich dat de stukken van grote historische waarde zijn voor India en dat het daarom belangrijk is dat zij terugkeren naar het land van herkomst", zegt bestuursvoorzitter Sels van de Universiteit Leiden.

De Chola-platen gaan naar een Indiase archeologie-organisatie van de overheid in New Delhi.

Dit weekend bezoekt de Indiase premier Narendra Modi Nederland. En hij is waarschijnlijk in een goeie bui, want hij heeft met zijn partij de BJP net een verkiezingswinst binnengesleept. Niet eerder werd zijn partij zo groot in de grote deelstaat West-Bengalen.

Modi heeft in India al twaalf jaar de touwtjes in handen. Na zijn verkiezingswinst is zijn positie nu nog sterker. Met dat hernieuwde zelfvertrouwen komt hij naar Europa. Waar hij ook koning Willem-Alexander en premier Rob Jetten zal ontmoeten. Een bezoek dat is gericht op economische en strategische partnerschappen, nadat India en de Europese Unie in januari al een vrijhandelsovereenkomst sloten.

Voor India is samenwerking met Europa en ook met Nederland strategisch gezien interessant. Het land kan zich neerzetten als een betrouwbare economische, technologische en duurzame partner in een snel veranderende wereldorde. Als alternatief voor Rusland en China. Helemaal nu de oorlog met Iran de internationale handel verstoort. Ook is Nederland goed voor miljarden aan directe investeringen in India.

Modi komt om geopolitieke zaken te doen, zegt Indiakenner Rajeev Lachmipersad, van het Haagsch Instituut GeopolitiekNu. "Omdat hij in Europa de partner van de toekomst ziet."

Anti-islamitische sentimenten

Maar er is veel kritiek op Modi. De premier zou de politieke kloof tussen hindoes en moslims vergroten. In India, officieel seculier, vormen hindoes de meerderheid. Modi zou van moslims tweederangsburgers maken, is de kritiek.

West-Bengalen telt bijna honderd miljoen inwoners, waarvan 27 procent moslim is. Oppositiepartijen en verkiezingswaakhonden zeggen dat er bij de laatste verkiezingen sprake was van fraude, manipulatie en het aanwakkeren van anti-islamitische sentimenten. Door een herziening van de kiezerslijsten verloren bovendien miljoenen mensen in West-Bengalen hun stemrecht.

Volgens de regering door administratieve fouten bij hun inschrijving, zoals een spelfout in een naam of een foutje in de postcode. Met name moslims werden erdoor getroffen. "De kiescommissie kwam met een kiezersverificatie. Daarbij werden namen door algoritmes gehaald om te zien of er een discrepantie was", zegt Zaad Mahmood, hoogleraar Politieke Wetenschappen.

Dit trof de moslims in West-Bengalen onevenredig hard. "Dus 2,7 miljoen mensen, die legitieme kiezers zijn met documenten om dat te bewijzen, konden niet stemmen. Slechts tweeduizend mensen werden alsnog toegestaan, de rest vond de commissie te veel juridisch werk."

Democratische rechten

Het benadelen van moslims tijdens de verkiezingen past in een bredere trend van groeiende anti-moslimsentimenten. Mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch en Amnesty International waarschuwen al jaren dat de rechten van religieuze minderheden in India onder druk staan.

Iqbal Khan is moslim. Hij mocht deze keer niet stemmen. "We worden eruit gepikt omdat we tot de minderheid behoren. We hebben zo vaak gestemd, maar ik heb me nog nooit zo gevoeld. Bij deze verkiezingen voelde het alsof we onze democratische rechten als burgers van dit land zijn kwijtgeraakt."

Onder moslims is de BJP van Modi allesbehalve populair en de afname van moslimkiezers heeft waarschijnlijk direct bijgedragen aan de recente verkiezingswinst, zegt hoogleraar Mahmood. "Ongeveer een derde van de bevolking in West-Bengalen is moslim. Iedereen dacht dat dit een moeilijke, zo niet onmogelijke plek zou zijn voor Modi's partij om voet aan de grond te krijgen. Maar de BJP haalde een twee derde meerderheid."

Door het groeiende hindoe-nationalisme onder Modi is de toekomst van veel minderheden onzeker. Als je niet kunt bewijzen dat je Indiër bent, loop je de kans het land uitgezet te worden. Zoals in meerdere staten al is gebeurd. Khan maakt zich zorgen. "De regering heeft verklaard dat de mensen die van de kiezerslijst zijn geschrapt, geen rechtmatige burgers zijn."

Alternatief voor Rusland en China

"Ze willen de natie opbouwen uit één geloofs- en taalgemeenschap. Dat is de kracht van een natie, vinden ze. De Europese natiestaat is hun inspiratie. Het basisidee is dan dat India het land van de hindoes is", zegt Mahmood. In Europa ziet Modi volgens hem een voorbeeld.

Het bespreken van de kritiek op Modi zal voor Nederland of andere Europese landen nu nog geen optie zijn, denkt Lachmipersad. "Dat kan beter achter de schermen gebeuren, subtieler. En dat kan pas als de relatie intensiveert. We zijn nu nog niet zo ver dat we al kunnen praten over interne aangelegenheden."

Correspondent Zuid-Azië Devi Boerema:

"India wil nauwere economische banden met Europa opbouwen om minder afhankelijk te zijn van China voor technologie en grondstoffen. En wil tegelijk minder kwetsbaar zijn voor Amerikaanse handelspolitiek. In Nederland zal Modi vooral inzetten op een strategisch partnerschap rond handel, technologie en infrastructuur. Daarbij spelen investeringen in de productie van halfgeleiders, AI en cybersecurity een belangrijke rol. Maar ook afspraken op het gebied van watermanagement."

Het kabinet komt met een plan om legkippen verplicht te vaccineren. Uit experimenten is gebleken dat de vaccins werken en dat de eieren van gevaccineerde kippen goed te verhandelen zijn.

De afgelopen jaren zijn er meerdere proeven gedaan met het vaccineren van kippen. Daaruit blijkt dat de kans op een grote vogelgriepuitbraak bij een bedrijf duidelijk vermindert.

De vraag was alleen of handelspartners buiten de Europese Unie de eieren van gevaccineerde kippen zouden accepteren. Nederland is met belangrijke afnemers, zoals Canada en de Verenigde Staten, in overleg om voor elkaar te krijgen dat ze de eieren blijven inkopen.

Volgens staatssecretaris Erkens (Landbouw) staat er dus niks meer in de weg om de kippen in Nederland te vaccineren. Hij wil voor het einde van het jaar met een plan komen. Op termijn wil hij de vaccins ook beschikbaar stellen voor kippen die als hobby door mensen worden gehouden.

Ook mensen vaccineren

Sinds oktober vorig jaar is er op 51 boerderijen vogelgriep vastgesteld. Ruim 2,25 miljoen vogels zijn daarom afgemaakt. Sinds april neemt het aantal besmettingen af en sinds een aantal weken is de ophokplicht in een groot deel van Nederland ingetrokken.

Toch is volgens experts nog altijd waakzaamheid geboden. Zo is vandaag op een pluimveeboerderij in Biddinghuizen ook weer vogelgriep vastgesteld.

Om te voorkomen dat de vogelgriep zich verder via mensen verspreidt, wil Erkens ook mensen die veel in aanraking komen met het virus laten vaccineren. Het gaat bijvoorbeeld om varkens- en pluimveehouders, dierenartsen en medewerkers van kinderboerderijen.

De mensenrechtenorganisatie The Rights Forum zegt aangifte te gaan doen tegen Tweede Kamerlid Gidi Markuszower. De reden zijn uitspraken die hij deed over Palestijnse asielzoekers in een video van het links-activistische journalistieke platform Left Laser. In een video zegt hij dat hij Palestijnse asielzoekers aan de grens met "maximaal geweld" wil tegenhouden.

De organisatie, die zich naar eigen zeggen inzet "voor een rechtvaardige uitkomst van de kwestie-Palestina/Israël", noemt de uitspraken van Markuszower "moreel verwerpelijk". Ze zouden aanzetten tot geweld tegen Palestijnen. "In een democratische rechtsstaat horen dergelijke uitspraken door het Openbaar Ministerie beoordeeld en door de rechter bestraft te worden."

In de video spreekt de journalist van Left Laser met verschillende Kamerleden en minister Van den Brink van Asiel en Migratie over de toelating van Palestijnse vluchtelingen uit Gaza en Griekenland.

Vernietigingscultuur

In de fragmenten die Left Laser van het interview met de fractieleider van de radicaal-rechtse Groep Markuszower op YouTube laat zien, zegt hij dat Palestijnen in Gaza niet naar Europa mogen komen en wat hem betreft in "Arabië" kunnen blijven of in Gaza mogen "verpieteren".

Ook zegt hij dat de Palestijnen in Gaza de vernietiging van hun gebied over zichzelf hebben afgeroepen. "U en ik staan 's morgens op om er iets van te maken, maar de gemiddelde Palestijn, zo'n 90 procent of zo, stemt op Hamas. En die worden dus wakker met de gedachte dat ze mensen willen vermoorden. 90 procent steunt hun vernietigingscultuur."

In een ander fragment zegt hij: "De Nederlandse overheid moet ze met geweld tegenhouden, misschien met nog meer geweld dan waar ze vandaan zijn gekomen":

Volgens Markuszower, die in de Israëlische stad Tel Aviv is geboren, vormen Palestijnse asielzoekers uit Gaza een bedreiging voor de Nederlandse samenleving, omdat 80 tot 90 procent van de Gazanen Hamas zou steunen en Hamas uit zou zijn op vernietiging van de westerse beschaving.

Op de vraag of Nederland dat met meer geweld moet doen dan Israël tegen hen gebruikte, zegt hij: "Het maximale geweld". In een ander fragment uit hetzelfde interview op X spreekt hij van "proportioneel maximaal geweld dat past in de Nederlandse cultuur".

Wat voor organisatie is The Rights Forum?

The Rights Forum komt op voor de rechten van Palestijnen. De organisatie is opgericht door voormalig premier Dries van Agt, die zich jarenlang inzette voor de Palestijnse zaak. In de raad van advies zitten nog meer oud-politici zoals Jan Pronk en Hedy d'Ancona.

Tijdens afgelopen verkiezingscampagne kwam The Rights Forum in opspraak vanwege posters over de oorlog in Gaza. Daarop waren BBB-leider Caroline van der Plas, PVV-leider Geert Wilders en VVD-leider Dilan Yesilgöz te zien met de tekst 'Hij/zij koos voor genocide'. Van der Plas deed daarom aangifte tegen The Rights Forum.

Premier Jetten wil niet op de uitspraken ingaan, maar laat wel weten dat hij in debat gaat met Kamerleden. "Maar laat helder zijn dat Nederland nooit geweld zal gebruiken tegen mensen die op de vlucht zijn en een veilige haven zoeken. Elke oproep daartoe is verwerpelijk en gaat alle perken te buiten."

GroenLinks-PvdA-leider Klaver noemt de oproep tot "maximaal geweld" tegen Palestijnse vluchtelingen "diep weerzinwekkende taal, een absoluut dieptepunt". "Dit vraagt om een collectieve veroordeling, van rechts tot links, van Kamer tot kabinet."

"Wat een complete idiotie", schrijft fractieleider Paternotte van coalitiepartij D66. "Stop met deze gevaarlijke wedstrijd radicaal-rechts ver-plassen."

VVD-fractieleider Brekelmans keurt de uitspraken ook af. "Politici hebben een grote verantwoordelijkheid. Daar passen dergelijke uitspraken niet bij", laat hij in een reactie weten. "Dit soort schadelijke taal leidt weer af van de vraag waar het om gaat: hoe krijgen we grip op migratie en brengen we de asielinstroom omlaag?"

"Het zijn belachelijke uitspraken", zegt JA21-leider Eerdmans. "Iedereen heeft het recht om aangifte te doen, het is aan het OM om daar wel of niet iets mee te doen."

'Niks verkeerd gezegd'

Markuszower reageert op X op Klavers veroordeling dat maximaal geweld al in Nederland gebruikt wordt. "Als je op Schiphol bij de grens, instructies van de Koninklijke Marechaussee niet opvolgt, wordt er ook nu al gepast geweld gebruikt. Desnoods maximaal geweld."

Later zei Markuszower in het radioprogramma Sven op 1 dat hij zich tijdens het interview met Left Laser "scherper, gepaster en charmanter" had moeten uitdrukken. Wel blijft hij achter zijn uitspraken over het gebruik van geweld staan. "Ik heb inhoudelijk niks verkeerd gezegd en ga juridisch en moreel geen grens over."

Fragmenten uit het interview:

Markuszower zegt dat hij tijdens het interview emotioneel was, omdat hij net een rapport van een Israëlische onderzoekscommissie had gelezen. In dat rapport worden gruwelijke details van seksueel geweld door Hamas en andere Palestijnse organisaties beschreven.

Het kabinet moet nu echt een besluit nemen over de hypotheekrenteaftrek, omdat er vanaf 2031 anders chaos kan ontstaan. Daarvoor waarschuwen ambtenaren van het ministerie van Financiën in een rapport dat naar de Tweede Kamer is gestuurd.

Vanaf 2031 vervalt voor veel Nederlanders het recht op de maximale aftrekperiode van 30 jaar. Maar wie dat precies zijn weet niemand, want er is geen instantie die dat centraal bijhoudt.

Vooral Nederlanders met een (deels) aflossingsvrije hypotheek van voor 2013 krijgen ermee te maken, naar schatting gaat het om ongeveer een miljoen hypotheken. De ambtenaren roepen het kabinet op niet langer te wachten, omdat in de praktijk de gevolgen nu al merkbaar zijn. Zo kunnen hypotheekadviseurs door de onduidelijkheid over de toekomst eigenlijk geen goed advies meer geven.

Erfenis van kabinet-Kok

Het probleem rond de hypotheekrenteaftrek is een erfenis uit de jaren 90, toen de aflossingsvrije hypotheek een grote vlucht nam. Het was toen een goede deal: huizenbezitters hoefden niets af te lossen, maar konden wel eindeloos de maximale hypotheekrente aftrekken.

Inmiddels heeft een groot deel van de oudere Nederlanders dan ook een (deels) aflossingsvrije hypotheek:

Maar de schatkist liep door de populariteit van de aflossingsvrije hypotheek veel geld mis. Het kabinet-Kok II besloot daarom huizenbezitters vanaf 2001 nog maximaal 30 jaar rente te laten aftrekken. Alleen: over wie dat zou bijhouden, zijn geen afspraken gemaakt.

En dat heeft gevolgen voor de eerste groep Nederlanders voor wie het recht op hypotheekrenteaftrek over vijf jaar afloopt. Hoewel ze zelf verantwoordelijk zijn voor een juiste belastingaangifte, geeft ook het ministerie van Financiën toe dat het eigenlijk geen doen is.

Het is voor mensen nauwelijks meer na te gaan hoe lang zij aftrek hebben gehad op welke lening, zeker als er in de tussentijd nog bijvoorbeeld verhuizingen en scheidingen zijn geweest. De administratie is in de tussentijd vaak al in de prullenbak beland.

Belastingdienst weet het niet

Bijkomend probleem is dat woningbezitters het ook niet kunnen vragen aan instanties als banken en hypotheekadviseurs. Die mogen zulke gegevens wettelijk helemaal niet zo lang bewaren en dat geldt ook voor de Belastingdienst. Die kan de aangiftes van mensen dus eigenlijk ook niet goed controleren.

De kans is dan ook groot dat er vanaf 2031 allerlei ingewikkelde juridische procedures ontstaan. Want voor huiseigenaren staat er vaak veel op het spel: zonder hypotheekrenteaftrek kunnen de woonlasten flink gaan stijgen, juist op het moment dat voor velen de pensioenleeftijd in zicht is, het moment dat het inkomen vaak aanzienlijk omlaag gaat.

Wie heeft hier precies mee te maken?

Het probleem speelt vooral bij mensen die voor 2013 een (deels) aflossingsvrije hypotheek hebben afgesloten en daar nog openstaande schulden van hebben. De vraag is: hoe lang mogen zij nog hypotheekrenteaftrek invullen bij de belastingaangifte?

Vaak hebben mensen verschillende leningdelen, bijvoorbeeld omdat ze in de tussentijd zijn verhuisd of hebben verbouwd. Voor de nieuwe delen heb je opnieuw recht op 30 jaar hypotheekrenteaftrek.

Huizenbezitters die hun eerste hypotheek na 2013 hebben afgesloten, zullen hoogstwaarschijnlijk niet met dit probleem te maken krijgen. Sinds dat jaar mag je de hypotheekrente alleen aftrekken als je je hypotheek binnen 30 jaar aflost.

Om alle problemen voor te zijn opperen de ambtenaren in hun rapport verschillende oplossingen, die allemaal voor- en nadelen hebben. Een simpele optie is om de hypotheekrenteaftrek in 2031 in één keer voor al deze leningen te stoppen. Dat zou wel betekenen dat een grote groep woningeigenaren korter dan 30 jaar hypotheekrenteaftrek krijgt.

Andere mogelijkheid is de aftrek voor deze leningen pas in 2043 te stoppen. Sommige woningbezitters krijgen dan langer dan 30 jaar hypotheekrenteaftrek en de kosten voor de schatkist zijn naar schatting 1,4 miljard euro per jaar.

Daarnaast zijn er nog allerlei tussenvarianten en overgangsregelingen mogelijk. Zo is het ook een optie om alle aflossingsvrije hypotheken van voor 2013 om te zetten naar een annuïtaire hypotheek, waarbij mensen wel maandelijks gaan aflossen en de aftrek behouden.

Moeilijke keuze

Het kabinet staat nu voor een moeilijke keuze, zeker omdat de hypotheekrenteaftrek gevoelig ligt binnen de coalitie. De VVD wil de aftrek volledig behouden, D66 en CDA zouden die liever wat minderen. De discussie kwam gisteren nog eens extra op scherp te staan, doordat de drie partijen verschillend stemden over een motie hierover.

De ambtenaren opperen in hun rapport nog een optie, die politiek wellicht het aantrekkelijkst is: helemaal niks doen. Gevolg is dat sommige mensen in hun belastingaangifte stiekem langer aftrek zullen opgeven, terwijl anderen daar uit angst voor de gevolgen van afzien.

Onderaan de streep zou die optie de schatkist volgens een eerste, grove schatting zo'n 100 miljoen euro per jaar kosten. Ambtenaren waarschuwen wel dat het uiteindelijk niet veel goeds betekent voor de belastingmoraal.

Wat het kabinet met het advies gaat doen is nog onduidelijk. Staatssecretaris Eerenberg van Financiën (D66) belooft nog deze kabinetsperiode met een oplossing te komen, maar vicepremier Yesilgöz (VVD) houdt vol dat een besluit aan een volgend kabinet wordt gelaten.

Het kabinet wil werk gaan maken van een wettelijke verhoging van de minimumleeftijd voor sekswerk van 18 naar 21 jaar. Dat idee ligt er al sinds 2009, maar het is er nog niet van gekomen.

D66, VVD en CDA hebben in hun coalitieakkoord afgesproken dat zij het in drie jaar tijd wel voor elkaar willen krijgen. Want "jonge sekswerkers zijn extra kwetsbaar voor dwang en uitbuiting", schrijven ze.

Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid meldt nu dat hij aan de slag gaat om de sekswerkbranche veiliger te maken. Hij wil dus om te beginnen dat wettelijk wordt geregeld dat sekswerkers minimaal 21 jaar moeten zijn.

Nu gaan gemeenten daar nog over. In veel gemeenten geldt nog een leeftijdsgrens van 18 jaar. Maar bijvoorbeeld in Amsterdam ligt die al op 21 jaar. Dat is vastgelegd in een Algemene Plaatselijke Verordening uit 2013.

Pooierverbod

Van Weel wil niet alleen een landelijke verhoging van de minimumleeftijd doorvoeren, maar ook onderzoeken of er juridische mogelijkheden zijn om een zogenoemd pooierverbod in te stellen. Ook dat plan is niet nieuw.

Door het strafbaar stellen van mensen die verdienen aan illegaal sekswerk, wil hij "malafide faciliteerders" kunnen aanpakken "die misbruik maken van kwetsbare, vaak illegaal in Nederland werkende sekswerkers".

Plan kent lange aanloop

In 2009 kwam PVV-Kamerlid Fleur Agema al met een initiatiefwetsvoorstel om de minimumleeftijd van sekswerkers te verhogen naar 21 jaar. Zij stelde dat loverboys vaak minderjarige meisjes ronselen om ze na hun 18de verjaardag "de prostitutie in te drijven".

Het idee werd in 2010, na de val van het kabinet-Balkenende IV, omarmd door demissionair justitieminister Hirsch Ballin. Hij stelde dat mensen van 21 beter een weloverwogen beslissing kunnen nemen over werken als sekswerker en dat ze beter kunnen omgaan met lastige klanten.

In 2019 wilde het kabinet-Rutte III de verhoging van de minimumleeftijd koppelen aan een registratieplicht voor sekswerkers. Die moesten dan zwart op wit verklaren dat ze 21 jaar of ouder waren.

Maar tegen die registratieplicht was veel verzet, onder meer vanwege de privacy van sekswerkers. Het voorstel sneuvelde in de Eerste Kamer, die stelde dat de leeftijdsverhoging op een andere manier moest worden geregeld. Dat wil minister Van Weel dus nu gaan doen.

PVV-leider Wilders wordt niet vervolgd voor een afbeelding die hij in augustus vorig jaar op X plaatste. Het Openbaar Ministerie heeft de aangiften geseponeerd die vanwege de afbeelding waren gedaan. Er zijn volgens het OM onvoldoende aanknopingspunten om te stellen dat de afbeelding een groep mensen beledigt of aanzet tot haat, discriminatie of geweld.

Wilders plaatste de afbeelding op 4 augustus 2025, in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. Op de afbeelding was links een vriendelijk kijkende jonge, blonde vrouw te zien met daaronder "PVV" en rechts een onvriendelijk kijkende vrouw met een hoofddoek met daaronder "PvdA". Daarbij schreef Wilders de tekst "Aan U de keuze op 29/10".

De post veroorzaakte veel ophef. Antidiscriminatiebureaus, de politie en het meldpunt Meld Online Discriminatie ontvingen ruim 16.000 meldingen. Ook werden er aangiften gedaan.

De afbeelding die Wilders deelde op X, met daarboven de tekst 'Aan U de keuze op 29/10':

Het OM komt na een analyse tot de conclusie dat de afbeelding verschillend kan worden uitgelegd. Zo is de interpretatie mogelijk dat de afbeelding een negatief waardeoordeel weergeeft over een bevolkingsgroep. "De witte vrouw symboliseert, gezien de gezichtsuitdrukking, een positief stereotype van 'westerse' vrouwen, terwijl de nors kijkende vrouw met de hoofddoek een negatief stereotype van vrouwen met een islamitische achtergrond symboliseert."

Maar het beeld kan ook worden geïnterpreteerd als een manier van Wilders om het verschil uit te leggen tussen de standpunten van de PVV en die van de PvdA over moslims of islamitische migranten. Een weer andere uitleg is dat Wilders hiermee duidelijk maakt wiens belangen hij zal vertegenwoordigen wanneer zijn politieke partij de verkiezingen wint.

Bij deze laatste interpretaties heeft Wilders zich volgens het OM "niet schuldig gemaakt aan een discriminatoire uiting over een groep mensen wegens hun ras en/of godsdienst". Wel zegt het OM te begrijpen dat de afbeelding door sommigen als kwetsend wordt ervaren. "De mate waarin uitingen onwenselijk of kwetsend zijn, is echter niet beslissend voor de vraag of er ook sprake is van strafbaar handelen."