De politiek zit in zijn maag met het wietexperiment, nu blijkt dat Philip Morris USA (tegenwoordig Altria geheten) er een nieuwe markt in ziet. De tabaksfabrikant wil indirect miljoenen euro's investeren in de grootste Nederlandse wietkweker die meedoet aan het overheidsexperiment, ontdekten De Groene Amsterdammer en Investico.

Het wietexperiment duurt tot 2029. In die periode mogen coffeeshops in tien gemeentes legaal wiet verkopen, om te onderzoeken welke gevolgen dat heeft voor de criminaliteit en veiligheid. De coffeeshops nemen de wiet af van een aantal grote Nederlandse telers, die aan strikte voorwaarden moeten voldoen.

Eén van die grote telers is CanAdelaar uit Hellevoetsluis, dat ook wel bekend is van de klachten over stankoverlast. Het beursgenoteerde Cronos Group staat op het punt dit bedrijf over te nemen. En een grote aandeelhouder van Cronos Group is weer sigarettenfabrikant Altria, dat in de VS onder meer achter het merk Marlboro zit.

Overname tegenhouden

Cronos Group zegt dat er op dit moment nog een integriteitsonderzoek van het ministerie van Justitie en Veiligheid naar de overname loopt. CDA en GroenLinks-PvdA willen nu weten wat het kabinet kan doen om die tegen te houden.

Hoewel Progressief Nederland voor het wietexperiment is, maakt de partij zich zorgen. "Er is een extra risico ingekomen van een investeerder die het niet zo nauw neemt met de regels" zegt Kamerlid Lisa Vliegenthart. "Ze hebben jaren laten zien dat ze agressieve marketing voeren, de gezondheidsrisico's bagatelliseren en invloed uitoefenen op wetenschap."

CDA-leider Bontenbal sluit zich daarbij aan: "Het feit dat een tabaksfabrikant eerst probeert iedereen verslaafd te maken aan sigaretten en nu blijkbaar markt ziet in wiet, vind ik geen goed nieuws", zegt Bontenbal. "Wat mij betreft gaan we zo snel mogelijk stoppen met de tabaksindustrie deze ruimte te geven."

Het CDA is altijd al tegen het wietexperiment geweest. Toch heeft de partij er in het coalitieakkoord mee ingestemd om het in ieder geval tot 2029 door te zetten.

"Het blijkt maar eens te meer dat het wietexperiment een slecht idee is", vindt ook ChristenUnie-leider Mirjam Bikker. "Kennelijk heeft de regering het wietexperiment niet goed op orde, want de tabakslobby kan zich inkopen. We moeten cannabis niet promoten via een tabaksproducent met slechte papieren."

Strenge regels

D66 is net als Pro in principe voorstander van het wietexperiment, omdat zo kan worden onderzocht of het helpt de georganiseerde misdaad weg te houden van de teelt en verkoop van wiet. D66-leider Jan Paternotte ziet dan ook nu geen aanleiding om in te grijpen.

"Ik ben van dit tabaksbedrijf geen fan, maar van de georganiseerde misdaad nog een stuk minder", zegt D66-leider Jan Paternotte. "We hebben tientallen jaren geprobeerd om wiet te verbieden. Dat heeft niks opgeleverd, daarom proberen we het nu op een ander manier."

Paternotte vindt vooral dat de regels goed moeten worden gehandhaafd, bijvoorbeeld voor het maken van reclame. "Ze doen in de tabaksindustrie gekke dingen, dus daar moeten we bovenop zitten. Dat gaat lukken, want we hebben strenge regels. Ik hoop vooral dat die bedrijven in de toekomst belasting gaan betalen als ze hier wiet gaan verkopen."

VVD-woordvoerder Claire Martens-America zegt dat de betrokkenheid van Philip Morris USA (dat losstaat van het ook in Bergen op Zoom gevestigde Philip Morris International) vragen oproept. "Invloed van een tabaksfabrikant op de beoordeling van het experiment kan het vertrouwen in een eerlijke en onafhankelijke uitkomst ondermijnen. We zullen er extra kritisch op moeten zijn of de regels zorgvuldig worden nageleefd.''

Het luchtalarm blijft in Nederland bestaan. Er komt een nieuw systeem, dat landelijk kan worden bediend. Ook krijgt het alarm nieuwe geluidssignalen. Defensie gaat er eraan meebetalen, zeggen bronnen tegen de NOS.

Daarmee zal het luchtalarm toch niet op 1 januari 2028 verdwijnen, zoals minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) had aankondigd. Het luchtalarm blijft bestaan naast het NL-Alert, het nadrukkelijk piepende bericht op de telefoon.

In Nederland staan nu zo'n 4200 alarmpalen. Om die af te laten gaan, moet nu nog in elke veiligheidsregio de knop worden ingedrukt. Dat moet straks via één landelijke knop kunnen.

"Bij een lucht- of raketdreiging is snelheid van waarschuwen essentieel", schrijft Van Weel in een brief aan de Tweede Kamer. "Decentrale aansturing introduceert extra schakels die tot onwenselijke vertraging leiden." Het nieuwe systeem zal dan ook gekoppeld worden aan een detectiesysteem van defensie.

Batterij leeg

De discussie rond het luchtalarm speelt al jaren. Opeenvolgende kabinetten probeerden er afscheid van te nemen en wilden bij een crisis, ramp of aanval alleen nog een NL-Alert versturen. Uit onderzoek blijkt dat ruim 90 procent van de mensen in Nederland dat krijgt.

Maar veiligheidsregio's en de Tweede Kamer durven niet te vertrouwen op het NL-Alert alleen: zij zijn bang dat mensen die waarschuwing niet krijgen als bijvoorbeeld de batterij van telefoons leeg is en de stroom is uitgevallen. Ook zijn er zorgen dat niet iedereen de NL-Alerts goed begrijpt.

Ernstige dreigingen

Om die reden pleitte de Tweede Kamer na de aankondiging van Van Weel toch weer voor een alternatief sirenenetwerk om mensen te waarschuwen. Van Weel zei dat daar geen geld voor was, maar kwam daarvan terug en zei de dag erna dat hij er toch weer naar ging kijken.

Nu schrijft Van Weel in zijn Kamerbrief dat het toch nodig is om naast NL-Alert nog een waarschuwingssysteem te hebben. "Uit onderzoek blijkt dat NL-Alert volstaat als alerteringsmiddel in vredestijd. Bij een scenario van ernstige hybride en militaire dreigingen is het echter kwetsbaar om enkel over NL-Alert te beschikken."

Nederland en Marokko kunnen binnenkort makkelijker criminelen en verdachten aan elkaar uitleveren. De Tweede Kamer heeft vandaag met grote meerderheid ingestemd met het uitleveringsverdrag dat beide landen drie jaar geleden tekenden. Alleen de Partij voor de Dieren en Denk stemden tegen.

Met de nieuwe overeenkomst kunnen verdachten en criminelen makkelijker worden uitgeleverd voor een rechtszaak of voor het uitzitten van een al gegeven celstraf. Het verdrag maakt het mogelijk om om uitlevering te vragen voor misdrijven waarop in beide landen een gevangenisstraf van ten minste één jaar staat.

Veilige haven

Het kan dan gaan om bijvoorbeeld moord, doodslag, andere geweldsdelicten of witwassen. Volgens minister Van Weel van Justitie en Veiligheid wordt hiermee "een stukje veilige haven" afgepakt van criminelen.

Beperkende factor is wel dat Marokko in principe geen eigen staatsburgers uitlevert, dus ook geen mensen met een dubbele nationaliteit. Van Weel (VVD) zegt daarover dat die verdachten wel in Marokko kunnen worden vervolgd. "Als ze niet uitleveren, dan zit er een verplichting in het verdrag om de zaak over te dragen aan het eigen OM", zegt Van Weel. "Daar gaat ook een afschrikwekkende werking van uit."

Grote vissen

Kamerlid Ellian, ook VVD, denkt dat het verdrag "heel veel gaat brengen". Hij weet niet of het uiteindelijk om grote aantallen verdachten gaat, maar denkt bijvoorbeeld wel aan 'grote vissen' die gelieerd zijn aan de bekende drugscrimineel Ridouan Taghi.

Het zou onder meer gaan om de zus van Taghi, waarvan vermoed wordt dat ze in Marokko zit. "Van een aantal criminele organisaties die we op de korrel hebben, verblijven er ook verdachten in Marokko", zegt Ferry van Veghel van het Openbaar Ministerie.

Als verdachten Marokkaans staatsburger zijn worden ze dus niet uitgeleverd, maar dat maakt volgens Kamerlid Ellian niet per se veel uit. "Ze willen echt niet in Marokko vervolgd worden en daar in de gevangenis komen." Van Veghel is het daarmee eens: "Je moet niet onderschatten dat het verdrag meer werking kan hebben dan alleen het uitleveren."

Politieke vervolging

In het verdrag zijn ook gronden opgenomen waarmee uitlevering geweigerd kan worden. Zo kijkt Nederland naar de "mensenrechtelijke aspecten" voordat iemand wordt uitgeleverd. Volgens Van Weel wordt voor uitlevering altijd getoetst of er geen sprake is van politieke vervolging.

Kamerlid Mohandis Van GroenLinks-PvdA had in een motie expliciet gevraagd om niet uit te leveren bij aanwijzingen "dat er ook sprake kan zijn van vervolging om politieke redenen". Tegelijk met de stemming over het verdrag kreeg ook dat voorstel een meerderheid.

Marokko-correspondent Samira Jadir over de totstandkoming van het verdrag

"De samenwerking op het gebied van het uitlevering is vanuit Rabat vooral op gang gekomen na een vergismoord in 2017. Toen werd in het café La Crème in Marrakesh de zoon van een rechter doodgeschoten door twee Nederlandse daders. Zij zouden dat in opdracht van Ridouan Taghi hebben gedaan.

Dit bracht in Marokko een schok teweeg die vergelijkbaar was met die in Nederland na de moorden op advocaat Derk Wiersum (2019) en misdaadjournalist Peter R. de Vries (2021).

Hoewel de diplomatieke banden tussen beide landen bekoeld waren geraakt, was de aanpak van de georganiseerde misdaad een van de weinige punten waarop ze het wel met elkaar eens waren. Zo heeft het Marokkaanse ministerie van Justitie in 2019 een grote rol gespeeld in de aanhouding van Ridouan Taghi in Dubai.

Sinds 2021 hebben Rabat en Den Haag de banden weer aangehaald, wat in 2023 leidde tot de ondertekening van het uitleveringsverdrag dat vandaag in navolging van het Marokkaanse parlement nu ook in Nederland is aangenomen. In de afgelopen jaren is er een samenwerking opgezet tussen de Marokkaanse en Nederlandse politiediensten, en is er op de Nederlandse ambassade een permanente OM-vertegenwoordiger."

Nu de Tweede Kamer heeft ingestemd, moet alleen de Eerste Kamer zich er nog over buigen. Gezien de stemverhouding vandaag, is het niet de verwachting dat het verdrag in de senaat nog sneuvelt. Marokko stemde al in met het verdrag.

Eerder sloot Nederland ook al een verdrag met de Verenigde Arabische Emiraten. Aan een uitleveringsverdrag met Colombia wordt nog gewerkt. "We gaan het ze overal heter onder de voeten maken", aldus Van Weel.

De Tweede Kamerfractie van GroenLinks-PvdA mag zich voortaan Progressief Nederland (Pro) noemen. De andere fracties hebben ingestemd met de tussentijdse naamswijziging, alleen PVV, Groep Markuszower en Forum voor Democratie stemden tegen.

Vorige week kregen GroenLinks en PvdA, die aanstaande zaterdag een fusiepartij worden, al goedkeuring van de Raad van State om bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen mee te doen als Pro.

Het bestuur van de Tweede Kamer, het presidium, besloot daarop om de nieuwe naam ook toe te staan in het parlement, ook al hebben de kiezers niet op Progressief Nederland maar op GroenLinks-PvdA gestemd.

"Leden die op één lijst gekozen zijn, worden beschouwd als één fractie", schreef het presidium in zijn besluit. Het maakt, met andere woorden, niet uit welke naam er precies boven die lijst stond.

Zaterdag oprichtingscongres Progressief Nederland

Zaterdag 13 juni is het oprichtingscongres van Progressief Nederland. De leden van GroenLinks en PvdA besluiten dan definitief over het voorstel om te fuseren en over de nieuwe naam. Dat is een formaliteit.

De samenwerking tussen de twee linkse partijen kwamen na teleurstellende verkiezingsduitslagen in 2021 op gang. In 2023 en 2025 deed GroenLinks-PvdA met één lijst mee aan de Tweede Kamerverkiezingen.

De naam Pro werd twee maanden geleden bekend gemaakt. Lokale partijen tekenden nog bezwaar aan, omdat er in al partijen zijn met 'Pro' in hun naam. De Raad van State wees dat vorige week af.

De Kamer stemde vandaag ook in met een ander naamsbesluit: de Groep Markuszower blijft voorlopig zo heten, omdat het hier om een afsplitsing gaat van mensen die als PVV'er in de Kamer zijn gekozen.

Fractievoorzitter Markuszower wil verder onder de naam De Nederlandse Alliantie (DNA), maar die mag dus pas in de Kamer worden gebruikt als zijn nieuwe partij bij de volgende verkiezingen zetels haalt.

Het kabinet wil het inzetten van kinderen tot en met vijftien jaar voor commerciële doeleinden via online content onder de wet op kinderarbeid laten vallen en op die manier strafbaar maken. Zo moeten kinderen die in video's van zogeheten mom- of dadfluencers als verdienmodel worden ingezet beter beschermd worden.

Dat schrijft minister Aartsen (VVD) van Werk en Participatie aan de Kamer. Eerdere onderzoeken van wetenschappers en de Arbeidsinspectie wezen al uit dat kinderen die in online vlogs verschijnen kwetsbaar zijn. Het online onder de aandacht komen kan grote impact hebben op hun welzijn en zelfbeeld, met soms mentale problemen als gevolg.

Aartsen schrijft dat "gelet op de ernstige risico's" duidelijke regels moeten komen en daarom wil hij kijken of het bedrijfsmatig of commercieel maken van online content onder het verbod op arbeid voor kinderen tot en met 15 jaar kan vallen. Dan kunnen er ook boetes voor overtreders komen.

'Uitwerking in najaar'

De plannen stonden al in het coalitieakkoord. Met de huidige regelgeving kunnen excessen niet goed aangepakt worden, schrijft de minister, omdat niet altijd aangetoond kan worden dat ouders een werkgeversrelatie met de sponsorende bedrijven van hun vlogs hebben.

Wat wel en niet strafbaar wordt, wordt nu verder uitgewerkt. Het gaat bijvoorbeeld om hoe en hoe vaak kinderen in beeld komen en in hoeverre de activiteiten een 'bedrijfsmatig' karakter hebben. Mensen of kinderen die af en toe een vlogje maken hoeven niet bang te zijn dat ze beboet worden, verzekert de minister de NOS.

Ook wil de minister bekijken welke rol platforms als YouTube, Instagram en Tiktok kunnen vervullen.

In gesprek met adverteerders wil hij kijken hoe kinderen in reclames beschermd en begeleid kunnen worden. Hij wil de uitwerking in het najaar rond hebben.

De huidige aanpak van discriminatie in Nederland schiet tekort en het is hoog tijd voor een fundamentele koerswijziging, stelt de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme in haar eindrapport. Beide vormen van achterstelling zijn diepgeworteld in de samenleving en bovendien structureel van aard, ook bij de overheid zelf. Daarom moet de overheid niet alleen stoppen met discrimineren, maar ook discriminatie voorkomen en actief bijdragen aan gelijkheid en gelijkwaardigheid.

De staatscommissie deed de afgelopen vier jaar onderzoek naar discriminatie en racisme in Europees en Caribisch Nederland. Dat leverde al allerlei rapporten, adviezen en instrumenten op. Zo vond de commissie dat de aanpak van discriminatie door de overheid beter moet en dat uitspraken in de Tweede Kamer online discriminatie vergroten. Ook werd een anti-discriminatietoets ontwikkeld en werd geadviseerd om te stoppen met het inzetten van algoritmes bij het bestrijden van fraude.

"Er is al veel onderzoek gedaan naar structurele discriminatie en allerlei rapporten hebben oplossingen voorgedragen, maar daar is weinig mee gebeurd", zegt voorzitter van de staatscommissie Joyce Sylvester. "De huidige aanpak van discriminatie en racisme is vooral reactief en gericht op incidenten, waardoor structurele patronen van discriminatie blijven voortbestaan."

Iedereen erbij betrekken

De commissie ziet dat wetgeving en beleid nog te vaak worden ontwikkeld vanuit een beperkte blik. Ambtenaren betrekken mensen die direct geraakt worden door discriminatie te weinig, terwijl die juist kunnen helpen om discriminatie tegen te gaan. Daarom zou de overheid veel meer dan nu het geval is een afspiegeling van de samenleving moet zijn en moeten inwoners structureel worden betrokken bij het maken van beleid en de uitvoering ervan.

Om te voorkomen dat ook met deze adviezen te weinig wordt gedaan, pleit de commissie voor een onafhankelijke monitor die de voortgang in de gaten houdt. Voorzitter Sylvester: "Discriminatie doorbreken is geen eenmalige opgave. Het is een blijvende verantwoordelijkheid van ons allemaal."

Het ministerie van Binnenlandse Zaken van minister Heerma wil nog geen reactie geven op het rapport van de staatscommissie. "We gaan het eindrapport eerst zorgvuldig bestuderen. Dat nemen we serieus en daar is dus even de tijd voor nodig, daarna komen we met een reactie", laat een woordvoerder weten.

De leden van oppositiepartij ChristenUnie staan achter de strengere asielkoers van de fractie in de Tweede Kamer. Dit werd vandaag duidelijk tijdens het partijcongres in Harderwijk.

In de christelijke partij hebben leden, onder wie het oud-Kamerlid Leen van Dijke, vraagtekens geplaatst bij de asielstandpunten van de Kamerfractie onder leiding van partijleider Bikker. De kritiek is dat de partij te veel naar rechts gaat met het steunen van strengere asielmaatregelen van het kabinet-Jetten. Van Dijke vindt bijvoorbeeld dat de partij zich meer moet inzetten voor een menswaardig asielbeleid en de kernwaarden van de partij "trouw" moet blijven.

Op het congres werd een motie ingediend om de steun van de ChristenUnie in te trekken voor de afschaffing van dwangsommen voor de IND. De Tweede Kamerfractie heeft het plan gesteund dat regelt dat geen dwangsommen meer worden opgelegd als een asielprocedure te lang duurt.

Maar deze motie werd vandaag door de leden verworpen. Het is ook een voorstel dat eigenlijk achterhaald is, omdat de CU-fractie er afgelopen donderdag mee instemde.

'Barmhartig blijven'

Partijleider Bikker ging er in haar speech, voorafgaand aan de stemmingen over de moties, ook nog op in. Ze zei dat het asielsysteem verworden is tot een bende en dat de dwangsom niet werkt. Die werd ingevoerd als financiële prikkel om de IND snel te laten besluiten over een verblijfsvergunning. In de praktijk heeft het geen effect. "Daarom steunen we de afschaffing op dit moment."

Ze verzekerde de leden ook dat de partij "barmhartig" zal blijven. "We houden altijd oog voor mensen in nood, daar moet plek en toekomst voor zijn."

Het kabinet bestaat 100 dagen, maar dat vond de coalitie geen reden voor een feestje, want het vertrouwen in de regering is laag en de minderheidconstructie draait ook nog niet echt lekker.

Wel heeft de coalitie een deal met GroenLinks-PvdA gesloten over ontwikkelingssamenwerking, maar dat verliep zeer rommelig en zorgde ook voor flink wat chagrijn bij andere partijen.

En ook bij het debat over de bezuinigingen op de sociale zekerheid maakte de oppositie het de coalitie en de regering lastig.

De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Het kabinet denkt dat de langere wachttijd waarmee de huidige asielzoekers vanaf volgende week te maken krijgen kan worden beperkt tot drie jaar. Dat schrijft minister Van den Brink in een brief aan de Tweede Kamer.

Vanaf volgende week vrijdag krijgen nieuwe asielzoekers voorrang op mensen die al in de aanmeldingsprocedure zitten. Dat is vanwege het Europees Migratiepact. Want daarin zijn termijnen afgesproken waarbinnen iemand duidelijkheid moet krijgen over een asielaanvraag.

Om die termijnen te halen, geeft Van den Brink voorrang aan de mensen die na volgende week Nederland binnenkomen. Zodat in elk geval voor die groep de termijnen worden gehaald. Maar het betekent ook dat de huidige asielzoekers langer moeten wachten op het oordeel of ze mogen blijven.

Minister Van den Brink benadrukt in de Kamerbrief dat nog eens drie jaar wachten nog steeds erg lang is. Maar de lange wachtlijsten waarvoor gevreesd werd, van zo'n acht tot tien jaar, kunnen volgens de CDA'er worden voorkomen met een andere aanpak in de asielprocedures. Asieladvocaten en Vluchtelingenwerk Nederland hebben er echter weinig vertrouwen in en zijn zeer kritisch.

'Onacceptabel'

Wil Eikelboom, voorzitter van de Vereniging van Asieladvocaten Nederland, vindt het "volstrekt onacceptabel lang" dat mensen die nu in al in de procedure zitten, en dat zijn er ruim 50.000, nog eens drie jaar langer moeten wachten. En dan krijgen ze 'pas' hun eerste uitslag, daarna kunnen er nog allerlei beroepsprocedures volgen.

De asieladvocaten vinden het niet meer dan een politieke wens van de minister om bij één groep, de nieuwkomers, aan de collega's in Europa te laten zien dat we hier in Nederland de termijnen wél halen. Terwijl de mensen die hier al zijn ook recht hebben op snel duidelijkheid.

Oplossingen zijn 'gerommel in de marge'

Vluchtelingenwerk en de asieladvocaten vragen zich ook af of het met de plannen van de minister lukt om de vertraging beperkt te houden tot drie jaar. "Eerdere pogingen om procedures te versnellen hebben niet het gewenste effect gehad", reageert VluchtelingenWerk op het plan.

De minister wil bijvoorbeeld dat asielzoekers in categorieën verdeeld worden, aan de hand van hoeveel kans ze op een verblijfsvergunning maken. Mensen bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) kunnen zich dan een tijd specialiseren in het alleen maar behandelen van verzoeken uit die categorie of uit een bepaald land. En er kunnen standaardantwoorden worden gemaakt voor mensen die ongeveer met hetzelfde asielverzoek komen. Daardoor moet het sneller kunnen gaan, denkt de minister.

Eikelboom spreekt van "gerommel in de marge" en denkt niet dat het genoeg oplevert. Vluchtelingenwerk ageert, net als de asieladvocaten, tegen het idee om de ene groep asielzoekers sneller te behandelen dan de andere: "De keuze om ongeveer 70 procent van de IND-capaciteit in te zetten op nieuwe aanvragen betekent in de praktijk dat mensen die al jaren wachten opnieuw achteraan komen te staan."

Waarom ging het zo en niet anders? De eerste volledige week van de openbare verhoren over corona zit erop en daarmee is de enquêtecommissie klaar met het thema 'het begin van de pandemie'.

Destijds werden ingrijpende besluiten genomen, waar ook kritiek op was. Maar wie deze week op excuses hoopte, kwam bedrogen uit. Met de kennis van toen deden we wat we konden, was vaak de boodschap. En ook: als er toch iets niet goed is gegaan, ligt dat misschien aan iemand anders.

Een van de hoofdpersonen in coronatijd was Jaap van Dissel, voorzitter van het Outbreak Management Team, dat het kabinet adviseerde. "Veel was onzeker", zei Van Dissel. Bij hem leefden begin 2020, toen het virus via Italië uit China was overgewaaid, vooral vragen als: hoe is de overdracht, hoe gedraagt het virus zich, hoe wil je het bestrijden?

Daarvoor was hij afhankelijk van de Wereldgezondheidsorganisatie. "Zij waren in het begin onvolledig", vertelde Van Dissel. "Achteraf had ik daar kritischer op moeten zijn."

Doodskisten in Italië

In die tijd werd het OMT opgetuigd, een groep van 30 tot 40 experts. Kritiek was dat er vooral virologen inzaten en bijvoorbeeld minder kinderartsen of huisartsen. Lag daardoor niet te veel nadruk op het bestrijden van het virus en minder op andere aspecten?

Misschien was dat even zo, erkende Van Dissel. "De beelden uit Italië van doodskisten in de straten hebben in het begin zeker de focus bepaald." Even later werd het OMT in zijn ogen diverser, maar niet zo dat er echt voorbij virusbeheersing werd gekeken.

De weging van negatieve maatschappelijk aspecten "hoorde niet in het OMT thuis", zei Van Dissel daarover. Daar gingen anderen over, zoals de politiek. Van Dissel had zelfs "ongevraagd" geadviseerd aan het kabinet om breder te kijken, zei hij. Uiteindelijk kwam er een Maatschappelijk Impact Team om het kabinet te adviseren, maar dat was volgens hem rijkelijk laat.

Een van de leden van het OMT was Jan Kluytmans, die als microbioloog in een Bredaas ziekenhuis "in het oog van de storm" zat. Hij werd maandag verhoord.

Noord-Brabant werd zwaar getroffen, maar het lukte niet om de urgentie aan iedereen over te brengen. "In het zuiden was het volledig verspreid op grote schaal, onder de radar", zei Kluytmans. Terwijl in de rest van het land nauwelijks besmettingen waren. Dat uitleggen "kostte tijd" en die was kostbaar.

Uiteindelijk leidde de brandhaard in het zuiden tot een lijst met vergaande maatregelen, opgesteld door Brabantse bestuurders. Nog voordat ze daar werden aangekondigd, nam het kabinet ze over. Nederland ging half maart 2020 in lockdown.

Verpesten

Had dat niet eerder gemoeten, was een vraag van de commissie. OMT-voorzitter Van Dissel draaide het om: het had schadelijk kunnen zijn. "Een goede maatregel op het verkeerde moment kan de hele boel verpesten", zei hij. Je riskeert het vertrouwen van burgers te verliezen.

OMT-lid Marion Koopmans, die vorige week als eerste werd verhoord, stelde dat eerder ingrijpen "in theorie veel had uitgemaakt". Maar benadrukte dat het "niet realistisch" was, omdat er nog weinig bekend was.

Dat het om "loodzware" besluiten ging, illustreerde topambtenaar Ernst van Koesveld in zijn verhoor woensdag. Hij was op het ministerie van Volksgezondheid betrokken bij het bezoekverbod voor verpleeghuizen.

Hij herinnerde zich "dat het een steen op de maag" was, maar dat iedereen het nodig vond. Aan het besluit lag geen OMT-advies ten grondslag, maar het lag volgens hem wel "in het verlengde" van het advies om voorzichtig om te gaan met kwetsbaren.

Specifieke vragen

Dat niet alle kabinetsmaatregelen rechtstreeks van het OMT kwamen, was voorzitter Van Dissel overigens wel wat waard. In die tijd ontstond een beeld dat het OMT alles bepaalde; op enig moment noemde premier Rutte de adviezen zelfs heilig. "Je wil niet dat het advies gepolitiseerd wordt", aldus Van Dissel.

De OMT-voorzitter zei in zijn verhoor ook dat het adviesorgaan later in de crisis wel heel veel te verstouwen kreeg van het kabinet. De adviesvragen waren soms zo specifiek dat "je je daar kriegelig bij voelde".

Van Dissel, die nog een keer gehoord zal worden, stelt dat alles werd gewogen met het oog op de uitbraak. "Maar het was een politieke keuze of bioscopen open konden en restaurants niet, bij wijze van spreken."

Die keuzes van het kabinet kwamen ook aan bod in de Tweede Kamer. De enquêtecommissie kijkt nadrukkelijk naar de rol van de Kamer en in dat kader was toenmalig voorzitter Khadija Arib uitgenodigd.

Kortgezegd was haar boodschap "dat de Kamer het heel goed heeft gedaan". De controlerende taak werkte prima wat haar betreft. Ze erkende dat er geen crisisplan lag om de Kamer te laten functioneren in een pandemie. "Maar het was ook nooit voorgekomen."

De Tweede Kamer ging door met vergaderen, maar wel minder en in aangepaste vorm. De ambtelijke top, waar Arib geen goede relatie mee had, ging aan de slag met een crisisplan, maar daar werd zij buitengehouden, vertelde ze. "Het was mosterd na de maaltijd."

Uitgewoond

Of de Kamer inderdaad zo goed functioneerde, waagde ex-Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid Pieter-Jaap Aalbersberg te betwijfelen in zijn verhoor.

Hij zag overwerktheid bij ambtenaren van VWS, mede doordat de Kamer veel van ze vroeg. "Het parlementaire werk vrat de ambtenaren op." Ze raakten het eerste half jaar "uitgewoond".

Net als de Kamer was heel Nederland niet goed voorbereid, zei Aalbersberg. Er waren draaiboeken voor uitbraken, maar alleen gericht op "een enkele besmettingshaard ergens in Nederland".

Voldoende transparant

De NCTV werd als laatste verhoord deze week en was naar eigen zeggen "het oliemannetje" van de crisis. Hij was bijvoorbeeld aanwezig bij de zogenoemde Catshuisoverleggen, waar ministers afspraken maakten over de coronamaatregelen.

Hij weerspreekt dat de besluitvorming daar "schimmig" was. Veel onderliggende adviezen waren openbaar en de bewindslieden moesten in het openbaar verantwoording afleggen, is zijn idee. "Vanuit mijn perspectief was het voldoende transparant."

Hoe de bewindspersonen daar zelf naar kijken, wordt volgende week duidelijk. De commissie verhoort dan onder anderen oud-premier Rutte en toenmalig ministers Van Ark en Koolmees.

Het gebruik van staalslakken moet definitief worden verboden, tenzij veilig gebruik kan worden aangetoond, schrijft staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat in een brief aan de Tweede Kamer. Het verbod moet gaan gelden na het aflopen van een tijdelijke regeling.

De nieuwe regels voor het gebruik van staalslakken moeten volgend jaar gaan ingaan. Alleen als het gebruikte product "veilig is vanuit het oogpunt milieu en gezondheid" kan een vergunning voor gebruik worden verleend, schrijft Bertram.

Staalslakken blijven over na staalproductie. Het materiaal wordt gebruikt als goedkoop bouwmateriaal bij bijvoorbeeld de wegenbouw. Maar er zijn zorgen over de veiligheid van het restproduct; het materiaal is milieuverontreinigend als het nat wordt en gaat lekken. "De zorgen over staalslak blijven bestaan. Ik deel deze zorgen en neem dit uiterst serieus", aldus Bertram.

Ondanks haar zorgen stelt ze ook dat staalslakken "een belangrijk alternatief" zijn in tijden van grondstoffenschaarste. Daarom wil ze het product niet volledig "afserveren".

Ook in het water

Vanwege de zorgen over de veiligheid koos het kabinet in juli 2025 voor een tijdelijk verbod op staalslakken. Dat werd in april verlengd tot januari volgend jaar. De tijdelijke regels gaan over het gebruik op het land. Binnen de nieuwe regels moet het gebruik onder voorwaarden ook gelden voor toepassingen in water.

"Een verbod, 'tenzij' lijkt op dit moment, met de kennis van nu, de beste koers. Maar ik laat mij de komende tijd ook voeden door het RIVM, dat onderzoek doet naar de veiligheid van staalslakken", stelt de staatssecretaris.

In juli 2025 kondigde toenmalig staatsecretaris Aartsen al aan dat de effecten van het materiaal zouden worden onderzocht. In april concludeerde Nieuwsuur dat die onderzoeken nog niet waren begonnen.

Bertram stelt dat ze niet alleen het onderzoek zal volgen, maar ook in gesprek blijft met de provincie Zeeland. "Al deze zaken weeg ik mee in mijn uiteindelijke besluit." Eind dit jaar hakt ze de knoop door over het verbod.

Het kabinet wil in de komende vier jaar 75.000 statushouders aan het werk helpen. Dat schrijft minister Aartsen van Werk en Participatie in een brief aan de Tweede Kamer, waarin hij de hoofdlijnen van de plannen schetst. Hij wil na de zomer de plannen verder uitwerken.

Het kabinet vindt dat er te veel nieuwkomers in Nederland verblijven die niet werken. Het kabinet vindt dat niet uit te leggen in een tijd van grote personeelstekorten, waarin werkgevers grote behoefte hebben aan mensen. Lange asielprocedures, het gebrek aan woningen en taalobstakels leiden ertoe dat statushouders lastiger een baan vinden, concludeerde de Algemene Rekenkamer in januari.

Uit cijfers blijkt dat statushouders langzaam integreren. Van de statushouders die in 2021 een verblijfsvergunning kregen, was na twee jaar slechts 21 procent aan het werk. Na ongeveer acht jaar stijgt het aandeel werkenden naar gemiddeld 57 procent. Ook dat percentage blijft achter bij het gemiddelde van de Nederlandse bevolking: in het tweede kwartaal van 2025 werkte 81 procent van de Nederlanders.

Voldoening en eigenwaarde

De plannen van Aartsen hebben het motto Werk en Meedoen voor nieuwkomers. De minister wil het de standaard maken dat er in de asiel- en inburgeringsfase kan worden gewerkt. Werk in de asielopvang wordt daarin los genoemd, omdat mensen daar tot drie jaar zitten voordat ze zich vestigen in een gemeente.

"Betaald werk moet de standaard worden. Werk geeft voldoening en eigenwaarde. Nieuwkomers hebben talenten. Zij kunnen én willen werken. Het is een gemiste kans dat zoveel mensen geen baan hebben. Daar moeten we verandering in brengen. Want wie werkt, draagt bij en doet mee aan onze samenleving", aldus minister Aartsen.

Het moet volgens hem normaal worden dat mensen naast hun inburgeringslessen vier dagen per week kunnen werken. Alleen als er zwaarwegende redenen zijn, hoeft dat niet.

Relevante werkervaring

Ook moet het wat hem betreft makkelijker worden dat statushouders met relevante werkervaring snel aan de slag kunnen in sectoren met tekorten, zoals de bouw en de zorg. En er komt een traject om relevante werkervaring of opleiding vanuit het land van herkomst aan de Nederlandse maatstaven te laten voldoen, luidt het in de brief aan de Kamer.

Om de plannen mogelijk te maken wil het kabinet "hobbels wegnemen", zoals nieuwkomers die de taal niet spreken of niet beschikken over de nodige diploma's, of werkgevers die terughoudend zijn om een statushouder in dienst te nemen. Aartsen gaat de komende periode in gesprek met werkgevers en brancheorganisaties, om afspraken te maken over werkplekken voor nieuwkomers.

'Startbanen'

In april schreef Aartsen al aan de Tweede Kamer dat het kabinet ook wil inzetten op het aanbieden van zogenoemde 'startbanen'. Die zijn bedoeld voor statushouders nadat ze zich in een gemeente hebben gevestigd.

Startbanen zijn bedoeld als werkgelegenheid waarin je ook kunt meekomen als je nog niet goed Nederlands spreekt, met name in de logistiek, horeca en bouw. In Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven loopt al drie jaar een proef met startbanen, op initiatief van Aartsen uit de periode dat hij nog Kamerlid was voor de VVD.

Het bedrijf dat over twee jaar een deel van DigiD gaat beheren, moet aan veel strengere regels gaan voldoen. Het kabinet wil niet meer dat landen waar zo'n bedrijf gevestigd is, persoonsgegevens van burgers kunnen opvragen.

Nu is dat nog wel het geval in de Verenigde Staten. Dat leidde de afgelopen tijd voor veel ophef door de naderende verkoop van Solvinity, het cloudbedrijf dat nu gegevens van DigiD opslaat. Dat bedrijf zou in Amerikaanse handen vallen en die verkoop heeft het kabinet eind mei al verboden.

Voor de toekomst wil het kabinet het nu ook beter regelen. Het kabinet wil dat de aanbesteding van de opvolger van Solvinity valt onder de veel strengere aanbestedingsregels van defensie. Met een beroep op de nationale veiligheid worden zo bedrijven uitgesloten uit landen die via lokale wetgeving data van Nederlandse burgers kunnen opvragen.

Amerikaans

Staatssecretaris Van de Burg (Slagvaardige overheid) wil niet zeggen dat Amerikaanse bedrijven per definitie nu buiten de boot vallen die gegevens van DigiD willen opslaan.

"Het gaat niet om de vraag of het Amerikaans is of niet", aldus Van der Burg. "Het gaat erom dat alleen bedrijven kunnen meedoen waar niet het risico bestaat dat het land waar het bedrijf gevestigd is, informatie wil." Hij erkende dat dit nu in de Verenigde Staten het geval is. "Maar dat kan weer veranderen."

De afgelopen tijd is er, ook in de Tweede Kamer, veel onrust geweest en discussie ontstaan over de mogelijke verkoop van Solvinity aan een Amerikaans bedrijf. Solvinity kan niet bij de gegevens zelf, benadrukt het ministerie. Het levert als het ware de infrastructuur waar DigiD op draait en DigD is de "sleutel" om persoonlijke informatie zoals leeftijd, adres, telefoonnummer te delen met overheidsinstanties zoals de Belastingdienst, zorgverzekeraars of pensioenfondsen.

Eind mei verbood het kabinet de overname van Solvinity door het Amerikaanse bedrijf Kyndryl "ter bescherming van het publieke belang."

Cruciaal

De strengere aanbestedingsregels zijn nodig, zegt Van der Burg, vanwege de "geopolitieke situatie die nadrukkelijk is veranderd". "We zien hoe belangrijk het is om gegevens die voor Nederland cruciaal zijn, ook voor Nederland goed beschermd zijn."

Aanbestedingsregels zijn vastgelegde procedures zodat allerlei bedrijven, Europees of mondiaal, op een gelijke manier kans maken op een koop. Bepaalde bedrijven kunnen dan niet voorgetrokken worden.

Voormalig BBB-staatssecretaris Gijs Tuinman heeft enkele weken geleden zijn partijlidmaatschap opgezegd. Dat heeft hij in het WNL-televisieprogramma Goedemorgen Nederland bekendgemaakt.

Volgens Tuinman heeft de recente leiderschapswissel binnen de partij hem "heel veel pijn gedaan". Henk Vermeer nam recent de leiding van de fractie over van Caroline van der Plas. Tuinman spreekt van een breuk met de koers die de partij eerder uitzette.

Tuinman zegt zich te scharen achter Mona Keijzer, die de partij verliet na de machtswisseling. Hij gaf aan regelmatig contact met haar te hebben en haar te steunen. "Ik bel regelmatig met Mona, help haar en denk dat zij de juiste koers heeft." Ook zei hij open te staan voor deelname aan eventuele nieuwe politieke beweging van Keijzer.

Vertrek uit BBB

Kort na zijn entree in de Tweede Kamer namens BBB werd Tuinman benoemd tot staatssecretaris van Defensie. Politiek gezien zat hij "meer aan de rechtse kant, een beetje VVD-achtig", zei Tuinman vandaag in het WNL-programma.

Meerdere BBB'ers hebben de afgelopen tijd de partij verlaten of hun steun uitgesproken voor Mona Keijzer. Zo stapten onder anderen oud-Kamerlid Claudia van Zanten, voormalig bestuurslid Florian Huiskamp en een beleidsmedewerker uit de partij.

Eerder uitten ook meerdere prominente partijleden in een brief kritiek op het passeren van Keijzer als partijleider. In de Eerste Kamer zijn inmiddels ook vijf senatoren vertrokken; een deel ging verder als eenpitter of sloot zich bij een andere partij aan.

VVD en D66 hebben een geheime deal gesloten om ervoor te zorgen dat er toch extra geld komt voor ontwikkelingssamenwerking. D66 is bereid zijn verzet te staken tegen een wens van de VVD om het verheerlijken van terrorisme strafbaar te stellen. In ruil gaat de VVD akkoord met 380 miljoen euro extra voor de begroting van D66-minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.

Bronnen bevestigen de Trouw-berichtgeving over deze schaduwdeal aan de NOS. De afspraak achter gesloten deuren tussen VVD en D66 wekt verbazing, omdat D66 zich stevig tegen de door de VVD gewenste wet tegen verheerlijking van terrorisme heeft verzet.

Gisteren kwam het nieuws dat, na maanden van zoeken, Sjoerdsma toch een meerderheid heeft gevonden voor zijn begroting in de Eerste Kamer. In ruil voor een eenmalig bedrag van 380 miljoen euro is Pro bereid voor te stemmen. Sjoerdsma moest binnen het kabinet lang onderhandelen om dat extra geld te krijgen, want de VVD vindt eigenlijk dat er juist minder geld naar ontwikkelingssamenwerking moet.

In de brief die Sjoerdsma vandaag naar de Kamer stuurde staat dat het extra geld wordt gevonden door geld dat gereserveerd was voor komende jaren naar voren te halen. Ook was er op het ministerie van Financïen nog een potje voor Oekraïne dat nu naar ontwikkelingssamenwerking gaat.

Mondelinge afspraak

Bronnen vertellen aan de NOS dat er ook nog een mondelinge afspraak is die niet in de brief staat. De VVD wil al langere tijd een wet die verheerlijking van terrorisme strafbaar stelt. Het CDA is ook voor, maar in de coalitieonderhandelingen heeft D66 voorkomen dat deze al eerder ingediende wet opnieuw zou worden ingediend. Dat staat niet in het coalitieakkoord, maar is mondeling afgesproken. Tijdens de gesprekken over de zoektocht naar geld voor ontwikkelingssamenwerking heeft D66 nu achter de schermen toegezegd dit toch niet meer tegen te houden. Minister van Weel mag de wet opnieuw indienen.

In de wet gaat het bijvoorbeeld om het prijzen van een terroristische aanslag in een speech of een geschreven tekst, het verspreiden van videobeelden waarin terroristisch geweld wordt verheerlijkt of het zwaaien met vlaggen of afbeeldingen van terroristische organisaties. De VVD is ervan overtuigd dat de wet nodig is als extra mogelijkheid om tegen het verspreiden van terroristisch gedachtengoed op te treden.

Maar D66, enkele andere politieke partijen en de Raad voor de Rechtspraak hebben hierop stevige kritiek. Ze vinden bijvoorbeeld dat het begrip 'verheerlijking' juridisch onvoldoende is afgebakend. Wat valt er wel en niet onder verheerlijking? Gevreesd wordt dat de vrijheid van meningsuiting te veel beperkt wordt en dat journalisten en wetenschappers met scherpe uitingen misschien sneller vervolgd worden.

'Achterkamertjes'

In de Tweede Kamer reageren oppositiepartijen verbaasd over de 'geheime deal'. Kamerlid Kröger van GroenLinks-PvdA zei in een Kamerdebat met Sjoerdsma "geschokt" te zijn. "Welke andere dealtjes zijn er nog meer beklonken?", wilde Volt-leider Dassen weten. Kamerlid Heutink van groep-Markuszower sprak van "gekonkel in de achterkamertjes".

Sjoerdsma wilde niet ingaan op de geheime afspraak en gaf, ook in een kort briefje, het formele antwoord dat het "wetsvoorstel strafbaarstelling verheerlijking terrorisme geen onderdeel is" van de afspraken die hij met PRO heeft gemaakt. Hij schrijft ook: "Binnen het kabinet is er uiteraard bij alle belangrijke besluitvorming overleg, zo ook bij de totstandkoming van wetgeving."

De D66-minister zegt na vragen van kritische Kamerleden dat hij niet gaat over wat in de fracties en het kabinet wordt afgesproken tussen coalitiepartijen. Volt-leider Dassen vermoedt dat er wellicht buiten Sjoerdsma om, afspraken zijn gemaakt. "Dat vind ik treurig."

Het kabinet is bereid de voorgenomen miljardenbezuiniging op de sociale zekerheid "eventueel" te verlagen, maar dan moet er eerst een inhoudelijke overeenkomst liggen met de sociale partners en de oppositie over de toekomst van de WW en de WIA. Dat heeft premier Jetten gezegd in de Tweede Kamer.

De afspraken uit het regeerakkoord blijven "de basis", maar als er alternatieven zijn voor de voorgenomen bezuinigingen op de uitkeringen voor werklozen en arbeidsongeschikten, dan wil het kabinet daar "inhoudelijk" naar kijken. "En daarna zullen we in de ministerraad moeten bekijken wat dat betekent voor de begroting. Maar wel in die volgorde", zei Jetten.

Veel oppositiepartijen willen de toezegging dat de 6,5 miljard euro die de komende jaren bespaard moet worden op de uitkeringen, ook op andere terreinen dan de sociale zekerheid mag worden opgehaald. "Er zijn op voorhand geen zaken die we uitsluiten", zei de premier daarover.

Hij biedt daarmee meer ruimte dan VVD-minister Heinen van Financiën. Die zei eerder, net als VVD-fractievoorzitter Brekelmans, dat alternatieven voor de bezuinigingen bespreekbaar zijn, maar dat het uiteindelijke bezuinigingsbedrag blijft staan en gevonden moet worden op de begroting van Sociale Zaken. Heinen en Brekelmans laten verstek gaan bij het debat vandaag.

'Deur wagenwijd open'

De vakbonden hebben stakingsacties aangekondigd als er wordt gesneden in de hoogte en de duur van uitkeringen. Het minderheidskabinet hoopt dat ze weer aan tafel komen voor onderhandelingen. "De deur staat wagenwijd open", zei Jetten, en "de cijfers zijn niet leidend". Hij kondigde aan de komende weken met concrete nieuwe voorstellen te komen om werkgevers en werknemers tegemoet te komen.

Eerder besloot het kabinet al om de aangekondigde snellere verhoging van de AOW-leeftijd te schrappen in de hoop de bonden weer aan tafel te krijgen. Die vinden dat volstrekt onvoldoende.

ChristenUnie-leider Bikker wees Jetten erop dat de sfeer tussen overheid en sociale partners niet verbetert als de coalitie zich niet eensgezind uit over de bezuinigingen. Daarmee doelde ze op de uitlatingen van de VVD'ers Heinen en Brekelmans. Maar volgens Jetten is er slechts sprake van 'klankkleurverschillen" en heeft Heinen als minister van Financiën nu eenmaal de taak om te wijzen op financiële degelijkheid.

Vakbonden FNV, CNV en VCP hebben het kabinet een ultimatum gesteld en voor woensdag 24 juni een landelijke staking in het openbaar vervoer aangekondigd, als protest tegen de bezuinigingen op de sociale zekerheid.

Esther Ouwehand stopt als fractievoorzitter en partijleider van de Partij voor de Dieren. Ouwehand draagt beide taken over aan Kamerlid Christine Teunissen, maar blijft wel namens de Partij voor de Dieren in de Tweede Kamer.

"Ik ga dus door, maar vanaf nu wel in een andere rol: terug naar de functie van Kamerlid", schrijft Ouwehand in een toelichting. "Ik heb de luxepositie dat ik het stokje over kan dragen aan een onvermoeibare voorvechter voor onze idealen"

Teunissen (40), die in 2018 voor het eerst in de Tweede Kamer kwam, reageert dat ze veel zin heeft om "de grote verantwoordelijkheid waar te maken en deze prachtige partij te gaan leiden". De nieuwe leider vindt haar partij "harder nodig dan ooit". "Deze tijd is allesbepalend, Het is juist nu keihard nodig dat we op blijven komen voor alles wat kwetsbaar is."

Teunissen was eerder ook Eerste Kamerlid, raadslid en medewerker van de Partij voor de Dieren. Ze gold al een tijdje als nummer 2 van de partij.

Ouwehand (49) was sinds 2019 partijleider van de Partij voor de Dieren. Zij volgde Marianne Thieme op, met wie ze jarenlang een tweepersoonsfractie in de Tweede Kamer vormde.

Het boterde niet altijd tussen de twee. In 2010 was het aan het ingrijpen van partijleden te danken dat Ouwehand haar tweede plek op de kandidatenlijst terugkreeg. Ze was daar door Thieme vanaf gehaald. Waarom is nooit precies duidelijk geworden.

Bij Ouwehands eerste verkiezingen als lijsttrekker, in 2021, groeide de partij verder, van vijf naar zes zetels. Maar bij de verkiezingen in 2023 ging het minder goed en bleven er nog drie zetels over. Na de verkiezingen van vorig jaar bleef de partij op drie zetels.

Roofbouw

Als partijleider heeft Ouwehand onrustige tijden gekend. In aanloop naar de verkiezingen van 2023 kreeg ze het aan de stok met het toenmalige partijbestuur. Ze moest zich tijdelijk terugtrekken als lijsttrekker, maar trok uiteindelijk aan het langste eind. Het bestuur werd vervangen en Ouwehand werd toch lijsttrekker.

Ouwehand is een aantal keer weggeweest vanwege overbelasting. "Net zoals we moeten stoppen met de roofbouw op de aarde, moeten we stoppen met de roofbouw op onszelf", zei ze daarover toen ze in 2023 terugkeerde in de Kamer na afwezigheid.

Veel gevergd

Niet lang geleden was het ook onrustig binnen de partij. In oktober stapte oprichter en Eerste Kamerlid Nico Koffeman uit de partij uit onvrede over de koers. Volgens hem en andere partijleden dreef de PvdD te ver af van het bestrijden van dierenleed. Uit onvrede met de bredere koers van Ouwehand werd zelfs een nieuwe dierenpartij Vrede voor Dieren opgericht.

"De dieren en de natuur hebben ons keihard nodig, net als mensen die worden onderdrukt en vertrapt", zegt Ouwehand hierover vandaag in haar toelichting. "Het was een strijd die het waard was om aan te gaan, maar die ook veel van me heeft gevergd."

In de Kamer gaat Ouwehand zich de komende tijd bezighouden met "twee grote eigen wetsvoorstellen", schrijft ze: een wet om de bioindustrie te stoppen en een wet die het lijden van dieren bij de slacht moet beperken.

Asielzoekers die via Italië naar Nederland reizen, worden vanaf volgende week vrijdag weer teruggestuurd naar dat land. Minister Van den Brink van Asiel en Migratie heeft vandaag in Rome daarover een intentieverklaring getekend met zijn Italiaanse ambtsgenoot Piantedosi.

Volgens de regels van het EU-verdrag van Dublin moeten asielzoekers hun aanvraag doen in het eerste land waar ze aankomen. Maar Italië, waar heel veel migranten voet op Europese bodem zetten, neemt al een aantal jaren geen mensen terug die doorgereisd zijn naar andere lidstaten zoals Nederland.

Van den Brink laat weten dat hij met Piantedosi heeft afgesproken dat als op 12 juni het Europees Migratiepact van kracht wordt, de oude regels weer opgepakt worden en dat Italië dan weer asielzoekers zal terugnemen. "Dat is voor Nederland cruciaal om het pact volledig te laten functioneren."

Schone lei

Volgens de minister beginnen de twee landen "met een schone lei". Dat wil zeggen dat mensen die zich voor 12 juni in Nederland hebben gemeld, niet teruggestuurd worden. In het migratiepact staat dat landen ervoor kunnen kiezen om asielzoekers uit landen als Italië en Griekenland over te nemen om ze te ontlasten, maar dat ze dat ook kunnen afkopen met geld of andere hulp. Van den Brink kiest nu voor dat laatste.

Verder gaat Nederland nauwer met de Italianen samenwerken bij het realiseren van terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers en het tegengaan van mensensmokkel in landen als Algerije, Tunesië en Libië. Veel mensen uit zuidelijker delen van Afrika worden door die Noord-Afrikaanse landen heen gesmokkeld. Als ze vandaar al teruggestuurd kunnen worden naar waar ze vandaan komen, dan zullen ze ook niet de gevaarlijke oversteek van de Middellandse Zee maken.

Nederland heeft vergelijkbare afspraken met Griekenland, een ander land waar veel asielzoekers de EU binnenkomen.

Het minderheidskabinet heeft een deal gemaakt met GroenLinks-PvdA om de begroting van minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking te redden, die dreigde te sneuvelen in de Eerste Kamer. Het kabinet is bereid dit jaar 380 miljoen euro extra uit te geven aan hulp voor arme landen. Met die toezegging gaat GroenLinks-PvdA (binnenkort Pro) zeer waarschijnlijk vóór stemmen, melden ingewijden.

Sjoerdsma is maanden bezig geweest om zijn begroting door de Kamers te loodsen. Hij had zowel partijen op rechts als partijen op links tegen de haren in gestreken. Beide kanten dreigden daarop tegen zijn begroting te stemmen in de senaat. Dat zou een politieke blamage zijn met grote gevolgen voor hulpprojecten.

De laatste keer dat een begroting is weggestemd in de Eerste Kamer is meer dan honderd jaar geleden. Koste wat kost wilde het kabinet dat voorkomen. Daarom zijn er afgelopen weekend verschillende overleggen geweest. Ook premier Jetten, de vicepremiers en minister Heinen van Financiën zijn daarbij aangehaakt. "Mijn probleem is ons probleem, dus we pakken altijd alles samen op", zegt Jetten daar vandaag over.

VVD: liever extra bezuinigen

Maar die groepsverantwoordelijkheid ging niet vanzelf. De begroting is al sinds de start van het kabinet een graat in de keel. De begroting komt nog van het kabinet-Schoof, dat flink wilde bezuinigen op Ontwikkelingssamenwerking. Dat nu D66-minister Sjoerdsma de plannen door het parlement moest loodsen was een probleem van de minister zelf, werd lange tijd binnen het kabinet gedacht.

Minister Heinen van Financiën wilde hier liever geen extra geld voor uittrekken, ook omdat zijn VVD in de coalitieonderhandelingen het liefst juist nog meer op ontwikkelingssamenwerking had willen bezuinigen. De portemonnee trekken lag dus gevoelig in de coalitie.

Maar er is nu toch geld gevonden, om een meerderheid in de Eerste Kamer te bereiken. Omdat BBB, met elf zetels de op één na grootste partij, de begroting niet steunt, bleef alleen de route over links over.

GroenLinks-PvdA stelde direct voorwaarden aan steun. Die partij wilde het kabinet aanvankelijk alleen helpen als nog dit jaar de koppeling tussen het ontwikkelingsbudget en het bruto nationaal inkomen zou worden hersteld. Daarmee zou het bedrag dat Nederland uitgeeft aan ontwikkelingssamenwerking sneller weer gaan meestijgen met de groei van de economie.

Maar dat gaat niet gebeuren. Het kabinet houdt vast aan de afspraak uit het coalitieakkoord dat die koppeling pas vanaf volgend jaar stapsgewijs terugkeert. In plaats daarvan krijgt Sjoerdsma eenmalig 380 miljoen euro extra voor noodhulp en wederopbouw in verschillende landen. Het gaat om geld dat gereserveerd was voor komende jaren, maar dat nu eerder uitgegeven wordt.

UNRWA

Ondanks de deal die er nu ligt, klinkt er nog steeds kritiek op de manier waarop Sjoerdsma zijn begroting door het parlement heeft geloodst. Dat begon al in de Tweede Kamer. Struikelblok daar was de bezuiniging op UNRWA, de VN-organisatie die noodhulp biedt in de Palestijnse gebieden.

Om zich van steun van rechtse oppositiepartijen als JA21 te verzekeren, zegde de minister toe dat hij die bezuiniging, nog voorgesteld door het vorige kabinet, zou laten staan. Maar een paar dagen later liet hij de Kamer weten dat hij toch nog dit jaar miljoenen wilde overmaken aan UNRWA. Dat schoot het rechtse blok in het verkeerde keelgat. Later zei Sjoerdsma daar over: "Er zijn dingen niet goed gegaan. Dat ligt aan mij. Ik heb het onhandig gedaan."

Het debat over de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in de Eerste Kamer staat gepland voor 16 juni.

Minister Vijlbrief dreigt de vleessector met een verbod op het inhuren van uitzendkrachten. Als de sector niet voor 15 juni aantoont dat er verbeteringen in de omgang met de arbeidskrachten zijn doorgevoerd, gaat hij hier werk van maken.

Vijlbrief vertelde over deze "deadline" in een debat over arbeidsmigratie in de Tweede Kamer. Na afloop voegde hij er tegenover Nieuwsuur aan toe dat hij die zo'n twee maanden geleden, in een gesprek met de vleessector, al had gesteld.

Hij zei dat er al sinds 2010 misstanden worden gemeld over de behandeling van personeel, veelal arbeidsmigranten, in bijvoorbeeld slachthuizen. De klachten gaan onder meer over onderbetaling, het aantal arbeidsuren dat gemaakt wordt, onveiligheid op de werkvloer, slechte huisvesting, intimidatie en geweld.

'Zien geen vooruitgang'

Sinds 2021 zijn er volgens Vijlbrief al 29 gesprekken met de sector geweest, waarvan twaalf met hem en zijn voorgangers, maar dat heeft volgens hem niet geleid tot "de noodzakelijke vooruitgang".

De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vindt dat het nu genoeg is geweest. Als over anderhalve week niet is aangetoond, dat het beter gaat "ga ik werken aan een uitzendverbod, zo simpel is het". Als dat er komt, mogen er helemaal geen tijdelijke arbeidskrachten meer worden ingehuurd.

Vijlbriefs voorganger Eddy van Hijum (NSC) kondigde vorig jaar al aan te werken aan een verbod op het gebruik van uitzendkrachten in de sector. Vijlbrief zegt nu: "Ik wil gewoon zien wat er gebeurd is, anders ga ik deze stok achter de deur inzetten".