Het wordt in Duitsland de 'grootste ov-revolutie' ooit genoemd: het Deutschlandticket. Voor een vast laag bedrag per maand onbeperkt met het ov reizen. In Nederland wil het kabinet tijdelijk een vergelijkbaar ticket invoeren, naar een idee van GroenLinks-PvdA: voor 49 euro met de trein, buiten de spits.

Het zogeheten Deutschland-ticket begon in 2022 als tijdelijk 9-euro-ticket. Het succesvolle abonnement leidde tot overvolle treinen, vooral in de weekenden. Een jaar later keerde het terug voor 49 euro, nu is de maandprijs opgelopen tot 63 euro.

Een op de vijf Duitsers van boven de 16 jaar heeft inmiddels zo'n abonnement. De verschillen binnen het land zijn wel groot. In een stad als Hamburg bezit bijna de helft van de bevolking een Deutschland-ticket, in afgelegen gebieden ligt het percentage veel lager.

Uit de auto

Vooral frequente ov-reizigers houden meer geld over in hun portemonnee. In grote steden kostten maandtickets vaak meer dan honderd euro. Ook heeft het Duitsers uit hun auto gehaald. Uit onderzoek van het ministerie van Transport blijkt dat 12 tot 20 procent van de ritten met het Deutschlandticket anders met de auto zouden zijn gemaakt.

Dat zorgt op zijn beurt voor een jaarlijkse besparing van 2,5 miljoen ton CO2-uitstoot, zo berekenden de onderzoekers. Dat staat gelijk aan 3 procent van de totale uitstoot van het autoverkeer in Duitsland.

Volgens de onderzoekers profiteren vooral mensen met lagere inkomens van de ov-kaart. "Die verbetert hun deelname aan de maatschappij", schrijven zij. Onder meer doordat een dagje uit toegankelijker is geworden.

Het Deutschlandticket geldt niet voor hogesnelheidstreinen, zoals de ICE. Met die trein reis je in vijf uur van Keulen naar Berlijn, terwijl die route met regionale treinen zeker 10 uur kost. Anders dan in het Nederlandse voorstel geldt het Deutschlandticket de hele dag, ook in de spits.

Steeds duurder

De financiering van het ticket staat onder druk. De Duitse regeringen, zowel federaal als in de deelstaten, dragen gezamenlijk 3 miljard euro per jaar bij aan het ticket. Dat bedrag blijft gelijk, waardoor het ticket steeds duurder wordt om rendabel te blijven. "De prijs nadert de grens van wat mensen ervoor willen betalen", zei mobiliteitsonderzoeker Robert Follmer daarover tegen Der Spiegel.

Volgens de onderzoekers van het ministerie levert het Deutschlandticket de samenleving 3,5 tot 5 miljard euro per jaar op, door besparing van milieuschade en toename van koopkracht. Het programma zou de staat dus minder kosten dan het oplevert.

Een onderzoek van de Deutsche Umwelthilfe, een ngo, komt zelfs op een welvaartswinst van 46 miljard euro tot 2030, mits het ticket op 49 euro wordt vastgepind. In dat scenario zouden naar schatting 20,6 miljoen Duitsers het abonnement afsluiten, op in totaal zo'n 83 miljoen inwoners. Als de prijs de komende jaren verder oploopt, neemt het aantal gebruikers en dus ook de milieu- en economische winst af.

Kwaliteit neemt af

De brancheorganisatie VDV is over het algemeen enthousiast over het ticket, maar vindt dat de staat te weinig bijdraagt. Doordat de vervoersbedrijven inkomsten mislopen ten opzichte van eerdere duurdere abonnementen, neemt de kwaliteit van het ov af. De Duitse regering gaat de komende twee maanden voor 1,6 miljard euro de brandstofaccijnzen verlagen, maar stopt geen extra geld in het ov. Tot onvrede van de VDV.

De toerismebranche is vanzelfsprekend blij met het Deutschlandticket. Koepelvereniging DTV zegt dat groei in de sector een direct gevolg is van het ov-abonnement. De Oostzeekust, het Zwarte Woud of een dagje Leipzig: de drempel om het eigen land te ontdekken is lager geworden.

"Een flutpakket", "een druppel op de gloeiende plaat", "onbegrijpelijk" en "miezerig". Maar ook "best goed", "verstandig" en "een goed idee". De reacties van de zeventien fracties in de Tweede Kamer op de kabinetsplannen om de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten op te vangen lopen flink uiteen, zo bleek vandaag bij het debat over het maandag aangekondigde steunpakket.

Een aantal linkse en rechtse oppositiepartijen (PVV, JA21, Forum voor Democratie, groep-Markuszower, SP, Denk, BBB en Lid Keijzer) vindt de voorstellen slecht en ondermaats; er moet bijvoorbeeld snel een accijnsverlaging komen voor automobilisten, vinden zij. "Het kabinet komt met een waterpistooltje om een uitslaande brand te blussen", zei SP-leider Dijk.

De grootste oppositiepartij GroenLinks-PvdA, maar ook de ChristenUnie, SGP en Volt nemen minder harde woorden in de mond. "Het is goed om de eerste klap op te vangen", aldus SGP-Kamerlid Flach. "Het is best goed", zei GroenLinks-PvdA-leider Klaver, maar hij wil wel wat aanpassingen. "Want het leven van Nederlanders wordt wel onbetaalbaar."

Steun

Het kabinet hoopt op een meerderheid voor de plannen, mede door steun van GroenLinks-PvdA. Maar oppositieleider Klaver wil wat terug voor zijn steun. Hij pleit voor een speciale kortingskaart in het openbaar vervoer, waardoor reizigers in de daluren goedkoper met de trein kunnen. Het kabinet staat daar positief tegenover.

In het pakket van het kabinet gaat de reiskostenvergoeding voor werknemers omhoog, komt er een noodfonds voor mensen die de energierekening niet meer kunnen betalen, evenals een subsidie om lage en middeninkomens te helpen bij een overstap naar een elektrische auto. En er komen regelingen voor de transportsector en de visserij.

De regeringspartijen D66, VVD en CDA zijn tevreden omdat een groep Nederlanders snel en gericht wordt geholpen zonder te veel geld uit te geven. De partijen vrezen dat de crisis in het Midden-Oosten voorlopig aanhoudt, en de olie- en gasprijzen nog meer zullen stijgen.

"Het is goed dat mensen nu gericht worden geholpen, want het kan nog erger worden", aldus VVD-fractievoorzitter Brekelmans. Het kabinet moet nog geld voor nieuwe maatregelen achter de hand houden. "We kunnen niet iedereen compenseren."

De kritische oppositiepartijen drongen wederom aan op accijnsverlaging aan de pomp. Voorstanders wijzen erop dat de accijnzen in omliggende landen lager zijn en dat dit oneerlijk is. "Aan de pomp denk je: wanneer is dit kabinet er eens voor ons?", zei het lid Keijzer. BBB wijst erop dat verpleegkundigen en mantelzorgers in de regio een auto nodig hebben. "Het kabinet laten deze mensen vallen."

'Niet belazeren'

Het is een te dure maatregel, verdedigen de regeringspartijen hun keuze: zo'n miljard euro voor een verlaging van ongeveer 10 cent. Bij een accijnsverlaging moet er ergens anders worden bezuinigd en dat treft ook burgers. "We moeten de boel niet belazeren", zei CDA-leider Bontenbal.

Verder komt zo'n maatregel ook terecht bij automobilisten die wel een dikke portemonnee hebben en dus niet wakker liggen van een dure tankbeurt.

Er leven nog allerlei andere wensen in de Kamer; de ChristenUnie wil bijvoorbeeld dat er meer wordt gedaan voor mensen die leven in armoede. 50Plus wil ook extra steun voor mensen "die het water aan de lippen staat". GroenLinks-PvdA hoopt dat bedrijven die door de oorlog extra winsten maken zwaarder worden belast.

De PVV eist, naast de accijnsverlaging aan de pomp, dat de btw op boodschappen wordt geschrapt en die op energie wordt verlaagd naar 9 procent. "Het is asociaal en een flutpakket en u laat mensen stikken", zei Wilders tegen CDA-leider Bontenbal. "Het is geen leuk verhaal, maar we kiezen voor gerichte steun", antwoordde Bontenbal. "Sommige groepen kunnen het wel dragen."

Op dit moment reageert het kabinet op de vragen en opmerkingen uit de Kamer.

Het was spannend tot het laatste moment, maar een groot deel van de asielplannen van het kabinet werd weggestemd in de Eerste Kamer. De wetten van oud-PVV-minister Marjolein Faber, door haar "het strengste asielbeleid ooit" genoemd, liggen nu op het bord van haar opvolger: CDA-minister Bart van den Brink. Hij moet met een nieuw plan komen.

In podcast De Dag een gesprek met Nieuwsuur-duider Arjan Noorlander over minister Bart van den Brink. Wie is hij, en hoe groot is de klus die voor hem ligt?

Luisteren?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Noorlander vertelt dat Van den Brink al jarenlange ervaring heeft als spindokter van meerdere CDA-prominenten. Nu staat hij als minister zelf op de voorgrond en moet "de mannetjesmaker" zichzelf over het voetlicht brengen. Oud-minister Marja van Bijsterveldt werkte jarenlang samen met Van den Brink. Zij schetst een beeld van een man zonder groot ego, waarbij politiek niet op de eerste plaats komt. Zijn gezin en geloof staan op één.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Bart Tuinman

Redactie: Judith van de Hulsbeek en Max Smedes

Het kabinet komt binnen twee weken met nieuwe voorstellen om de instroom van asielzoekers te beperken. Die moeten in de plaats komen van de asielnoodmaatregelenwet die gisteren werd weggestemd in de Eerste Kamer, zegt premier Jetten.

Minister Van den Brink van Asiel en Migratie zal met een plan komen om de mogelijkheden te verruimen voor het ongewenst verklaren van vreemdelingen, zodat ze makkelijker het land kunnen worden uitgezet als ze niet meewerken aan hun vertrek.

Ook komt er een voorstel om de dwangsommen die de IND nu moet betalen bij het uitlopen van een asielprocedure af te schaffen. De IND beoordeelt asielverzoeken.

De nieuwe, nationale regels komen bovenop de strengere regels uit het Europese migratiepact die in juni van kracht worden. Gisteren verwierp de senaat onder meer de plannen om illegaal verblijf strafbaar te stellen. Maar in datzelfde wetsvoorstel zat ook de afschaffing van de dwangsommen voor de IND.

Gemiste kans

Jetten legt de schuld daarvoor bij de PVV, die volgens hem "politieke sabotage" heeft gepleegd op wetten "waar ze lang om hebben gevraagd". "Een gemiste kans, maar het kabinet laat zich niet door één stemming in de Eerste Kamer uit het veld slaan", aldus de premier.

Ook zijn eigen partij, D66, stemde in de senaat tegen, maar volgens Jetten was dat afgesproken in de coalitie. Hij ging niet in op de vraag of hij zijn partijgenoten nog onder druk heeft gezet om alsnog voor de wijziging te stemmen die het strafbaar stellen van hulp aan ongedocumenteerden uit de wet haalt. Dan hadden de wetten het wellicht wel gehaald.

"Ik heb samen met de minister de afgelopen week gekeken of er nog twijfelende senatoren waren die we over de streep konden trekken. Dat is helaas niet gelukt." Het kabinet gaat nu "doorpakken", stelt Jetten, door met nieuwe voorstellen te komen. "Ik heb gemerkt dat veel partijen het helemaal zat zijn dat mensen niet terugkeren die eigenlijk wel terug moeten."

Bekijk hier de reactie van Jetten:

Het kabinet onderzoekt of rapper Kanye West, ook bekend als Ye, toch geweigerd kan worden. Minister Van den Brink van Asiel en Migratie laat bekijken of er "aanknopingspunten" zijn om hem niet in Nederland toe te laten.

De Amerikaanse artiest staat geboekt voor twee optredens in juni in het Gelredome in Arnhem, maar er is veel kritiek op zijn komst, ook in de Tweede Kamer. Dat komt doordat Ye zich in 2025 geregeld antisemitisch uitliet en waardering uitsprak voor Adolf Hitler. Dit jaar zei hij dat hij daar spijt van heeft en dat zijn gedrag te wijten is aan zijn bipolaire stoornis.

Hoge drempel

Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid zei gisteren in een Kamerdebat over antisemitisme dat zijn collega bekijkt of er redenen zijn om Ye tegen te houden, maar hij gaf daar wel "een winstwaarschuwing" bij.

"Wij hebben een vrij hoge drempel in Nederland voor we iemand de toegang kunnen ontzeggen. Er moet sprake zijn van een dreigende verstoring van de openbare orde of de veiligheid." Volgens Van Weel is het nog maar de vraag of dat zo is bij deze muzikant.

De minister herhaalde een paar keer dat hij de uitspraken van de rapper persoonlijk verwerpelijk vindt. "Hij treedt niet op op mijn 50e verjaardag dit jaar, zullen we maar zeggen."

Andere Europese landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Polen hebben Ye wel ongewenst verklaard, maar volgens Van Weel heeft elk land zijn eigen regels.

Er komt komende zomer mogelijk een speciale kortingskaart voor het openbaar vervoer. Voor 49 euro per maand kunnen mensen dan drie maanden lang onbeperkt met bus, tram, trein of metro reizen in de daluren. Het minderheidskabinet staat welwillend tegenover dat plan van oppositiepartij GroenLinks-PvdA, zeggen Haagse bronnen.

Vandaag houdt de Tweede Kamer een groot debat over maatregelen die het kabinet wil nemen tegen de energiecrisis die wordt veroorzaakt door de oorlog van de VS en Israël tegen Iran. Maandag werd een pakket van een kleine miljard euro gepresenteerd.

Zo komt er weer een noodfonds voor mensen die de energierekening niet meer kunnen betalen en moet de reiskostenvergoeding die werknemers krijgen omhoog. Verschillende oppositiepartijen hebben al gezegd dat ze het pakket niet voldoende vinden om de gevolgen van de hoge olieprijzen op te vangen.

Minder kwijt aan benzine

De afgelopen dagen is het kabinet met oppositiepartijen in overleg gegaan om toch tot een meerderheid te komen voor maatregelen. Vooral het voorstel van GroenLinks-PvdA voor een 'Nederland-ticket' in het openbaar vervoer is kansrijk, zeggen ingewijden. Als mensen het ov nemen, zijn ze minder kwijt aan benzine, is de redenering achter het plan.

"Het vervoer wordt steeds duurder. Straks wordt de olie mogelijk ook nog schaarser", zegt partijleider Klaver van GroenLinks-PvdA. "Goedkoper ov is goed voor de portemonnee van mensen en helpt in de energiecrisis. We willen dat het ov een goed en betaalbaar alternatief voor de auto is."

De maatregel is niet bedoeld voor woon-werkverkeer, want de kortingskaart is alleen geldig buiten de spits. Maar volgens Klaver krijgen die mensen al een reiskostenvergoeding van hun baas. "Het gaat om mensen die bijvoorbeeld op familiebezoek gaan." Voor hen wordt het reizen ongeveer 60 procent goedkoper, stelt hij.

Duitsland

In Duitsland bestaat al een soortgelijke kortingsregeling sinds de oorlog in Oekraïne.

Volgens Klaver kost zijn plan de overheid 118 miljoen euro. Hij zegt er goed overleg over te hebben met het kabinet en de coalitiepartijen. "Ik heb goede hoop dat we het gaan regelen."

Minister Letschert van Onderwijs is onder vuur komen te liggen van een deel van de Tweede Kamer. Vooral rechtse partijen hadden kritiek op haar optreden toen ze nog bestuursvoorzitter was van de Universiteit Maastricht en daar pro-Palestijnse demonstraties waren.

Ze heeft volgens partijen als PVV, JA21, BBB en het lid Keijzer te slap opgetreden toen die protesten uit de hand liepen, waardoor Joodse studenten en medewerkers zich onveilig voelden. Een taskforce die door het kabinet-Schoof werd ingesteld, kwam tot de conclusie dat universiteiten en hogescholen "duidelijker, vaker en publiekelijk" moeten opkomen voor Joodse studenten en medewerkers. Ook op andere universiteiten in Nederland waren er protesten tegen het optreden van Israël in Gaza die soms uit de hand liepen.

Letschert wilde niet specifiek ingaan op haar eigen rol omdat ze niet als universiteitsbestuurder maar als minister in de Tweede Kamer stond. Maar ze erkende dat ze "een steile leercurve heeft doorlopen, en meer dan dat". Ze heeft na de gebeurtenissen gesprekken gevoerd met Joodse medewerkers en studenten. Ook nam ze plaats in de taskforce.

Strafblad

Bij de demonstraties in Maastricht werden vernielingen aangericht en werden leuzen geroepen waarin werd opgeroepen "alle zionisten te doden". Kamerlid Nanninga van JA21 las voor uit een intern memo, waaruit zou blijken dat Letschert twijfelde over het doen van aangifte, omdat studenten dan een strafblad zouden kunnen krijgen voor een 'jeugdzonde'.

Ook daar wilde de minister vanwege haar nieuwe verantwoordelijkheid niet op ingaan, maar ze zei wel dat universiteiten bij een vermoeden van strafbare feiten altijd aangifte moeten doen.

Letschert wil alle aanbevelingen van de taskforce overnemen. Ze gaat extra geld uittrekken voor een gevoel van veiligheid onder Joodse studenten en medewerkers en kennis over het Joodse leven versterken. Dat laatste is een "bottom-up-initiatief" van Joodse studenten, zei de minister. Ook krijgen vertrouwenspersonen adviezen over hoe ze antisemitisme kunnen herkennen en moet voor Joodse studenten duidelijker worden waar ze met klachten terecht kunnen.

7 ton extra

De Kamer debatteerde de hele avond over groeiend antisemitisme. Minister Van Weel van Justitie kondigde aan dat hij volgend jaar 700.000 euro extra uittrekt voor de beveiliging van Joodse gebouwen en instellingen. Daarmee komt het totale budget hiervoor op 2 miljoen euro, zei hij.

Met het extra geld wil Van Weel "de Joodse gemeenschap nog beter beschermen en het veiligheidsgevoel van Joden versterken". Veel Joodse gebouwen en evenementen worden beveiligd vanwege de toegenomen dreiging. Vorige maand waren er nog twee aanslagen, een op een synagoge in Rotterdam en een op een joodse school in Amsterdam.

Voor dit jaar was er 1,3 miljoen euro beschikbaar voor de beveiliging. Er kwamen echter zo veel aanvragen binnen, dat tientallen daarvan niet gehonoreerd konden worden. Daarom heeft hij besloten tot het verhogen van het budget, zei Van Weel.

De Tweede Kamer doet een dringend beroep op het kabinet om af te zien van verlenging van het DigiD-contract met Solvinity. Het bedrijf dreigt in Amerikaanse handen te komen en de Kamer vindt het veiliger als het DigiD-beheer bij Solvinity na zo'n overname wordt weggehaald door het contract dan te beëindigen.

Een meerderheid stemde vandaag in met een voorstel daartoe van GroenLinks-PvdA.

Liever zien partijen dat het bedrijf helemaal niet in Amerikaanse handen komt, maar de vraag is of de op handen zijnde overname door het Amerikaanse Kyndryl nog te voorkomen is.

Het DigiD-contract zou tot 2028 lopen, maar in een briefing in januari bleek dat dit jaar besloten kan worden of het inderdaad tot 2028 wordt verlengd. De keuze om te stoppen zou ook nu gemaakt kunnen worden, zegt GroenLinks-PvdA-Kamerlid Kathmann tegen de NOS.

Ze hoopt dat een meerderheid in de Kamer dat steunt. "Als je in augustus zou willen stoppen, moet je dat voor 6 mei aangeven." Ze wil daarover snel in debat maar onder meer coalitiepartijen D66, VVD en CDA willen eerst meer informatie van het kabinet door een brief of technische briefing.

'Veiligheid gegevens onder druk'

De zorgen over de overname zijn groot: een meerderheid zei eerder dit jaar al dat alles op alles moet worden gezet om een overname te voorkomen. Gevreesd wordt dat Amerika - als het ons land wil dwarsbomen - overheidsdiensten kan blokkeren of stilleggen. Ook experts waarschuwen daarvoor: mensen zouden dan geen belastingaangifte kunnen doen of via DigiD niet bij diensten en gegevens kunnen.

Volgens een belangrijke privacy-ambtenaar gaat het nog veel verder. Hij waarschuwde vorige week in de Volkskrant dat de Amerikaanse overheid na een overname bij persoonlijke gegevens van vrijwel alle Nederlanders kan. Pieter van Oordt trad met zijn waarschuwing naar buiten, omdat hij naar eigen zeggen niet met de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken in gesprek kwam. Hij pleit voor een plan B, in plaats van de voorgenomen overname door Kyndryl. In een brief vanmorgen aan de Kamer schrijft staatssecretaris Van der Burg dat dat juridisch geen optie is.

'Klokkenluider opgestaan'

"Er is een klokkenluider opgestaan. Dat vergt heel veel moed", aldus Kathmann. Volgens haar schijnt zijn informatie nieuw licht op de zaak en zou de politiek het besluit moeten nemen om het DigiD-beheer zo snel mogelijk bij Solvinity weg te halen.

Op de vraag of er zo snel een ander bedrijf gevonden kan worden om het beheer over te nemen, zegt Kathman dat bekend is dat er "al een Nederlandse koper staat te trappelen".

Onderzoek naar overname loopt nog

Het kabinet ziet tot nu toe geen aanknopingspunten om de Amerikaanse overname tegen te houden. Daar loopt nog onderzoek naar. Van der Burg schijft in zijn brief dat het Bureau Toetsing Investeringen (BTI) toeziet op de risico's voor de nationale veiligheid bij de beoogde overname. Dat advies wordt eerst afgewacht, aldus de staatssecretaris.

De Kamer vroeg om het bekendmaken van een veiligheidsanalyse, maar volgens Van der Burg zou gevoelige informatie dan bij kwaadwillenden kunnen belanden. Hij schrijft wel bereid te zijn de Kamer in een vertrouwelijk briefing bij te praten over de veiligheidsrisico's.

Hoewel een brede Kamermeerderheid het voorstel van GroenLinks-PvdA om het contract van Solvinity met DigiD na een Amerikaanse overname te verbreken steunde, was er ook kritiek.

JA21 stemde tegen. Volgens Kamerlid Van den Berg generaliseert het voorstel "alle Amerikaanse bedrijven". Volgens hem moet er niet gehandeld worden met "teveel anti-amerikanisme" en "symboolpolitiek" en staat het voorstel op "gespannen voet" met de aanbestedingswet.

DigiD-gate ontleed in podcast De Dag

Waarom grijpt het kabinet niet direct in bij de overname?

In deze aflevering van podcast De Dag reconstrueert tech-specialist Bert Hubert hoe de zorgen over Solvinity zijn ontstaan en duidt politiek verslaggever Ewoud Kieviet de politieke werkelijkheid.

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen.

Aanvragen voor zware stroomaansluitingen moesten in de regio Utrecht al wachten. Maar het stroomnet gaat per 1 juli voor het deel rond de stad Utrecht helemaal op slot. Alle nieuwe aanvragen belanden op de wachtlijst, ook voor kleinverbruikers of mensen die thuis een zwaardere aansluiting willen, zegt staatssecretaris Jo-Annes de Bat (CDA) van Klimaat en Groene Groei.

De Bat spreekt zelf van "het indrukken van een pauzeknop". Hij hoopt zo snel mogelijk weer aanvragen te gaan accepteren, maar het is onduidelijk wanneer dat mogelijk is. Het zou ook nog jaren kunnen duren en gaat zo'n 800.000 mensen raken die wonen in het gebied tussen Breukelen, Vianen en Driebergen. Daarin liggen onder meer de steden Utrecht en Nieuwegein.

Het is voor het eerst dat er regionaal op zo'n grote schaal een complete stop komt, in samenspraak de staatssecretaris Jo-Annes de Bat. Veel regio's kampen al jaren met een overvol stroomnet. Dat gaat ten koste van de economie en verduurzaming. En ondanks miljardeninvesteringen door netbeheerders lijken de problemen vooralsnog niet te verminderen.

De Bat had niet alleen slecht nieuws. Er is wel genoeg ruimte gevonden om in de regio Utrecht alle bekende woningbouwprojecten aan te sluiten. "Er zijn nog zo'n 35.000 woningen die wel aangesloten kunnen worden", zegt De Bat. Ook is een nog zwarter scenario (voorlopig) afgewend.

In februari waarschuwde de landelijke netbeheerder Tennet nog dat er zonder "krachtig ingrijpen" vanaf 1 juli een aansluitingsstop zou komen in heel Utrecht, Gelderland en de Flevopolder. Dat gebeurt nu alleen in regio Utrecht. Daarvoor wordt het stroomnet 'opgeknipt' in vijf delen, waarvan er vier niet op slot gaan.

Aansluitstop kost honderden miljoenen

De gemeente Utrecht liet onderzoeken wat de gevolgen van een volledige aansluitstop zouden zijn. Jaarlijks zou de schade tussen de 75 en 225 miljoen euro zijn en dit zou gevolgen hebben voor bedrijven, scholen en vervoerders, blijkt uit het onderzoek dat vorige week naar de gemeenteraad ging.

Ook zelf krijgt de gemeente te maken met de gevolgen. Zo kan Utrecht zijn zware voertuigen, zoals vuilniswagens, niet vervangen door elektrische varianten. Er passen niet voldoende oplaadpunten op het stroomnet.

Utrecht verwacht dat één op de vijf woningbouwprojecten sneuvelt, vooral na 2027. Het is onduidelijk in hoeverre de toezegging van De Bat dit kan voorkomen.

Avondpiek in stroomgebruik

Intussen wordt er nog steeds gewerkt om meer ruimte te maken op het net. Die ruimte is er overigens het grootste deel van de dag wel. De problemen spelen vooral tijdens pieken, bijvoorbeeld als mensen 's avonds thuiskomen en tegelijk gaan koken en het licht aandoen.

Door mensen of bedrijven stroom te laten gebruiken op andere momenten neemt de drukte af. Dit kan ook door batterijen of gasgeneratoren te plaatsen die stroom kunnen leveren op de drukste momenten.

De problemen met het overvolle stroomnet zijn pas echt voorbij als het net flink is verzwaard. Daarvoor moet een hoogspanningsstation bij Breukelen worden uitgebreid en er moet een nieuw station komen ten noorden van Utrecht. Dat is mogelijk pas in 2031 klaar, aangezien er nog geen definitieve locatie is.

Verbittering in Utrecht

Het besluit leidt in Utrecht tot "een gevoel van teleurstelling" en "bitterheid", zegt Huib van Essen, gedeputeerde in de provincie Utrecht. Hij hoopt dat de aansluitstop "er zo snel mogelijk afgaat". Over een half jaar zal voor het eerst worden gekeken of dit mogelijk is, maar het is volgens Van Essen "buitengewoon optimistisch" om te denken dat het zo snel kan.

In Flevoland en Gelderland overheerst de opluchting, hoewel ze ook begrijpen dat een aansluitstop niet definitief van de baan is. De huidige situatie is "een momentopname" zegt de Flevolandse gedeputeerde Harold Hofstra. Het gaat om een "precair evenwicht" en ook Flevoland moet nog maatregelen nemen.

"Een blamage", "diep triest" en "een verdrietige dag": meerdere fractieleiders in de Tweede Kamer zijn teleurgesteld dat de asielnoodmaatregelenwet vandaag in de Eerste Kamer is gesneuveld. De schuld daarvoor leggen ze vooral bij de PVV en D66.

"Ik ben zwaar teleurgesteld en verbijsterd door het stemgedrag", zegt een boze VVD-fractieleider Ruben Brekelmans. "Er liggen na al die jaren eindelijk strenge asielwetten. En dan wordt het door de PVV gefrustreerd en stemt D66 tegen."

Bij partijen als GroenLinks-PvdA en maatschappelijke organisaties is er juist opluchting dat de wet voorlopig niet wordt ingevoerd. Voorafgaand aan de stemming stonden er demonstranten voor het gebouw van de Eerste Kamer om de senatoren nog tot een tegenstem te bewegen.

Lange tijd ging iedereen ervan uit dat de PVV in de Eerste Kamer voor alle wetten zou stemmen. Maar de PVV-senatoren besloten onverwacht tegen een reparatiewet te stemmen, die moest regelen dat hulp aan illegalen niet strafbaar wordt. Die wet was heel belangrijk voor het CDA en de SGP.

D66 had coalitiegenoot CDA uit de brand kunnen helpen. Maar ook die partij steunde de reparatiewet niet, omdat daarmee illegaal verblijf in Nederland strafbaar wordt. Omdat er voor de reparatiewet geen meerderheid was, trokken CDA en SGP daarna ook hun steun voor de asielnoodmaatregelenwet in. Die sneuvelde vervolgens ook.

Vingerwijzen

"D66 en CDA hebben deze verkiezingen gewonnen met de belofte dat er wat gedaan zou worden aan asiel", zegt Kamerlid Mona Keijzer, die in het vorige kabinet minister van Asiel en Migratie was. "Maar ze hebben tegen de asielnoodmaatregelenwet gestemd."

Kamerlid Gidi Markuszower (Groep Markuszower) vindt dat er sprake is van chaos. "De PVV speelt politiek theater over de rug van mensen die wat aan de asielinstroom willen doen."

PVV-leider Geert Wilders vindt dat op zijn beurt onzin: hij heeft tenslotte voor de twee asielwetten gestemd, zo houdt hij de journalisten voor. "Maak mij niet wijs dat wij ervoor verantwoordelijk zijn. Het is D66 die tegen de asielnoodmaatregelenwet heeft gestemd."

D66-leider Jan Paternotte vervolgt het moddergooien door te wijzen op het inconsistente stemmen van de PVV. "In de Tweede Kamer heeft die partij voor gestemd en in de Eerste Kamer tegen. De PVV heeft er dus uiteindelijk voor gezorgd dat de wet om zeep is geholpen."

'Pijnlijk voor de coalitie'

De andere asielwet, die de invoering van een tweestatusstelsel regelt, haalde het wel. Toch is de vraag wat de gevolgen van het sneuvelen van de asielnoodmaatregelenwet zijn voor het kabinet. "D66 had dit kunnen voorkomen, de eerste test voor het kabinet-Jetten is mislukt", vindt bijvoorbeeld JA21-leider Joost Eerdmans. "Nu zit je met een coalitieprobleem."

Dat probleem wordt in de coalitie zelf veel minder gevoeld, is voor en achter de schermen te horen. "Niemand heeft baat bij een kabinetscrisis", vindt VVD-partijleider Yesilgöz. "De inzet van het kabinet moet er nu op gericht zijn om die maatregelen alsnog voor elkaar te krijgen."

Vooruitkijken

Een meevaller voor het kabinet is dat in juni het Europese migratiepact in werking treedt. Veel van de maatregelen uit de asielnoodmaatregelenwet worden dan alsnog ingevoerd. Alleen enkele verscherpingen, zoals het afschaffen van dwangsommen voor de IND, blijven liggen.

De coalitiepartijen benadrukken vooruit te kijken, zij willen zo snel mogelijk met een nieuw wetsvoorstel komen om alsnog de maatregelen in te voeren. Voor het afschaffen van de dwangsommen lijkt er bijvoorbeeld een ruime meerderheid te zijn.

De enige moeilijke vraag die op tafel blijft liggen, is de strafbaarstelling van illegaliteit. D66 ziet dat principieel niet zitten, weten ook coalitiepartners VVD en CDA. Een optie is om die maatregel wat te verzachten door bijvoorbeeld alleen het niet-meewerken aan vertrek verder strafbaar te stellen.

De Eerste Kamer heeft niet ingestemd met de asielnoodmaatregelenwet, maar wel met de invoering van een tweestatusstelsel. De asielnoodmaatregelenwet werd weggestemd nadat een versoepeling kort daarvoor geen meerderheid had gekregen.

Die aanpassing moest regelen dat hulp aan illegalen niet strafbaar wordt, terwijl illegaliteit wel strafbaar is. Maar daarvoor was niet genoeg steun, onder meer omdat de PVV tegenstemde. Voor CDA en SGP was dat reden om vervolgens tegen de wet te stemmen.

"Er ligt nu een wet voor waar barmhartigheid strafbaar wordt", zei CDA-Kamerlid Van Toorenburg. "Dat ervaren wij als CDA onaanvaardbaar." Schalk van SGP stelde dat wat hem betreft "medemenselijkheid boven grip op asiel" gaat.

Asielminister Van den Brink noemt het "een gemiste kans" dat de asielnoodmaatregelenwet van zijn voorganger Faber (PVV) is weggestemd. Hij wil snel met alternatieve routes komen om een aantal maatregelen die nu niet doorgaan, alsnog te regelen.

38 van de 75

De asielnoodmaatregelenwet was onder meer bedoeld om verblijfsvergunningen in te korten, tijdelijke vergunningen vaker te beoordelen en gezinshereniging moeilijker te maken. Aan deze wet van Faber werd later door de PVV in de Tweede Kamer de strafbaarstelling van illegaliteit toegevoegd, waarmee automatisch ook hulp aan ongedocumenteerden strafbaar werd.

Deze toevoeging was voor een aantal partijen "een graat in de keel" en daarom stelde het vorige kabinet een wijziging voor om hulp aan illegalen toch toe staan. Die voorgestelde versoepeling leek genoeg om de wet over de streep te trekken. Maar de reparatiewet haalde in de Eerste Kamer net geen meerderheid: 38 van de 75 senatoren stemden tegen.

Sabotage

Dat kwam dus onder andere door een tegenstem van de PVV. De partij is voor strengere asielwetgeving en stemde in de Tweede Kamer nog voor de reparatiewet om de asielwetten veilig te stellen. Minister Van den Brink noemt de draai vandaag van de PVV "politieke sabotage".

PVV-senator Van Hattem wil daar niks van weten. Volgens hem worden de asielplannen "afgezwakt tot nul" door de voorgestelde aanpassing. Van Hattem legt de schuld volledig bij coalitiepartij D66. "D66 laat hier de boel helemaal vallen, die steunen hun eigen kabinet niet." Van D66 was al bekend dat ze tegen de wetten gingen stemmen, daarover waren afspraken gemaakt in het coalitieakkoord.

Dat de PVV vooral de schuld legt bij D66, leidde na afloop van de stemming tot een verhit interview met de aanwezige journalisten:

De wet die een tweestatusstelsel regelt voor asielzoekers heeft het wel gehaald in de Eerste Kamer Die wet maakt een onderscheid mogelijk tussen mensen die gevaar lopen vanwege hun etniciteit, geaardheid of religie, en mensen die vluchten voor (natuur)geweld.

Overigens komt een groot deel van de maatregelen uit de weggestemde asielnoodmaatregelenwet er alsnog, omdat ze ook worden geregeld in het EU-migratiepact dat in juni van kracht wordt.

In het Nederlandse wetsvoorstel staan wel een paar aanscherpingen van de Europese regels, zoals het afschaffen van dwangsommen voor de IND (die asielaanvragen beoordeelt) en de uitbreiding van de mogelijkheden om vreemdelingen ongewenst te verklaren.

De fracties van regeringspartijen D66 en CDA in de Eerste Kamer willen dat minister Van den Brink nationale aanscherpingen van het Europese migratiepact in een nieuw wetsvoorstel opneemt. "Ik ga herstellen wat niet is aangenomen", zei Van den Brink daarover.

Halen de asielwetten van oud PVV-minister Faber de eindstreep? De discussies over de twee wetten houden de politiek al lange tijd bezig maar nu spant het erom. Alle ogen zijn vandaag gericht op de Eerste Kamer. Daar moet tijdens een stemming blijken of de wetten, nu verdedigd door CDA-minister Van den Brink, een meerderheid halen. Na een debat vorige week bleek dat dat nog geen uitgemaakte zaak is: de PVV kwam met een nieuw standpunt.

Die partij is tegen de aanpassing die zorgt dat hulp aan illegalen niet meer strafbaar wordt. In de Tweede Kamer stemde de PVV nog voor die novelle, de zogenoemde "kopje soep-reparatie". Maar de PVV-fractie in de Eerste Kamer is daartegen en dreigt de meerderheid voor de wet te torpederen. Voor partijen als CDA en SGP is het namelijk juist een voorwaarde dat hulp aan illegalen niet bestraft zal worden.

Hulp aan illegalen, strafbaar of niet?

De wetten regelen onder meer een tweestatusstelsel voor asielzoekers dat een onderscheid maakt tussen mensen die gevaar lopen vanwege hun etniciteit, geaardheid of religie, en mensen die vluchten voor oorlog en (natuur)geweld. Ook worden verblijfsvergunningen ingekort, tijdelijke vergunningen vaker beoordeeld en gezinshereniging lastiger.

Veel partijen willen dat strengere beleid al langer, alhoewel sommigen ook vraagtekens hebben bij de uitvoerbaarheid. Zij vrezen net als lokale bestuurders en uitvoeringsinstanties een averechts effect met meer rechtszaken en verstopping van de asielketen.

Voor een meerderheid waren de ogen tot nu toe vooral gericht op het CDA, waarvan een ja-stem nog onzeker was, vanwege onder meer het strafbaar stellen van illegaliteit.

Dat idee stond nooit in de wetten van Faber, maar werd door de PVV voorgesteld nadat de partij al uit het kabinet-Schoof vertrokken was. Onverwacht kreeg het voorstel een meerderheid in de Tweede Kamer. Dat leidde tot zorgen bij onder meer CDA en SGP dat hulp aan illegalen ook strafbaar kon worden. VVD'er Van Weel, die Faber demissionair opvolgde, kwam daarop met de veelbesproken "reparatie-novelle".

Ondanks die novelle bleef in de Eerste Kamer bij het CDA de zorg dat de strafbaarstelling ertoe zou kunnen leiden dat grote groepen ongedocumenteerden, mensen zonder geldige verblijfspapieren, worden opgepakt. Minister Van den Brink, de huidige asielminister, kwam het CDA daarom vorige week tegemoet door uit te leggen dat alleen "hardnekkige terugkeerfrustreerders" worden vervolgd. Daarmee leek het CDA binnenboord. In een brief aan de Kamer gisteren herhaalt Van den Brink dat het volgens hem niet om grote getallen gaat.

Onduidelijk

Maar de uitleg van Van den Brink was tegen het zere been van de PVV. Senator Van Hattem wees op cijfers van kennisinstituut WODC over ruim 20.000 ongedocumenteerden. Wat betreft de PVV moeten die met de nieuwe wet allemaal worden vervolgd. Nu het onzeker is of de "kopje soep-aanpassing" het haalt, spant het erom, en kan een senator die afwezig is al de doorslag geven.

De stemmingen in de Eerste Kamer zijn vanaf 13.00 uur en live te volgen op NPO Politiek, op nos.nl en in de NOS-app.

Politiek verslaggever Emma Jackson:

"Het lijkt erop dat de wet die het tweestatusstelsel regelt het gaat halen. Maar het kan dat er voor de asielnoodmaatregelenwet geen meerderheid is.

Als die wet het niet haalt, gaat niet al het strengere beleid van tafel, want veel wordt ook inmiddels al geregeld bij de invoering van het Europese Migratiepact, waar de nieuwe Tweede Kamer onlangs mee instemde. Zo wordt daarin al de permanente verblijfsvergunning afgeschaft en de nareis beperkt. Maar sommige zaken zoals de strafbaarstelling van illegaliteit en het afschaffen van dwangsommen voor de IND staan wel alleen in deze wet.

Als de wet sneuvelt, is dat vervelend voor het kabinet, omdat de wet symbool is komen te staan voor streng asielbeleid en het kabinet die discussie met deze wetten wilde afronden.

Het kan ook weer wrijving in de coalitie opleveren. Regeringspartij D66 gaat tegen stemmen, tijdens de coalitieonderhandelingen werd dat al afgesproken. Maar toen rekenden de partijen er waarschijnlijk op dat de wetten het konden halen zonder hen. Ondertussen zien we D66-premier Jetten afgelopen vrijdag zeggen dat de wetten wel belangrijk zijn en dat er nieuwe maatregelen komen als de asielnoodmaatregelenwet het niet haalt. Het maakt het er voor de minderheidscoalitie allemaal niet makkelijker op."

Het steunpakket waarmee het kabinet reageert op de gestegen brandstofprijzen, leidt tot gemengde reacties. Het zit vol met gerichte maatregelen voor ondernemers, maar dit is niet zonder concessies voor sommigen.

Zo zegt ondernemersorganisatie MKB-Nederland dat er goede punten in de plannen staan, maar heeft het wel moeite met hoe deze worden betaald. Structurele regelingen voor kleine en startende bedrijven worden geschrapt voor tijdelijke maatregelen.

Ook Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) is kritisch op het kabinet. "Natuurlijk is het goed dat er wordt gezocht naar oplossingen om burgers en sectoren te helpen, maar de rekening wordt nu structureel neergelegd bij startende en zelfstandige ondernemers", zegt VZN-voorzitter Connie Maathuis. Zij vindt het economisch onverstandig en op termijn zelfs schadelijk.

Een halvering van de motorrijtuigenbelasting voor grijze kentekens, vaak voor kleine ondernemers met een bestelbus, is een van deze maatregelen. "Het is fijn," zegt Karin van Elten, eigenaar van glazenwasserij, "maar als ik een beetje terugreken bespaar ik daarmee vierhonderd euro in de maand, terwijl ik door de hogere brandstofprijzen nu vierduizend euro extra kwijt ben".

Voor haar glazenwasserij rijden er dagelijks tien busjes, op grijs kenteken, naar verschillende locaties in Nederland. De hoge brandstofprijzen zijn een doorn in het oog. "Het is echt aftellen de laatste dagen. We kijken van het ene loon naar het volgende loon toe en kijken of we rond kunnen blijven komen", zegt Van Elten.

De brandstofrekening voor haar werkbusjes is flink gestegen sinds het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten. Ze ziet graag dat de brandstofaccijnzen worden verlaagd. "Het is gewoon belachelijk dat we hier zoveel meer betalen aan brandstof dan in België en Duitsland."

Niet voor iedereen

Het is een bewuste keuze van het kabinet om de accijns aan de pomp niet te verlagen. Die maatregel is duur voor de staatskas. Bovendien helpt het ook groepen die het geld wel kunnen missen. Het CPB concludeerde afgelopen week dat gerichte steun effectiever is. Daaraan geeft het kabinet gehoor.

Bijvoorbeeld met een extra potje voor mensen die moeilijk de energierekening kunnen betalen. En subsidies voor huurders en woningeigenaren om hun huis te verduurzamen.

"Het kabinet kiest ervoor om de kwetsbaarste huishoudens te helpen", zegt Aggie van Huisseling, econoom bij ABN Amro. "En ze proberen het mogelijk te maken voor mensen en bedrijven om te investeren in verduurzaming, om weerbaarder te worden tegen dit soort schokken in de toekomst."

Duurdere drank

Het steunpakket kost bijna een miljard euro. Het geld wordt opgehaald door te draaien aan knoppen elders in de rijksbegroting. Zo verdwijnt de startersaftrek voor beginnende ondernemers en gaat de accijns op alcohol omhoog.

Dat is een politieke keuze, constateert Van Huisseling. "Je kunt twee dingen doen: de staatsschuld laten oplopen en dat overhevelen naar toekomstige generaties. Of de samenleving de lasten laten opvangen. Het kabinet kiest voor de tweede optie."

Ondernemers zullen dus ook moeten inleveren. De startersaftrek wordt in de plannen vanaf 2027 afgeschaft en de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek (KIA) wordt 'versoberd'. Dat levert de overheid bij elkaar structureel tweehonderd miljoen euro per jaar op.

De startersaftrek geldt voor ondernemers die in de eerste vijf jaar een extra korting kunnen krijgen op hun inkomstenbelasting. De kleinschaligheidsinvesteringsaftrek helpt ondernemers om nieuwe machines of bedrijfsauto's aan te schaffen.

Signaal

Deze maatregelen zijn weliswaar in 2023 eerder negatief geëvalueerd door het ministerie van Financiën en zouden al worden afgebouwd, zegt belastingadviseur Cor Overduin. Toch geeft het huidige kabinet hier wel een signaal mee af. "Je zegt in feite tegen ondernemers: als je wil investeren in nieuwe apparatuur dan zoek je dat zelf maar uit."

Een bakker die een nieuwe oven wil aanschaffen kan met de regeling snel duizenden euro's goedkoper uit zijn. Zijn verwachting is dat ondernemers die al nadenken over dit soort investeringen, dat nu sneller zullen doen.

Overduin zegt wel dat een beetje ondernemer zich niet laat sturen door de overheid. "We moeten ook begrijpen dat de overheid niet alles op kan lossen voor ons, daar zou ook meer begrip voor mogen zijn."

Het kabinet debatteert woensdag over de plannen met de Tweede Kamer, er is naar verwachting een meerderheid voor.

De Groep Markuszower heeft vrijdag een politieke partij opgericht onder de naam De Nederlandse Alliantie, afgekort DNA. Voormalig VVD-minister Rita Verdonk heeft zich erbij aangesloten en "coacht en helpt de nieuwe partij". Dat zei Gidi Markuszower van de Groep Markuszower in het SBS-programma Nieuws van de Dag.

Verdonk lijkt vooral aangetrokken te zijn in een adviserende rol. Een jaar geleden verliet ze de politiek en zei ze nog genoeg vergaderd en gedebatteerd te hebben.

Markuszower had eerder gezegd de naam Nederlandse Vrijheids Alliantie (NVA) te overwegen, maar het wordt dus De Nederlandse Alliantie. Het streven is om aan de volgende Statenverkiezingen mee te doen.

Iedereen kan lid worden van de partij. Dat dat bij de PVV niet kon, was één van de grote bezwaren van de oud-PVV'ers van Groep Markuszower toen ze daar vertrokken.

Weg bij PVV

Markuszower en zes anderen splitsten zich in januari van de PVV af, uit onvrede over de koers van Wilders en zijn campagne. Kritiek was er op de te eenzijdige campagne, het gebrek aan inspraak binnen de partij en het feit dat de partij geen leden heeft. De zeven vonden dat de rechtse kiezer niet goed bediend wordt doordat de PVV niet meer wilde samenwerken met andere partijen. "We hebben geprobeerd een discussie te starten maar dat is niet mogelijk gebleken", zei Markuszower toen. De zeven wilden onder meer discussie over de verloren Tweede Kamerverkiezingen en de slechte peilingen daarna. Wilders wilde daar niets van weten en wilde ook geen ledenpartij.

Keijzer er nog bij?

Wie de nieuwe leider van de partij wordt, is nog onduidelijk. Markuszower zegt zelf die ambitie niet te hebben en nog met "iedereen te praten die ons wil helpen daar een succes van te maken". Op de vraag of hij daarover in gesprek is met Mona Keijzer, die zich onlangs van de BBB afsplitste, antwoordde Markuszower niet ontkennend. Hij gaf aan dat Keijzer weet dat zijn partij openstaat om samen met haar te werken.

De partij zegt onder meer controle over immigratie en de grenzen te willen en in te zetten op lagere lasten voor burgers. Op de vraag wat de nieuwe partij onderscheidt van andere partijen zei Markuszower vooral een partij te willen worden die problemen "niet alleen benoemt maar ook oplost".

Er komt een hogere reiskostenvergoeding voor werknemers, de motorrijtuigenbelasting voor grijze kentekens (vaak kleine ondernemers met een bestelbus) wordt vanaf 1 juli gehalveerd en de motorrijtuigenbelasting voor vrachtwagens gaat op die datum naar nul. Dat staat in de kabinetsplannen om de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verzachten voor bedrijven en burgers.

Verder komt er extra geld (195 miljoen euro) om de armste huishoudens te steunen via het Noodfonds Energie en wordt geld uitgetrokken voor woningisolatie of andere verduurzamingen. Het kabinet wil 180 miljoen euro toevoegen aan het al bestaande warmtefonds dat daarvoor leningen uitgeeft.

De visserijsector krijgt 25 miljoen euro om minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen, boeren krijgen hetzelfde bedrag om minder kunstmest en energie te gebruiken. Daarnaast komt er een subsidie om mensen met een midden- of laag inkomen te helpen over te stappen naar een elektrische auto.

Alcohol

Het gaat in totaal om bijna 1 miljard euro aan maatregelen, zo lekte vorige week al uit. Ruim 600 miljoen euro daarvan trekt het kabinet uit en meer dan 300 miljoen geldt als een vermindering aan belastingen.

Om de plannen te betalen, gaan de accijnzen op alcohol volgend jaar omhoog; die stijgen mee met de inflatie. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Financiën gaat het om een prijsverhoging van enkele centen per drankje.

Verder wordt de startersaftrek, een belastingkorting voor beginnende ondernemers, afgeschaft. Daarnaast wordt een andere belastingregeling (de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek) versoberd.

Reiskostenvergoeding omhoog?

De onbelaste reiskostenvergoeding wordt met 2 cent verhoogd naar 0,25 euro per kilometer. Dat gaat met terugwerkende kracht gelden voor heel dit jaar, schrijft het kabinet. "Omgerekend leidt de hogere reiskostenvergoeding tot een voordeel van circa 30 cent per liter brandstof."

Minister Herbert van Economische Zaken roept werkgevers op om gebruik te maken van de ruimte die geboden wordt. Hoewel er geen belasting over betaald hoeft te worden, kost het bedrijven wel geld om meer reiskostenvergoeding te betalen. Vanochtend bleek overigens uit een rondgang van werkgeversorganisatie AWVN dat werkgevers bereid zijn om die kilometervergoeding te verhogen.

De twee motorrijtuigenbelasting-maatregelen gelden vanaf juli voor de rest van dit jaar.

Hoewel er de afgelopen weken veel over is gesproken, komen er geen maatregelen om de prijsstijging aan de pomp te dempen. In Duitsland gebeurt dat bijvoorbeeld wel, maar het kabinet vindt dat zoiets veel geld kost en redelijk weinig verlichting oplevert. Het kost de staat ongeveer 1 miljard euro om de prijs van 1 liter benzine met 10 cent te verlagen.

Een groot deel van de Tweede Kamer wil ook dat het openbaar vervoer snel betaalbaarder wordt. Het kabinet schrijft in de brief over de plannen in gesprek te zijn met de ov-sector over het aantrekkelijker maken van het openbaar vervoer.

Woensdag debatteert de Tweede Kamer over de kabinetsplannen. De verwachting is dat een meerderheid van de Kamer zich achter de plannen schaart.

Woningen bouwen moet sneller en om dat voor elkaar te krijgen kondigt het kabinet vandaag maatregelen aan. Minister Boekholt-O'Sullivan van Volkshuisvesting wil vergunningsverlening vereenvoudigen, extra ambtenaren om gemeentes en provincies te helpen en veel meer prefabwoningen.

Boekholt (D66) schrijft dat de planning en bouw van een woning nu gemiddeld tien jaar duurt. Volgens haar kunnen daar jaren vanaf, bijvoorbeeld door veel meer woningen te bouwen in fabrieken. Prefab dus. Nu komt iets meer dan 20 procent van de nieuwbouwwoningen uit een fabriek, over vier jaar moet dat de helft zijn, vindt de minister.

Schaarse arbeidskracht

Woningen worden dan in een fabriek "voorgefabriceerd", in delen naar hun plek gebracht en in een paar dagen in elkaar gezet, aldus Boekholt. "Dit maakt het mogelijk om sneller, op grotere schaal en met minder afhankelijkheid van schaarse arbeidskracht te bouwen." Hiervoor en voor andere woningbouwinnovatie en digitalisering trekt het kabinet 90 miljoen euro uit.

Een andere maatregel, die ruim 150 miljoen euro kost, is het aanstellen van een "flexibele pool" van ambtenaren en experts die gemeenten en provincies kunnen helpen met het plannen en realiseren van woningen. "Om de vergunningverlening te versnellen en problemen tegen te gaan die de bouw stilleggen of vertragen."

Splitsen en optoppen

Ook wil de minister sommige vergunningen afschaffen. "Ik maak splitsen en optoppen vergunningsvrij waar mogelijk", schrijft ze aan de Tweede Kamer. Splitsen betekent van één woningen meerdere woningen maken en optoppen is een verdieping boven op een woning bouwen. Voor de zomer wil Boekholt gedetailleerder bekendmaken hoe ze dit wettelijk gaat regelen.

Daarnaast is het plan om woningdelen en hospitaverhuur makkelijker te maken. "Het Utrechtse model van woningdelen is een goed voorbeeld", schrijft Boekholt. "In deze gemeente mogen drie personen zonder vergunning een woonruimte delen." Ze gaat onderzoeken of dit ook landelijk zo kan.

Puntensysteem

Tegelijk met deze versnellingsmaatregelen, komt het kabinet met maatregelen voor de middenhuur. Zoals al aangekondigd door het vorige kabinet wordt de Wet betaalbare huur versoepeld, waardoor verhuurders in een aantal gevallen weer meer huur mogen gaan vragen.

Als gevolg van de wet die twee jaar geleden inging, zetten sommige verhuurders hun woningen te koop en daalde het aantal huurwoningen. Het zogenoemde puntensysteem uit de wet, op basis waarvan de hoogte van de huur bepaald wordt, maakte de verhuur namelijk minder rendabel.

Dat puntensysteem wordt nu op een aantal plekken aangepast. Zo mag de WOZ-waarde van een woning zwaarder meetellen voor het bepalen van de huur. Dat betekent dat huurwoningen in bijvoorbeeld centra van steden meer omhoog kunnen, omdat daar de WOZ-waarden hoger zijn.

Buitenruimte en monumenten

Verder worden minpunten voor het ontbreken van buitenruimte geschrapt. Daardoor kunnen woningen zonder tuin ook voor meer verhuurd worden dan nu het geval is. Ook mogen verhuurders van kleine rijksmonumenten (die vaak op mooie locaties staan) meer vragen.

Verder komen er meer tijdelijke huurcontracten voor studenten. Tijdelijke contracten zijn op dit moment niet meer toegestaan, behalve voor studenten die van buiten de gemeente komen. Die uitzondering geldt straks voor alle studenten.

Minister Boekholt wil de aanpassingen per volgend jaar in laten gaan, of eerder als dat mogelijk is. Ze hoopt hiermee het aanbod van huurwoningen "op peil te houden en meer huurders aan een betaalbare woning te helpen".

Als er niets verandert, wachten over vier jaar 200.000 mensen op een keuring voor hun arbeidsongeschiktheidsuitkering (WIA), waarschuwde de bestuursvoorzitter van het UWV deze week.

Zo'n 600.000 mensen krijgen een WIA-uitkering en de instroom loopt op tot 90.000 per jaar. Het tekort aan keuringsartsen is voorlopig niet opgelost. Het uitkeringsstelsel is vastgelopen.

De afgelopen kabinetsperiodes heeft zich een grote hoeveelheid rapporten en adviezen opgestapeld. De herziening van dit arbeidsongeschiktheidsstelsel is dan ook een van de grootste klussen van het kabinet. Het is ook een ingewikkelde klus, zeker voor een minderheidskabinet dat zich populair wil maken bij de oppositie.

Valse start met vakbonden

Het kabinet-Jetten maakte meteen een valse start in de verhouding met de vakbonden. Die liepen boos van tafel omdat het kabinet wil terugkomen van afspraken over de AOW-leeftijd in het Pensioenakkoord, de vorige grote stelselwijziging.

Geen lekker begin als je die bonden juist nodig hebt voor een stelselherziening. Daar komt bij dat de helft van de toename van de WIA-instroom is veroorzaakt door de verhoging van de AOW-leeftijd. Die weer een oplossing moet zijn voor de vergrijzing. Zo grijpt alles in elkaar.

Slecht voor draagvlak

Waar het stelsel zekerheid moet bieden, biedt het juist onzekerheid. Werknemers met medische klachten die geen uitkering maar ander werk willen, wachten op begeleiding en omscholing. Mensen die niet meer kunnen werken, wachten op de zekerheid van hun WIA-uitkering.

Werkgevers weten door de lange wachtlijsten niet of ze een zieke werknemer mogen vervangen. Voor kleinere ondernemers is het nog lastiger om een werknemer een aangepaste functie aan te bieden. Op hen drukt de lange onzekerheid extra zwaar.

In de arbeidsongeschiktheidsspaarpot zit veel geld, terwijl de premiebetalers - dat zijn werkgevers en werknemers - vastlopen in het systeem. De overheid gebruikt de spaarpot intussen om boekhoudkundige gaten te dichten.

Allemaal slecht voor het draagvlak en de solidariteit onder het systeem, beaamde minister van Sociale Zaken Vijlbrief (D66) vorige week in de Tweede Kamer. Hij belooft te onderzoeken of dit anders kan.

Het probleem slaat neer op de hele Nederlandse economie. Voor veel betaald werk is er een tekort aan arbeidskrachten, banen waar met tijdige omscholing en goede begeleiding mensen met een arbeidshandicap aan de slag kunnen.

Vooral de instroom van jonge vrouwen met psychische klachten neemt toe:

Het kabinet heeft de afgelopen weken wat voorzichtige voorzetjes gedaan. Minister van Werk en Participatie Aartsen (VVD) heeft een wet voorgelegd aan de Raad van State. Daarin staat dat de UWV-arts niet meer oordeelt over het werk van de bedrijfsarts na twee jaar ziekte. Dit ontlast de overbezette UWV-artsen.

Het is opvallend dat het kabinet hiervoor kiest. In 2023 trok het kabinet-Rutte IV dit wetsvoorstel juist in omdat de vakbonden bezwaar maakten. Die verwachtten dat werkgevers meer mensen volledig laten afkeuren, terwijl die mensen liever voor hun baas blijven werken.

In de wet wordt verder geregeld dat werknemers die in afwachting van een beoordeling een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangen, niets hoeven terug te betalen als de uitkering achteraf gezien te hoog was ingeschat.

Tweede ziektejaar

Een ander stapje is een wetsvoorstel waarin staat dat als een zieke werknemer niet binnen een jaar kan terugkeren bij zijn eigen werkgever, er in het tweede ziektejaar een plek bij een ander bedrijf moet worden gezocht.

Dit moet het probleem van kleine en middelgrote bedrijven oplossen dat zij twee jaar lang een ziek personeelslid niet kunnen vervangen omdat zijn werkplek voor hem beschikbaar moet blijven.

In het regeerakkoord hebben D66, VVD en CDA verder afgesproken dat de IVA-uitkering wordt afgeschaft voor nieuwe gevallen. Dat is de hogere arbeidsongeschiktheidsuitkering voor mensen die volledig en blijvend arbeidsongeschikt zijn. En het maximumdagloon, de maximale hoogte van ook de WIA-uitkeringen, moet omlaag, zo spraken de partijen af.

Schone lei

Voor het zover is moet er nog heel wat water door de zee. Wat kan helpen, is dat er per 1 mei drie nieuwe bestuurders zijn aangetreden bij de vakbonden FNV en CNV en bij werkgeversorganisatie VNO-NCW. Zij zijn zelf niet boos weggelopen en beginnen met een schone lei.

De drie nieuwe bestuurders in 'de polder':

Deze 'nieuwe' hoofdrolspelers zullen uiteindelijk de onderhandelingstafel weer opzoeken om een Sociaal Akkoord te sluiten, in het belang van hun achterbannen. Al zullen ze misschien eerst laten merken dat met hen ook niet te spotten valt.

Ondertussen zal het minderheidskabinet ook het draagvlak in beide Kamers in de gaten houden. Het schaken op diverse borden over de belangrijkste inkomensvoorzieningen van werknemers kan dus dit voorjaar beginnen.

Het kabinet wil een subsidie invoeren om automobilisten met een laag- of middeninkomen te helpen met de aanschaf van een elektrische auto. Haagse bronnen bevestigen berichtgeving door RTL Nieuws.

Om die subsidie te krijgen moet er wel een brandstofauto worden ingeruild. Voor het plan is mogelijk zo'n 50 miljoen euro beschikbaar. Bij het inruilen zou het vooral om oudere, vervuilende brandstofauto's gaan die vervolgens naar de sloper gaan.

De regeling zit in het pakket maatregelen die het kabinet neemt om de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verzachten. De maatregelen worden maandag gepresenteerd, maar er zijn de afgelopen dagen al een aantal voorstellen uitgelekt.

Noodfonds

In totaal wil het kabinet bijna 1 miljard euro uittrekken om bedrijven, automobilisten en andere burgers, die op verschillende manieren geconfronteerd worden met hogere kosten, tegemoet te komen. Een ingreep om de benzine- en dieselprijzen aan de pomp te verlagen, komt er voorlopig niet.

Sinds de oorlog zo'n zeven weken geleden uitbrak en er minder olie en gas naar Europa komt door de blokkade van de Straat van Hormuz zijn allerlei prijzen gestegen, zoals de benzineprijs aan de pomp.

Het kabinet heeft de tijd genomen, ondanks ongeduld in de Tweede Kamer, om verschillende maatregelen te bedenken. Een zogenoemde 'generieke' maatregel, zoals bijvoorbeeld het verlagen van de prijs aan de pomp, kost de schatkist veel geld.

En er zijn ook automobilisten die de hogere brandstofprijzen wel kunnen opbrengen. Zeker is wel dat er opnieuw een noodfonds komt voor mensen die in de koude maanden moeite hebben om de energierekening te betalen.

Structurele vredesafspraken

Details over de subsidieregeling voor de aanschaf van een elektrische auto zijn nog niet naar buiten gekomen. Een eerdere regeling om automobilisten te stimuleren zo'n auto te kopen is eind 2024 afgeschaft.

Het kabinet gaat dit weekend nog praten met verschillende oppositiepartijen om vooraf zeker te zijn van voldoende steun, omdat de coalitie van D66, VVD en CDA geen meerderheid heeft, zo zei premier Jetten op zijn wekelijkse persconferentie.

Het kabinet vindt het steunpakket nog steeds nodig, ook al is vandaag de blokkade van de Straat van Hormuz opgeheven. Het zal nog weken duren voor de olie- en gastoevoer naar Europa weer op peil is en de impact van de oorlog zal nog langer voelbaar zijn, maakte Jetten duidelijk.

Ook is het niet te voorspellen wat er precies in het onrustige oorlogsgebied gaat gebeuren en of er structurele vredesafspraken gemaakt zullen worden.

Vorige week speelde de Eerste Kamer al de hoofdrol in de podcast en dat gebeurt nu opnieuw. Dit keer debatteerden ze daar over de asielwetten en minister Van den Brink van Asiel en Migratie kreeg het lastiger dan verwacht. Eerst maakten D66 en het CDA het Van den Brink moeilijk en daarna kwam de PVV er nog overheen. De partij van Wilders ligt nu op koers om tegen de wetten te stemmen die voormalig PVV-minister Faber van Asiel en Migratie ooit heeft opgesteld.

Joost en Marleen staan ook even stil bij de paniek rondom DigiD. Kan de Amerikaanse overheid binnenkort al onze gegevens bekijken? En ze bekijken wat er in het steunpakket zit om de hoge energiekosten te drukken.

En zou koning Willem Alexander het een beetje naar zijn zin hebben gehad in het Witte Huis?

De Stemming

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

Het kabinet streeft ernaar om Lelystad Airport in oktober 2027 te openen voor vakantievluchten. De voorbereidingen daarvoor worden in gang gezet, zegt minister Karremans van Infrastructuur.

De luchtverkeersleiding, de Douane en de Koninklijke Marechaussee krijgen van het kabinet de opdracht om zich voor te bereiden op de vakantiegangers en de commerciële vluchten. Karremans: "We bereiden alles voor, zodat geen kostbare tijd verloren gaat."

Het is een klein stapje in het proces om het vliegveld meer te gaan gebruiken. Daarbij speelt een grote rol dat Defensie Lelystad wil gebruiken als luchtmachtbasis, ook voor drones. Per jaar moeten F-35's zo'n 2300 vluchten gaan uitvoeren.

De provincie Flevoland en de gemeente Lelystad gaan hiermee akkoord, maar verbinden er de voorwaarde aan dat er ook vakantievluchten komen. Dat is belangrijk voor de economie in de regio.

Natuurvergunning

Voor de geplande 10.000 vakantievluchten moet het luchthavenbesluit worden aangepast. Daarbij blijft het een eis, zoals ook al in het regeerakkoord staat, dat de luchthaven een natuurvergunning krijgt.

Dat betekent wel dat er iets met de stikstofuitstoot en het natuurherstel moet gebeuren. Het vliegveld wordt een grote uitstoter vlak bij de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe.