Zeven van de 26 PVV-Kamerleden stappen uit hun fractie na een fractievergadering waarin zij kritiek uitten op de koers van partijleider Wilders. Het gaat onder anderen om Gidi Markuszower en Hidde Heutink. Zij beginnen een aparte fractie onder de naam Groep Markuszower. De komende tijd gaan ze erover nadenken of zij ook een eigen partij willen oprichten.

"We hebben geprobeerd een discussie te starten maar dat is niet mogelijk gebleken", zegt hij. De zeven wilden het vooral hebben over de verloren Tweede Kamerverkiezingen en de slechte peilingen van de laatste maanden. Heutink: "We doen dit voor de rechtse kiezer, niet voor onszelf."

Uit een document ter voorbereiding op deze vergadering in handen van de NOS blijkt dat de zeven koerswijzigingen eisten die onmiddellijk zouden moeten ingaan.

Zij vinden dat de fractie te weinig heeft bereikt voor de kiezers en dat het niet goed is dat Wilders het enige partijlid is. Daarmee loopt het voortbestaan van de partij gevaar, zeggen zij. Ze doelen daarmee op het voorstel om politieke partijen die geen leden accepteren te verbieden.

Wilders had volgens de zeven een koerswijziging moeten accepteren "startend per vandaag".

Wilders verrast

Wilders reageert in de gangen van de Tweede Kamer verrast. "Het is een zwarte dag voor de PVV", zegt hij tegen de toegestroomde journalisten." Volgens hem is er de afgelopen weken gepraat over de koers en zijn de zeven toen akkoord gegaan.

Volgens Wilders is een belangrijk geschilpunt dat de zeven vonden dat de PVV constructiever moest zijn en de samenwerking moest opzoeken met de coalitiepartijen en de andere oppositiepartijen. "Dat is niet wat we van plan zijn te gaan doen", zegt Wilders. "En ik ben niet voor een ledenpartij."

Wilders noemt het onnodig wat er vandaag is gebeurd:

Volgens Wilders bepaalt een meerderheid in de fractie mede de koers. "We kunnen veel in de fractie bespreken. Maar niet met het mes op tafel. Zij hebben geen meerderheid."

Bekend PVV-Kamerlid Dion Graus zegt dat hij het niet netjes vindt dat de zeven "matennaaiers" zoals hij ze noemt, dit van tevoren hebben "bekokstoofd". Oud-minister Marjolein Faber: "Ik ben PVV'er, ik blijf PVV'er en ik blijf lekker doordieselen voor de PVV."

Iemand anders partijleider

Markuszower en de anderen hebben ook voorgesteld of eens iemand anders partijleider kon zijn om de partij in een andere richting te krijgen.

Er is ook kritiek op hoe Wilders de partij vertegenwoordigt. "Beledigende plaatjes plaatsen op X over de (symbolen van de) islam mag natuurlijk, maar uiteindelijk lossen we daar geen enkel probleem van de kiezer mee op", staat in het vergaderstuk.

Markuszower en de anderen willen geen kwaad spreken over Wilders persoonlijk. Zij prijzen hem voor het oprichten van de partij, het "op 1 zetten van Nederland" en zijn "gigantische persoonlijke opoffering".

Voor Wilders ligt het opstappen van Markuszower ook gevoelig. "Ik ga niet met modder gooien. Hij was behalve collega ook een vriend."

Naast Markuszower en Heutink gaat het om Shanna Schilder, zij was de nummer 3 op de kandidatenlijst, nummer 4 Annelotte Lammers, René Claassen (7), Nicole Moinat (17) en Tamara ten Hove (20). Wilders heeft nu nog negentien Kamerzetels over. GL-PvdA is met twintig zetels de grootste oppositiepartij geworden.

Markuszower vertelt dat hij de koers wilde veranderen:

De twee Nederlandse militairen die voor een verkenningsmissie in Groenland waren, komen weer terug naar Nederland. Dit was volgens het ministerie van Defensie altijd al de planning.

Het gaat om twee officieren van de Koninklijke Marine, een operationeel en een logistiek planner. Zij reisden afgelopen vrijdag af naar Groenland, om de opties voor een oefening met NAVO-landen in kaart te brengen. Dat gebeurde onder leiding van Denemarken. Ook Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Noorwegen, Zweden en Finland stuurden daarvoor militairen naar Groenland.

"Zij hebben in kaart gebracht hoe je in de geografie van Groenland eenheden het meest verstandig kan inzetten", legt generaal Onno Eichelsheim uit in het NPO Radio 1-programma Sven Op 1. "Wat doe je aan de westkant, wat doe je aan de oostkant? Wat voor soort oefening moet het worden zodat je daadwerkelijk afschrikwekkend kan zijn richting Rusland? Daar hebben ze allerlei dingen voor in kaart gebracht."

Dat heeft volgens Eichelsheim nuttige inzichten opgeleverd. "Je kunt daar niet grootschalig gaan oefenen, daar is de infrastructuur niet op gebouwd. Daar zijn de logistieke lijnen niet voor opgericht, terwijl je wel onder hele moeilijke omstandigheden moet kunnen opereren."

Duitse militairen ook al thuis

De vijftien militairen die Duitsland naar Groenland stuurde, zijn inmiddels ook al terug naar huis. Zij verbleven korter dan eerder aangekondigd. Het is onduidelijk of dat iets te maken heeft met de dreigingen van de Amerikaanse president Trump richting landen die meedoen aan de verkenningsmissie.

Trump kondigde dit weekend aan de importtarieven voor die landen, waaronder dus ook Nederland, met tien procent te verhogen. Hij is tegen de verkenningsmissie van de Europese landen. Hij eist dat Groenland, dat onderdeel is van het koninkrijk Denemarken, in handen komt van Amerika.

De verkenningsmissie wordt volgens het Nederlandse ministerie van Defensie nu vanuit Nederland en Denemarken voortgezet. Mogelijk volgt daarna een NAVO-oefening. Het demissionaire kabinet laat in ieder geval weten "positief" tegenover een grotere inzet binnen NAVO-verband te staan.

"We weten nu ongeveer waar de mogelijkheden liggen", zegt generaal Eichelsheim. "Dat moet leiden tot een oefenplanning voor het eerste en tweede kwartaal. Dat is wat we nu doen en dan kijken we wat de logische bijdrage is die Nederland daarbij kan leveren."

Na weken van dreigende taal van de Amerikaanse president Donald Trump lijkt de maat voor de Europese Unie vol. De 27 lidstaten wierpen gisteren een maatregelenpakket van 93 miljard euro op, nadat Trump dit weekend importheffingen had aangekondigd voor acht Europese landen die meedoen aan een Groenland-missie.

Of het genoeg zal zijn om Trump op zijn schreden te doen terugkeren, is de vraag. Maar volgens analisten is het niet de enige troef die de EU in handen heeft.

"Alle landen beseffen: er moet nu een harde lijn worden getrokken", zegt geopolitiek analist Haroon Sheikh, verbonden aan de Vrije Universiteit. "Als een bondgenoot dreigt grondgebied af te nemen van een Europees land, dan kunnen we niet anders."

Hij noemt het EU-pakket een "goed eerste signaal". De maatregelen betreffen importheffingen op Amerikaanse producten zoals spijkerbroeken, motoren en vliegtuigen. Deze producten worden voornamelijk gemaakt in delen van de VS waar veel Trump-stemmers wonen. "Dit pakket is dus gericht op de achterban van Trump", zegt ABN-econoom Rogier Quaedvlieg. "De EU denkt hiermee significante economische schade aan te kunnen richten."

Trump zegt dat zijn importheffing van 10 procent voor de acht landen, waaronder Nederland, op 1 februari zal ingaan. Als hij dit plan niet intrekt, zullen ook de Europese tegenheffingen ingaan.

EU-correspondent Kysia Hekster:

"De EU-lidstaten hopen dat het niet zover hoeft te komen en dat ze Trump nog op andere gedachten kunnen brengen. De komende week is alles gericht op de diplomatie: te beginnen in Davos, op de jaarlijkse bijeenkomst van het World Economic Forum. Trump en veel Europese leiders zullen daar aanwezig zijn. Maar je merkt wel dat de tijd van voorzichtigheid, waarbij de Europeanen Trump vooral wilden tegemoetkomen, voorbij is. Het is nu tijd voor hardere actie."

De EU heeft deze lijst met importheffingen vorig jaar al opgesteld nadat Trump een wereldwijde handelsoorlog had ontketend. Toen de VS en de EU in juli een akkoord sloten, werden de maatregelen weer ingetrokken. Tot gisteren. In een spoedvergadering haalden de 27 EU-lidstaten de lijst met miljardenheffingen weer van stal.

'Handelsbazooka'

Maar de EU heeft nog een andere troef achter de hand: het zogenoemde antidwanginstrument. Dit instrument, dat in de Brusselse wandelgangen ook wel de 'handelsbazooka' wordt genoemd, stelt de EU onder meer in staat om Amerikaanse bedrijven de toegang tot de Europese interne markt te ontzeggen.

"Dit instrument ligt al een paar jaar klaar, eigenlijk met de hoop het nooit te hoeven inzetten", zegt econoom Quaedvlieg. "De dreiging alleen zou genoeg moeten zijn om te zorgen dat Amerika of een ander land niets doet."

De Franse president Emmanuel Macron heeft het afgelopen jaar meermaals opgeroepen tot het inzetten van dit instrument. "Maar de kans lijkt nu een stuk reëler dat het daadwerkelijk gaat gebeuren."

Grenzen

Toch balanceert de EU ook nu op een dun koord, zegt analist Sheikh, die ook als wetenschapper bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) de overheid adviseert. "Trump spreekt de taal van macht, dus om hem van gedachten te doen veranderen, is het nodig om die taal te spreken. Maar daar zitten ook grenzen aan."

Sheikh wijst erop dat aanwezigen op het World Economic Forum komende week ook over Oekraïne zullen spreken. "Als dit conflict met de EU hoog oploopt en Trump bijvoorbeeld de suggestie wekt dat hij niets zal doen als Rusland Europa aanvalt, zou dat voor Europa een gitzwart scenario zijn. Dat moet koste wat kost worden voorkomen."

Sheikh vindt het desondanks een goede zaak dat de EU alle opties op tafel legt, "inclusief de handelsbazooka". "De Europese markt is het grootste instrument dat we hebben, dus we moeten bereid zijn die stappen binnen het antidwanginstrument ook te nemen."

Inspelen op prestige

Waar de Europeanen volgens Sheikh bovendien op kunnen inspelen, is Trumps hang naar prestige. Op zijn platform Truth Social zei de president deze week nog dat de VS al 150 jaar probeert om Groenland te verkrijgen. "Veel presidenten hebben het geprobeerd, maar Denemarken heeft altijd geweigerd", aldus Trump.

Sheikh: "Trump wil de geschiedenisboeken ingaan als de president die het wel is gelukt. De EU kan hierop inzetten door tegen hem te zeggen: je zal worden herinnerd als de president die het einde van het Westen heeft betekend, de NAVO uiteen heeft doen vallen en Poetin een vrijbrief heeft gegeven om te doen wat die wil. Daar is Trump gevoelig voor."

Nederland reageert zeer kritisch op het plan van de Amerikaanse president Trump om importheffingen op te leggen aan landen die deelnemen aan een Deense militaire missie in Groenland. Demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken vindt het "chantage", "onbegrijpelijk", "oneigenlijk" en "niet uit te leggen".

"We moeten nu zorgen dat dit belachelijke plan van tafel gaat", sprak de minister in het tv-programma WNL op Zondag.

Demissionair minister Van Weel reageerde ook op de importheffingen van Trump bij onze NOS-verslaggever:

Zaterdagmiddag kondigde Trump op zijn socialemediaplatform Truth Social zijn heffingsplan van tien procent aan op alle goederen uit acht Europese landen, waaronder Nederland. Nederland stuurt twee militairen naar het Deense eiland om te helpen bij de voorbereiding van een mogelijke NAVO-oefening. Het demissionaire kabinet benadrukte bij de aankondiging dat het gaat om de veiligheid van alle NAVO-landen, dus ook de Verenigde Staten.

De Amerikaanse president heeft het sturen van militairen duidelijk anders opgevat en vindt dat de acht Europese landen een gevaarlijk spel spelen en dat ze een risico nemen dat niet "houdbaar" en niet "duurzaam" is. Hij wil de heffing van 10 procent invoeren per 1 februari en op 1 juni moet die verhoogd worden naar 25 procent.

Demissionair minister Brekelmans van Defensie benadrukt dat Trump de aanpak van de Europese landen "verkeerd heeft opgevat." Er is vooraf contact geweest met de Amerikanen, zegt de minister in het tv-programma Buitenhof. "Maar dat heeft het Witte Huis niet bereikt."

Ondermijning betrekkingen

Verschillende Europese landen en de voorzitter Von der Leyen van de Europese Commissie reageerden zaterdagavond fel op het plan van Trump. Het ondermijnt de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Europa, zo zei Von der Leyen. Trump wil behalve Nederland ook Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Finland die heffing opleggen.

Minister Van Weel benadrukte zaterdag in een X-bericht dat de missie juist bedoeld is om te zorgen voor veiligheid in de regio. Hij veroordeelde de uitspraken van Trump toen nog niet expliciet.

Van Weel zegt nu dat hij "zeer verrast" was en dat hij onmiddellijk heeft overlegd met zijn Europese collega's. Hij sluit zich aan bij de scherpe veroordelingen en zegt dat het laatste woord er nog niet over is gezegd. "Het is chantage en het is niet de manier hoe bondgenoten met elkaar omgaan."

Brekelmans weerspreekt dat Nederland gisteren te laat heeft gereageerd. Het is belangrijk dat de Europese landen met één mond spreken. "Anders vindt de VS ons weer zwak en verdeeld", aldus Brekelmans. "Maar sommige Europese leiders konden zich niet inhouden."

Sturen

Nederland is niet van plan om de twee militairen terug te halen uit Groenland. De twee zijn vrijdag naar Groenland vertrokken. Het gaat om een operationeel en een logistiek planner. Het idee is om, als de NAVO-oefening daadwerkelijk van start gaat, meer Nederlandse militairen te sturen, maar het aantal kon demissionair minister Brekelmans van Defensie afgelopen week nog niet geven.

Van Weel hoopt dat het plan nog van tafel gaat, voor het op 1 februari ingaat. Binnenkort treffen Europese leiders Trump op het Word Economic Forum in het Zwitserse Davos en de demissionair minister hoopt dat er dan over oplossingen gesproken wordt.

Vanmiddag komen de EU-ambassadeurs bij elkaar om over de situatie te praten. Oppositiepartij GroenLinks-PvdA wil nog vanmiddag een brief van het kabinet over de Nederlandse opstelling. De oppositiepartij wil dat het kabinet gaat pleiten voor het opschorten van het EU-VS-handelsakkoord. "Ook willen we dat het kabinet openstaat voor andere tegenmaatregelen", aldus GL-PvdA-Kamerlid Piri.

Ook in de VS weerstand

In de Verenigde Staten is ook scherp gereageerd op de aangekondigde importheffingen. De Democraten in de Amerikaanse Senaat willen met een wetsvoorstel de nieuwe importheffingen voorkomen omdat ze slecht zijn voor de Amerikaanse economie en de verhoudingen met de Europese bondgenoten. Ook enkele Republikeinse senatoren reageerden kritisch, mede uit vrees voor de gevolgen voor hun economie.

De Republikeinse senator Thom Tillis schrijft op sociale media dat de heffingen slecht zijn voor de VS, voor de economie en voor Amerika's bondgenoten. "Ze zijn geweldig voor Poetin, Xi en andere tegenstanders die graag een verdeelde NAVO zien." Volgens Tillis wordt Trump slecht geadviseerd en ondermijnt dit groepje adviseurs de inspanningen die de president heeft gedaan om het militaire bondgenootschap te versterken.

Groenland is onderdeel van het koninkrijk Denemarken, maar Trump heeft al meermaals gezegd dat hij het wil inlijven vanwege de nationale veiligheid van de Verenigde Staten. Het land ligt zeer strategisch tussen Rusland en Noord-Amerika en hij vindt dat Denemarken te weinig doet aan de bescherming van het land. Trump heeft gezegd dat hij het land wil kopen, maar sluit militaire acties niet uit.

In het eerste jaar van de grenscontroles in Nederland zijn 530 mensen bij de grens geweigerd. Dat schrijft demissionair minister Van Weel van Asiel en Migratie in een brief aan de Tweede Kamer. Het gaat om de controles aan de grenzen met België en Duitsland.

De mensen die werden geweigerd, hadden bijvoorbeeld geen geldig reisdocument. Anderen konden niet zeggen waarom en hoelang ze naar Nederland wilden. Verder werden 250 mensen aangehouden voor andere zaken. In totaal zijn er bijna 144.000 mensen en ruim 35.000 voertuigen gecontroleerd.

Sinds eind juli werden ook controles op luchthavens uitgevoerd. Daarbij zijn 1500 vliegtuigen en ruim 134.000 mensen gecontroleerd. 50 mensen kregen te horen dat ze het land niet in mochten.

Controles verlengd tot de zomer

De controles door de Koninklijke Marechaussee werden eind 2024 ingesteld door Van Weels voorganger, minister Faber. Van Weel besloot onlangs om de controles met een half jaar te verlengen. Hij wil zo voorkomen dat mensen illegaal de grens oversteken en hoopt op het "preventieve effect" dat ervan uitgaat.

Overigens helpen de grenscontroles niet bij het terugbrengen van de druk op de asielketen, zei de Algemene Rekenkamer vorig jaar. De marechaussee mag geen asielzoekers bij de grens weigeren. Wel helpt de maatregel volgens de Rekenkamer om het aantal mensen dat illegaal de grens wil oversteken terug te brengen.

Een naamswijziging doen wordt gemakkelijker en goedkoper in Nederland. Nu moeten er nog zwaarwegende redenen worden aangevoerd om een voor- en/of achternaam te veranderen, maar het demissionaire kabinet wil die eis schrappen.

Eenmalig mag "zonder opgaaf van reden" een naam worden gewijzigd bij de burgerlijke stand van de gemeente, zo heeft staatssecretaris Arno Rutte van Justitie en Veiligheid aan de Tweede Kamer laten weten.

Het wordt ook "aanzienlijk goedkoper", wordt gezegd. Een bedrag noemt het ministerie nog niet. Nu kost het wijzigen van een voornaam 1000 euro en van een achternaam 835 euro.

Soms hebben mensen moeite met hun naam, bijvoorbeeld vanwege een rare achternaam, een trauma of door een slechte band met de familie. Bij adoptie kan het ook voorkomen dat iemand "worstelt met een naam die in het verleden aan diegene is opgelegd en gegeven", stelt de staatssecretaris.

Misstanden

Rutte heeft een wet in voorbereiding om adoptie in het buitenland in ruim vier jaar af te bouwen. Vanaf 2030 is het adopteren van kinderen uit het buitenland verboden, omdat er te veel misstanden zijn zoals kinderhandel, vervalsing van documenten en corruptie.

In deze nieuwe wet wordt het gemakkelijker en goedkoper wijzigen van een naam geregeld. Ook wordt het mogelijk om meerderjarigen te adopteren. Dat kan nu niet.

Het wijzigen van een naam is in landen als Denemarken, Zweden en het Verenigd Koninkrijk al redelijk makkelijk. In Denemarken kan het ook digitaal geregeld worden. Duitsland vraagt wel om zwaarwegende redenen voor een naamswijziging.

Het is nog niet duidelijk wanneer de nieuwe wet in werking treedt, omdat de Tweede en Eerste Kamer er nog een besluit over moeten nemen.

Het demissionaire kabinet heeft een schadevergoeding betaald van 5,7 miljoen euro voor de kunstroof begin vorig jaar in het Drents Museum in Assen. Dat schrijft minister Moes (BBB) van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan de Tweede Kamer.

Voor tentoonstellingen met geleende kunstwerken kunnen musea gebruikmaken van een speciale regeling. Daarbij staat het Rijk garant voor 30 procent van de gehele collectie als er sprake is van schade of diefstal. De verzekeraar heeft die schade van de kunstroof vastgesteld op 5,7 miljoen euro. Dat was de waarde van de vier gestolen objecten. Dat bedrag is inmiddels uitgekeerd aan de verzekeraar, aldus Moes.

"Hoewel hiermee de financiële afwikkeling is geregeld, blijft de gebeurtenis een ingrijpend verlies voor alle betrokkenen in Nederland en Roemenië", schrijft Moes. "Ik blijf hopen dat de objecten worden opgespoord en kunnen terugkeren naar het publiek waarvoor zij van betekenis zijn."

Gouden helm van Cotofenesti

In januari vorig jaar werd met behulp van een vuurwerkbom ingebroken bij het Drents Museum in Assen. De gouden helm van Cotofenesti en drie armbanden werden buitgemaakt. De stukken waren voor een speciale tentoonstelling uitgeleend door het Nationaal Historisch Museum in de Roemeense hoofdstad Boekarest. De kunststukken zijn nog altijd niet terecht.

Voor de roof staan drie mannen terecht: Douglas W. (36), Bernhard Z. (35) en Jan B. (21). Vorig jaar waren er al enkele regiezittingen. Inhoudelijk wordt de zaak dit voorjaar behandeld in de rechtbank in Assen.

Als het landelijk vuurwerkverbod ingaat kunnen clubs, buurtverenigingen of andere georganiseerde groepen burgers een ontheffing aanvragen als zij vuurwerk willen afsteken. De burgemeester van de betreffende gemeente besluit over de ontheffing.

Voorwaarden zijn dat maximaal 200 kilo vuurwerk van het type F2 wordt afgestoken, dat het op een buitenlocatie gebeurt en dat het terrein goed bereikbaar is voor hulpdiensten. De personen die het vuurwerk afsteken krijgen het vuurwerk pas aangeleverd op 31 december. Zij mogen niet onder invloed zijn van alcohol of drugs. Bovendien moet de vereniging ingeschreven staan bij de Kamer van Koophandel.

"Dit zijn een paar landelijke voorwaarden die gaan gelden, verder willen we het zo veel mogelijk aan de gemeenten zelf overlaten", zegt verantwoordelijk demissionair staatssecretaris Aartsen. "Amsterdam is niet hetzelfde als de Achterhoek."

De Tweede en Eerste Kamer hebben met een ruime meerderheid voor een vuurwerkverbod tijdens de jaarwisseling gestemd, maar wilden dat het onder voorwaarden nog steeds mogelijk blijft voor burgers om georganiseerd vuurwerk af te steken. Deze voorwaarden moest het kabinet juridisch uitwerken en dat is nu gebeurd.

Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland (BPN) reageert teleurgesteld op deze uitwerking. "In plaats van laagdrempelig maken dat verenigingen toch vuurwerk kunnen aanbieden, werpt dit plan vooral drempels op", zegt Leo Groeneveld van BPN.

Vuurwerkhandelaren

Ook moet er een compensatieregeling komen voor de vuurwerkhandelaren voordat het verbod van de Kamer mag ingaan. "Daar wordt hard aan gewerkt", zegt Aartsen.

In Nederland zijn ruim 800 vuurwerkhandelaren. In totaal was de omzet van de branche rond de afgelopen jaarwisseling zo'n 129 miljoen euro. Bij sommige verkooppunten vormt de vuurwerkverkoop slechts een paar procent van de omzet, maar voor een deel van de sector kan het verbod een faillissement betekenen.

"Dat maakt het heel lastig", zegt Groeneveld van de belangenvereniging over de compensatieregeling. "De besprekingen tussen de branche en het ministerie zijn volop aan de gang maar we zijn er nog niet uit."

Als ook de compensatieregeling rond is, kan de Tweede Kamer gaan stemmen over of het verbod, zoals gepland, al komende jaarwisseling ingaat of dat het een jaar later wordt.

Venezuela heeft drie Nederlanders vrijgelaten die daar in de gevangenis zaten. Zij zijn overgedragen aan de Nederlandse ambassade in het land, zegt demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken. Het zijn volgens Van Weel de enige Nederlanders die in het land vastzaten.

Het gaat in ieder geval om een Nederlandse kapitein en zijn vrouw. Volgens Trouw waren ze vorig jaar voor de kust van het land met een internationale bemanning aan het zoeken naar een wrak uit de Tweede Wereldoorlog. Dat zou een grote hoeveelheid waardevol koper bevatten.

Tijdens hun zoektocht werden ze onderschept door de Venezolaanse marine, die hen met het schip naar Venezuela escorteerde. Alle negen bemanningsleden werden vervolgens vastgezet op verdenking van spionage. Zij zitten al zeven maanden vast in het land.

Wie de derde gevangene is, is niet duidelijk.

'Vanmiddag op een vlucht'

Het Venezolaanse regime zei eerder al dat er gevangenen zijn vrijgelaten, onder militaire druk van de VS. Daar zaten toen de drie Nederlanders niet bij.

Volgens Van Weel bood de stap van het regime wel de kans om nieuwe druk te zetten. "Ik heb zelf gebeld om te pleiten voor onze drie gevangenen", zegt Van Weel bij aanvang van de ministerraad. "Ik ben blij dat het is gelukt."

De drie Nederlanders zitten nu in het huis van de Nederlandse zaakgelastigde in Venezuela, in de hoofdstad Caracas. "Ze gaan vanmiddag op een vlucht het land uit", zegt Van Weel. "Dan zijn ze gelukkig weer thuis."

Naast de Nederlanders zijn afgelopen nacht ook gevangenen uit onder meer Tsjechië, Ierland, Roemenië en Duitsland vrijgekomen, meldt de Tsjechische minister van Buitenlandse Zaken.

Nieuwe aanvallen

De Venezolaanse regering staat sinds de Amerikaanse ontvoering van president Maduro onder leiding van Delcy Rodríguez. Volgens haar broer Jorge, die parlementsvoorzitter is, zijn er inmiddels honderden gevangenen vrijgelaten, hoewel mensenrechtenorganisaties dat betwijfelen. Zij zeggen dat er tientallen mensen zijn vrijgekomen, onder wie leden van de oppositie.

De regering noemt de vrijlatingen een gebaar van goede wil, maar het is duidelijk dat dreigementen van president Trump ook een rol speelden. Afgelopen weekend liet hij weten dat hij nieuwe luchtaanvallen op Venezuela had afgeblazen toen duidelijk werd dat het land de gevangenen wilde vrijlaten.

Trump en Rodríguez spraken woensdag voor het eerst sinds de Amerikaanse inval met elkaar. Volgens de Amerikaanse president was het een "geweldig gesprek". Ook de Venezolaanse waarnemend president sprak van een hoffelijk telefoontje.

Nederland stuurt niet één, maar twee militairen naar Groenland om te helpen bij de voorbereiding op een NAVO-oefening. Het gaat om een operationeel en een logistiek planner, zegt demissionair defensieminister Brekelmans. De twee vertrekken vandaag.

Gisteren maakte het kabinet al bekend dat er één officier van de Koninklijke Marine, een operationeel planner, naar het Deense eiland zou gaan. Daar komt na overleg met andere NAVO-landen nog een logistiek planner bij, maakte Brekelmans bekend voor aanvang van de ministerraad.

De twee gaan een eerste verkenning doen "van hoe ziet zo'n oefening eruit", zegt hij. Als dat wat concreter wordt, gaan er waarschijnlijk op redelijk korte termijn meer Nederlanders die kant op.

Als de NAVO-oefening daadwerkelijk begint, zal het om grotere aantallen militairen gaan. Hoeveel is nog niet in te schatten. De minister van Defensie weet nog niet of de operatie groot- of kleinschalig wordt. Aan een grootschalige operatie zou bijvoorbeeld ook een eenheid van de luchtmacht kunnen meedoen.

'Veiligheid van alle bondgenoten'

Het doel van de oefening is "om te laten zien dat het Arctisch gebied van strategisch belang is", aldus Brekelmans. "We zien dat daar steeds meer activiteiten plaatsvinden, ook militaire, en er zijn natuurlijk ook strategische grondstoffen daar."

Hij benadrukt dat het om de veiligheid van alle NAVO-bondgenoten gaat, dus ook van de Verenigde Staten. De Amerikaanse president Trump heeft meermaals gedreigd Groenland in te nemen.

Het Nederlandse standpunt is dat Groenland en Denemarken soeverein zijn en zelf over hun toekomst gaan, zegt Brekelmans. Maar over de "onderliggende argumentatie van de Amerikanen, dat Groenland van strategisch belang is, zijn we het allemaal eens. En met zo'n gezamenlijke militaire oefening kun je dat ook concreet laten zien."

Betaalbare woningen, veiligheid op straat, opvanglocaties voor asielzoekers, groen in de buurt, het inzamelen van afval, parkeerbeleid - het zijn maar enkele van de onderwerpen waar de gemeente over gaat. Half maart kunnen we in bijna alle plaatsen in Nederland naar de stembus om een nieuwe gemeenteraad te kiezen.

En dan kan er verschil worden gemaakt, want waar de ene politieke partij asielzoekers ruimhartig wil opvangen, verzetten andere partijen zich daartegen. De een zet zich in voor meer veiligheid op straat, de andere maakt een speerpunt van beter openbaar vervoer. Wel of niet meer thuishulp voor chronisch zieken of juist extra geld steken in onderwijs? En wie belooft de meeste huizen te bouwen? Keuzes te over!

NOS Nieuws en de regionale omroepen willen graag weten wat jij ervan vindt, daarom vragen we je mee te doen aan ons publieksonderzoek.

Wat vind jij belangrijke onderwerpen? Wat moet als eerste worden aangepakt in jouw gemeente en waarom? Waar moet de gemeente zich voor inzetten? Weet je wat er speelt, heb je vertrouwen in de gemeentepolitici en heb je genoeg invloed? Vertel ons hoe je denkt over de gemeente en de gemeentepolitiek. Deel een ervaring, geef voorbeelden.

Dit is geen opinieonderzoek, maar een middel om ervaringen en verhalen van mensen te horen en te inventariseren wat je bezighoudt. Het helpt ons nog beter te berichten over wat er leeft in Nederland.

Je kunt je mening geven door deze korte vragenlijst in te vullen. Bij voorbaat dank daarvoor.

Socialmediaplatform X heeft aangekondigd de regels voor AI-chatbot Grok aan te scherpen, waardoor het niet meer mogelijk moet zijn om mensen ermee 'uit te kleden' of afbeeldingen te creëren van echte mensen in weinig verhullende kleding. De aanscherping geldt voor de regio's waar "dit illegaal is", aldus het platform in een bericht afgelopen nacht.

Dat zou dan ook voor Nederland moeten gelden: in Nederland is het strafbaar om zonder toestemming van een afgebeeld persoon beeldmateriaal te seksualiseren. Daaronder valt ook het maken van nepnaaktbeelden. Maar een aantal uren na de aankondiging van X was het nog wel mogelijk om via Grok dergelijke afbeeldingen te genereren, bleek uit tests die de NOS deed.

Kamerlid Marijke Synhaeve (D66) weet hoe het is als er AI-beelden van je rondgaan. Meermaals stonden er neppe (deepfake) pornobeelden van haar online. Ze maakt zich grote zorgen over de ontwikkelingen rond AI-chatbot Grok:

X onderstreepte verder in het bericht, gedeeld door onder anderen topman Elon Musk, dat generatieve kunstmatige intelligentie zich snel ontwikkelt en dat de veiligheidssystemen "steeds strenger" zullen worden. Daarbij wordt volgens het platform samengewerkt met gebruikers, overheden en bedrijven.

Toenemende druk

De afgelopen dagen groeide de druk op X om Grok aan banden te leggen, toen duidelijk werd dat van talloze vrouwen en ook minderjarigen via de tool zonder toestemming foto's op seksuele wijze waren gemanipuleerd. In tal van landen zijn onderzoeken ingesteld naar de stroom aan deepfakes, en dus naar X.

De Britse mediawaakhond Ofcom heeft al laten weten dat het onderzoek naar Grok ondanks de aanscherping wordt voortgezet. Wel spreekt Ofcom van een "welkome ontwikkeling".

Ondertussen werken de autoriteiten in de Filipijnen aan een verbod op Grok, en Indonesië werd afgelopen weekend het eerste land dat de toegang tot de AI-tool in ieder geval tijdelijk blokkeerde.

Roep om verbod

Demissionair justitieminister Van Oosten noemt het 'uitkleden' van echte mensen via Grok "buitengewoon verwerpelijk". Van Oosten: "De impact en de gevolgen van online seksueel misbruik zijn voor slachtoffers en hun omgeving enorm, mede omdat nepmateriaal vaak niet te onderscheiden valt van echt materiaal".

Anti-misbruikorganisatie Offlimits zei vorige week geschrokken te zijn van de deepfakes via Grok en riep op tot een verbod op AI-tools die dergelijke deepnudes mogelijk maken.

"Laten we ons in Nederland, net zoals Australië en het Verenigd Koninkrijk doen, duidelijk uitspreken: dit soort toepassingen moet verboden zijn", aldus de organisatie. "Er is namelijk geen enkele uitlegbare reden waarom dit zou moeten bestaan. Zeker niet in combinatie met een wereldwijd socialmediaplatform zoals X waardoor het voor iedereen bereikbaar is en doodeenvoudig verspreid kan worden, met alle desastreuse gevolgen van dien."

Minister Van Oosten zegt dat er wordt gekeken naar de "mogelijkheid en wenselijkheid" van zo'n verbod. "Dit vraagstuk is complex en kent helaas geen snelle oplossing. Een zorgvuldige afweging, samen met alle betrokken partijen, is noodzakelijk."

Nederland stuurt één militair naar Groenland, om mee te doen aan de verkenning voor een militaire oefening in het Arctisch gebied. Het gaat om een officier van de Koninklijke Marine, schrijft demissionair defensieminister Brekelmans op X.

Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Noorwegen, Zweden en Finland sturen ook militairen naar Groenland. De verkenning wordt geleid door Denemarken. Groenland maakt deel uit van het Deense koninkrijk. De eerste militairen zijn al op het eiland gearriveerd.

"Veiligheid in het Arctisch gebied is van strategisch belang voor alle NAVO-bondgenoten", zegt Brekelmans. Daarom vindt hij dat Nederland moet meehelpen "om opties voor een gezamenlijke oefening in het Arctisch gebied in kaart te brengen".

Na de verkenning is een grotere NAVO-inzet "een mogelijke volgende stap", zegt Brekelmans. Het Nederlandse kabinet staat daar volgens hem positief tegenover.

Ambitie VS om Groenland over te nemen

Vanmorgen bedankte de Deense premier Frederiksen de landen alvast voor het sturen van militairen. Zij zei op Facebook dat "de Amerikaanse ambitie om Groenland over te nemen intact is gebleven". Daarom wil ze doorgaan "met onze inspanningen om te voorkomen dat dit scenario werkelijkheid wordt".

De Amerikaanse president Trump heeft meermaals gedreigd Groenland in te nemen, naar eigen zeggen om de VS te beschermen en vanwege de strategische ligging.

Demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken zei vanmorgen dat Denemarken voorlopig niet in gevaar is. Er wordt nog gepraat met de VS en dat is winst, stelde hij.

Minister Brekelmans van Defensie heeft in Hawija persoonlijk excuses aangeboden voor het bombardement op de Iraakse stad in 2015, waarbij zeventig burgerdoden vielen. Brekelmans sprak daar met nabestaanden en slachtoffers van de Nederlandse luchtaanval. Die gesprekken waren volgens hem "indringend en aangrijpend".

Brekelmans bood vorig jaar namens het kabinet excuses aan. Een paar maanden later beloofde hij de Tweede Kamer naar Hawija af te reizen om daar ook persoonlijk zijn excuses aan te bieden. Brekelmans gaf aan dat het voor hem wel veilig genoeg moest zijn om die kant uit te gaan. Dat was nu dus het geval.

Brekelmans heeft bij zijn bezoek twee projecten om Hawija weer op te bouwen bekeken, die inmiddels zijn afgerond. Hij kondigde nu aan nog eens 10 miljoen euro extra uit te trekken voor de stad.

Waar dat geld precies naartoe moet gaan, is nog onduidelijk. "Ik ben mij er zeer van bewust dat geen enkele vorm van steun het leed kan wegnemen", zegt Brekelmans verder daarover.

Hard oordeel van commissie

Een commissie deed eerder onderzoek naar de vraag hoe er zoveel burgerdoden konden vallen bij het bombardement. Die kwam met een hard oordeel: de Nederlandse defensie had te weinig informatie om goed in te schatten wat de destructieve gevolgen konden zijn van de F-16-bommen, Ook werd er te veel geleund op Amerikaanse informatie.

Daarnaast concludeerde de commissie dat toenmalig defensieminister Hennis de Tweede Kamer in de nasleep "keer op keer" onvolledig en onjuist had geïnformeerd. Ook na de publicatie van het rapport bleek dit het geval: beelden van de ochtend na het bombardement op Hawija bleken lange tijd onvindbaar, maar doken daarna alsnog op.

Het kabinet houdt vol dat de luchtaanval gerechtvaardigd was, omdat er een bommenfabriek van Islamitische Staat stond. "Maar het is vreselijk dat daarbij onbedoeld burgerslachtoffers zijn gevallen en veel schade is ontstaan", benadrukt het ministerie van Defensie.

Het kabinet wil nog deze week besluiten of er "enkele Nederlandse militairen" naar Groenland worden gestuurd. Dat zegt demissionair minister Van Weel tegen BNR. De militairen zullen gaan helpen om een NAVO-oefening voor te bereiden. Het gaat dus niet om een militaire missie.

Van Weel zegt dat Nederland "welwillend" tegenover het sturen van Nederlandse militairen staat. "Voor het einde van de week kunt u daarover witte rook verwachten." Bronnen melden aan de NOS dat het om één of twee mensen gaat.

De minister van Buitenlandse Zaken wijst erop dat er motie ligt waarin de Tweede Kamer het kabinet vraagt om alles te doen wat Denemarken kan helpen. Hij heeft laten weten dat hij daarnaar zou kijken.

Deense premier

Denemarken heeft de militaire aanwezigheid op Groenland versterkt. Het eiland maakt deel uit van het Deense koninkrijk. Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Noorwegen hebben gezegd ook militairen te sturen.

De Deense premier bedankt haar Europese bondgenoten voor hun bijdrage. Ze zegt dat er "nog steeds een fundamenteel meningsverschil" met de VS is en dat "de Amerikaanse ambitie om Groenland over te nemen intact is gebleven". "Dit is natuurlijk een ernstige zaak en we gaan daarom door met onze inspanningen om te voorkomen dat dit scenario werkelijkheid wordt."

Van Weel zegt bij BNR dat de territoriale integriteit van Groenland en Denemarken voorlopig nog niet in gevaar is. Er wordt in elk geval nog gepraat met de VS en dat is winst, stelt hij. "Als je met elkaar praat, dan ben je in ieder geval constructief bezig en niet destructief met zaken als het innemen van iemands territorium."

D66, VVD en CDA, die samen onderhandelen over een minderheidskabinet, willen het mogelijk maken dat medewerkers van banken hogere bonussen mogen krijgen. Het gaat om medewerkers in vakgebieden die lastig zijn te vinden en waar tussen werkgevers veel concurrentie is.

Volgens de drie partijen hebben banken grote moeite met het aantrekken van vooral goede IT-medewerkers. Nu geldt er nog een maximum voor de bonussen van 20 procent van het salaris. De partijen willen daar vanaf. Mensen in topfuncties blijven uitgezonderd van het hogere bonusplafond. JA21 en BBB steunen het voorstel, zodat er een Kamermeerderheid is.

De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) reageert in het FD met instemming op het besluit. "Wij hebben al vaker onze zorgen geuit over het feit dat de Nederlandse beloningsregels knellend zijn voor financiële ondernemingen." Volgens de NVB kunnen bedrijven in de bankensector en de financiële technologische dienstverlening nu onder gelijke voorwaarden concurreren met andere Nederlandse en Europese werkgevers.

Oppositiepartijen tegen

Oppositiepartijen zoals GL-PvdA, SGP, SP en Denk zijn tegen het plan en de manier waarop de drie partijen het willen regelen, namelijk in een wet die vooral gaat over de beschikbaarheid van contant geld. De linkse partijen vinden dat medewerkers in andere sectoren zoals de zorg juist bonussen verdienen.

D66, VVD en CDA zeggen dat het nodig is voor de concurrentiepositie van Nederland om het verschil met andere landen zo snel mogelijk recht te trekken.

Beoogde oppositiepartijen hebben nog geen idee hoe D66, CDA en VVD steun gaan zoeken voor de plannen van hun minderheidskabinet. Dat zeggen ze na twee dagen met gesprekken met de formerende partijen. Behalve de SGP, die morgen op gesprek gaat, en de PVV, die het nut van praten niet inziet, zijn alle partijen nu op gesprek geweest.

GroenLinks-PvdA-leider Klaver, die het minderheidskabinet een "risicovol experiment in turbulente tijden" noemt, had verwacht meer te horen over hoe de drie "begrotingen aan meerderheden willen helpen". Hij miste een "financiële plaat" en concludeert dat partijen "nog geen idee hebben hoe ze het gaan doen".

Die indruk hadden Volt-leider Dassen en SP-leider Dijk ook. Volgens Dassen zijn de drie nog "heel erg aan het zoeken". Dijk vreest chaos en denkt dat het allemaal heel wankel gaat worden. Maar er ligt nog geen concreet stuk, en zonder inhoud praten is lastig, erkent Dijk.

'Geluisterd naar partijen'

D66-leider en beoogd premier Jetten begrijpt dat partijen meer over de inhoud willen weten. "Ik snap dat sommige partijen het liefst nu alle conceptteksten van ons zouden zien, maar wij moeten eerst de inhoudelijke financiële onderhandelingen daarover afronden", zei hij. Daar gaan de drie nu ook weer hard mee aan de slag, zegt Jetten. Hij spreekt tegen dat er geen idee is hoe ze in een minderheidskabinet willen samenwerken. Zelf had hij "een heel andere indruk van de gesprekken" dan "wat hij in sommige liveblogs las".

De ambitie is nog steeds om met een programma met scherpe keuzes te komen. Er is volgens Jetten zeker ook geluisterd naar ideeën van andere partijen. Niet alles kon volgens hem "meteen op applaus rekenen", maar er zaten "zeker goede ideeën bij". Jetten sluit niet uit dat één, twee of drie partijen nog een keer op gesprek gevraagd worden. Maar de komende tijd gaan nu eerst de drie partijen met de plannen verder.

Jetten heeft er vertrouwen in dat een minderheidskabinet op grote thema's als stikstof en woningbouw straks "brede steun kan krijgen uit de Tweede Kamer". Het is de ambitie met een goede ministersploeg te komen die de Kamer steeds in een vroeg stadium bij plannen zal betrekken, aldus Jetten.

Miljarden voor defensie

Welke plannen er ook komen, duidelijk is al dat D66, VVD en CDA miljarden voor defensie en veiligheid willen. Om aan de NAVO-normen te voldoen is zo'n 16 tot 19 miljard per jaar nodig. Ook een Kamermeerderheid is voor hogere defensieuitgaven, maar waar het van betaald moet worden is nog de vraag. De drie formerende partijen willen onder meer de zorgkosten omlaag brengen, wat bij partijen als GroenLinks-PvdA en de PVV op weerstand stuit.

De kans is groot dat partijen in ruil voor steun van de plannen van het minderheidskabinet vaak wat zullen terugvragen, of juist iets blokkeren.

'Liberale etalagepolitiek'

Vraag is dus hoe straks die totaalpuzzel gemaakt en betaald kan worden. Een nieuwe minister van Financiën kan het nog wel eens heel druk krijgen. Wat ChristenUnie-leider Bikker betreft moet hij of zij straks soms "net even wat meer gaan meedenken in plaats van tegen denken".

Bikker zit ook niet te wachten op "liberale etalagepolitiek". De moties die ze voor de kerst zag verschijnen over onderwijsvrijheid, koopzondagen en het verruimen van embryokweek vond ze bepaald geen uitgestoken hand naar de ChristenUnie. Maar ze wacht de plannen van de drie af en zal die op de inhoud bekijken.

Ook Klaver zit er ondanks de vraagtekens bij het slagen van het experiment zo in, hoewel de grote vraag volgens hem blijft wat de drie willen en hoe. "Ik weet niet óf ze met ons willen samenwerken, maar ze móeten met ons samenwerken", zei hij, doelend op het aantal zetels van zijn partij in de Tweede, maar vooral ook de Eerste Kamer.

Partij voor de Dieren-leider Ouwehand begrijpt ook niet hoe partijen het voor zich zien. "Ze hebben een poging gedaan om het uit te leggen, maar dat is niet gelukt", zei ze na afloop van haar gesprek. Ouwehand is "niet per se tegen een minderheidskabinet". Maar ze begrijpt niet waarom "redelijke partijen zoals GroenLinks-PvdA" niet mogen meedoen aan een kabinet", om dan vervolgens "zo'n beetje de hele Tweede Kamer te vragen mee te helpen". Mensen in het land snappen dat niet, denkt ze, en of dat het vertrouwen in de politiek gaat herstellen is volgens haar ook maar de vraag.

Een groot deel van de Tweede Kamer maakt zich zorgen over de gezondheidsrisico's voor omwonenden van geitenhouderijen en vindt dat het kabinet snel actie moet ondernemen. Veel Kamerleden wezen in een debat vandaag op onderzoek waaruit blijkt dat omwonenden meer kans op longontsteking hebben. Ook haalden ze cijfers aan van het CBS, waaruit blijkt dat sinds 2000 het aantal geiten vervijfvoudigd is. Inmiddels zijn er bijna 600.000 geiten in Nederland.

Het kabinet werkt aan een afstandsnorm voor nieuwbouwlocaties, maar heeft nog niet besloten wat de afstand wordt. Voor bestaande situaties wordt onder meer onderzoek gedaan naar stalmaatregelen.

Voorrang voor woningbouw

Volgens het Kamerlid Kostic van de Partij voor de Dieren worden omwonenden al jaren in de steek gelaten. Ook de SP en GroenLinks-PvdA stelden zich in het debat stevig op. Zij willen nu al een afstandsnorm van 1 kilometer voor alles dat gebouwd gaat worden, zoals de Gezondheidsraad adviseert. Binnen die afstand is het risico voor omwonenden groter. Maar als woningbouwplannen daardoor in gevaar komen, moet volgens de partijen gekeken worden of boerderijen met geiten kunnen wijken.

Nieuw kabinet

Hoewel D66 net als de linkse partijen vindt dat het advies van de Gezondheidsraad opgevolgd moet worden, wilde de partij samen met de twee andere formerende partijen eerst meer weten over de overwegingen van het kabinet. VVD en CDA benadrukten het kabinet de ruimte te willen geven om zorgvuldig te werken: "Het kabinet is aan zet voor de kamer er een schepje bovenop doet", aldus het Kamerlid Den Hollander van de VVD. Hiermee lijken ze de beslissing aan een nieuw kabinet te laten.

SGP en BBB vragen zich af of op basis van het onderzoek nu al rigoureus beleid kan worden gemaakt. Ze wijzen erop dat een precieze oorzaak voor het verband tussen geiten en longontstekingen nog niet gevonden is. En vrezen voor de gevolgen voor de sector. Ook JA21 is sceptisch over het nemen van maatregelen op basis van het onderzoek. De partij verwacht veel van maatregelen vanuit de sector zelf.

Proportioneel en zorgvuldig

De ministers van VWS en Landbouw zeggen de gezondheidseffecten serieus te nemen en hebben om aanvullend onderzoek gevraagd. Een vraag van het Kamerlid Bromet van GroenLinks-Pvda of dat niet gewoon een manier was om een ruzie hierover tussen het Ministerie van Landbouw en het Ministerie van VWS te parkeren, beantwoordde minister Bruijn van VWS ontkennend. Volgens Bruijn is dat onderzoek nodig om een zorgvuldige en proportionele afweging te maken. Ook nú een norm van 500 meter instellen, het minimum waarnaar gekeken wordt, wil hij niet: "we willen in één keer een duidelijk besluit nemen".

De eerste resultaten van onderzoeken worden binnen enkele weken verwacht. Na een eventueel kabinetsbesluit, duurt het dan nog zeker anderhalf jaar voordat de regels ingaan, zegt Bruijn. Tot die tijd heeft het kabinet gemeentes en provincies opgeroepen om geen uitbreidingen of nieuwe vestigingen van geitenhouderijen toe te staan.

Over 62 dagen, op woensdag 18 maart, zijn er weer verkiezingen. Dan mogen bijna veertien miljoen kiesgerechtigden stemmen voor de gemeenteraad.

Tussen deze en de laatste verkiezingen in oktober zit weinig tijd. Toch heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken een evaluatie gemaakt, ook over het experiment met het kleinere stembiljet. De Tweede Kamer besprak die vandaag met demissionair minister Rijkaart (BBB).

De overheid wil bij de gemeenteraadsverkiezingen in nog meer gemeenten experimenteren met het nieuwe, kleinere stembiljet. De kiezers in Alphen aan den Rijn, Boekel, Gouda, Leiden, Meierijstad, Midden-Delfland, Nijmegen, Noordoostpolder, 's-Hertogenbosch, Soest en Tynaarlo doen dan mee.

Het experiment in vijf gemeenten bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen is goed verlopen, zegt de minister. 0,47 procent van de stemmen was ongeldig. Landelijk zou dat neerkomen op ongeveer 50.000 ongeldige stemmen.

Minder fouten bij 'oude' stembiljet

De Tweede Kamer vindt het foutenpercentage nog steeds aan de hoge kant. Zeker omdat tijdens de experimenteerfase stemmen geldig worden geacht terwijl ze eigenlijk ongeldig zijn. Ter vergelijking: in de gemeenten waar met het 'oude' stembiljet werd gestemd was het aantal ongeldige stemmen nog lager: 0,26 procent.

Als een kiezer op het nieuwe biljet wel de witte stip bij een partijnummer rood maakt, maar vergeet de witte stip bij een kandidaatnummer rood te maken, dan telt de stem toch. De stem gaat dan naar de lijsttrekker van die partij. Dat is vastgelegd in het Tijdelijk experimentenbesluit nieuwe stembiljetten.

BBB-Kamerlid Vermeer vindt dat vreemd, omdat de kieswet in Nederland juist uitgaat van individuen die een Kamerzetel krijgen en niet een partij. Maar zo is het nu eenmaal afgesproken in de experimenteerfase, zegt de minister.

Met het nieuwe stembiljet maak je eerst het rondje rood voor de partij:

En vervolgens het rondje voor het nummer van de kandidaat van die partij:

Vermeer wil weten welke kiezers de fouten maken en waar dat aan ligt. Ook Kamerlid Van Baarle van Denk wil weten of het nieuwe biljet wel wetenschappelijk is getest op begrijpelijkheid voor alle opleidings- en vaardigheidsniveaus. Ook hij vindt het foutenpercentage nog erg hoog.

De minister zegt dat het door het stemgeheim onmogelijk is om er achter te komen wat de kenmerken van de kiezers zijn die de fout maakten. Wel is uit tests gebleken dat mensen met een beperking erg tevreden zijn met het nieuwe biljet. Ook zijn de kosten voor het maken van de stemmallen, een hulpmiddel voor blinde en slechtziende kiezers, veel lager met het nieuwe biljet.

Werkdruk stembureaus

Dat vindt Van Baarle geen argument. "Democratische verkiezingen mogen wat kosten", vindt hij. De minister zegt dat er meerdere voordelen aan het nieuwe stembiljet zitten, zoals ook de werkdruk op de stembureaus. Hij stuurt nog een uitgebreidere evaluatie en de voorgaande onderzoeken over het kleinere stembiljet naar de Kamer.

Over het definitief invoeren van het kleinere stembiljet wordt in ieder geval pas na de gemeenteraadsverkiezingen een besluit genomen. Hoe de experimenten daar verlopen, speelt een belangrijke rol bij dat besluit.

Er is voldoende gas om de winter door te komen. Demissionair energieminister Hermans heeft dat gezegd in het tv-programma Goedemorgen Nederland. Zij ziet geen reden voor zorg.

Volgens de Gasunie zijn de gasvoorraden door het koude weer snel geslonken. In november waren de opslagen voor iets meer dan 73 procent gevuld. Daar is nu nog zo'n 40 procent van over. Vorig jaar rond deze tijd was er een voorraad van ongeveer 50 procent.

Maar volgens Hermans is de situatie stabiel. Nederland importeert wekelijks (vloeibaar) gas uit landen als de Verenigde Staten, Noorwegen, België en het Verenigd Koninkrijk. Om dat in de winter aan te vullen, worden de opslagen aangesproken.

'Vinger aan de pols'

Ze snapt dat mensen zich afvragen of ze de verwarming straks nog wel kunnen aanzetten, "maar we houden ongelooflijk sterk de vinger aan de pols", zei ze in het WNL-programma.

In 2024 waren de gasopslagen voor de winter voor zo'n 90 procent gevuld. Dat is dus meer dan in 2025. Maar ook daar is volgens Hermans een logische verklaring voor.

Ze stelt dat er elk jaar "een nationaal vuldoel" voor de gasvoorraden wordt bepaald. Dat lag deze keer lager, op 74 procent, vanwege het verminderde gasverbruik in Nederland.

Groninger Gasveld

Een eventuele heropening van het Groninger gasveld is volgens Hermans "onbespreekbaar". In 2024 besloot een ruime meerderheid van de Tweede Kamer dat dat gasveld gesloten zou worden.

Daar wil de minister zich aan houden. "Het is volstrekt niet aan de orde om te zeggen: we gaan dat anders doen. Ik vind dat onbetrouwbaar. Een betrouwbare overheid houdt zich aan zijn woord."