Het discriminatiemeldpunt discriminatie.nl en veertien moslimorganisaties hebben aangifte gedaan tegen PVV-leider Geert Wilders. Zij beschuldigen hem onder meer van opruiing, groepsbelediging en het aanzetten tot haat, discriminatie of geweld.

De veertien moslimorganisaties doen gezamenlijk aangifte. Het discriminatiemeldpunt heeft de aangifte ingediend namens de 19 aangesloten antidiscriminatiebureaus.

"Deze uiting draagt expliciet bij aan het aanwakkeren van haat en discriminatie tegen moslims. Dat is onacceptabel in een democratische rechtsstaat", schrijven de advocaten die de religieuze organisaties vertegenwoordigen.

"Wij zijn er voor iedereen in Nederland die zich gediscrimineerd voelt. Wij staan altijd naast hen", zegt de voorzitter van het discriminatiemeldpunt. "Juist daarom zetten wij nu de stap om aangifte te doen."

Twee halve gezichten

De aangifte van de moslimorganisaties is ingediend door Adem Çatbaş en Haroon Raza namens negen samenwerkende moskeekoepels, Muslim Rights Watch, meldpunt Meld Islamofobie, Federatie Islamitische Organisaties, collectief Jonge Moslims en vrouwencollectief S.P.E.A.K.

De aangiftes volgen na een tweet die Wilders plaatste op 4 augustus. Daarin is een afbeelding te zien van twee halve gezichten: links een jonge blonde vrouw en rechts een norse, gerimpelde, oudere vrouw met een hoofddoek. Bij de afbeelding staat de tekst "Aan U de keuze op 29/10".

De tweet maakte in korte tijd veel los, voornamelijk online. Discriminatie.nl heeft meer dan 12.500 meldingen ontvangen, hoogste aantal dat ooit is geregistreerd. "Mensen vinden de impliciete boodschap van het beeld kwetsend en het roept gevoelens op van uitsluiting en onveiligheid", zei het meldpunt.

"Door dit sterke contrast wordt het wij-zij-denken doelbewust versterkt en moslims gereduceerd tot 'de ander'. Hierin worden de moslims geportretteerd als een bedreiging voor Nederland. De boodschap is helder: wie op de PVV stemt, kiest voor het 'goede' en 'eigen'; wie op GroenLinks-PvdA stemt, kiest voor het 'slechte' en 'vreemde', schrijven de advocaten van de moslimorganisaties in een persbericht.

Nazipropaganda

De moslimorganisaties zien gelijkenissen met nazipropaganda uit de Tweede Wereldoorlog. "We zien zorgwekkende overeenkomsten met de manier waarop Joden in nazi-Duitsland werden afgebeeld: als onmenselijk, bedreigend en ongewenst, met overdreven negatieve kenmerken en gekoppeld aan het idee dat zij een gevaar vormden voor de samenleving. Toen diende deze propaganda om een bevolkingsgroep structureel uit te sluiten en te ontmenselijken; nu zien wij hetzelfde mechanisme richting moslims."

Ook online werd het bericht vergeleken met verkiezingspropaganda uit de Tweede Wereldoorlog, met aan de ene kant een fiere nazi en aan de andere kant een antisemitische karikatuur van een communist. Melders maken zich zorgen over toenemend fascisme in Nederland, zegt het meldpunt.

Eerdere aangifte

De moslimorganisaties vinden het opvallend dat Wilders door de rechter is veroordeeld voor discriminatie in de "minder-minder"-zaak, maar er toch opnieuw voor kiest om "een bevolkingsgroep weg te zetten als minderwaardig en gevaarlijk".

Ze geven aan dat zij dergelijke, herhaaldelijke uitingen niet meer zien als incidenten, maar als een patroon dat de samenleving "vergiftigt" en "de drempel voor openlijke haat verlaagt".

De PVV-leider heeft op X gereageerd op de aangifte van de veertien moslimorganisaties, die hij "waanzin" noemt.

Direct na zijn aantreden, honderd dagen geleden, reisde bondskanselier Friedrich Merz de hele wereld over. Hij wilde Duitsland internationaal opnieuw op de kaart zetten. En dat de Oekraïense president Zelensky gisteren juist naar Berlijn vertrok voor een Europese top laat zien: de Duitsers zijn terug onder leiding van Merz.

Maar nu de mijlpaal van honderd dagen voorbij is, valt het gemor in eigen land ook op. Correspondent Charlotte Waaijers maakt de balans op. Duitsers werd beloofd dat de grenzen direct dichtgingen, de kwakkelende economie aangezwengeld zou worden en de energierekening goedkoper zou worden. Maar Duitsers moeten langer wachten op resultaat. Volgens Waaijers wordt Merz gezien als "Aussenkanzler", een bondskanselier met de blik naar buiten en niet naar binnen.

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Marco Geijtenbeek

Redactie: Judith van de Hulsbeek

Deze aflevering van De Dag kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Onze podcasts:

De Dag: elke werkdag 20 minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en De Rooy: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door de NOS en EenVandaag.

Jeugdjournaal-podcast: iedere week vindt het Jeugdjournaal antwoorden op vragen van kinderen bij het nieuws.

VVD-leider Yesilgöz heeft excuses aangeboden aan zanger Douwe Bob voor het bericht op X waarin zij hem van Jodenhaat beschuldigde.

Ze zegt in een nieuwe verklaring samen met de zanger op X dat de beschuldiging in de tweet van 29 juni onjuist is en dat ze het oorspronkelijke X-bericht heeft verwijderd.

Daarmee is het kort geding dat de zanger had aangespannen om te bereiken dat ze het bericht zou verwijderen van de baan.

Politiek verslaggever Jorn Jonker:

"Yesilgoz heeft dit lang laten sudderen maar levert nu toch wat Douwe Bob vroeg: een rectificatie en excuses. Ze verkoopt dit statement van vandaag als een gezamenlijke stap maar het is vooral een stap die zij tot nu toe niet wilde zetten. Het laat pijnlijk zien dat ze eerder een inschattingsfout maakte.

Intern bij de VVD klonk er kritiek op dat Yesilgoz wel vaker uit de heup schiet en dit verhaal werd daar symbool van. Ze staat enorm onder druk van de slechte peilingen en komt nu dus terug van haar eerdere stelligheid.

In de VVD klonk ook kritiek op Douwe Bob, maar een partijleider zou volgens meerdere VVD'ers de zanger niet moeten beschuldigen van optredens weigeren aan mensen omdat ze Joods zijn, terwijl dat overduidelijk niet de reden was omdat hij vooraf wist dat hij naar een Joods feest zou gaan.

De VVD wil dit onderwerp nu graag sluiten en Yesilgoz zegt vandaag verder niets. De dreigende rechtszaak, die had kunnen dooretteren in verkiezingstijd, is zo voorkomen. Maar andere partijen zullen dit verhaal graag aanhalen om erop te wijzen dat Yesilgoz zich wekenlang met zulk geruzie met een zanger bezighoudt in plaats van met plannen voor het landsbestuur."

Douwe Bob zag op zondag 29 juni op het laatste moment van een optreden af bij het Joodse kindervoetbalevenement Jom Ha in Amsterdam. Volgens de zanger waren er "zionistische posters en pamfletten" te zien en dat zou tegen de afspraken zijn die hij had gemaakt met de organisatie.

"Ik hou van de Joodse gemeenschap, ik ben tegen zionisme en dat is wat daar wordt verkocht, daardoor kan ik hier nu niet spelen. Sorry", zei de artiest, waarna hij het podium afliep.

Tweede Wereldoorlog

Diezelfde dag deelde de VVD-leider beelden van Douwe Bob op X met een verwijzing naar de Tweede Wereldoorlog. "Zó gewoon is Jodenhaat geworden. Pure haat, in het volle zicht", schreef Yesilgöz erbij.

De artiest zei die avond in talkshow Renze dat hij met de dood was bedreigd. Daarna volgde nog een uitnodiging van Yesilgöz aan Douwe Bob om koffie te drinken, maar daar wilde de zanger niks van weten.

In de dagen erna weigerde Yesilgöz sorry te zeggen. Na een paar dagen zette ze na interne kritiek een filmpje online waarin ze geen directe excuses aanbood maar wel zei dat het "anders had gemoeten". Het X-bericht bleef staan.

Douwe Bob kondigde vorige week woensdag aan een kort geding aan te spannen met de eis om het X-bericht te laten verwijderen.

Nu schrijft Yesilgöz samen met Douwe Bob: "In een tijd van groeiende polarisatie kiezen wij bewust voor verbinding en verantwoordelijkheid. Hiermee willen wij gezamenlijk een streep zetten onder deze kwestie."

Beiden geven aan niet op verdere vragen of interviewverzoeken in te willen gaan.

Laurens Dassen is opnieuw de lijsttrekker voor Volt bij de verkiezingen in oktober. Dassen is sinds 2021 fractievoorzitter van de partij.

Volt heeft nu twee zetels in de Kamer, ook huidig Kamerlid Marieke Koekkoek staat opnieuw op de lijst voor Volt, op nummer twee. De 36-jarige Rens de Boer uit Amsterdam, de 32-jarige Simone Ritzer uit Utrecht en de 59-jarige Jeroen Princen uit Schiedam zijn de nummers drie, vier en vijf.

Naar eigen zeggen bevat de lijst volgens Volt mensen uit "alle hoeken van de samenleving, die met hun inzichten toe willen werken naar een Nederland dat groen, sociaal en Europees is".

Europese samenwerking

De partij is voorstander van nauwe samenwerking in Europa. "In de huidige tijd vragen politieke uitdagingen om oplossingen over grenzen heen" schrijft Dassen op de site van Volt. De partij pleit onder meer voor een Europees leger. Het leger zou er voor 2030 moeten zijn en zeker 250.000 militairen moeten hebben.

Ook wil de partij een Europese energie-unie, waarbij het gebruik van fossiele brandstoffen gaat stoppen, gezamenlijk Europees waterstof wordt ingekocht en kernenergie een grotere rol krijgt.

Op 30 augustus heeft Volt zijn congres en wordt de definitieve kandidatenlijst vastgesteld. Er kan dus nog geschoven worden in de positie van kandidaten op de lijst.

De VVD heeft zijn kandidatenlijst bekendgemaakt voor de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober. Dilan Yesilgöz voert zoals verwacht de lijst aan. Ze wordt gevolgd door Eelco Heinen, nu demissionair minister van Financiën.

Economie is voor de VVD bij deze verkiezingen een belangrijk thema en dat verklaart de tweede plek van Heinen, aldus een woordvoerder van de VVD.

Tweede Kamerlid Bente Becker staat op nummer drie, Ruben Brekelmans (nu demissionair minister van Defensie) staat op nummer vier en demissionair minister van Economische Zaken Vincent Karremans op vijf. Eric van der Burg, staatssecretaris in het vorige kabinet en nu Kamerlid, volgt op nummer zes.

Vanwege het maximumaantal termijnen dat de VVD hanteert, keert oud-staatssecretaris en Kamerlid Aukje de Vries niet terug op de kieslijst. Oud-minister en Kamerlid Christianne van der Wal liet eerder al weten niet terug te keren als Kamerlid.

'Nieuwe generatie'

De VVD zet naar eigen zeggen onder Yesilgöz een "nieuwe generatie VVD'ers" neer. Jonge mensen, maar met ervaring en de overtuiging dat "de beste tijd van Nederland nog voor ons ligt". Van de eerste 20 kandidaten zitten er nu 18 in de Kamer of het demissionaire kabinet. Renate den Hollander, op nummer 18, is wethouder in Drenthe en oud-JOVD-voorzitter Hilde Wendel staat op nummer 20.

De definitieve lijst wordt vastgesteld op 6 september, tot die tijd kunnen de VVD-leden nog stemmen.

Yesilgöz blijft leider

Yesilgöz werd in juni al voorgedragen door het bestuur. Ze was ook al lijsttrekker bij de vorige verkiezingen in 2023. Toen verloor de VVD 10 zetels en ging van 34 naar 24.

De 48-jarige Yesilgöz volgde in augustus 2023 Mark Rutte op als partijleider. Ze was toen minister van Justitie. Daarvoor was ze ook enige tijd staatssecretaris van Economische Zaken.

Veiligheid en economie

Op het partijcongres in juni zei Yesilgöz in een speech dat veiligheid en economie de speerpunten voor haar partij worden bij de verkiezingen en sprak ze minder over asiel, het thema waarop de afgelopen twee kabinetten met de VVD vielen. Wat haar betreft wordt het volgende kabinet rechts-liberaal. De PVV sluit ze uit na het vertrek van Wilders uit het kabinet, zo zei ze al eerder.

Het gaat nu volgens Yesilgöz vooral om het "eigen verhaal van de VVD". En dat gaat over veiligheid en het zeker stellen van onze manier van leven in een wereld die "instabieler is dan ooit".

Ook sprak de VVD-leider op het congres over het dalende vertrouwen van mensen in de politiek en stak ze daarbij de hand in de boezem van haar eigen partij. "Het is noodzakelijk dat ook wij dat anders gaan doen." Ze sprak over toenemende polarisatie en wantrouwen die "koste wat kost voorkomen moeten worden". "Dus laten we vandaag afspreken: hier staat een vernieuwde VVD", zei ze toen.

Kritiek om bericht over Douwe Bob

Yesilgöz lag bij een deel van haar achterban onlangs onder vuur omdat ze volgens sommigen zelf ook zou hebben bijgedragen aan polarisatie toen ze op X reageerde op Douwe Bob. De zanger blies eind juni op het laatste moment een optreden af op een Joods voetbaltoernooi in Amsterdam. Hij besloot niet te spelen vanwege "een zionistische poster en pamfletten". In een reactie daarop zei Yesilgöz op X: "Zó gewoon is Jodenhaat geworden. Pure haat, in het volle zicht."

Yesilgöz nam haar tweet niet terug en zei geen sorry, maar zei in een filmpje wel dat "het anders had gemoeten".

Inmiddels heeft de zanger een kort geding aangespannen waarin hij eist dat het bericht van X verwijderd wordt. Yesilgöz heeft nog niet gereageerd op vragen van de NOS hierover.

NRC, Follow the Money en Omroep Gelderland, willen demissionair minister Wiersma (Landbouw) met een kort geding dwingen de uitstootgegevens van landbouwbedrijven vrij te geven. Dat hebben de drie mediaorganisaties in een persbericht laten weten.

De nieuwsmedia proberen sinds 2022 gegevens te krijgen over alle Nederlandse veehouderijen. Met een totaalbeeld van de dierenaantallen en de locatie van de stallen kunnen journalisten onderzoek doen naar de effectiviteit van het stikstofbeleid.

Ze vroegen de cijfers op via de Wet open overheid (Woo). "Wiersma weigert de data vrij te geven, hoewel haar ambtsvoorganger Piet Adema en ambtenaren bij uitvoeringsdienst RVO al eerder hadden besloten de data wel te openbaren", schrijven NRC, Follow the Money en Omroep Gelderland. Volgens hen trok de RVO de beslissing in januari na tussenkomst van Wiersma in.

De BBB-minister legde een dringend rapport van het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI), dat haar maande de informatie wel te openbaren, naast zich neer. Ook ging Wiersma in beroep tegen een uitspraak van de bestuursrechter in Overijssel. Die had geoordeeld dat de bemoeienis van Wiersma met openbaringsbesluiten "misbruik van bevoegdheden" was.

Brieven naar veehouders

Wiersma kwam met het plan om alle veehouders in Nederland, inclusief hobbyisten, een brief te sturen, zodat ze bezwaar kunnen maken tegen de openbaarmaking van de gegevens. Volgens het ACOI is dat niet nodig, omdat de gegevens volgens de wet sowieso openbaar moeten worden, ongeacht de bezwaren.

Wiersma's plan betekent daarbij een vertraging van zes maanden tot een jaar, vrezen de drie nieuwsorganisaties. Bovendien zou de hele operatie tussen de 5 en 14 miljoen euro kosten.

Met het kort geding hopen de mediaorganisaties de demissionaire minister te dwingen de wet na te leven en de uitstootgegevens zo snel mogelijk te publiceren, op last van hoge dwangsommen. "We kunnen er blijkbaar niet op vertrouwen dat deze minister zich aan de wet houdt. Het niet publiceren van de gevraagde informatie is onrechtmatig", schrijven hoofdredacteuren Sandrina Hadderingh (Omroep Gelderland), Harry Lensink (Follow the Money) en Patricia Veldhuis (NRC).

"Het is onze journalistieke taak om het publiek zo goed mogelijk te informeren. Daarbij is de Woo belangrijk gereedschap voor onze journalisten", staat in het persbericht.

Een woordvoerder van Wiersma laat weten dat bij hen officieel nog niets bekend is over de procedure en dat ze zodoende eerst afwachten en nu niet reageren. Wel laat de woordvoerder weten dat het de intentie is van de minister om "zorgvuldigheid in het proces te brengen en niet om het openbaren van gegevens tegen te houden".

Het ministerie van Buitenlandse Zaken trekt drie vergunningen in die het had afgegeven voor het exporteren van marineschiponderdelen naar Israël. Volgens demissionair minister Caspar Veldkamp is deze stap "uniek".

Een woordvoerder van het ministerie zegt dat de vergunningen opnieuw werden beoordeeld en vorige maand ingetrokken "vanwege de verslechterende omstandigheden in de Gazastrook" en "het risico op ongewenst eindgebruik".

Het verlenen van vergunningen aan bedrijven om wapens of wapenonderdelen naar Israël te exporteren ligt zeer gevoelig, omdat Israël de wapens kan inzetten in de oorlog in Gaza. Via de wapenexport draagt Nederland bij aan genocidaal geweld, vinden critici.

Sinds de aanval van terreurorganisatie Hamas op Israël in oktober 2023, verleende de Nederlandse overheid elf keer een vergunning voor export van militaire goederen naar Israël, blijkt uit een lijst die het ministerie zelf publiceert. Elf keer wees het kabinet een vergunningaanvraag af, schreef de minister vorige week in een Kamerbrief.

In reactie op vragen van Nieuwsuur zegt het ministerie sinds 7 oktober 2023 acht exportvergunningen te hebben toegewezen voor militaire goederen met eindgebruik in Israël. Het gaat, naast de drie vergunningen die net zijn ingetrokken, onder meer om vergunningen voor onderdelen voor Israëls Iron Dome-luchtafweersysteem.

'Stop helemaal met deze vergunningen'

In de Kamerbrief schreef de minister: "Zoals de situatie in Gaza nu is, is het vrijwel uitgesloten dat een vergunning wordt verleend voor de uitvoer naar Israël van wapens die kunnen bijdragen aan de activiteiten van de Israëlische krijgsmacht in de Gazastrook of op de Westelijke Jordaanoever."

Maar of het ministerie bij de vergunningsaanvragen wel goed controleert hoe en waar de wapens of wapenonderdelen gebruikt gaan worden, wordt betwist door tien Palestijnse en Nederlandse organisaties. Zij spanden recent een rechtszaak aan om de overheid helemaal te laten stoppen met het afgeven van exportvergunningen voor wapenleveranties aan Israël. "Wij vinden dat Nederland niet goed toetst aan internationale verplichtingen om te voorkomen dat die wapens door Israël worden ingezet bij schending van bijvoorbeeld mensenrechten", zegt hun advocaat Minke Gommer.

"Voor het verlenen van die vergunningen moet je aan verschillende verdragen voldoen, waaronder het Genocideverdrag en het Wapenhandelverdrag. En daarin staat dat je moet voorkomen dat die wapens worden ingezet voor genocide of het plegen van mensenrechtenschendingen." De zaak wordt op 3 september behandeld.

Wapenembargo

Eerder stak het gerechtshof een stokje voor de Nederlandse export van onderdelen voor F35-gevechtsvliegtuigen. Die zaak dient nu bij de Hoge Raad.

Overigens is het maar de vraag hoe effectief het tegenhouden van wapenexport naar Israël is, zegt Pieter Wezeman, wapenonderzoeker bij denktank SIPRI. "Israël zal onmiddellijk de VS vragen om alles te vervangen door in Amerika geproduceerde componenten."

Een Europa-breed wapenexportverbod zou Israël harder raken, zegt Wezeman. Of, andersom, een stop op wapenimport uit Israël. "Een kwart van de Israëlische export bestaat uit militaire goederen. Als Europa als klant wegvalt, heeft dat een direct economisch effect op Israël en ook een direct effect op de mogelijkheden van Israël om de wapenindustrie op een efficiënte manier in stand te houden."

Maar het kabinet is niet van plan te stoppen met wapens kopen van Israël. "De modernisering van de Nederlandse krijgsmacht is zodanig urgent dat het ministerie van Defensie wapens uit onder andere Israël blijft kopen", aldus Veldkamp.

De politiek kijkt met afschuw naar de situatie in Gaza, maar blijft verdeeld over wat Nederland kan doen om de verschrikkingen te stoppen.

Oppositiepartijen willen dat het kabinet zich harder opstelt tegen Israël en met verdergaande maatregelen en sancties komt, maar daar is geen meerderheid voor. Dat bleek tijdens een extra ingelast debat in de Tweede Kamer, waarvoor Kamerleden het reces hebben onderbroken.

Rode vloeistof

Buiten het Kamergebouw waren demonstraties. Een persfotograaf zag dat het gebouw van het Centrum voor Informatie en Documentatie Israël (CIDI) in Den Haag met rode vloeistof besmeurd werd. Binnen in het Kamergebouw lopen de emoties bij het debat soms hoog op.

Met het aanhoudende geweld, de hongersnood en aanwijzingen dat Israël Gaza volledig wil bezetten vinden oppositiepartijen het onbegrijpelijk dat het kabinet niet meer doet om Israël tot een andere koers te bewegen.

'Hitler van 21e eeuw'

"Er komt een dag dat we zeggen: hoe kon dit gebeuren? Dat een heel volk verhongert terwijl er duizenden vrachtwagens klaarstaan", opende D66-Kamerlid Paternotte het debat. Denk-leider van Baarle stelt dat de wereld anders zou reageren als het niet om Gaza ging, maar om een gebied met Oekraïense of Joodse mensen, winkels, gebouwen en ziekenhuizen.

"Partijen geven niet om Palestijnen", zegt Van Baarle. Hij noemt de Israëlische leider Netanyahu "de Hitler van de 21e eeuw". Het kabinet maakt zich volgens hem schuldig aan een ambtsmisdrijf, omdat het wegkijkt van een genocide op het Palestijnse volk. GroenLinks-PvdA Kamerlid Piri hekelt de bewuste uithongering in Gaza, "de meest gruwelijke plek ter wereld". "Waar is ons hart?", zegt Volt-leider Dassen.

Onder meer GroenLinks-PvdA, D66, Volt, Partij voor de Dieren, SP en Denk pleiten voor verdergaande handels-en wapenembargo's, maar in de Kamer is daar geen meerderheid voor. Minister Veldkamp kondigde vorige week wel een inreisverbod tegen twee Israëlische ministers en een beperking van de wapenexport aan.

Genocide voorkomen

Maar oppositiepartijen vinden dat niet genoeg en vinden dat alle wapenexport moet stoppen. Omdat de Europese Unie tot nu toe niet met een maatregelenpakket komt vinden ze dat Nederland zelf de druk op Israël moet opvoeren. Ze verwijzen naar recente rapporten, waarin onder meer staat dat Nederland een verplichting heeft om genocide te voorkomen.

Partijen als VVD, SGP en ChristenUnie daarentegen vinden dat oplossingen vooral in Europees verband moeten worden bereikt. De ChristenUnie zegt dat vergaande maatregelen ook de Israëlische bevolking en de veiligheid van Israël raken, en benadrukt dat er verschil is tussen de bevolking en de regering-Netanyahu.

VVD-Kamerlid Van der Burg vindt net als het kabinet ook dat er "alles aan moet gebeuren" om de oorlog te stoppen. Tegelijkertijd, zegt hij, is Israël een "belangrijke geopolitieke partner in de strijd tegen terreur en het regime in Iran. En het enige democratische land in het Midden-Oosten."

Hij vindt dat de 27 ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-lidstaten samen tot een sanctiepakket moeten komen. GroenLinks-PvdA Kamerlid Piri noemt dat standpunt "een grote deceptie", omdat het in Europa juist niet van de grond komt.

Bij het uitblijven van een Europees pakket roept SP-Kamerlid Dobbe de VVD op om Nederlandse sancties te steunen. Maar volgens Van der Burg hebben moties uit het Nederlandse parlement geen effect.

"Er is geen motie-Dobbe die ervoor zorgt dat er vanavond vrachtwagens Gaza binnenrijden. Er is Netanyahu iets minder aan gelegen om te luisteren naar mevrouw Dobbe of meneer Van der Burg, dan bijvoorbeeld naar Trump."

Erkenning Palestijnse staat

Groenlinks-PvdA, D66, Volt, Partij voor de Dieren, SP en Denk bepleiten het erkennen van de Palestijnse staat, zoals Frankrijk, Engeland en Canada dat willen doen. Maar ook dit voorstel krijgt geen meerderheid, al sluit het CDA zich daar voor het eerst, onder voorwaarden, bij aan. "Erkenning van Palestina kan bijdragen aan een geloofwaardige en duurzame basis voor vrede in de regio" zegt Kamerlid Boswijk.

Demissionair minister Veldkamp bestrijdt in het debat dat Nederland te weinig doet. Het klopt volgens hem niet dat er geen nationale stappen worden gezet. "Nederland doet wel degelijk een heel aantal dingen."

Hij wijst op zijn brief van vorige week, waarin een beperkt wapenexportembargo en de sancties tegen twee Israëlische ministers werden aangekondigd. Maar "Israël komt pas echt onder druk als we gezamenlijk iets als Europa doen en de VS zich daarbij zou aansluiten", zegt hij ook.

"Met heel beperkte nationale maatregelen nemen doet Nederland niet genoeg om genocide te voorkomen", zegt SP-Kamerlid Dobbe, "en is Nederland medeplichtig". Veldkamp is dat niet met haar eens.

"Ik werp dat verre van me." Het kabinet komt nog met een officiële reactie op het deze week verschenen advies dat het meer moet doen om genocide te voorkomen.

Energievoorzieningen en het Openbaar Vervoer moeten weer volledig in handen van de overheid komen, de minimumlonen moeten fors omhoog en er moeten een miljoen huurhuizen bij komen met een maximum huur van 800 euro. Dat zijn enkele kernpunten van het concept verkiezingsprogramma van de SP, dat vandaag gepresenteerd wordt. Mensen mogen als het aan die partij ligt ook maximaal nog 50 miljoen aan bezittingen hebben.

Jimmy Dijk wordt weer de lijsttrekker; hij was de afgelopen jaren al fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Tweede Kamerleden Van Kent en Van Nispen stoppen na de verkiezingen. Sandra Beckerman wordt de nummer twee op de lijst en nieuwkomers zijn onder meer Bastiaan Meijer, voormalig voorzitter van SP Jongeren en FNV Jong, en de Apeldoornse Sunita Biharie.

Dijk spreekt op de website van de SP van "cruciale" verkiezingen waarbij het wat de SP betreft allemaal "veel socialer en eerlijker moet". Bij zijn aantreden als SP-leider zei Dijk al dat de werkende klasse moet "opstaan" en "nemen wat ons toebehoort".

Vermogensplafond

Om de minimumlonen te verhogen - en de uitkeringen daarmee mee te laten stijgen - stelt de partij onder meer een vermogensplafond voor. Wie meer dan 50 miljoen aan vermogen heeft wordt verplicht dat geld te gebruiken om de economie en samenleving te versterken.

Dat geld kan wat de SP betreft naar onderwijs, onderzoek, infrastructuur, zorg, en bijvoorbeeld de politie. Het minimuloon dat op dit moment 14,40 per uur is zou naar 18 euro moeten.

De partij wil geen verdere investeringen in defensie en zet zich af tegen partijleiders "van Timmermans tot Wilders" die zich gecommitteerd hebben aan de Trump norm van vijf procent voor extra defensie-investeringen. De 35 miljard euro per jaar waar dit op neerkomt zal "ten koste gaan van uitgaven aan zorg onderwijs en sociale voorzieningen", waarschuwt de SP.

'Onnodige onrust en angst'

De partij pleit voor een leger dat "de eigen landsgrenzen kan verdedigen", in nauwe samenwerking met Europese landen, die zich wat de SP betreft verder losmaken van Amerika en de Amerikaanse wapenindustrie. In het concept-verkiezingsprogramma staan hierbij geen bedragen maar navraag bij de partij leert dat de huidige 19,9 miljard per jaar (iets meer dan 2 procent) wat de SP betreft niet verder mag stijgen.

Dienstplicht vindt de partij onnodig. "Politici en media willen ons laten geloven dat Nederland op het punt staat binnengevallen te worden. Het hoofd van de NAVO raadde zelfs mensen aan om Russisch te leren. Deze verhalen zijn niet op feiten gebaseerd. Bovendien zorgen ze ook nog eens voor veel onrust en angst in de samenleving".

Bij het landelijke meldpunt voor discriminatie zijn in een paar dagen tijd ruim 2500 meldingen binnengekomen over een afbeelding die Geert Wilders op sociale media heeft geplaatst. Het beeld toont twee halve gezichten: links een jonge blonde vrouw en rechts een norse, gerimpelde vrouw met hoofddoek.

"Aan U de keuze op 29/10", staat bij de afbeelding. Daarmee doelt de PVV-leider op de datum van de Tweede Kamerverkiezingen, 29 oktober.

Onder de blonde vrouw staan de letters PVV, bij de vrouw met hoofddoek staat PvdA:

Volgens het discriminatiemeldpunt komt het zelden voor dat er zo vaak melding wordt gemaakt over één zaak. "Het is een duidelijk signaal uit de samenleving. Voor veel mensen is de impliciete boodschap van het beeld kwetsend en roept het gevoelens op van uitsluiting en onveiligheid."

Ook Meld.Online Discriminatie, dat zich specifiek richt op discriminatie op het internet, zegt meer dan honderd meldingen te hebben ontvangen. Zij hebben een verzoek tot verwijdering ingediend.

Het Openbaar Ministerie is bekend met het bericht van Wilders. Er is nog geen aangifte gedaan, maar zodra dat wel is gebeurd, zal het OM beoordelen of er strafbare feiten zijn gepleegd.

Wij-zij-verhaal

Discriminatie.nl zegt dat melders het bericht van Wilders ervaren als discriminatie op basis van afkomst en godsdienst. Ook wordt het discriminatie op basis van geslacht en leeftijd genoemd. Verder zouden veel mensen zich zorgen maken over het polariserende karakter van de afbeelding.

Het meldpunt keurt de afbeelding sterk af: "Door deze twee beelden van vrouwen tegenover elkaar te zetten, wordt een wij-zij-verhaal verteld dat haaks staat op de inclusieve samenleving die we in Nederland nastreven. Zulke beeldvorming kan vooroordelen versterken en de kloof tussen groepen vergroten."

"We begrijpen dat veel mensen geraakt zijn en zich zorgen maken over de toon van het publieke debat. Dat is terecht. Politiek mag fel zijn, maar mag nooit aanzetten tot haat, uitsluiting of discriminatie." Het meldpunt beraadt zich op vervolgstappen.

Vergelijking met oorlogspropaganda

Ook online leidt de afbeelding tot boze reacties. Zo werd het bericht vergeleken met verkiezingspropaganda uit de Tweede Wereldoorlog, met aan de ene kant een fiere nazi en aan de andere kant een antisemitische karikatuur van een communist.

Terwijl de hongersnood in Gaza aanhoudt en er aanwijzingen zijn dat Israël de volledige Gazastrook wil bezetten, buigt de Tweede Kamer zich vandaag opnieuw over de vraag: doet het kabinet genoeg om Israël tot een andere koers te bewegen?

Het gaat om een commissiedebat met demissionair minister Veldkamp van Buitenlandse Zaken, dat plaatsvindt in een van de kleine zalen in de Tweede Kamer. De commissieleden komen hiervoor tijdelijk terug van reces.

Livestream

Het debat over Gaza is vanaf 14.00 uur live te volgen via een livestream op NOS.nl en in de NOS-app.

Veldkamp noemde de situatie in Gaza vorige week "onverdraaglijk en onverdedigbaar" en kondigde extra maatregelen tegen Israël aan: een inreisverbod voor twee Israëlische ministers en een beperking van de wapenexport naar het land. Ook is de ambassadeur van het land op het matje geroepen. Voor meerdere oppositiepartijen is deze stap van het kabinet niet genoeg.

Eerder geen meerderheid voor Gaza-debat

Een eerdere poging van GroenLinks-PvdA en D66 om de Kamerleden voor een Gaza-debat terug te halen van reces mislukte. Maar nadat Veldkamp de nieuwe maatregelen aankondigde tegen Israël, bleek er toch een meerderheid te zijn voor een debatverzoek van de SP. Ook VVD, CDA en de ChristenUnie steunden nu het debat. Regeringspartijen NSC en BBB stemden tegen, net als de PVV en SGP. JA21 reageerde niet.

In Europees verband komen lidstaten vooralsnog niet tot een maatregelenpakket. Daardoor groeit de druk op Nederland om zelf meer stappen te zetten. Zo wijst een belangrijke adviescommissie van de regering erop dat Nederland gezien de huidige situatie juridisch verplicht is om maatregelen tegen Israël te nemen. Ook het College voor de Rechten van de Mens roept daartoe op.

Toch ziet het er niet naar uit dat er een andere wind waait in het kabinet. Regeringspartijen als VVD en NSC vinden nog steeds dat het kabinet genoeg doet om Israël onder druk te zetten. "Nederland behoort tot de koplopers in Europa", zegt NSC-Kamerlid Isa Kahraman. "Voor ons had het debat niet gehoeven."

Deze partijen zien de oplossing in de ontwapening en het vertrek van Hamas. "Hiermee bereiken we een staakt-het-vuren, vrijlating van gijzelaars, meer hulp voor Gaza, en uiteindelijk een tweestatenoplossing", schrijft VVD-Kamerlid Van der Burg.

Moreel punt maken

Op de linkerflank vinden partijen het "onzin" dat het kabinet zichzelf als koploper binnen Europa ziet. Wat hen betreft moet er veel meer gebeuren om Israël te dwingen om de situatie in Gaza te veranderen. Zij pleiten onder meer voor een strenger wapenembargo, verdere sancties en erkenning van de Palestijnse staat, zoals onder andere Frankrijk eerder deed.

Hoewel de politieke kaarten lijken geschud, willen oppositiepartijen - ook met het oog op de verkiezingen - in ieder geval een moreel punt maken. Zij zullen opnieuw pogingen doen om een koerswijziging af te dwingen.

De kans dat dat lukt, is klein. Omdat het om een commissiedebat gaat, kunnen er geen moties worden ingediend. Daarvoor moet de Kamer eerst plenair bijeenkomen. Dat betekent dat Kamerleden nog een keer terug van reces zouden moeten komen. Of daar een meerderheid voor komt, is de vraag.

D66 heeft zijn concept-kandidatenlijst voor de verkiezingen van 29 oktober bekendgemaakt. Op nummer 2 is, achter lijsttrekker Rob Jetten, Nathalie van Berkel als nieuw gezicht te vinden. Zij neemt vanwege haar overstap naar de politiek afscheid als bestuurder van uitvoeringsorganisatie UWV.

Van Berkel pleitte er als UWV-bestuurder voor om de regels voor uitkeringen te versimpelen en de menselijke maat te hanteren. Bij het UWV ging er afgelopen jaren van alles mis, onder meer bij de ingewikkelde berekening van de WIA-uitkeringen.

In de top 10 van de lijst staan verder juriste Fatimazhra Belhirch (die op dit moment voor D66 in de Eerste Kamer zit), Felix Klos (die voor de D66-delegatie in het Europees Parlement werkt) en Marijke Synhaeve (die eerder voor D66 in de Tweede Kamer zat). Andere nieuwkomers zijn twee wethouders: Robert van Asten (Den Haag) en Anouschka Biekman (Schiedam).

Alle huidige D66-Kamerleden staan opnieuw op de lijst, maar wel lager dan bij vorige verkiezingen. Omdat de partij in de laatste Peilingwijzer op tien tot twaalf zetels staat, is het daardoor de vraag of Kamerleden als Mpanzu Bamenga (11), Ilana Rooderkerk (12) en Hanneke van der Werf (13) hoog genoeg staan om weer in de blauwe zetel plaats te mogen nemen.

De kandidatenlijst is nog niet definitief, want de leden moeten er nog over stemmen. Het kan dus zijn dat de kieslijst van D66 er toch nog anders uit komt te zien.

Geen vrouwen bij de SGP

De kandidatenlijst van de SGP, die de partij ook vandaag bekend maakte, bevat geen verrassingen. Chris Stoffer is net als bij de vorige verkiezingen lijsttrekker, gevolgd door Diederik van Dijk en André Flach. De enige nieuwe kandidaat in de top 10 is Johan Roodnat, die sinds vorig jaar voorzitter van SGP-jongeren is. Voor het eerst zijn er kandidaten uit alle provincies op de lijst te vinden.

Op die lijst staat ook dit keer geen enkele vrouw. Volgens de partijprincipes wordt vrouwen ontraden om zich verkiesbaar te stellen. Het Zeeuwse gemeenteraadslid Lilian Janse deed een poging om op de kandidatenlijst te komen, maar kreeg daarvoor in mei geen steun op het SGP-congres. Haar afdeling laat weten teleurgesteld te zijn in het besluit.

De SGP behaalde afgelopen verkiezingen steeds drie zetels, dankzij een trouwe achterban. Volgens de Peilingwijzer ziet het ernaar uit dat ook komende verkiezingen zo'n score in het verschiet ligt: de partij staat op twee tot vier zetels.

Douwe Bob spant een kort geding aan tegen VVD-leider Yesilgöz vanwege een tweet die zij over hem heeft verstuurd. De artiest eist dat Yesilgöz het bericht verwijdert waarin zij hem beschuldigt van Jodenhaat. Ook vraagt hij om rectificatie.

Douwe Bob blies eind juni op het laatste moment een optreden af op een Joods voetbaltoernooi in Amsterdam. Hij besloot niet te spelen vanwege "een zionistische poster en pamfletten".

In een reactie daarop zei Yesilgöz op X: "Zó gewoon is Jodenhaat geworden. Pure haat, in het volle zicht."

Douwe Bob noemt die beschuldiging van de VVD-leider in een verklaring over het kort geding "ongegrond en excessief". "Ook zet deze aan tot publieke afkeer." De zanger besloot een paar dagen na het incident te vertrekken uit Nederland vanwege meerdere serieuze bedreigingen.

De artiest zou herhaaldelijk aan Yesilgöz hebben gevraagd om de tweet te verwijderen, maar dat is niet gebeurd. "Douwe Bob ziet zich daarom nu genoodzaakt haar via de rechter te dwingen."

"Het is natuurlijk absurd dat de rechter hieraan te pas moet komen", stelt het management van Douwe Bob. "Dat Yeşilgöz als vooraanstaand politica zo achter haar foute tweet blijft staan is onbehoorlijk en onbegrijpelijk. Laat dit vooral niet normaal worden."

'Gaat om volharding'

Volgens manager Ewout Key Rameijer speelt bij het kort geding mee dat Yesilgöz een bekend politica is met een groot bereik. Ook steekt het volgens hem dat ze weigert om haar uitspraken te nuanceren. "Als zij excuses had gemaakt dan was er niks aan de hand geweest. Het gaat om haar volharding."

Douwe Bob deed vanwege de tweet eerder al aangifte tegen Yesilgöz wegens smaad, laster en belediging, staat in de verklaring. Die aangifte zou nu bij het Openbaar Ministerie in Amsterdam liggen.

De VVD heeft nog niet gereageerd op vragen van de NOS.

Nederland betaalt 500 miljoen euro voor een steunpakket met Amerikaanse luchtverdedigingssystemen, munitie en ander militair materieel voor Oekraïne. Dit bedrag is onderdeel van de 3,5 miljard euro die Oekraïne eerder is toegezegd.

Met deze bijdrage is Nederland het eerste NAVO-land dat een steunpakket koopt voor de zogeheten Prioritised Ukraine Requirements List (PURL), een lijst waarop Oekraïne aangeeft welke luchtverdediging, munitie en andere zaken het hardst nodig zijn. Die lijst is bedacht door de Amerikaanse president Trump en NAVO-baas Rutte, om ervoor te zorgen dat niet de VS maar NAVO-lidstaten betalen voor de leveranties aan Oekraïne.

Veel NAVO-lidstaten hebben zelf niet genoeg wapens om die aan Oekraïne te leveren. Zij kunnen nu voor 500 miljoen euro een pakket met de door Oekraïne gevraagde spullen van Amerika afnemen en laten leveren aan Oekraïne. De bedoeling is dat deze maand nog al twee steunpakketten richting het land gaan.

Patriotsysteem is van groot belang

Demissionair minister Brekelmans schrijft in een Kamerbrief dat hij "om operationele redenen" niet in detail kan zeggen wat er in de pakketten zit, maar wel dat ze bestaan uit luchtafweersystemen, munitie, gevechtsvoertuigen, reserveonderdelen en "andere cruciale middelen waarmee Oekraïne zich kan blijven verdedigen tegen de Russische agressie".

In De Telegraaf vertelt hij wel dat er in het Nederlandse pakket onder meer onderdelen voor het Patriot- en HAWK-luchtafweersysteem zitten. Daar zit Oekraïne met smart op te wachten, om zich te kunnen beschermen tegen de Russische luchtaanvallen die steeds heftiger worden. Amerika is het enige land dat die de Patriot-systemen, die ruim een miljard euro per stuk kosten, kan maken.

De afgelopen weken onderhandelden NAVO-landen over hoe de systemen aan Oekraïne geleverd kunnen worden. Duitsland kondigde vorige week aan twee eigen Patriot-systemen aan Oekraïne te geven. In ruil daarvoor levert Amerika versneld nieuwe, vervangende systemen aan Duitsland.

Brekelmans zegt dat andere NAVO-landen snel het voorbeeld van Nederland zullen volgen en dus ook steunpakketten van Amerika zullen kopen. Volgens hem is dat hard nodig om de positie van Oekraïne op het slagveld, maar ook daarbuiten, te versterken.

"Wanneer Rusland militair de overhand heeft in Oekraïne, is het minder geneigd aan de onderhandelingstafel serieus te spreken over een staakt-het-vuren", zegt Brekelmans. "Daarom is het van belang de druk op Rusland op te voeren, zowel via sancties als door militaire leveringen aan Oekraïne."

Reactie Rutte

NAVO-chef Rutte is blij met de Nederlandse stap. "Nederland neemt hiermee de leiding en zorgt voor concrete steun op de grond."

Hij wijst erop dat het belangrijk is dat de Oekraïners de militaire goederen krijgen om zich tegen de Russische agressie te verdedigen. Alleen zo kan volgens Rutte de oorlog tot een definitief einde komen "in lijn met de pogingen van president Trump om vrede te bereiken".

De Oekraïense president Zelensky is dankbaar voor de Nederlandse hulp, die hij heeft besproken met premier Schoof. "Oekraïne - en dus heel Europa - zal beter beschermd zijn tegen Russische terreur."

De richtingenstrijd in de Partij voor de Dieren en de recente discussie over het steunen van herbewapening in Europa leidt tot een afsplitsing bij de Partij voor de Dieren. De verdeeldheid binnen de partij werd al duidelijk op een partijcongres in juni.

Toen was er felle discussie over de extra defensieuitgaven, maar een nipte meerderheid steunde een voorstel om daar onder voorwaarden toch mee in te stemmen. De rust leek daarmee even weergekeerd, maar dat blijkt niet voor lang. Een drietal oud-leden maakt nu bekend met een nieuwe partij Vrede voor Dieren mee te willen meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen in oktober. "Bij herbewapening delven dieren altijd het onderspit", zeggen de oprichters,

Pascale Plusquin, jaren Statenlid in Limburg, Jurgen Suurmeijer, tot voor kort lid van de Raad van Advies van de Partij voor de Dieren, en Annemarie van Gelder, eerder voorzitter van de Friese afdeling van de partij willen het nieuwe bestuur vormen. Kandidatenlijsten zijn er nog niet en een lijsttrekker evenmin, Maar door de val van het kabinet en de discussie binnen de partij moesten ze naar eigen zeggen "snel in actie komen" .

Politiek asiel

Plusquin zegt tegen de NOS dat het jammer is dat het zo ver heeft moeten komen. Een partij aan de flanken die zich nog weer eens opsplitst heeft straks wellicht minder in de melk te brokkelen, erkent ze. Maar het is nodig en kan niet anders, volgens Plusquin. In het verkiezingsprogramma stond immers dat de Partij voor de Dieren tegen herbewapenen is, en door een veranderd standpunt van de fractie komen de basiswaarden van de partij wat de oprichters van de nieuwe partij betreft in gevaar.

"Dieren kunnen niet demonstreren of opinieartikelen schrijven. Wij moeten voor hen opkomen. En als je opkomt voor dieren en milieu kun je niet anders dan tegen herbewapening zijn. Er is dringend behoefte aan een partij die exclusief voor dieren opkomt en zich niet laat afleiden door geopolitieke vraagstukken. Dat de huidige fractie de pacifistische grondslag van de partij verliet heeft een hoop leden geschokt. Wij willen hun politiek asiel bieden."

Esther Ouwehand zei in de Kamer en op het congres dat de "tijden zodanig veranderd zijn dat het nu helaas wel nodig is om te investeren in defensie. Zonder een vrije rechtstaat kun je ook niet strijden voor klimaat en natuur", aldus Ouwehand, die vandaag niet in de gelegenheid is te reageren.

Thieme

Maar veel mensen zien het toch anders, zegt Plusquin. "Wapens worden gemaakt om te gebruiken. Als je je als partij met idealen gaat verbreden komen de idealen in gevaar."

Ook oprichter Marianne Thieme en senator Nico Koffeman delen dat standpunt. Thieme schreef in Trouw een kritisch stuk over de koerswijziging van de fractie. Met hen hebben de oprichters nog geen contact gehad, zeggen ze. Ze moesten snel schakelen en wilden het in eerste instantie klein houden. Dat ze hen inhoudelijk steunen is "wel de verwachting".

'Bedoeld als aanvulling'

Dat deze nieuwe partij tot een tweedeling kan leiden, ziet Plusquin niet zo. "We willen de strijd met de Partij voor de Dieren helemaal niet aan, ik heb ook helemaal geen ruzie met Ouwehand, het is bedoeld als aanvulling. We wilden een alternatief bieden, een nieuw politiek onderdak voor diegenen die echt principieel tegen het defensiestandpunt zijn."

Een woordvoerder van de Partij voor de Dieren laat namens het bestuur van de partij weten dat het "in een democratie iedereen vrij staat een partij op te richten". De dieren en natuur en mensen in verdrukking in deze tijden hebben volgens het bestuur van de partij wel behoefte aan verbinding en mensen die voor hen opkomen en " eendrachtig aan een groene toekomst werken". Daar draagt "dit initiatief niet aan bij", aldus het bestuur.

Ook Nederland gaat met een vliegtuig noodhulp afgooien boven de Gazastrook. Dat schrijven de demissionaire ministers Veldkamp van Buitenlandse Zaken en Brekelmans van Defensie in een brief aan de Tweede Kamer. Ze noemen de situatie in Gaza catastrofaal.

De hulp bestaat uit voedsel en noodhulpproducten die met een C-130-transportvliegtuig van Defensie worden overgevlogen naar Jordanië en vandaaruit boven Gaza worden gedropt. Dat is ook de werkwijze van andere landen die op deze manier hulp aan de bevolking van Gaza bieden.

De eerste dropping vindt op 8 augustus plaats, volgende week vrijdag. De C-130 en zijn bemanning gaan daarna nog twee weken door met het afgooien van noodhulp. Het streven is om dagelijks 24 ton aan hulpgoederen bij de Palestijnen te krijgen.

De operatie wordt gefinancierd met 1 miljoen euro afkomstig uit het budget voor ontwikkelingshulp.

Vandaag gooiden meerdere landen noodhulp af boven Gaza. Zo zag dat eruit:

Nederland heeft vorig jaar op dezelfde manier geprobeerd om de honger onder de Palestijnen te verlichten. De Verenigde Naties en hulporganisaties zeggen dat luchtdroppings duur, inefficiënt en gevaarlijk zijn. Omdat er vaak direct een stormloop op de goederen ontstaat, kunnen mensen gewond raken.

De ministers erkennen dat risico. Om de kans op ongelukken zo klein mogelijk te maken, zijn de Jordaanse autoriteiten "continu" op zoek naar geschikte locaties. "Als de nauwkeurigheid van de drop in het geding komt, wordt besloten deze niet uit te voeren."

Druk op Israël en Hamas

De ministers erkennen ook dat 'airdrops' geen vervanging kunnen zijn voor de levering van hulp over land. "Het blijft van primair belang om bij de Israëlische autoriteiten aan te dringen op verdere verruiming en bestendiging van humanitaire toegang voor professionele, gemandateerde hulporganisaties tot de hele Gazastrook", staat in de Kamerbrief.

De ministers voegen daaraantoe dat het kabinet het optreden van Hamas sterk veroordeelt, omdat Hamas de bevolking van Gaza "als menselijk schild gebruikte" en nog altijd vijftig gijzelaars vasthoudt. Van hen zouden er nog twintig in leven zijn.

Het kabinet wil dat Hamas de gijzelaars onmiddellijk vrijlaat en zijn wapens opgeeft. "Er is geen plaats voor Hamas in de toekomst van de Gazastrook", aldus beide ministers.

Correspondent Daisy Mohr vloog vorig jaar mee met een dropping. De kritiek van hulporganisaties was toen dezelfde:

De BoerBurgerBeweging (BBB) heeft de lijst openbaar gemaakt met vijftig mogelijke kandidaten voor een zetel in de nieuwe Tweede Kamer.

De top drie is geen verrassing: lijsttrekker is opnieuw Caroline van der Plas, op nummer 2 staat Mona Keijzer gevolgd door Henk Vermeer, een van de belangrijkste vertrouwelingen van Van der Plas, Kamerlid en campagneleider.

De eerste nieuwe naam is Femke Wiersma op nummer 4. Zij is nu minister van Landbouw, maar wil dus graag de Tweede Kamer in. Op de vorige kandidatenlijst van 2023 stond Wiersma niet.

Ook voormalig NSC-Kamerlid Agnes Joseph prijkt in de top-tien. Woensdag werd bekend dat Joseph per direct overstapt naar BBB en haar zetel meeneemt.

De eerste tien mogelijk nieuwe BBB-Kamerleden

1. Caroline van der Plas (Overijssel)
2. Mona Keijzer (Noord-Holland)
3. Henk Vermeer (Gelderland)
4. Femke Wiersma (Friesland)
5. Marieke Wijen-Nass (Limburg)
6. Gijs Tuinman (Zuid-Holland)
7. Claudia van Zanten (Noord-Holland)
8. Agnes Joseph (Utrecht)
9. Martin Oostenbrink (Zuid-Holland)
10. Alexander Hendriks (Zuid-Holland)

De complete lijst met de 50 kandidaat-Kamerleden is te lezen op de website van BBB.

Joseph had veel kritiek op het nieuwe pensioenstelsel, maar het lukte haar niet om het stelsel nog aan te passen. Ze voelde zich onvoldoende gesteund door NSC en wil nu als BBB'er proberen om de koers te wijzigen.

Buiten de Randstad

BBB vindt dat de lijst een afspiegeling is van Nederland met mensen "uit alle provincies en van alle achtergronden", wordt benadrukt in het persbericht. "Van Friesland tot Limburg, van Zeeland tot Groningen zijn mensen vertegenwoordigd die in hun streek hun voeten in de klei hebben en weten waar het wringt." Op de lijst staat ook huidige Kamerleden en leden uit het kabinet.

De partij kwam in 2021 voor het eerst in de Tweede Kamer en legde de nadruk op mensen en problemen buiten de Randstad, en doet dat nog steeds. "De nadruk op het regionale belang is bewust", zegt lijsttrekker Van der Plas. Volgens BBB zijn de mensen buiten de Randstad jarenlang vergeten door de politiek.

BBB wil graag opnieuw een kabinet in, liet Van der Plas al in juni weten. De partij sluit samenwerking met de PVV ook niet uit, zoals de VVD al wel gedaan heeft. "Wij willen door in een volgend kabinet, met gezond verstand, niet met uitsluiting. We zijn pas net begonnen", aldus Van der Plas.

Volgens de laatste Peilingwijzer haalt BBB tussen de twee en vier zetels. De leden van de partij moeten de lijst nog goedkeuren en dat gebeurt op het verkiezingscongres op 30 augustus. De Tweede Kamerverkiezingen zijn op 29 oktober.

NSC-Kamerlid Agnes Joseph stapt per direct over naar de BBB. Dat meldt de partij in een persbericht op de site. Joseph neemt ook haar zetel mee, waardoor BBB nu acht zetels heeft in de Tweede Kamer. NSC houdt nog negentien zetels over.

Eerder had Joseph laten weten na de verkiezingen op 29 oktober niet verder te gaan als NSC-Kamerlid. Ze sprak toen van een "persoonlijke afweging".

Bij NSC werd Joseph het boegbeeld van de kritiek op het nieuwe pensioenstelsel. Joseph stelde voor dat pensioendeelnemers zelf mochten bepalen of zij hun tot nu toe opgebouwde pensioen mee willen nemen naar het nieuwe stelsel, of dat ze in het oude stelsel willen blijven.

Voorstel voor meer pensioeninspraak

Op dat voorstel kwam veel kritiek, onder meer van de Raad van State, omdat het overeind houden van twee stelsels veel geld zou kosten en tot veel vertraging zou leiden. Uiteindelijk verwierp de Kamer in mei met een nipte meerderheid het voorstel van Joseph.

In een interview met De Telegraaf over haar overstap zegt ze dat ze zich "niet voldoende gesteund" voelde bij NSC. Onder anderen demissionair NSC-minister Van Hijum (Sociale Zaken) steunde het voorstel van Joseph niet.

De BBB steunde het voorstel wel, en Joseph zegt nu als lid van die partij te willen blijven strijden "voor een koopkrachtiger pensioen, meer zeggenschap voor deelnemers en het behoud van een solide AOW".

Dat ze nu, in het reces en relatief kort voor de verkiezingen, overstapt naar de BBB heeft volgens haar te maken dat ze "niet op halve kracht" wil meedoen aan de pensioendebatten in september. "Daarom kies ik nu duidelijk en eerlijk voor BBB."

Van Vroonhoven: vertrek is doodzonde

NSC-leider Van Vroonhoven noemt op X het vertrek van Joseph "doodzonde" en het doet haar "pijn" dat ze haar zetel meeneemt. "Dat had wat ons betreft echt niet zo gemoeten", schrijft Van Vroonhoven. Wel wenst ze haar oud-partijgenoot "het allerbeste".

BBB-leider Van der Plas is blij met de komst van Joseph, die ook zou hebben gesproken met ouderenpartij 50Plus. Ze omschrijft Joseph als de pensioenspecialist van de Kamer. "Bovendien is Agnes een oprechte, authentieke, integere en hardwerkende volksvertegenwoordiger. Zij past daardoor uitstekend bij BBB en is een enorme aanwinst voor ons", aldus Van der Plas.

Op de voorlopige kieslijst van de BBB komt Joseph terecht op plek acht. In de recentste Peilingwijzer staat de BBB op twee tot vier zetels.

Een kleine drie maanden voor de Tweede Kamerverkiezingen zet het CDA in de Peilingwijzer zijn gestage opmars van de laatste anderhalf jaar voort. Met 21 tot 25 zetels is de partij van Henri Bontenbal nu even groot als de VVD, die sinds de val van het kabinet is teruggezakt naar 20 tot 24.

Grootste partij blijft de PVV, met 28 tot 32 zetels, zij het met een minimale voorsprong. GroenLinks-PvdA is met 25 tot 29 bijna even groot in de Peilingwijzer, die een gewogen gemiddelde berekent van de zetelpeilingen van Verian/EenVandaag en Ipsos I&O.

Dat is een groot contrast met de situatie in februari 2024, toen de PVV een piek liet zien op 46 tot 52 Kamerzetels. Dat waren er destijds evenveel als GroenLinks-PvdA, VVD en CDA samen.

JA21 in de lift na val kabinet

Een andere partij die opvalt is JA21, die bij de vorige verkiezingen in november 2023 niet verder kwam dan 1 zetel voor Joost Eerdmans. Sinds de val van het kabinet-Schoof begon een groei naar inmiddels 5 tot 9 zetels. Daarmee heeft JA21 zich in de woorden van politicoloog Tom Louwerse, de maker van de Peilingwijzer, "de laatste maanden ontwikkeld van de kleinste van de kleine partijen tot een van de grootste van die groep".

Ipsos I&O ziet in zijn onderzoek dat JA21 relatief veel zetels wint van kiezers die teleurgesteld zijn over de prestaties van de partij van Geert Wilders in het kabinet. "JA21 is rechts, maar wat evenwichtiger en minder agressief dan de PVV", zegt één van die overstappers.

Verian/EenVandaag legt ook een verband met de overstap van oud-staatssecretaris Ingrid Coenradie vorige maand van de PVV naar JA21. Lijsttrekker wordt zij overigens niet: dat blijft Eerdmans.

Yesilgöz krijgt verwijt van 'populisme'

De personen aan de top worden door kiezers ook het vaakst genoemd als reden voor een overstap naar het CDA of als motief om niet langer VVD te stemmen. De christendemocraten profiteren van de populariteit van Bontenbal, die in het onderzoek van Ipsos I&O door CDA-kiezers duidelijk, sociaal en sympathiek wordt genoemd. Het CDA is bij het bredere electoraat de gewildste coalitiepartner na de komende verkiezingen.

Bij de VVD is het tegenovergestelde beeld te zien: daar heeft volgens Verian/EenVandaag nog maar de helft van de eigen kiezers vertrouwen in aanvoerder Dilan Yesilgöz. Anderhalve maand geleden was dat nog 77 procent. Net als Ipsos I&O meldt EenVandaag dat afhakende stemmers Yesilgöz een populistische stijl verwijten.

Alle partijen uit het kabinet-Schoof dat vorige zomer aantrad, staan inmiddels op verlies. Dat geldt met name voor BBB (2 tot 4 zetels) en NSC (0-2). Bij NSC stappen veel kiezers over naar het CDA, de vroegere partij van oud-leider Pieter Omtzigt.

Maar bij de andere partijen zijn minder verschuivingen te zien. D66 doet het iets beter dan bij de vorige verkiezingen met 10 tot 12 zetels en hetzelfde geldt voor de Partij voor de Dieren (4 tot 6) en de SP (5 tot 7).

De resterende partijen blijven min of meer stabiel. Forum voor Democratie, de ChristenUnie, Volt en de SGP staan alle op 2 tot 4.

Verantwoording

De NOS publiceert met enige regelmaat de Peilingwijzer, die zetelpeilingen van Ipsos I&O en Verian/EenVandaag samenvoegt. Meer over de methode erachter is te vinden op de website van de maker, politicoloog Tom Louwerse van de Universiteit Leiden.

Het besluit om Vluchtelingenwerk Nederland (VWN) te korten op subsidiegeld wordt deels teruggedraaid. Dat schrijft de organisatie in een persbericht, na een besluit van demissionair justitieminister Van Weel.

Vluchtelingenwerk zegt dat de organisatie dit jaar 23 miljoen euro krijgt van het Rijk. Volgens Vluchtelingenwerk kunnen daardoor "de meeste vluchtelingen" in Nederland dit jaar rekenen op begeleiding van de organisatie.

In februari had de rechter al gezegd dat voormalig asielminister Faber de subsidie voor Vluchtelingenwerk niet zomaar mocht wijzigen, zoals ze had aangekondigd.

Wettelijke taak

Sinds 2010 heeft Vluchtelingenwerk de Europese wettelijke taak om mensen bij hun asielaanvraag onafhankelijk te begeleiden. Dat doen zowel juristen die in dienst zijn van de organisatie als vrijwilligers op de verschillende opvanglocaties.

De medewerkers leggen aan asielzoekers uit hoe de asielprocedure werkt, wat hun rechten en plichten zijn en welke informatie en stukken ze bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) moeten aanleveren. Op aanvraag adviseert de stichting ook asielzoekers op juridisch vlak en kunnen medewerkers het verhoor bij de IND bijwonen.

Tot dit jaar kreeg de stichting een vast bedrag aan 13 miljoen euro aan subsidie, met daarbovenop een variabel bedrag dat werd berekend aan de hand van het aantal asielzoekers dat werd geholpen. Vorig jaar ging het volgens Vluchtelingenwerk om ongeveer 10 miljoen euro extra.

Voor dit jaar had de organisatie 34 miljoen euro gevraagd om alle werkzaamheden te kunnen uitvoeren, maar minister Faber liet begin dit jaar weten dat Vluchtelingenwerk enkel kon rekenen op het vaste bedrag van 13 miljoen euro.

Uiteindelijk moet Vluchtelingenwerk het in 2025 dus doen met 23 miljoen euro, wat vanwege de lager dan verwachte asielinstroom volgens een woordvoerder genoeg is om "het grootste deel van ons werk" te kunnen doen.

Een woordvoerder van het ministerie van Asiel en Migratie bevestigt de bedragen desgevraagd niet en wil enkel kwijt dat er gesprekken met Vluchtelingenwerk lopen over een afbouwplan voor de subsidie.

Zorgen om 2026

Bestuursvoorzitter Frank Candel zegt dat hij "opgelucht" is dat het schrappen van de subsidie voor dit jaar grotendeels is teruggedraaid. Tegelijk kijkt hij met vrees naar volgend jaar. Demissionair minister Van Weel heeft aan de organisatie laten weten dat de subsidie dan wel naar het vaste bedrag van 13 miljoen euro zal gaan.

Vluchtelingenwerk vraagt Van Weel om "dit soort ingrijpende besluiten" uit te stellen tot er meer duidelijkheid is over de precieze gevolgen van het Europese migratiepact. Die nieuwe asielregels treden volgend jaar juni in werking.

"De asielprocedure zoals we die nu kennen wordt op dat moment ingrijpend gewijzigd", aldus de stichting. "Dat heeft effect op de dienstverlening van Vluchtelingenwerk en het werk van andere organisaties in de asielketen, zoals COA en IND."