De partijen in de Tweede Kamer die een extra verhoging van het minimumloon wilden van 1,7 procent per 1 januari hebben hun plan bijgesteld: het wordt nu 1,2 procent per 1 juli 2024.

De iets lagere verhoging leidt volgens GroenLinks-PvdA, D66 en ChristenUnie nog steeds voor veel mensen tot een aanzienlijke koopkrachtverbetering. De bijstand, de AOW en andere uitkeringen gebaseerd op loon stijgen mee.

De Tweede Kamer spreekt vandaag en morgen met het kabinet over de begroting en de wijzigingen die de Tweede Kamer daar in wil aanbrengen. De Kamer had voor 4,2 miljard euro aan extra koopkrachtplannen. Het kabinet uitte daar vrijdag veel kritiek op.

Een groot deel van het geld waarmee de Kamer het hogere minimumloon wil betalen komt van het binnenhalen van extra belastinggeld. De partijen moesten hun plannen naar beneden bijstellen omdat deze financiële dekking niet haalbaar bleek.

Bijvoorbeeld de belasting voor bedrijven op het inkopen van eigen aandelen. Inkopen van eigen aandelen verhoogt de waarde van het aandeel, zonder dat daar belasting over hoeft te worden betaald. Volgens de berekeningen waar de Tweede Kamer zich op baseerde moest dit 1,2 miljard euro opleveren. Maar dat blijkt minder te zijn.

Ook de bankenbelasting is een tegenvaller. Daar rekende de Kamer op extra inkomsten van 350 miljoen euro. Maar er is breed bezwaar tegen deze heffing, zowel van het kabinet als de bankensector. De Kamer heeft de bankenbelasting nu verlaagd naar 150 miljoen euro.

De aandelen van de banken gingen twee weken geleden bij de aankondiging van de Tweede Kamer snel omlaag. Vandaag, na het deels terugdraaien van de bankenbelasting, gingen de koersen weer omhoog.

"We laten ons niet afschrikken door de irrationale bewegingen op de aandelenbeurs", zegt GroenLinks-PvdA-Kamerlid Tom van der Lee. Hij vindt dat de rekening voor een hoger minimumloon en hogere uitkeringen prima bij de banken en het bedrijfsleven kan worden gelegd.

Een ander deel van de rekening komt bij vermogende belastingbetalers te liggen omdat het toptarief van box 2 en box 3 omhoog gaat. Daarmee wordt ook de verhoging van de kinderopvangtoeslag betaald. Het plan om het kindgebonden budget ook te verhogen hebben de partijen geschrapt.

VVD-Kamerlid Eelco Heijnen waarschuwt voor de gevolgen van de koopkrachtplannen. Bedrijven noemen de maatregelen ongunstig voor het vestigingsklimaat. En banken hebben al gedreigd Nederland te verlaten, zegt hij. Van der Lee houdt vast aan de plannen: "Ik kan dat soort dreigementen echt niet meer serieus nemen."

Maar ook op de motie van de VVD om de brandstofaccijns niet verder te verhogen kwam kritiek van het kabinet. De VVD wil dit namelijk betalen met geld dat nu in een economisch groeifonds zit. En dat geld is niet bedoeld voor het laag houden van de benzine- en dieselprijs, zegt het kabinet. Heinen houdt vol: "Er ligt nu 8 miljard euro op de plank van dat fonds, daar kunnen we best een jaar lagere accijnzen mee betalen."

De discussie in de Kamer gaat vandaag en morgen verder. Morgen reageren demissionair minister Kaag en staatssecretaris Van Rij van Financiën namens het kabinet.

Mag het onkruidmiddel glyfosaat de komende tien jaar opnieuw in de Europese landbouw en dus ook in Nederland worden gebruikt? De komende dagen buigen Europese lidstaten zich over die vraag, 13 oktober moet de beslissing vallen.

Frankrijk en Duitsland lijken van het middel af te willen, andere landen hebben zich nog niet uitgesproken. Tot een verbod kwam het in Europa nog nooit; de zekerheid van werkgelegenheid en voedselvoorziening speelt voor veel lidstaten, ondanks zorgen over milieu en gezondheid, een belangrijke rol.

Als het aan de Tweede Kamer ligt stemt Nederland volgende week wel tegen het opnieuw toelaten van het onkruidmiddel, ook wel her-registreren genoemd. Een Kamermeerderheid nam daartoe begin september een motie aan die minister Adema van Landbouw oproept volgende week in Brussel tegen toelating te stemmen.

Partijen maken zich zorgen over de invloed van het middel op de gezondheid van mensen, de biodiversiteit, waaronder het waterleven en bijen, en het risico voor de drinkwaterwinning.

Het standpunt van de Kamer is dus al duidelijk, toch laat de Kamer zich vandaag in een zogeheten rondetafelgesprek bijpraten door onder meer wetenschappers, landbouwers, milieuorganisaties en ook de Parkinson Vereniging.

Want hoe het Europese besluit ook uitvalt, of het middel nu wel of niet wordt verboden, veel Kamerleden vinden het van groot belang breed over het onderwerp te worden geïnformeerd.

Meerdere partijen betoogden in het Kamerdebat vorige maand dat verschillende wetenschappelijke studies nu ook een verband leggen tussen glyfosaat en de ziekte van Parkinson. Veel van de sprekers vandaag ondersteunen verder onderzoek naar die risico's, maar plaatsen tegelijkertijd kanttekeningen bij een verbod op glyfosaat op dit moment.

In de landbouw is het middel echt niet overal noodzakelijk, zeggen wetenschappers van het Louis Bolk Instituut, maar voor de bestrijding van onkruid in de reguliere landbouw zijn er nauwelijks alternatieven.

Als je het middel verbiedt, betogen onder meer de Universiteit Wageningen en de Boerderij van de Toekomst, dan zullen landbouwers naar andere middelen op zoek gaan, zowel chemisch als niet chemisch. Beide kunnen óók schadelijk zijn voor het milieu.

Zo komen er bij het bestrijden van onkruid met propaanbranders of vlammenwerpers diesel en CO2 aan te pas. De risico's van die alternatieven zijn onderbelicht, menen onder meer Richard Harrison van de Universiteit Wageningen en Pieter de Wolf van de Boerderij voor de Toekomst.

"We pleiten niet voor het gebruik van glyfosaat, maar het volledig uitbannen op korte termijn hoeft niet per se beter voor mens en milieu te zijn", aldus Harrison en Wolf.

Andere partijen, waaronder natuurorganisaties, vinden dat er geen enkel risico genomen kan worden en het middel meteen verboden moet worden. Ook de Parkinson Vereniging roept daartoe op. In tien jaar tijd nam het aantal mensen met de hersenziekte met 30 procent toe, zegt de vereniging. Dat komt deels doordat meer mensen ouder worden, maar ook door een vermoedelijk verband tussen glyfosaat en de hersenziekte.

De Europese toezichthouder EFSA ziet glyfosaat nog steeds als veilig, maar het verband met de "neurotoxische effecten" is niet voldoende meegenomen, aldus de Parkinson Vereniging. Nieuw onderzoek hiernaar is gaande.

Mocht glyfosaat volgende week Europees opnieuw worden toelaten, dan is het nog wel denkbaar dat dit gepaard gaat met een voorstel om tussentijds te kunnen ingrijpen als nieuw onderzoek daar aanleiding toe geeft.

De milieucommissie van het Europees Parlement heeft de kandidatuur van Wopke Hoekstra als nieuwe Eurocommissaris voor Klimaat goedgekeurd. Daarmee heeft Hoekstra de grootste horde genomen en kan de zaak door naar het Europees Parlement. Dat zal morgenmiddag over Hoekstra stemmen. De stemming is normaal gezien een formaliteit.

De milieucommissie heeft ook ingestemd met de voordracht van de Slowaak Sefcovic, die als Eurocommissaris ook een deel van de klimaatportefeuille zal krijgen.

Hoekstra moest voor vanochtend 07.00 uur antwoord geven op extra vragen die de milieucommissie aan hem had gesteld over zijn klimaatplannen. De vragen zijn naar tevredenheid van de commissie beantwoord. De groenen, christendemocraten, liberalen en sociaaldemocraten in de commissie zijn akkoord met de voordracht van Hoekstra, en daarmee was er een tweederdemeerderheid.

Maandag stelde de milieucommissie haar besluit over de benoeming van Hoekstra nog uit. De CDA'er moest maandag drie uur lang uitleg geven over zijn plannen, maar de leden van de commissie waren er na die hoorzitting nog niet van overtuigd dat Hoekstra de geschikte persoon was om PvdA'er Frans Timmermans op te volgen.

"We zijn getuige geweest van de wonderbaarlijke bekering van Hoekstra tot groene politicus", zegt PvdA-Europarlementariër Mohammed Chahim. "Zijn schriftelijke antwoorden vandaag waren geloofwaardiger. Wij als PvdA-delegatie blijven wel kritisch over zijn transformatie. We zullen hem aan zijn beloftes houden. Hij moet nu de daad bij het woord voegen."

Overigens zal de PvdA-fractie morgen tegen Hoekstra stemmen, meldt Chahim. "Wij kunnen zijn beloftes niet los zien van zijn daden uit het verleden."

GroenLinks-Europarlementariër en lid van de milieucommissie Bas Eickhout zegt tevreden te zijn met de antwoorden van Hoekstra. "We hadden twijfels over de geloofwaardigheid van de groene woorden tijdens het verhoor", zegt hij in een verklaring. "Nu deze beloftes zwart op wit staan is het duidelijk dat voor de Europese Commissie de Green Deal een topprioriteit blijft en dat is cruciaal." Volgens hem ligt er nu een "ambitieus pakket" dat de Eurocommissarissen zullen gaan uitvoeren.

CDA'er Esther de Lange zegt dat de diplomatieke ervaring van Hoekstra hem "een sterke Europese vertegenwoordiger aan de internationale onderhandelingstafel" maakt. Ze prijst dan ook haar partijgenoot. "Tijdens de hoorzitting en in zijn schriftelijke beantwoording heeft Hoekstra laten zien dat hij bereid is om met het hele parlement samen te werken en te zoeken naar een breed draagvlak voor een Green Deal met oog voor een toekomstbestendige industrie."

Tijdens de hoorzitting zei Hoekstra dat hij wil werken aan een wereldwijde kerosineheffing, een maritieme heffing en een belasting op fossiele brandstoffen. Verder wil hij dat de CO2-uitstoot van de EU in 2040 met 90 procent is verminderd.

Al tientallen jaren is het voer voor discussie in de politiek, maar dit keer zou het zomaar eens door kunnen gaan: de invoering van een correctief bindend referendum. In de Eerste Kamer lijkt het initiatiefwetsvoorstel op een ruime meerderheid te kunnen rekenen. En met recente politieke verschuivingen in de Tweede Kamer en de verkiezingen voor de deur, lijken de omstandigheden gunstig voor voorstanders van de wet.

Begin dit jaar diende SP-Kamerlid Renske Leijten een voorstel in voor de invoering van een bindend correctief referendum. Dit houdt in dat kiezers wetten die al zijn aangenomen alsnog kunnen verwerpen. Afgelopen februari stemde een meerderheid van de Tweede Kamer in met het voorstel. Vandaag verdedigde SP-leider Lilian Marijnissen het voorstel in de Eerste Kamer en ook daar lijkt een ruime meerderheid voor te zullen stemmen.

Omdat het om een grondwetswijziging gaat, moet het wetsvoorstel na de verkiezingen nog een keer door de Tweede en Eerste Kamer. Dan moet er in beide Kamers een tweederde meerderheid zijn.

Van oudsher zijn VVD en CDA tegen het verankeren van een referendum in de grondwet. In 2017 zei toenmalig CDA-leider Sybrand Buma, voorafgaand aan het raadgevend referendum over de Inlichtingenwet, zich niets van de uitslag aan te zullen trekken. In een interview met EenVandaag enkele maanden later zei premier Rutte over het referendum: "Spelshows zijn ook leuk, kantklossen is ook leuk. Uiteindelijk gaat het om serieuze dingen."

Nu, ruim vijf jaar later, zijn de kaarten anders geschud. Het CDA heeft minder zetels dan toen en partijen als BBB en NSC - beide staan hoog in de peilingen voor de komende Tweede Kamerverkiezingen - zeggen vóór de invoering van een bindend correctief referendum te zijn.

Andere partijen, zoals PvdA, GroenLinks en D66, veranderden in de loop der tijd geregeld van mening. Daan Rovers, Eerste Kamerlid van GroenLinks-PvdA, noemde de invoering van een referendum vandaag "een goede aanvulling op de rechtsstaat". In het verkiezingsprogramma van D66 staat dat de partij een voorstander is van een bindend correctief referendum "als noodrem, waarbij de consequenties van de uitslag vooraf worden vastgesteld."

"De tweederde meerderheid die nodig is voor een grondwetswijziging is nog nooit echt in beeld geweest", zegt Paul Bovend'eert, hoogleraar staatsrecht aan de Radboud Universiteit. "Die kans is er nu wel. De gevestigde partijen staan er tamelijk slecht voor in de peilingen en met name de tegenstanders van het referendum doen het niet zo goed."

Bovend'eert denkt dat het vastleggen van een bindend correctief referendum in de grondwet kan bijdragen aan het vertrouwensherstel in de politiek. "Door de burger meer te betrekken bij de politiek, krijg je meer vertrouwen. Je kunt kiezers in ieder geval de gelegenheid bieden om wetsvoorstellen, die ze in meerderheid helemaal niet zien zitten, tegen te houden."

Opmerkelijk aan het wetsvoorstel is dat de details nog niet zijn uitgewerkt. Er staat bijvoorbeeld niets in over hoe en bij welke thema's zo'n referendum moet worden georganiseerd en of er een minimale opkomst moet zijn. Een andere wet moet dit in een later stadium regelen.

Traditionele tegenstanders houden vast aan hun argumenten van weleer. De VVD schrijft op de website: "Het probleem met referenda is dat ze complexe problemen terugbrengen tot een simpel 'ja' of 'nee'." Volt sluit zich hierbij aan. Het CDA zegt: "Het vergroot en verscherpt de tegenstellingen in de samenleving in plaats van dat het draagvlak voor een voorstel wordt vergroot."

Bovendien bestaan er, ook bij voorstanders, zorgen over de invloed die desinformatie kan hebben op referenda. De Brexit-campagne staat bij iedereen nog vers in het geheugen.

In 1999 kwam de invoering van een bindend correctief referendum heel dichtbij, maar het voorstel sneuvelde vanwege de onverwachte tegenstem in de Eerste Kamer van VVD'er Hans Wiegel. Sindsdien zijn verschillende raadplegende referenda georganiseerd: in 2005 over de Europese Grondwet, in 2016 over het associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne en in 2018 over de Inlichtingenwet. In alle gevallen stemde een meerderheid tegen.

Omdat die referenda niet bindend waren, hoefde de politiek zich er niet aan te houden. Bovend'eert: "Soms deed de wetgever dat wel, andere keren werd er een nieuwe draai aan de wet gegeven. Dat vond iedereen heel onbevredigend. Terecht. Daarom ligt nu een bindend referendum voor, waarbij de kiezers echt het uiteindelijke oordeel vellen over het wetsvoorstel."

Wopke Hoekstra moet nog langer wachten tot duidelijk is of hij de nieuwe Eurocommissaris Klimaat kan worden. De milieucommissie van het Europees Parlement gaat extra vragen aan hem stellen. Daardoor hoort hij sowieso vandaag niet meer of hij op voldoende steun kan rekenen.

Hoekstra krijgt extra vragen over zijn plannen voor het klimaat, die hij voor morgen 07.00 uur moet hebben beantwoord. De commissie komt vervolgens morgen om 08.30 uur weer bijeen om de antwoorden te bestuderen. Als de antwoorden naar tevredenheid van de commissie zijn beantwoord en er genoeg steun is voor Hoekstra binnen die commissie, kan het Europees Parlement over Hoekstra gaan stemmen.

Om Eurocommissaris te worden, heeft Hoekstra een tweederdemeerderheid van de stemmen nodig van de milieucommissie. De stemming in het Europees Parlement zou dan donderdag zijn.

"We proberen met deze vragen gewoon te begrijpen hoe hij het nu wil aanpakken", zegt GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout, die lid is van de milieucommissie. "De vragen focussen vooral op: hoe ga je dit doen, hoe wil je dit bereiken." Volgens hem zal Hoekstra met goede antwoorden moeten komen. "Er is in mijn politieke fractie veel twijfel. De vragen zullen voldoende moeten zijn om een tweede hoorzitting te voorkomen."

De hoorzitting van Hoekstra hangt samen met die van de sociaaldemocratische Slowaakse Eurocommissaris Maros Sefcovic, die een deel van de portefeuille van Timmermans zal overnemen, waaronder de Europese Green Deal.

Ook over Sefcovic zijn er twijfels. De christendemocratische Peter Liese zegt dat Sefcovic "erg zwak" overkwam tijdens de eerste hoorzitting. Hij zegt geen twijfels te hebben over zijn partijgenoot Hoekstra. De Duitser zegt "optimistisch" te zijn dat er geen tweede hoorzitting nodig is.

Gisteravond stelde de milieucommissie haar besluit over de benoeming van Hoekstra uit. De CDA'er werd drie uur lang ondervraagd, maar daarna waren de leden van de commissie er nog niet van overtuigd dat Hoekstra de geschikte persoon is om Frans Timmermans op te volgen. Zo waren er kritische vragen over eerdere uitspraken, over zijn klimaatambities en zijn verleden bij Shell.

Tijdens de hoorzitting zei Hoekstra dat hij wil werken aan een wereldwijde kerosineheffing, een maritieme heffing en een belasting op fossiele brandstoffen. Verder wil dat de CO2-uitstoot van de EU in 2040 met 90 procent is verminderd.

De omstreden spreidingswet die ertoe moet leiden dat asielzoekers beter worden verdeeld over het land, krijgt toch een meerderheid in de Tweede Kamer. Een voorstel van de SP om de wet zo te wijzigen dat ook de financiële slagkracht van een gemeente gaat meespelen bij de verdeling, wordt gesteund door andere partijen. Daarmee zal de SP ook voor het wetsvoorstel stemmen, waardoor er een meerderheid is.

Dat betekent overigens nog niet dat de wet, waarmee gemeenten in een uiterste geval gedwongen kunnen worden om een asielzoekerscentrum te openen, er daadwerkelijk komt. Ook de Eerste Kamer moet ermee instemmen. Het is nog de vraag of er daar wel een meerderheid is. Het kan ook zijn dat het hele onderwerp wordt doorgeschoven naar de formatie van een nieuw kabinet.

Het was de bedoeling dat de veelbesproken wet al veel eerder zou ingaan, maar demissionair staatssecretaris Van der Burg moest de indiening keer op keer uitstellen, omdat er geen overeenstemming gevonden werd binnen de coalitie. Bij het debat vorige week leek een meerderheid nog ver weg, omdat veel partijen forse aanpassingen eisten.

Vanmiddag stemde de Tweede Kamer over de verschillende wijzigingsvoorstellen die zijn ingediend. Op een later tijdstip, mogelijk volgende week, komt dan het hele wetsvoorstel in stemming.

De wet moet een einde maken aan het gebrek aan opvang, waardoor asielzoekers vorig jaar noodgedwongen buiten moesten slapen bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. Ook nu nog moet de staatssecretaris regelmatig oproepen doen aan gemeenten om opvangplekken beschikbaar te stellen.

Van der Burgs eigen partij, de VVD, is en blijft tegen de spreidingswet, omdat die niets zou veranderen aan de hoge instroom van asielzoekers. Net als partijen als de PVV en JA21 vindt de VVD bovendien dat de gemeentelijke autonomie aangetast wordt als het Rijk kan doordrukken dat er ergens een asielzoekerscentrum moet komen.

De SP vindt het belangrijk dat de financiële situatie van een gemeente gaat meespelen bij de verdeling. Omdat gemeenten een vergoeding krijgen voor het leveren van opvangplekken, zijn armere gemeenten nu eerder geneigd om 'ja' te zeggen. Rijke gemeenten kunnen een verzoek weigeren.

Op initiatief van het CDA krijgen gemeenten meer tijd om vrijwillig opvangplekken aan te bieden, voordat er sprake kan zijn van dwang. De VNG, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, heeft daar ook op aangedrongen.

BBB zal de spreidingswet niet steunen. Partijleider Caroline van der Plas had als voorwaarde gesteld dat er een quotum van maximaal 15.000 asielzoekers per jaar in de wet zou komen, maar daar is geen meerderheid voor.

Als BBB in de Tweede Kamer tegen stemt, is de kans groot dat de partij in de Eerste Kamer hetzelfde doet. Omdat BBB daar met zestien zetels de grootste fractie is, is het nog maar zeer de vraag of de wet de eindstreep haalt.

De plannen om het minimumloon verder te verhogen, de accijnsverhoging tegen te houden, de kinderopvangtoeslag te verhogen en meer geld uit te trekken voor het openbaar vervoer, moeten gewoon doorgaan. Dat vindt de Tweede Kamer, blijkt uit een rondgang.

Het kabinet is heel kritisch op de plannen en moties die de Tweede Kamer in het debat na Prinsjesdag naar voren bracht om de koopkracht van burgers nog meer te ondersteunen. Toch zijn de partijen in de Kamer niet van plan hun ambities te laten vallen.

Volgens het demissionaire kabinet zijn veel van de uitgaven financieel wankel en niet goed onderbouwd. Zoals de belasting op de inkoop van eigen aandelen door bedrijven, een post waarmee de Tweede Kamer 1,2 miljard euro dacht binnen te halen. Dat is volgens het kabinet maar 814 miljoen. En technisch kan de heffing niet volgend jaar al worden ingevoerd, maar pas in 2025.

De bankenbelasting, die ook geld moet opleveren, kan ertoe leiden dat banken hun hoofdkantoren verplaatsen naar andere landen waar die belasting niet bestaat, suggereerde het kabinet in een kritische brief die vorige week naar de Kamer ging.

De kritiek dat de Kamer onverstandige voorstellen doet werpen de Kamerleden verre van zich. Vanuit de oppositie wordt het "een beetje flauw" genoemd dat het kabinet doet alsof de moties ondoordacht zijn. "Het zijn nou eenmaal andere keuzes die de Kamer maakt", klinkt het daar, met als toevoeging dat er al veel langer wordt nagedacht over dit soort maatregelen.

Twee weken geleden, bij de Algemene Politieke Beschouwingen, bleek dat de Kamer vooral zijn eigen koers wil varen nu het kabinet demissionair is. Overleg in de wandelgangen tussen coalitie- en oppositiepartijen leidde tot voorstellen om de begroting voor zo'n 4 miljard euro te wijzigen.

Helemaal doof voor de kritiek van het kabinet is de Kamer niet. Achter de schermen zoeken de partijen naar extra dekking om de plannen te betalen. In aanloop naar de Financiële Beschouwingen, woensdag en donderdag, wordt er druk gerekend en gebeld met elkaar.

Lukt het niet om extra geld vrij te spelen, dan bestaat de kans dat bijvoorbeeld het minimumloon wat minder ver omhoog zal gaan. Want duidelijk is wel dat de Kamerleden alleen volledig gedekte plannen willen indienen.

Ook regeringspartij D66 zegt dat de kritische brief van het kabinet niets afdoet aan de ambities om meer te doen voor de minimum- en middeninkomens. Dat de belasting op de inkoop van eigen aandelen, waarmee verhoging van het minimumloon deels zou worden betaald, pas in 2025 kan, noemt D66 een tegenvaller. "Ook wij willen natuurlijk dat de plannen netjes worden betaald."

Over de plannen om de accijns op benzine en diesel niet te verhogen door geld te halen uit het nationaal groeifonds, kwam ook kritiek van het kabinet. Het zou betekenen dat sommige innovatieve projecten om de economie te verduurzamen, niet meer kunnen doorgaan. Toch lijkt een meerderheid van de partijen nog steeds achter die keuze te staan.

Kamerlid Eelco Heinen van de VVD wijst erop dat niet alleen de laagste inkomens, maar ook de middeninkomens het moeilijk hebben. Het tegenhouden van de aanstaande accijnsverhoging is een maatregel die juist die groep helpt, zegt hij.

De komende dagen zal het kabinet gebruiken om de partijen te wijzen op de financiële consequenties van hun plannen. Maar die houden dus vooralsnog voet bij stuk. In verkiezingstijd bakzeil halen is natuurlijk ook geen aantrekkelijke optie. Dus is er alle partijen veel aan gelegen om zoveel mogelijk van hun eigen plannen te realiseren.

De milieucommissie van het Europees Parlement heeft gisteravond haar besluit over de benoeming van Wopke Hoekstra tot nieuwe Eurocommissaris Klimaat uitgesteld. Na de hoorzitting die drie uur duurde waren de leden er nog niet van overtuigd dat Hoekstra geschikt is om Frans Timmermans op te volgen als klimaatcommissaris. Vanmiddag komt de commissie opnieuw bijeen.

Vervolgens is het de bedoeling dat donderdag het hele Europees Parlement stemt over Hoekstra's benoeming als klimaatcommissaris. Bij die stemming moet een meerderheid voor Hoekstra stemmen. Pas daarna kan Hoekstra zich pas echt Eurocommissaris Klimaat noemen.

Na een maand van intensieve voorbereiding verdedigde Hoekstra gisteravond zijn kandidatuur in Straatsburg. Tijdens de hoorzitting van het Europees Parlement gaf hij aan dat hij wil werken aan een wereldwijde kerosineheffing, een maritieme heffing en belasting op fossiele brandstoffen. Ook wil hij de CO2-uitstoot van de EU in 2040 met 90 procent verminderen.

In de video hieronder blikt Hoekstra terug op de hoorzitting:

Hoekstra beantwoordde vragen over zijn klimaatambities, maar moest zich ook verantwoorden voor eerdere uitspraken en zijn werkzaamheden voor Shell en McKinsey en als CDA-leider. Meerdere Europarlementariërs vroegen zich of af Hoekstra's verleden als consultant wel te rijmen valt met Europese klimaatambities. Hij benadrukte onafhankelijk te zullen optreden.

Zijn toezeggingen overtuigden lang niet iedereen. "Het zou verstandiger voor u zijn om te zeggen dat u spijt hebt van dingen", zei Silvia Modig van de Linkse fractie in het Europees Parlement. Daarna kon Hoekstra rekenen op een verdediging vanuit zijn eigen achterban. Waag het niet om ooit een publieke functie te willen vervullen na werk in de private sector, reageerde Tomas Tobé van de christendemocraten spottend.

Klimaatverandering en de gevolgen hiervan voor toekomstige generaties zijn voor hem geen abstracte realiteit, zei Hoekstra in de toespraak voorafgaand aan het beantwoorden van de vragen. "Minstens één keer per week vragen mijn kinderen me naar twee dingen: de oorlog in Oekraïne en klimaatverandering."

In het begin van zijn toespraak verwees Hoekstra ook naar de kritiek die hij tijdens de coronacrisis kreeg op zijn harde woorden aan het adres van sommige lidstaten die om steun vroegen. "Aan het begin van de pandemie heb ik onvoldoende rekening gehouden met de moeilijkheden waarmee sommige lidstaten werden geconfronteerd. Ik wil dat u weet dat ik vind dat ik dat anders had moeten doen", zei Hoekstra.

Het zijn niet alleen zijn eerdere opvattingen en uitspraken die ervoor zorgen dat Hoekstra's kandidaatschap met scepsis is ontvangen in Brussel. Volgend jaar er zijn Europese verkiezingen, waardoor de verschillende politieke partijen zich voorbereiden op de campagnetijd. Er hangt vooral veel af van de steun van de Groenen en de sociaaldemocraten voor de benodigde tweederdemeerderheid.

Wettelijk is al vastgelegd dat Europa in 2050 klimaatneutraal moet zijn, maar Europese deskundigen willen dit versnellen naar 90 procent in 2040. Hoekstra zegt dat hij denkt dat Europa daarvoor moet gaan, maar daar klinkt kritiek op vanuit de commissieleden: Hoekstra kan dat als Eurocommissaris Klimaat niet alleen bepalen. Het is ook aan een nieuw parlement en nieuwe commissie, zei Hoekstra.

"Je kunt meer doen als Eurocommissaris", zei Bas Eickhout, fractievoorzitter van GroenLinks over het takenpakket van een Eurocommissaris Klimaat. Hij noemde als voorbeeld transparantie over hoeveel fossiele subsidie er is. Wat gaat Hoekstra precies van de lidstaten vragen, vroeg Eickhout.

Eickhout hekelde ook de belofte van Hoekstra dat om ervoor te zorgen dat fossiele subsidies geen onderdeel meer uitmaken van de volgende langetermijnbegroting van de EU. "Elke lidstaat heeft al beloofd om fossiele subsidies af te bouwen."

Hoekstra kreeg daarnaast vragen over hoe hij de plannen gaat betalen. Hij verwees bij vragen hierover veel naar het ETS. Het ETS is het Europese systeem voor emissiehandel.

"Ik ben verliefd op ETS", zei Hoekstra. Het bestaat in Europa al sinds 2005 en bepaalt dat bedrijven moeten betalen voor hun CO2-uitstoot. Bedrijven mogen alleen CO2 uitstoten waar ze rechten voor hebben. Vervuilende bedrijven moeten extra rechten kopen waardoor duurzaam produceren loont.

De Groenen legden voorafgaand aan de zitting een vijftal eisen op tafel waaraan Hoekstra moet voldoen. Ze vroegen onder meer om een versnelling van de 'Green Deal'-agenda. Als Hoekstra niet aan hun eisen tegemoet komt, dreigen ze tegen te stemmen of zich te onthouden van stemming.

Ze weet het nog precies: ze stond bij de voetbalwedstrijd van haar zoontje toen ze een telefoontje van D66 kreeg. Ze kwam op nummer elf op de lijst. Yesim Candan kon haar geluk niet op: "Ja, er waren tranen". Maar 24 uur later was ze al weer kandidaat-Kamerlid af.

Een dag eerder vertrok de kersverse woordvoerder van Omtzigts nieuwe partij NSC al binnen enkele uren vanwege een oud Twitterbericht over BBB. Woorden als "gezwel" hoor je niet te gebruiken, zei Omtzigt in een toelichting. Vandaag is zijn partij ook een voorzitter armer: Hein Pieper vertrekt bij NSC na een klacht over een oud arbeidsgeschil.

Een kandidaat-Kamerlid, een voorlichter en een voorzitter die vrijwel direct weer vertrekken. Is de druk voor politieke partijen zo groot dat ze niet genoeg tijd hebben om zich te verdiepen in kandidaten? Of is er wat anders aan de hand?

Ruben van Twillert, eerder werkzaam voor een Kamerfractie, nu adviseur openbaar bestuur, ziet een "angstcultuur" in Den Haag voor ophef. "Social media, talkshows maar ook de parlementaire journalistiek spelen regelmatig een negatieve rol in het ontstaan of groter maken van de ophef."

Hij ziet de "controledwang" in Den Haag naar "foutloze volksvertegenwoordigers" de laatste tijd doorschieten. Daarbij is de druk op politieke partijen groot: "Iedereen die op de kandidatenlijst staat wordt door de buitenwereld gecheckt."

Haar D66-kandidatuur ging echt niet over één nacht ijs, zegt Yesim Candan. De gesprekken ervoer ze als pittig en intensief, "een beetje als examen doen". Een ontmoeting met Jetten ging volgens haar ook prima. "Het klikte."

Dat ze een eigen partij had willen oprichten was aan bod gekomen en ook dat ze bij het CDA had geprobeerd haar idealen te verwezenlijken: vrijheid van meningsuiting, het opkomen voor vrouwen- minderheden en homorechten. Ook was al gesproken over Candans focus in de nieuwe D66-fractie: het aanpakken van de loonkloof tussen mannen en vrouwen. Maar zover kwam het niet.

Meteen nadat haar kandidatuur was bekendgemaakt op 13 september ging het op sociale media over Candans column uit 2021 over de veelbesproken spotprent van toenmalig D66-partijleider Kaag als heks op een bezem. Candan noemde D66 een "elitaire partij" die volgens haar met kritiek op de spotprent van tekenaar Ruben Oppenheimer "een sterk staaltje selectieve vrijheid van meningsuiting" liet zien. Ook schreef ze dat Kaag geen "nieuw leiderschap" liet zien.

Candan zegt dat haar stuk over de vrijheid van meningsuiting ging. "Ik verdedigde het recht van een cartoonist om Kaag als heks af te beelden. Daar sta ik nog steeds achter."

Later die dag berichtte NRC over sollicitatiegesprekken van Candan bij Forum voor Democratie. Candan besloot zich daarop terug te trekken als D66-kandidaat.

Wat als Candans FvD-interesses wel ter sprake waren gekomen? Was ze op plek elf gekomen, of überhaupt op de D66-lijst? "Op 'wat als'-vragen gaan we als partij niet in", zegt een D66-woordvoerder. Wel wil hij kwijt dat Candans scherpe columns en speerpunten als pluspunt werden gezien. Hij wijst erop dat Candan zich na alle commotie zelf terugtrok.

Dat klopt, erkent Candan. Ze was overdonderd, "stuk" van alle reacties. Rob Jetten hing die dag al vroeg aan de lijn, even later nog een woordvoerder van de partij. Werd ze onder druk gezet om ervan af te zien? "Nee", zegt ze beslist. Ze wilde de partij beschermen zei ze die dag, en ook nu. "Zowel D66 als ik zijn enorm geschrokken van alle ophef."

Tijdsdruk mag voor politieke partijen het probleem niet zijn, vindt Simon Otjes, universitair docent Nederlandse politiek aan de Universiteit Leiden. De periode tussen de val van het kabinet begin juli en de presentatie van de kandidatenlijsten is volgens hem genoeg voor een grondige kandidatenprocedure.

"Tussen de val van het kabinet en de verkiezingsdatum zitten 138 dagen. Dat is heel lang. Als we kijken naar andere landen in West-Europa duurt dat gemiddeld 72 dagen. Zelfs in het gedegen Duitsland doen ze er maar 79 dagen over."

Niet alle kwesties zijn over één kam te scheren, maar in het algemeen moeten partijen hun eigen mensen beter in bescherming kunnen nemen, vindt Van Twillert. "Het verdedigingsmechanisme bij de ophef is nu stuk. Als iemand bij het minste of geringste alweer op straat komt te staan wordt de politiek steeds minder aantrekkelijk".

De uittocht van ervaren politici is enorm. Verfrissende talenten met ideeën zijn daarbij juist ook welkom. "We zitten ook niet te wachten op allemaal oud-politiek assistenten in Den Haag", meent Van Twillert. "Partijen onderschatten de kiezer ook, die accepteert het vaak wel als een fout wordt toegegeven en er uitleg is."

D66 adviseerde haar "niet in een vlek te wrijven", maar Candan zegt nu dat ze sneller uitleg had moeten geven. Ze ontkent niet dat er inderdaad gesprekken waren. "Waar het om gaat is dat Forum mij destijds benaderde en ik bedankt heb voor een functie binnen de partij." Ze erkent dat ze dat D66 misschien had moeten zeggen, "maar het is mij ook niet gevraagd".

Aangedaan is Candan nog steeds door alle gebeurtenissen. "Ik voer een strijd voor mensen die ongelijke kansen hebben. Vrouwen, minderheden, homo's. Ik wil me inzetten om de verschillen in dit land kleiner te maken. Omdat ik daarbij zoekende was naar een partij en me op meerdere partijen heb gericht moest mijn kop eraf?"

Omtzigts vertrokken voorlichter Onno Aerden laat vandaag ook van zich horen, op X. "We moeten uitkijken dat we niet iedereen en alles kapot gaan cancellen. We zijn niet ons verleden, mensen kunnen veranderen."

Er zijn minder blikjes op straat beland na de invoering van statiegeld erop. In zeker acht jaar is het aantal blikjes in het zwerfafval niet zo laag geweest, blijkt uit de nieuwste metingen van Rijkswaterstaat.

Demissionair staatssecretaris Heijnen van Infrastructuur en Waterstaat maakt in een rapportage aan de Tweede Kamer wel de kanttekening dat dit een eerste meting betrof. Uit verdere metingen dit jaar moet blijken of er sprake is van een eenmalige uitschieter of een trend.

In het tweede kwartaal van dit jaar, na de invoering van statiegeld op blik per 1 april, was het aantal in het zwerfafval gevonden blikjes een derde minder ten opzichte van het gemiddelde van de drie jaren ervoor. In het eerste kwartaal was er nog sprake van een kleine stijging.

Daarnaast zet de daling van plastic flesjes in het zwerfafval verder door. In de eerste helft van dit jaar werden er ruim 60 procent minder flesjes gevonden ten opzichte van dezelfde periode in 2020. Dat was het laatste jaar dat er geen statiegeld op plastic flesjes betaald hoefde te worden.

Volgens Heijnen lijkt het aantal drankenkartons in het zwerfafval stabiel te zijn. Voor deze verpakkingen geldt geen statiegeld. Ze concludeert "voorzichtig dat er geen sprake van lijkt te zijn van een verschuiving van verpakkingen met statiegeld naar verpakkingen zonder statiegeld".

In september concludeerde Zwerfinator Dirk Groot, die sinds 2016 metingen verricht naar zwerfafval, nog dat er wel degelijk sprake is van een verschuiving. Sinds de invoering van statiegeld op flesjes in 2021 belanden er volgens Groot steeds meer drankenkartons op straat omdat een aantal fabrikanten met deze verpakking statiegeld willen omzeilen.

Staatssecretaris Heijnen concludeert in de Kamerbrief dat statiegeld werkt tegen zwerfafval. Tegelijkertijd wil ze dat producenten van drankverpakkingen veel harder hun best doen om plastic flesjes en blikjes in te zamelen.

Een maand geleden uitte ze haar onvrede nadat was gebleken dat het bedrijfsleven 68 procent van de plastic flessen had ingezameld, in plaats van de wettelijk verplichte 90 procent. De Inspectie Leefomgeving en Transport eiste toen verbetering op korte termijn van het Afvalfonds, dat verantwoordelijk is voor de inzameling.

Wopke Hoekstra toonde zich - in vijf talen - hoffelijk, begripvol, welwillend en vol ambitieuze klimaatplannen tijdens zijn 'klimaatexamen' voor het Europees parlement, gisteravond. De strenge 'Dr. No' zoals hij in Europa vaak genoemd is, was in geen velden of wegen te bekennen, en in het formuleren van zijn klimaatambities klonk hij een stuk groener dan we hem in Nederland over dit onderwerp hebben leren kennen. De 'Transformer', wordt hij al gekscherend genoemd, zeker gezien zijn verleden bij Shell, McKinsey en zijn toon en rol in het Nederlandse stikstofdebat.

In deze podcast aan oud-verslaggever in Den Haag en tegenwoordig Europa-correspondent Ardy Stemerding de vraag: is de Europese Wopke Hoekstra een andere Hoekstra dan de Haagse - en wie is dan de échte?

Reageren? Mail dedag@radio1.nl

Je kunt deze aflevering van De Dag hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.

Onze podcasts:

De Dag: elke werkdag twintig minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en Van der Wulp: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door NOS en EenVandaag.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Hein Pieper is opgestapt als voorzitter van Nieuw Sociaal Contract (NSC), de partij van Pieter Omtzigt. Dat gebeurde nadat iemand met wie Pieper eerder had gewerkt zich meldde met een klacht over een oud "arbeidsgeschil", laat het partijbestuur weten.

Volgens de verklaring van NSC gaat het om een conflict van zo'n 20 jaar geleden dat al is afgehandeld. "Het had op geen enkele wijze betrekking op onze partij."

Over de inhoud van de klacht wil het bestuur niets zeggen. Volgens journalist Mark Koster, die de kwestie vanochtend onthulde op X, ging het om een onterecht ontslag toen Pieper directeur was van een katholieke stichting.

Nadat de klacht was binnengekomen, heeft NSC de zaak laten onderzoeken door een "onafhankelijke derde". Pieper is daarop teruggetreden omdat hij de partij niet wil belasten met deze discussie, schrijft het bestuur.

Pieper was sinds de oprichting in augustus partijvoorzitter van Nieuw Sociaal Contract. Daarvoor was hij actief voor het CDA, onder meer een korte periode als Tweede Kamerlid.

Het opstappen van Pieper is het tweede snelle vertrek van een medewerker bij NSC. Vorige maand werd woordvoerder Onno Aerden enkele uren na zijn benoeming aan de kant gezet, omdat hij de BBB in maart "een gezwel" had genoemd in een tweet.

Bestuurslid Bert van Boggelen neemt voorzitterstaken voorlopig over. Hein Pieper blijft wel lid van NSC.

"Institutioneel racisme, discriminatie, kapitalisme en kolonialisme, uitbuiting en vernieling maken de vrijheid van mensen nog elke dag kapot." Dat zei lijsttrekker Edson Olf op het partijcongres van Bij1 in Den Haag en hij kondigde aan dat hij hier verandering in wil brengen.

Op de bijeenkomst besloten de leden definitief dat Bij1 meedoet aan de Tweede Kamerverkiezingen en zij wezen Olf aan als lijsttrekker. Hij is onder meer wijkraadslid in Rotterdam en vicevoorzitter van de partij. Olf is consultant van beroep.

Olf is als leider van Bij1 de opvolger van Sylvana Simons, die ook de partij heeft opgericht. Simons komt na de verkiezingen niet terug, deels om gezondheidsredenen, maar ook omdat ze zich niet meer wil verweren tegen beschuldigingen van twee opgestapte raadsleden van Bij1 in Amsterdam die volgens haar niet kloppen.

Olf zei te willen blijven strijden voor een wereld waarin mensen worden geaccepteerd en gewaardeerd om wie ze zijn. "Vrijheid en gelijkheid moeten niet alleen woorden zijn, maar een realiteit voor iedereen."

Hij verwees naar woorden van zijn moeder. Die had hem voorgehouden dat mensen zoals zij in dit land twee tot drie keer zo hard moeten werken "om misschien als alles meezit hetzelfde te bereiken". Olf eindigde zijn speech met: "Kom bijeen, breek de ketens, beken kleur."

Journalisten mochten op het congres alleen aanwezig zijn bij de speech van de lijsttrekker, niet bij onderdelen als het vaststellen van het verkiezingsprogramma en de kandidatenlijst. De partij zegt daarmee de leden te willen beschermen, zodat zij vrij konden stemmen en spreken.

Bij1 heeft nu één zetel in de Tweede Kamer. In de Peilingwijzer, een gewogen gemiddelde van de peilingen van Ipsos/EenVandaag en I&O Research, staat de partij op 0 tot 1 zetel.

Het is 50Plus vandaag niet gelukt een lijsttrekker te kiezen voor de Tweede Kamerverkiezingen. Ook het verkiezingsprogramma en de kandidatenlijst zijn niet vastgesteld. Het congres van de partij in Ede werd voortijdig beëindigd na hevige discussies over personen en procedures.

Op verzoek van voorzitter Jorien van den Herik verwijderde de politie kandidaat-lijsttrekker Gerard van Hooft vanochtend bij het begin van de bijeenkomst uit de zaal. Van Hooft en het bestuur van de partij liggen sinds enkele weken in de clinch. Het bestuur onder leiding van Van den Herik wil het Rotterdamse gemeenteraadslid Ellen Verkoelen als lijsttrekker, maar Van Hooft wierp zich op als tegenkandidaat.

Op beelden is te zien hoe de politie Van Hooft uit de zaal haalt:

Van Hooft is onlangs door het bestuur tot twee keer toe geroyeerd als lid. Het eerste royement werd teruggedraaid door de rechter, het tweede door een interne partijcommissie. Maar ook vanochtend was er ruzie over de vraag of Van Hooft aan het congres kon deelnemen. En er was ook discussie over het gebruik van volmachten. Een aantal medestanders van Van Hooft verweet Van den Herik "dictatoriaal gedrag".

Partijvoorzitter Van den Herik kondigde in Ede aan bij de eerstvolgende ledenvergadering zijn functie neer te leggen. In een persbericht dat na afloop van de bijeenkomst is verstuurd noemt hij als reden dat "een bepaalde kern van deze partij uit baantjesjacht alleen maar aandacht heeft voor de bemensing van de posities en het salaris wat daarmee te verdienen is". De belangen van ouderen raken volgens hem daardoor ondergesneeuwd.

50Plus heeft al jaren te kampen met interne ruzies. De partij haalde bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 één zetel, maar al na iets meer dan een maand verliet Kamerlid Liane den Haan de partij. Zij ging als onafhankelijke fractie verder. In de Peilingwijzer, een gewogen gemiddelde van de peilingen van Ipsos/EenVandaag en I&O Research, staat 50Plus op 0 tot 1 zetel.

Hoe het nu verdergaat met het lijsttrekkerschap van 50Plus is onduidelijk. De kandidatenlijsten voor de verkiezingen moeten op 9 oktober worden ingeleverd bij de Kiesraad.

ChristenUnie-lijsttrekker Mirjam Bikker wil "weg van het kille marktdenken" in overheid, kinderopvang en volkshuisvesting. Op het congres van haar partij in Zwolle zei ze ook af te willen van de "ik-tatuur waar je eigen geluk helemaal jouw verantwoordelijkheid is". Ze herhaalde haar eerdere pleidooi voor "zorgzame gemeenschappen".

Volgens Bikker komt inmiddels ook bij andere partijen "het besef dat rust in je bestaan een kern in het leven is". Ze benadrukte dat mensen van hun werk of van een uitkering moeten kunnen rondkomen en dat jongeren geen "bestaansangst" moeten hebben.

De lijsttrekker voegde eraan toe dat de ChristenUnie als kleinste coalitiepartner lang tegen de neoliberale stroom in heeft geroeid. "Nu de samenleving daarin vastloopt, keert de wal het schip."

Bikker zei ook dat de val van het kabinet zeer heeft gedaan. "Maar we blijven bij onze principes. Als de VVD zelfverzonnen deadlines neerlegt, wijken we niet." Het kabinet kwam bijna drie maanden geleden ten val na onenigheid over het asielbeleid. De VVD en de ChristenUnie stonden daarbij tegenover elkaar.

De lijsttrekker benadrukte verder dat het in de verkiezingscampagne niet om premierskandidaten gaat: "Als bij de verkiezingen de stemmen zijn uitgebracht, zullen we wel eens kijken welke partijen aan zet zijn."

Bikker laat in het midden of haar partij weer wil meedoen aan een kabinet. Ze zei tegen de NOS dat voor de ChristenUnie de idealen belangrijker zijn dan de macht en dat na de verkiezingen duidelijk moet worden hoe die idealen het best kunnen worden verwezenlijkt. Ze zegt er niet op gebrand te zijn in een kabinet te komen. "Integendeel. Maar ik wil problemen oplossen en alle 150 zetels zijn daar verantwoordelijk voor."

Op het congres in Zwolle werd ook de kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen definitief vastgesteld. Er veranderde niets in de volgorde. Een voorstel van leden om Kamerlid Stieneke van der Graaf hoger op de lijst te zetten, kreeg niet genoeg steun. Van der Graaf blijft op de negende plaats staan.

Nederland stuurt nog eens 135 militairen als bijdrage aan de NAVO-missie in Irak (NMI). Het demissionaire kabinet levert drie Chinooks, transporthelikopters, met een bemanning van 120 militairen. Ook wordt een Nederlander commandant van de NAVO-missie. Wie dat wordt is nog niet bekend. Hij of zij krijgt een staf van 15 militairen mee. De militairen gaan een jaar, van mei 2024 tot mei 2025 naar het land.

De extra levering komt bovenop een militaire bijdrage die begin juli werd aangekondigd. Het ging toen om een infanteriecompagnie van 145 militairen. Zij worden al vanaf 1 januari ingezet om de missie te beschermen. Het totaal komt dus op zo'n 281 Nederlandse militairen.

De NAVO-missie werd in 2018 gevormd op verzoek van Irak. De NAVO-militairen gebruiken zelf geen geweld, maar adviseren de Iraakse strijdkrachten en de Iraakse politie.

De militairen van de Chinooks-transporthelikopters gaan zorgen voor de bevoorrading van goederen en het verplaatsen van NAVO-personeel.

Het kabinet vindt dat militaire hulp nog steeds nodig is. De binnenlandse situatie in Irak is "gespannen", de politieke spanningen in het Koerdische gebied "houden aan" en de mensenrechtensituatie "blijft zorgelijk" en "een doorlopend aandachtspunt", schrijven de bewindslieden van Defensie en Buitenlandse Zaken aan de Tweede Kamer.

"Hoewel IS militair is verslagen, is het belangrijk dat Nederland en de bondgenoten blijven helpen om de veiligheidssector te versterken zodat Irak een veilig en stabiel land wordt en blijft", ligt een woordvoerder van Defensie het kabinetsbesluit toe.

Oud-staatssecretaris Frans Weekers ontkent dat ambtenaren hem al in een vroeg stadium hebben gewaarschuwd voor een "bloedbad" onder ouders die kinderopvangtoeslag kregen. Voor de parlementaire enquêtecommissie Fraude en Dienstverlening zei hij dat hij juist meermaals heeft gepleit voor "proportionaliteit" bij het terugvorderen van bedragen bij ouders die hun eigen bijdrage niet hadden betaald.

Weekers reageerde op uitspraken eerder deze week van Dennis Blansjaar, die betrokken was bij het handhavings- en fraudebeleid van de Belastingdienst. Blansjaar zei tegen de parlementaire commissie dat Weekers al in 2012 door ambtenaren is gewaarschuwd voor de "onredelijke gevolgen" die het zou hebben als ouders die hun eigen bijdrage niet hadden betaald, de hele toeslag moesten terugbetalen. Hij gebruikte daarbij het woord "bloedbad".

Volgens Weekers heeft het geheugen van Blansjaar hem "een beetje in de steek gelaten". Hij wees erop dat hij tot twee keer toe op een notitie van het ministerie van Sociale Zaken heeft geschreven dat mensen wat hem betreft hun eigen bijdrage alsnog konden betalen, en dat daarmee de kous dan af zou zijn. Als het woord 'bloedbad' destijds al tegenover hem is gebezigd, dan had dat volgens Weekers betrekking op de gevolgen voor de Dienst Toeslagen zelf, waar medewerkers het werk niet aankonden, en niet op de gevolgen voor toeslagenouders.

Dat Weekers in het voorjaar van 2013 uiteindelijk toch heeft ingestemd met de strenge maatregelen waar toenmalig minister Kamp van Sociale Zaken en Werkgelegenheid mee kwam, had volgens hem te maken met "de hectiek" die er destijds was. Het was tijdens de eurocrisis en de staatssecretaris van Financiën was "uitgerekend in deze maand" veel in het buitenland "om Griekenland te redden".

Hij vindt achteraf bezien dat hij veel meer aandacht had moeten hebben voor wat de Fraudewet van Kamp teweeg zou kunnen brengen. "Maar ik was afhankelijk van een ander ministerie, ik kon dat niet in mijn eentje doen. En daarom heb ik het er uiteindelijk bij gelaten." Hij zei dat hij altijd op het standpunt heeft gestaan dat "kleine fouten rechtgezet moeten kunnen worden" en noemde het "heel triest" dat er zoveel mensen slachtoffer zijn geworden van een "heksenjacht".

Weekers benadrukte dat hij zich er lange tijd niet bewust van was, dat er problemen waren bij de Dienst Toeslagen. "Intuïtief" voelde hij wel aan dat de toen nieuwe afdeling, die geld moest uitkeren, niet thuishoorde bij de Belastingdienst, die vooral geld moet innen. "Maar je treft het zo aan en daar moet je mee werken." Signalen dat het niet goed ging, bereikten hem niet. Ze bleven volgens hem hangen in een "leemlaag" tussen de werkvloer en zijn ministerie en daardoor had hij vaak het gevoel dat hij achter de feiten aanliep.

Frans Weekers was staatssecretaris van Financiën tussen 2010 en 2014. Hij trad af wegens aanhoudende problemen bij het uitkeren van kinderopvangtoeslagen. Die problemen waren een rechtstreeks gevolg van de grootschalige fraude door een Bulgaarse bende met Nederlandse zorg- en huurtoeslagen, benadrukte Weekers nog een keer. Daardoor kwam er een "enorme druk" vanuit de media en de Tweede Kamer om fraude veel harder aan te pakken.

De oud-staatssecretaris wees ook op de rol die het toenmalige CDA-Kamerlid Omtzigt speelde. "Hij vond dat ik de zaak bagatelliseerde en niet genoeg deed, ondanks alle maatregelen die ik had aangekondigd. Dat hij met een motie van wantrouwen kwam, dat doet iets met een staatssecretaris, en met de uitvoerende diensten."

Weekers werd in 2020 al eens gehoord door de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. Hij noemde de toeslagenaffaire toen een "afschuwelijke zaak" die "moeilijk te verteren" is . Hij zei toen ook al dat hij liever een minder streng fraudebeleid had gehad, waarbij mensen alleen de eigen bijdrage alsnog konden betalen.

Het demissionaire kabinet zet grote vraagtekens bij het verhogen van het minimumloon, het laag houden van de brandstofaccijns en het verlagen van de energiebelasting. Veel van de plannen van de Tweede Kamer om voor 4,2 miljard euro de koopkracht van mensen te verbeteren blijken volgens het ministerie van Financiën wankel of onduidelijk te zijn. Dat blijkt uit een brief van het kabinet aan de Tweede Kamer.

Het gaat dan om de financiële onderbouwing van de plannen, de zogenoemde dekking. Voor sommige plannen wordt geld gebruikt dat er niet is, zegt het kabinet. Voor andere plannen is de herkomst van dat geld niet financieel deugdelijk of schiet een maatregel zijn doel voorbij.

In de brief van 26 pagina's geeft het kabinet per plan aan wat de gevolgen zijn. Bij het laaghouden van de brandstofaccijns per 1 januari 2024 staat bijvoorbeeld dat het plan 1,2 miljard euro kost, 699 miljoen euro voor benzine en 545 miljoen euro voor diesel. Het kabinet wijst erop dat mensen zonder auto niets van dit geld ontvangen. En over een jaar komen automobilisten alsnog voor een grote prijsverhoging te staan.

Het invoeren van de verhoging van het minimumloon per 1 januari kost elk jaar 1,2 miljard euro. Volgens het kabinet brengt de invoering van een bankenbelasting om dit deels te betalen de internationale concurrentiepositie van Nederlandse banken in gevaar. Daarnaast is het erg kort dag om de maatregel in te voeren. Uitstellen tot 1 juli zou ook niet slim zijn. Veel mensen moeten dan hun toeslagen terugbetalen omdat halverwege het jaar hun inkomen omhoog gaat.

Ook het verlagen van de energiebelasting voor consumenten in 2024 is niet eenvoudig. De financiële dekking komt van de invoering van een vliegtuigbelasting voor transferpassagiers en privéjets. Maar dat lukt op zijn vroegst in 2025. Er is dus een jaar niet genoeg geld. En over de energiebelasting zijn twee moties aangenomen die allebei ongeveer hetzelfde vragen, merkt het kabinet op: "Is het inderdaad de wens om de energierekening twee keer te verlagen?"

Het kabinet zegt (nog) niet dat de ministers zullen weigeren de plannen van de Kamer uit te voeren, maar laat het aan de Kamerleden of zij misschien andere financiële afwegingen willen maken.

De plannen werden vorige week ingediend bij het Kamerdebat over de Prinsjesdagstukken, de Algemene Politieke Beschouwingen. Na twee dagen debatteren lag er een stapel moties om de koopkracht te verbeteren. Tijdens het debat zochten de partijen elkaar op om daar snel nog dealtjes over te sluiten.

Dat zag er toen zo uit:

Demissionair premier Rutte zei in het debat meteen dat hij moties van de Kamer die voorstellen om de begroting te wijzigen zou ontraden. Als belangrijkste reden noemde hij de onzekerheid over de dekking. "En moties die zijn ingediend zonder dekking worden dubbel ontraden", voegde hij eraan toe.

Rutte is van mening dat het demissionaire kabinet zelf met een verantwoorde begroting is gekomen. Toch nam de Kamer moties aan die 4,2 miljard euro kosten en volgens het kabinet dus een zwakke of ondeugdelijke financiële dekking hebben.

Aanstaande woensdag is er weer een debat over de begroting: de Algemene Financiële Beschouwingen met demissionair minister Kaag van Financiën. Dan moet blijken of de politieke partijen een oplossing kunnen verzinnen voor de kritiek van het kabinet.

De SGP heeft als speerpunten bij de Tweede Kamerverkiezingen: "een hart voor kwetsbaar leven, focus op familie en pal voor veiligheid". Vanochtend presenteerde de partij het verkiezingsprogramma, dat als titel heeft Woord houden. Het programma werd aangeboden aan de nieuwe partijleider, Chris Stoffer.

Met de titel doelt de SGP onder meer op de omgang van mensen met elkaar. "Het maakt een groot verschil of je de ander benadert vanuit wantrouwen of welwillendheid." Woord houden is ook een verwijzing naar de Bijbel. "Die tekent de partij en stempelt ons gedachtengoed."

Stoffer zei dat Den Haag steeds meer verward en versplinterd is. "Nooit eerder was het in dit ontzuilde landschap onzekerder wat er bij de verkiezingen uit gaat komen."

De SGP vindt de abortus- en euthanasiepraktijk in strijd met de taak van de overheid "om als schild voor de zwakken het leven te beschermen". De partij wil dat abortus in het Wetboek van Strafrecht blijft. Volgens Stoffer is in Nederland het ongeboren leven nog nooit zo weinig beschermd als nu.

De SGP is tegen een wet voltooid leven. In plaats daarvan moet steviger worden ingezet op goede (palliatieve) zorg en ondersteuning voor ouderen.

De SGP wil verder het gezin "in ere herstellen". In het belastingstelsel moet niet langer het individu maar het huishouden uitgangspunt worden. De positie van gezinnen met lage en middeninkomens moet verbeterd worden door een belastingverlaging. De kinderarmoede moet worden gehalveerd, onder andere door een vereenvoudigde kinderbijdrage.

De SGP pleit voor een ministerie van Jeugd- en Gezinsbeleid en er moet een gezinspas komen die korting geeft tot musea, speeltuinen en andere gezinsactiviteiten. Net als veel andere partijen wil de SGP dat de toeslagen in de belastingen worden afgeschaft.

In het verkiezingsprogramma staat verder onder meer dat er 500 extra agenten op straat moeten komen en dat ieder dorp en elke stadswijk een eigen wijkagent moeten hebben. De partij pleit ook voor een drugsvrije samenleving. Het gedogen van softdrugs moet stoppen. Daders van gewelds- en zedenmisdrijven moeten harder worden aangepakt.

Als het aan de SGP ligt, gaat de stikstofaanpak op de schop. "Niet meer door eenzijdig te mikken op uitkoop en al helemaal niet door het afnemen van vergunningen, maar door emissiereductie te realiseren." De SGP wil af van "onhaalbare Haagse dictaten of aanscherping van de stikstofwet".

Nederland moet meer ruimte krijgen om een eigen asielbeleid te voeren. Volgens de SGP komen er te veel migranten naar Nederland en moet er voor asielzoekers een "streefcijfer met bovengrens" worden ingevoerd. Het defensiebeleid moet minder gevoelig worden voor de politieke waan van de dag. De SGP wil in de wet vastleggen dat ten minste 2 procent van het bruto binnenlands product wordt uitgegeven aan defensie.

Met het oog op de naderende verkiezingen voor de Tweede Kamer willen de NOS en de regionale omroepen graag weten wat jij belangrijk vindt, wat je bezighoudt en waar je je zorgen over maakt.

Die verkiezingen worden gehouden op 22 november en dat is hét moment om invloed uit te oefenen met je stem.

Wat vind jij belangrijke thema's? Waar moet de politiek zich voor inzetten? Gaat het je om de woningmarkt, je financiële situatie, het klimaat? Of vind je de natuur, asiel, zorg of de toekomst van de landbouw belangrijker?

We willen graag weten wat jij ervan vindt, dus doe mee aan dit publieksonderzoek. Dit is geen opiniepeiling, maar een middel om ervaringen en verhalen van mensen te vergaren en te horen wat er leeft in ons land. Het helpt ons de komende weken, op weg naar de verkiezingen, nog beter te berichten over wat jij belangrijk vindt.

Je kunt je mening geven en ervaringen delen door deze korte vragenlijst in te vullen.

We stellen het zeer op prijs als je meedoet. Je antwoorden worden vertrouwelijk behandeld.