De VVD heeft het partijlidmaatschap van Soumaya Sahla met onmiddellijke ingang opgezegd. Reden is een uitgebreid artikel van HP/De Tijd waarin onder meer staat dat Sahla de hoogbejaarde en zieke oud-VVD-leider Frits Bolkestein geld heeft "ontfutseld". Sahla is veroordeeld omdat ze als lid van de Hofstadgroep betrokken was bij terroristische activiteiten, ze zat drie jaar in de cel.

Volgens de familie Bolkestein gaat het in totaal om zo'n 100.000 euro in drie jaar. Sahla ontkent tegenover HP/De Tijd dat zij heeft geprofiteerd van haar mentor Bolkestein.

"De reden voor de opzegging [van het lidmaatschap] is het zojuist verschenen artikel van HP/De Tijd, waarin de familie Bolkestein meldt dat mevrouw Sahla ons erelid Frits Bolkestein in een kwetsbare periode grote geldbedragen heeft ontfutseld", schrijft de VVD in een verklaring. "Wij hebben contact gehad met de familie en de juistheid van het bericht vastgesteld."

In het artikel vertelt Martijn Bolkestein dat zijn oom in een periode dat die ernstig ziek was de huur van haar appartement betaalde, haar "leefgeld" gaf en andere "grote" bedragen. Ook wordt er gesproken over "onverklaarbare" opnames van contant geld met Bolkesteins pinpas.

Sahla zegt tegen HP/De Tijd dat Frits Bolkestein, die gold als haar mentor, had aangeboden om haar promotietraject te betalen. "Frits zei toen heel duidelijk: dat financier ik", citeert het blad haar.

De hoogleraar bij wie Sahla promoveert, Andreas Kinneging, bevestigt dat aan HP/De Tijd. "Het was volkomen duidelijk dat hij haar betaalde en dat hij dat uit vrije wil deed, omdat hij haar wilde steunen." Volgens Kinneging was er destijds niets mis met de verstandelijke capaciteiten van Bolkestein.

Bijna twee jaar geleden ontstond ophef rond Sahla's werkzaamheden voor de VVD. PVV-leider Geert Wilders haalde destijds in een debat uit naar de VVD, omdat Sahla als voormalig lid van de Hofstadgroep bij de partij een adviserende rol had op het gebied van terrorisme. Wilders was daar woedend over, mede omdat hij bij die terroristische organisatie op de dodenlijst stond.

VVD-voorzitter Eric Wetzels refereert aan die periode in zijn verklaring. "Wij hebben als partij mevrouw Sahla een tweede kans gegeven, wat niet altijd eenvoudig was gezien haar veroordeling voor terrorisme." Met het "ontfutselen" van geld aan Bolkestein "heeft zij die tweede kans in onze ogen op moreel uiterst laakbare wijze verprutst", aldus Wetzels.

In het stuk van HP/De Tijd staat verder dat Soumaya Sahla de afgelopen maanden heeft gesuggereerd gelieerd te zijn aan de partij BBB. Ze had volgens het blad contact met BBB-defensie-adviseur Roy de Ruiter en met defensiespecialist en nummer 3 op de BBB-lijst Gijs Tuinman (beiden drager van de Militaire Willemsorde).

Sahla zou uit naam van BBB iemand hebben benaderd om bewindspersoon te worden in het volgende kabinet. De Ruiter zegt tegen HP/De Tijd dat Sahla dat deed op zijn verzoek en zonder zich voor te doen als BBB'er. Verder laat hij weten achter Sahla te staan en niets te geloven van het ontfutselverhaal. "Voor mij zijn de feiten belangrijker dan beeldvorming."

BBB schrijft in een verklaring Sahla "nooit opdracht" te hebben gegeven om mensen te werven en zegt ook dat Caroline van der Plas "nog nooit enig contact" met haar heeft gehad. BBB heeft in reactie besloten het contact met adviseur Roy de Ruiter voorlopig "te bevriezen". Verder heeft de partij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid geïnformeerd en om een risicoanalyse gevraagd.

Over ruim drie weken zijn er weer Tweede Kamerverkiezingen. Om een beetje goed voorbereid naar de stembus te gaan op 22 november, legt NOS op 3 zeventien politieke partijen aan je uit. Dat zijn er nogal wat, dus hebben we de video opgedeeld in zeventien hoofdstukken, die je ook los van elkaar kunt bekijken.

In deze video focussen we vooral op wat er is veranderd sinds de vorige verkiezingen van 2,5 jaar geleden: nieuwe partijen, nieuwe samenwerkingen en vooral veel nieuwe gezichten. We duiken in de verkiezingsprogramma's, bespreken de lijsttrekkers en kijken hoe de partijen in het nieuws zijn gekomen. En hoe doen ze het eigenlijk in de peilingen?

Nederland heeft zich onthouden van de stemming over de VN-resolutie over een humanitair staakt-het-vuren omdat Israël het recht moet behouden om zich te verdedigen tegen terrorisme. Dat zei demissionair premier Rutte tegen de NOS.

"Er zaten heel veel goede dingen in die VN-resolutie. Maar ik zeg daar wel bij: als Israël de dreiging niet wegneemt, dan is dat het einde van Israël", zei Rutte na een radio-optreden in Den Haag.

Nederland was een van de 45 landen die zich van stemming onthielden. De motie van Jordanië voor een staakt-het-vuren om humanitaire hulp mogelijk te maken werd aangenomen met 120 stemmen voor en 14 tegen.

Demissionair premier Rutte licht na afloop van een radiogesprek in Den Haag toe waarom Nederland zich bij de VN onthield van stemming:

Op de Nederlandse onthouding kwam veel kritiek, onder meer vanuit hulporganisatie Save the Children. Ook Kamerleden laten zich horen. SP-leider Marijnissen verwijt het Nederlandse kabinet "lafheid". Onder meer Volt en de Partij voor de Dieren noemen het een onbegrijpelijk besluit.

Fractieleider Klaver van GroenLinks-PvdA vraagt om verantwoording. "De regering ziet de beelden van de humanitaire catastrofe in Gaza. Weet dat er duizenden onschuldige slachtoffers zijn gevallen. Dat hulp Gaza niet bereikt. En onthoudt zich toch", schrijft hij op X.

Ook Kamerlid Sjoerdsma van regeringspartij D66 heeft om opheldering gevraagd. Hij vindt het beschamend dat Nederland zich heeft onthouden van stemming en vindt dat het kabinet niet moet tegenstribbelen nu de motie is aangenomen.

Demissionair minister Bruins Slot van Buitenlandse Zaken heeft inmiddels een schriftelijke verklaring gegeven. Zij zegt dat Nederland geen "wapenstilstand" wil, maar wel "humanitaire pauzes om zo humanitaire toegang mogelijk te maken en te voorzien in essentiële goederen en diensten aan de burgers in Gaza."

Zij voegt daaraan toe dat "ook de oproep tot het direct vrijlaten van alle gijzelaars" onvoldoende terugkwam in de resolutie. "In onze stemverklaring hebben we benadrukt dat Nederland alle partijen oproept tot terughoudendheid."

Rutte heeft laten weten dat hij dit weekend nog wil bellen met zijn collega Netanyahu in Israël en hem dan vragen om twee dingen te doen: veel meer humanitaire hulp doorlaten via de doorgang bij de Egyptische grens en ervoor zorgen dat de aanslagen door kolonisten tegen Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever stoppen. "Dat zijn twee dingen die Israël onmiddellijk kan doen."

Demissionair premier Rutte vindt dat hij te lang is aangebleven. In het radioprogramma Spuigasten op Den Haag FM zei hij dat hij in 2021 het stokje had moeten overdragen.

Rutte reageerde op een uitspraak van zijn opvolger als VVD-leider, Dilan Yesilgöz. Zij zei vandaag in het AD dat Rutte na corona had moeten stoppen. Dat hij dertien jaar is aangebleven heeft er volgens haar voor gezorgd dat de VVD zijn profiel verloor. Ze zegt dat ze zelf maximaal twee termijnen van vier jaar zou aanblijven als premier.

Rutte beaamde de kritiek tegenover Spuigasten-interviewer Ron Fresen. Hij zei dat het werk "echt slopend" is. "Je moet, soms ook met jetlags, constant scherp zijn."

Hij merkte dat zijn gunfactor bij andere partijen minder werd. Dat werd bijvoorbeeld duidelijk tijdens de lange formatie van 2021. Die begon al rommelig met een zwaar debat over de uitgelekte notitie van de verkenners over Kamerlid Pieter Omtzigt.

"Als je dit al lang doet, neemt je effectiviteit af", zei Rutte in het Haagse radioprogramma. "En als ik heel eerlijk ben, is dat natuurlijk ook ten koste gegaan van het profiel van mijn eigen club."

Dat zal Yesilgöz volgens hem niet gebeuren. "Zij is echt uit ander hout gesneden. Die gaat niet zo ver als ik gegaan ben."

Het vierde kabinet-Rutte is voor de zomervakantie gevallen over migratie. Ook dat heeft volgens Rutte te maken met zijn lange aanblijven. "Toen het er echt op aankwam, waren we niet meer in staat om daaruit te komen."

Overigens erkende Rutte vandaag voor het eerst dat hij toch een internationale functie ambieert. Hij zei dat zijn kansen op dit moment beperkt zijn, omdat er weinig functies vacant zijn en er ook vrouwelijke kandidaten zijn.

Hij zou het goed vinden als bijvoorbeeld de opvolger van secretaris-generaal Stoltenberg van de NAVO een vrouw zou worden en hoopt dan dat er op de langere termijn iets voor hem in het vat zit.

Op 10 juli kondigde Rutte zijn vertrek uit de politiek aan. Hij is bijna dertien jaar premier van Nederland en blijft demissionair aan tot er na de verkiezingen van volgende maand een nieuw kabinet is gevormd. Rutte is bijna zeventien jaar politiek leider van de VVD geweest.

Demissionair staatssecretaris Eric van der Burg voor Asiel en Migratie heeft zijn taken tijdelijk neergelegd wegens ziekte. Hij heeft een zware voedselvergiftiging opgelopen, meldt premier Rutte.

Van der Burg (VVD) werd zondag onwel tijdens een werkbezoek aan Aruba en werd opgenomen in een ziekenhuis. Bezoeken aan Curaçao en Bonaire zegde hij vervolgens af.

Rutte denkt dat Van der Burg nog een paar weken nodig zal hebben voor herstel. Maar het asielprobleem is volgens hem zo belangrijk dat er in de tussentijd een vervanger wordt aangesteld.

Dat is de huidige staatssecretaris van Defensie, zijn partijgenoot Christophe van der Maat. Die krijgt daarom eervol ontslag bij Defensie. Zijn werk daar wordt waargenomen door minister Kajsa Ollongren (D66).

Van der Maat wordt maandag door koning Willem-Alexander beëdigd als staatssecretaris van Justitie en Veiligheid.

"De bestaanszekerheid der bevolking en spreiding van welvaart zijn voorwerp van zorg der overheid." Pieter Omtzigt citeerde deze week artikel 20 van de Grondwet bij de presentatie van het NSC-verkiezingsprogramma. Het is typerend voor de grote rol die bestaanszekerheid en (vooral) armoede spelen in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. En dit keer niet alleen bij partijen die zich van oudsher sterk voor dit onderwerp inzetten, zoals de SP.

Om beter te begrijpen hoe het gaat met minder welvarend Nederland zetten we het onderwerp 'bestaanszekerheid' uiteen in vijf vragen en een serie bijbehorende grafieken.

In verhouding met de meeste andere Europese landen is dat inderdaad het geval. Mede omdat Nederlandse kabinetten (via de bekende 'koopkrachtplaatjes') steeds weer bijplusten als groepen in de min dreigen te komen. Op de ranglijst van meest ongelijke landen bungelt Nederland zodoende bijna onderaan, samen met onder meer de andere Noord-Europese landen.

Die relatieve gelijkmatigheid zie je ook als je de Nederlandse inkomens gaat uitsplitsen. Negen van de tien huishoudens verdienen in Nederland minder dan 84.000 euro. Er is een vrij kleine groep die boven de 140.000 per jaar uitkomt. Dat het hier bovengemiddeld vaak om ondernemers gaat, blijkt uit het grote bestanddeel 'winst' in hun inkomens.

Waar in Nederland de verschillen echt gaan tellen, is bij de vermogens. Dan gaat het om bezittingen als woningen, grond, aandelen en 'aanmerkelijk belang' in bedrijven. Daar zie je dat de bovenste 10 procent van Nederland bijna 60 procent van het vermogen in handen heeft en de top 1 procent zelfs een kwart.

Volgens zakenblad Quote waren er vorig jaar 47 miljardairs binnen onze grenzen. Terwijl de onderste 10 procent van de Nederlandse huishoudens juist meer schulden heeft dan bezittingen.

Zo'n 800.000, schatte een adviescommissie eerder dit jaar, onder wie ongeveer 200.000 kinderen. De chronische stress die mensen daardoor ervaren werkt volgens de commissie door in gezondheidsproblemen, relatieproblemen, maar ook in minder in actie komen en doorzetten. Arme kinderen leven ongezonder, leren daardoor slechter en hebben minder kans op een goede toekomst.

De armoede beweegt over het algemeen mee met de economie: in de nasleep van de recessie van 2008/2009 was was er bijvoorbeeld een stijging te zien, en vervolgens vanaf 2014 weer een daling. Opvallend is dat de armoede de afgelopen jaren in tijden van sterk stijgende prijzen niet opvallend is toegenomen. Dat is volgens het Centraal Planbureau (CPB) terug te voeren op de miljardenmaatregelen van het kabinet, zoals de energietoeslag.

Eenoudergezinnen (meestal moeders) en alleenstaanden tot 65 jaar zijn vaker dan gemiddeld arm. Niettemin zijn er ook ruim 150.000 huishoudens die betaald werk als belangrijkste inkomensbron hebben, de zogenoemde werkende armen. Dat zijn voor een belangrijk deel zelfstandigen.

Maar het grootste risico om in armoede te leven loop je volgens de adviescommissie als je in de bijstand zit. Dat geldt voor vrijwel alle huishoudtypes, die structureel tekort komen.

Op dit moment treffen gemeenten overal in het land allerlei maatregelen, naast de bijstand en alle landelijke (belasting)toeslagen die huishoudens kunnen krijgen. Er zijn namelijk gebieden in Nederland die veel meer armoede kennen dan andere.

Om alle inkomensgaten te dichten stelt een gemeente als Zwijndrecht bijvoorbeeld 75 euro kleedgeld per kind beschikbaar en kunnen in Capelle aan den IJssel AOW'ers gratis reizen in het openbaar vervoer. Verantwoordelijke wethouders vinden dit soort inkomensondersteuning eigenlijk helemaal niet hun taak: het Rijk moet in hun ogen er gewoon voor zorgen dat uitkeringen hoog genoeg zijn om van te leven.

Het advies van de eerdergenoemde commissie volgde dezelfde denklijn: verhoog de bijstand, het minimumloon en eventueel ook de huurtoeslag structureel. Daarnaast moeten ook de kinderbijslag en het kindgebonden budget omhoog, vooral de bijdragen voor oudere kinderen. Aan dat alles zit wel een fors prijskaartje: 6 tot 7 miljard euro.

Daarnaast moet het stelsel van sociale zekerheid volgens de commissie duidelijker en simpeler worden, zodat meer regelingen de doelgroep bereiken. Nu weten veel mensen simpelweg niet dat bepaalde regelingen bestaan of ze durven er sinds het toeslagenschandaal geen gebruik meer van te maken, bang dat ze het geld later terug moeten betalen.

Als er iets moeilijk is om te meten, is het dat. Immers: niet-stemmers doen ook zelden mee aan opinie-onderzoek. Maar uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) eerder dit jaar bleek een duidelijke samenhang: hoe lager het inkomen, hoe groter de kans dat iemand niet gaat stemmen. Daarvoor is het vertrouwen in de politiek te laag.

In de serie De Peilers trekken we in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen met ons mobiele stemhokje door heel Nederland. In de onderstaande aflevering strijken we neer op de markt in Heerlen om het te hebben over bestaanszekerheid:

FvD-leider Thierry Baudet legt de verkiezingsactiviteiten van zijn partij een paar dagen stil. Hij heeft een lichte hersenschudding overgehouden aan een klap met een paraplu die hij donderdag op zijn hoofd kreeg, meldt FvD in een verklaring.

De partijleider maakt het naar omstandigheden goed, zegt de partij. "Hij is thuis bij zijn gezin dat erg geschrokken is en even moet herstellen van de klap." De partij beraadt zich op dit moment "met diverse experts" op "aanvullende veiligheidsmaatregelen".

In een e-mail aan de leden voegt de partij daaraan toe zelf voor voldoende persoonsbewaking te willen kunnen zorgen. "Voor Thierry, maar ook voor Gideon, Pepijn, Freek en Ralf (de andere Kamerleden van FvD, red.). We hebben u nooit eerder gevraagd om financiële steun voor de kosten van beveiliging. Maar nu zijn we genoodzaakt dat te doen", schrijft de partij.

Baudet werd bij de Universiteit Gent met een paraplu op zijn hoofd geslagen. De man die daarvoor werd aangehouden is weer op vrije voeten. Hij zal worden vervolgd vanwege het toebrengen van "opzettelijke slagen en verwondingen", zegt een woordvoerder van de politie in de Belgische stad.

De man is van Oekraïense afkomst, heeft een vaste verblijfplaats in België en was niet bekend bij de politie. In een video is te horen dat de dader na het uitdelen van de klap in het Oekraïens "Nee tegen fascisme, nee tegen Poetinisme" roept tegen Baudet.

"Vanzelfsprekend is er aangifte gedaan tegen de pleger van deze laffe aanval", zegt de partij.

Bekijk hieronder beelden van de aanval:

Demissionair minister Adriaansens van Economische Zaken vindt het zorgelijk dat de Tweede Kamer de belastingregeling voor expats wil versoberen. De Tweede Kamer stemde vannacht voor een voorstel om de rente op de studieschuld van studenten die onder het leenstelsel vallen te verlagen. Dat moet worden gefinancierd door het belastingvoordeel voor hoogopgeleide buitenlandse werknemers te verkleinen.

Adriaansens benadrukte dat een tekort aan personeel voor bedrijven een van de belangrijkste redenen is om uit Nederland te vertrekken en dat vooral bedrijven waar met "kennis" wordt gewerkt deze groep nodig heeft. Ze voegde eraan toe dat het vaak om mensen gaat die goed zijn in digitalisering of techniek.

Volgens Adriaansens worden door de versobering van de expatregeling niet alleen grote bedrijven, maar bijvoorbeeld ook start-ups getroffen. "Dit helpt uiteindelijk niet, ook niet voor de studenten die graag bij een bedrijf willen werken", zei Adriaansens.

De Tweede Kamer heeft het amendement hierover aangenomen. Adriaansens vestigt haar hoop nu op de Eerste Kamer. "Ik hoop dat daar ook nog een goed gesprek plaatsvindt." Dat er nog meer voorstellen zijn aangenomen die bedrijven treffen, vindt de minister "dramatisch": "Er zijn in heel korte tijd beslissingen genomen door de Kamer die impact hebben op het bedrijfsleven. Dit gaat ze raken en uiteindelijk gaat het ons raken als Nederlanders."

Op de vraag of de Kamer de 'pechgeneratie' nu heeft gered, antwoordde Adriaansens' collega Dijkgraaf van Onderwijs dat er diverse amendementen en moties zijn aangenomen en dat het kabinet die zorgvuldig gaat bestuderen. "Sommige zijn makkelijker uit te voeren dan andere. Er zitten allerlei aspecten aan, uitvoeringstechnisch en juridisch. Ik snap de emoties bij deze generatie studenten heel goed."

De man die FvD-leider Thierry Baudet gisteravond met een paraplu tegen zijn hoofd sloeg bij de Universiteit Gent is weer op vrije voeten. Hij zal wel worden vervolgd vanwege het toebrengen van "opzettelijke slagen en verwondingen", zegt een woordvoerder van de politie in de Belgische stad. De woordvoerder van FvD zegt verbijsterd te zijn door de vrijlating.

Baudet werd gisteravond aangevallen bij de ingang van het gebouw, waar hij een lezing kwam geven. De dader werd direct opgepakt. Er is een proces-verbaal opgemaakt en de man zat volgens de politiewoordvoerder vast tot "lang na de lezing". De man, van Oekraïense afkomst, is volgens de politie begin dertig en heeft een vaste verblijfplaats in België. Eerder was hij niet bekend bij de politie.

Baudets lezing ging iets na de geplande begintijd van 20.00 uur alsnog door. Baudet zei gisteravond in het NPO Radio 1-programma Langs de lijn en omstreken een "behoorlijke bult" op zijn hoofd te hebben. "Dat ga ik nog laten nakijken."

Bekijk hieronder beelden van de aanval:

Baudet zei in het radioprogramma dat het leek alsof bij de ingang van de universiteit "een soort hinderlaag" was opgezet. "Ik kwam aanlopen en werd aan de rechterkant afgeleid. Toen sprong er vanaf de linkerkant iemand op me af met, wat later bleek, een paraplu."

Of er meer verdachten in beeld zijn, wil de politie niet zeggen. Volgens de woordvoerder van FvD is Baudet van de aanval geschrokken, maar gaat het redelijk met hem. Vooralsnog zijn er geen ernstige gevolgen, zegt FvD.

In de video is te horen dat de dader na het uitdelen van de klap in het Oekraïens "Nee tegen fascisme, nee tegen Poetinisme" roept tegen Baudet.

Baudet heeft zich in het verleden regelmatig pro-Russisch uitgelaten, onder andere over het onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17. Vlak voor de inval van Rusland in Oekraïne noemde Baudet Poetin "een prachtige vent".

Een uur voor aanvang van de lezing protesteerden er in het centrum van Gent, niet ver van de universiteit, enkele tientallen mensen tegen de komst van Baudet. Volgens een journalist van de Vlaamse omroep VRT hadden zij een Oekraïense vlag bij zich.

De Tweede Kamer is vannacht om 03.45 uur begonnen aan het verkiezingsreces, de tijd waarin alle politieke partijen de handen vrij hebben om volop campagne te voeren. Over 26 dagen, op woensdag 22 november, gaat Nederland naar de stembus voor het kiezen van een nieuwe Tweede Kamer.

Op de valreep is er op de laatste dag (en in de nacht) nog gestemd over honderden moties en amendementen om de plannen van het laatste kabinet-Rutte IV aan te passen. Zo wordt de rentestijging voor de leenstelselstudenten verlaagd, gaat de bankenbelasting omhoog en blijft de belastingkorting voor jonge ouders langer in stand. Verder hoeft er van de Tweede Kamer geen extra geld meer betaald te worden voor de plastic bakjes en bekertjes.

Kamervoorzitter Vera Bergkamp zei in haar laatste speech voor het reces dat de verkiezingscampagnes al op volle toeren draaien en dat ze dat ook zag aan de laatste Kamerdebatten. Ze voegde eraan toe dat het "in deze tijden van polarisatie, bedreiging en intimidaties niet altijd even makkelijk is" om het ambt van Kamerlid uit te oefenen.

De Kamervoorzitter stond ook stil bij de aanval op FvD-leider Thierry Baudet, gisteravond in Gent. Ze wenste hem sterkte. "Wat je ook denkt, wat je ook vindt, het hoort bij de democratie, het hoort bij onze rechtsstaat en je blijft met je handen af van al onze Kamerleden." Kamerleden ondersteunden de woorden van Bergkamp over Baudet met geroffel op de bankjes.

Op donderdag 23 november, als de meeste stemmen zijn geteld, zal het politieke landschap er hoogstwaarschijnlijk heel anders uitzien. Nu zit het Kamerlid Pieter Omtzigt als eenmansfractie in de blauwe bankjes en het moet wel heel raar lopen als dit zo blijft. Ook BBB-leider Caroline van der Plas, die na de vorige verkiezingen in haar eentje begon, zal mogelijk wel wat meer collega's krijgen.

In de laatste Peilingwijzer staat Nieuw Sociaal Contract (NSC) op 24 tot 30 zetels, BBB op 10 tot 14 zetels en de nieuwe combinatie GroenLinks/PvdA op 21 tot 25 zetels. Voor twee regeringspartijen worden zware verliezen verwacht: -17 voor D66 en -11 voor het CDA. De machtswissel binnen de VVD van Mark Rutte naar Dilan Yesilgöz kost, hoogstwaarschijnlijk, ook de liberalen wel wat zetels: op -7 staan ze nu.

Het zijn nadrukkelijk voorspellingen, want er kan nog niets met zekerheid worden gezegd, leert de geschiedenis. Bij oppositiepartij SP zijn ze zeker nog niet vergeten dat voor ex-partijleider Emile Roemer het Torentje in 2012 in zicht was. Een monsterzege werd voorspeld voor de SP. Tot Roemer in een tv-debat genadeloos door VVD-leider Rutte werd overbluft.

Het beeld van de overrompelde Roemer bleef bij veel kijkers hangen en de VVD won. Met als goede tweede de PvdA onder Diederik Samsom, een oud-milieuactivist die het tijdens de campagne met zijn "vertel het eerlijke verhaal" opeens voor de wind ging.

Bij campagneleiders staat dit al ruim tien jaar oude voorval diep in het geheugen gegrift. Door één klein incident kan het goed misgaan. En die vrije val is in die drie weken campagnetijd heel moeilijk te stoppen.

Het worden vanaf nu tropenweken voor de lijsttrekkers: de agenda zit van 's morgens vroeg tot 's avonds laat vol met kranteninterviews, talkshows, radio- en tv-debatten en af en toe moet er ook nog tijd zijn om de straat op te gaan, om te laten zien dat de lijsttrekkers ook tussen de potentiële stemmers staan.

Er kan deze campagne van alles gebeuren. Gaat de oorlog tussen Israël en Hamas bijvoorbeeld de campagne bepalen? Zal het meer over internationale veiligheid gaan, of blijven de hoofdthema's migratie, wonen, bestaanszekerheid en zorg, waar veel Nederlanders zich volgens allerlei onderzoeken zorgen over maken?

Op dinsdag 5 december, Pakjesavond, komt de oude Tweede Kamer nog één keer in de oude samenstelling bijeen. Dan wordt afscheid genomen van oudgedienden, onder wie Kamervoorzitter Bergkamp. Ook zij houdt ermee op. De dag daarna worden de nieuw gekozen Kamerleden beëdigd en begint het parlementaire werk weer.

Een meerderheid van de Tweede Kamer wil zoals verwacht dat de rente op de studieschuld van studenten die onder het leenstelsel vielen, omlaaggaat. In de Tweede Kamer kregen verschillende voorstellen om dat te regelen genoeg steun. Voor sommige studenten gaat de rente op 1 januari omhoog van 0,46 procent naar 2,56 procent. Dat kan duizenden euro's schelen.

Zoals verwacht stemde de Kamer in met een plan om de belastingregeling voor expats te versoberen. Het geld dat daarmee wordt opgehaald moet ten goede komen aan de studenten die onder het leenstelsel vielen, de zogeheten pechgeneratie. Gisteren tekende de meerderheid zich al af voor het voorstel van het Kamerlid Omtzigt, GroenLinks/PvdA, Volt en de ChristenUnie. Vanaf 2029 zou die versobering jaarlijks zo'n 200 miljoen euro moeten opleveren.

Nu hebben hoogopgeleide buitenlandse werknemers een belastingvoordeel ten opzichte van Nederlandse werknemers. Expats hoeven nu vijf jaar lang geen belasting te betalen over ten hoogste 30 procent van hun loon. Het voorstel verkort die periode naar ten hoogste twintig maanden. Daarna geldt voor 20 maanden een 20-procentsregeling, en in de 20 maanden daarna nog een 10-procentsregeling.

Het is overigens niet duidelijk hoeveel de rente voor studenten omlaag zou moeten gaan, en vanaf wanneer dat moet gebeuren.

De Kamer nam ook een motie van GroenLinks/PvdA en ChristenUnie aan om de rente op studieleningen van de pechgeneratie voor komend jaar te bevriezen op het niveau van dit jaar. Het geld zou moeten komen uit het voorgenoemde amendement van Omtzigt. Maar Omtzigt vroeg zich in de Kamer af of zijn plannen wel genoeg geld opleveren, en stemde daarom zelf tegen die motie. Het amendement is dwingend voor de regering, de motie kan de regering naast zich neerleggen.

Een voorstel van D66 en de SP om de rente op studieleningen voor de pechgeneratie naar 0 procent te brengen, kreeg niet genoeg steun. Dat plan zou bekostigd moeten worden uit onder meer een verhoging van de btw op sierbloemen.

De Tweede Kamer is vanaf vandaag met reces, in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van volgende maand. De laatste vergadering duurde tot 03.45 uur. Daarin werd gestemd over tientallen moties en amendementen over tal van onderwerpen, variërend van internationale spoorlijnen, de inzet van de politiehelikopter in de grensregio tot aan de Chemours-fabriek in Dordrecht.

Afgelopen week demonstreerden studenten bij de Tweede Kamer tegen de verhoging van de rente:

FvD-leider Thierry Baudet noemt de aanval op hem bij de ingang van de Universiteit Gent "het gevolg van een enorme demoniseringscampagne". Een onbekende man sloeg de politicus vanavond tegen zijn hoofd met een paraplu kort voordat Baudet een lezing zou geven. De dader is direct opgepakt.

De lezing ging iets na de geplande begintijd van 20.00 uur alsnog door. Na afloop zei Baudet tegen het NPO Radio 1-programma Langs de Lijn en Omstreken dat het naar omstandigheden goed gaat. "Ik heb mijn lezing kunnen geven nadat ik even een glaasje water heb gedronken. Maar het is natuurlijk heel naar dat dit is gebeurd."

Baudet zegt een "behoorlijke bult" op zijn hoofd te hebben. "Dat ga ik nog laten nakijken."

"Dit is natuurlijk het gevolg van een enorme demoniseringscampagne", vervolgt de politicus. "We hebben een vredelievende boodschap. We willen bepaalde dingen beleidsmatig anders. En het is zo belangrijk dat we op een normale manier in discussie blijven in dit land."

Over het moment van de aanval zegt Baudet dat het heel snel ging en dat hij niet goed doorhad wat er gebeurde. "Ik kwam aanlopen en werd aan de rechterkant afgeleid. Toen sprong er vanaf de linkerkant iemand op me af met, wat later bleek, een paraplu. Het leek op een soort hinderlaag die ze hadden neergezet."

Bekijk hieronder beelden van de aanval:

Baudet spreekt het vermoeden uit dat er "iets met de paraplu was gedaan". "Zo hard kun je niet slaan met een normale paraplu."

Vlaams Belang-politicus Filip Dewinter was bij het incident. Op een video die hij heeft gedeeld op X is te zien dat de FvD-leider wordt geraakt op het moment dat hij het gebouw van de universiteit binnenloopt.

In de video is te horen dat de dader na het uitdelen van de klap, in het Oekraïens, "nee tegen fascisme, nee tegen Poetinisme" roept tegen Baudet. Zelf zegt de FvD-leider dit niet te hebben gehoord.

Baudet heeft zich in het verleden regelmatig pro-Russisch uitgelaten, onder andere over het onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17. Vlak voor de inval van Rusland in Oekraïne noemde Baudet Poetin "de leider van conservatief Europa. Prachtige vent."

Een uur voor aanvang van de lezing protesteerden er in het centrum van Gent, niet ver van de universiteit, enkele tientallen mensen tegen de komst van Baudet. Volgens een journalist van de Vlaamse omroep VRT hadden zij een Oekraïense vlag bij zich.

Voorafgaand aan het bezoek van Baudet aan de Gentse universiteit was er al gedoe over de lezing, die was georganiseerd door de conservatieve studentenvereniging KVHV. De universiteit zag de lezing liever niet doorgaan vanwege incidenten met eerdere gastsprekers. Maar de Raad van State oordeelde dat de veiligheid wel gegarandeerd kon worden en dat de universiteit haar voorzieningen ter beschikking moest stellen voor de lezing.

Europese leiders roepen op tot humanitaire corridors en gevechtspauzes om hulp Gaza in te krijgen. Tot die gezamenlijke verklaring kwamen zij vanavond op een top in Brussel. Vanwege uiteenlopende standpunten over de oorlog was aanvankelijk nog onduidelijk of er vandaag een gezamenlijke oproep zou komen.

De leiders van de 27 landen maken zich volgens het document "ernstig zorgen over de verslechterende humanitaire situatie in Gaza". Er wordt opgeroepen tot "snelle, veilige en ongehinderde humanitaire toegang en hulp om hen in nood te bereiken." Hiervoor zijn volgens de Europese leiders humanitaire corridors en gevechtspauzes nodig.

In de Gazastrook woedt een humanitaire crisis. Vanuit Egypte komt mondjesmaat noodhulp binnen en Israël heeft de Palestijnse enclave afgesloten van water, elektriciteit en brandstof. Dagelijks worden zware bombardementen uitgevoerd op Hamas-doelwitten, waarbij ook burgers het slachtoffer worden. Israël herhaalt steeds dat Hamas burgers als levend schild gebruikt.

"De Europese Unie zal nauw samenwerken met partners in de regio om burgers te beschermen, bijstand te verlenen en toegang te faciliteren tot voedsel, water, medische zorg en onderdak", staat verder in de verklaring. Hierbij moet het zeker zijn dat dit soort bijstand niet wordt misbruikt door terroristische organisaties.

Demissionair premier Rutte denkt dat Israël gevoelig zal zijn voor de oproep. Volgens hem maakt het uit dat de Verenigde Staten, Europa en "landen in de regio op één lijn zitten". "Israël heeft er ook belang bij dat het de steun behoudt", zei Rutte na afloop.

Of de komende dagen meer hulpgoederen naar de Gazastrook zullen gaan, "zal moeten blijken", zei Rutte. Volgens hem zijn alle diplomatieke inspanningen daar nu op gericht. Rutte zei dat de toegang tot humanitaire hulpgoederen "massief" moeten worden verbeterd.

De verschillen tussen Duitsland en Ierland zijn exemplarisch voor de uiteenlopende perspectieven binnen de EU op het conflict. Na het door Hamas aangerichte bloedbad in Israël was Duitsland een van de eerste landen die onvoorwaardelijke steun uitsprak aan de Israëlische regering.

Andersom is er vanuit Ierland veel meer aandacht voor het lot van de Palestijnen. Waar na de massale Hamas-aanval de reflex van andere Europese landen was vierkant achter Israël te gaan staan, benadrukte de Ierse premier Varadkar gelijk dat "de reactie van Israël proportioneel moest zijn".

Ook in de Nederlandse politiek wordt geworsteld met het thema. "Het beeld is ontstaan dat het kabinet Israël blind steunt in alles wat er gebeurt", zei demissionair premier Rutte gisteren bij aanvang van een Kamerdebat over de oorlog. Volgens hem is de kwestie niet zwart-wit en "heeft het land zich aan voorwaarden te houden zoals het internationale oorlogsrecht."

Politicus Thierry Baudet is voor aanvang van een lezing op de Universiteit Gent op zijn hoofd geslagen door een man, die daarna is opgepakt. De man heeft Baudet geslagen met een opvouwbare paraplu.

Vlaams Belang-politicus Filip Dewinter was bij het incident. Op een video die hij heeft gedeeld op X is te zien dat de FVD-leider wordt geraakt op het moment dat hij het gebouw van de universiteit binnenloopt.

In het NPO Radio 1-programma Langs de Lijn en Omstreken zegt Baudet dat het naar omstandigheden goed gaat, maar dat hij "een behoorlijke bult" op zijn hoofd heeft. "Ik heb mijn lezing kunnen geven nadat ik even achter een glaasje water heb gedronken. Maar het is natuurlijk heel naar dat dit gebeurd is."

De politicus zegt dat het op een "hinderlaag" leek. "Ik werd aan de ene kant afgeleid en toen sprong iemand vanaf de linkerkant op me af met, wat later bleek, een paraplu. Het ging heel snel."

De lezing begon iets na de geplande tijd van 20.00 uur. Volgens de Belgische nieuwssite VRT hadden ongeveer 300 mensen een kaartje.

Op beelden is te horen dat de dader na het slaan met de paraplu, naar het lijkt in het Oekraïens, "nee tegen fascisme, nee tegen Poetinisme" roept tegen Baudet.

Baudet heeft zich in het verleden regelmatig pro-Russisch uitgelaten, onder andere over het onderzoek naar het neerhalen van vlucht MH17. Vlak voor de inval van Rusland in Oekraïne noemde Baudet Poetin "de leider van conservatief Europa. Prachtige vent."

VRT-journalist Ward Schouppe zag het incident gebeuren. Hij zegt dat er veel journalisten en politieagenten bij de universiteit waren op het moment dat Baudet arriveerde. Een uur daarvoor protesteerden in het centrum van Gent, niet ver van de universiteit, ongeveer twintig mensen tegen de komst van de politicus. Volgens Schouppe hadden zij een Oekraïense vlag bij zich.

De Vlaamse journalist zegt dat Baudet schreeuwde op het moment van de aanval, maar dat de klap zelf leek mee te vallen. "Hij liep me voorbij met zijn hand op zijn hoofd, maar voor zover ik kon zien was hij niet gewond."

Voorafgaand aan het bezoek van Baudet aan de Gentse universiteit was er al gedoe over de lezing, die was georganiseerd door de conservatieve studentenvereniging KVHV. De universiteit zag de lezing liever niet doorgaan vanwege incidenten met eerdere gastsprekers. Maar de Raad van State oordeelde dat de veiligheid wel gegarandeerd kon worden en dat de universiteit haar voorzieningen ter beschikking moest stellen voor de lezing.

Op X spreken veel politieke partijen in de Tweede Kamer hun verontwaardiging uit over het incident. "Onaanvaardbaar", "onacceptabel" en "ongehoord", zeggen bijvoorbeeld VVD, CDA, ChristenUnie, BBB, PVV, GroenLinks/PvdA, NSC, ChristenUnie en Denk.

Er wordt van uit gegaan dat de actie een politieke reden heeft. "Volstrekt onaanvaardbaar wat Thierry Baudet vanavond is overkomen. Geweld mag nooit worden getolereerd. Het vrije woord moet worden beschermd en de dader vervolgd", zegt GroenLinks/PvdA-leider Timmermans.

"Geweld is altijd onacceptabel en hier helemaal omdat het bedoeld is om de vrijheid van meningsuiting van Thierry Baudet in te perken", laat Omtzigt van NSC weten. En VVD-leider Yesilgoz zegt: "Woorden bestrijd je met woorden. Nooit met geweld. Absoluut onacceptabel dit."

Ook premier Rutte reageert in soortgelijke termen.

De partijen wensen Baudet ook veel sterkte.

Een 'richtgetal' van netto 50.000 migranten per jaar, voor studie-, kennis- en asielmigranten samen. Dat staat in het verkiezingsprogramma van Pieter Omtzigts partij, Nieuw Sociaal Contract (NSC), dat deze week gepresenteerd werd.

Omtzigt maakt zich zorgen over de druk op de woningmarkt en wil daarom migratie in brede zin aan banden leggen. BBB meldde eerder al dat de partij het aantal asielzoekers dat naar Nederland komt wil beperken tot 15.000 per jaar. Wat is er mogelijk?

Vorig jaar verhuisden er bijna 130.000 mensen van binnen de EU naar Nederland, om te werken, wonen of voor gezinshereniging. Het gaat daarbij om onder meer Polen (27.749), Duitsers (17.495) en Roemenen (12.983).

Vanwege het vrije verkeer van goederen en diensten binnen de Europese Unie mogen zij zonder vergunning in Nederland wonen en werken. Hun komst kan om die reden ook niet worden tegengehouden.

Daarnaast kwamen er vorig jaar zo'n 26.000 hoger opgeleide kennismigranten van buiten de EU naar Nederland. Een quotum voor deze groep zou wel mogelijk zijn, denkt hoogleraar migratierecht Tesseltje de Lange (Radboud Universiteit).

"Arbeidsmigranten, mits ze van buiten de EU komen en niet al in de EU wonen, vormen de enige groep migranten die je formeel mag inperken," legt ze uit. "Dat kan in theorie. Vaak zie je dat zo'n quotum voor een jaar wordt vastgesteld op basis van de behoefte van grote bedrijven als ASML en Philips. Als hun behoefte groter wordt, dan wordt dit aantal vaak wel weer bijgesteld."

Het aantal internationale studenten is de afgelopen 20 jaar verviervoudigd. Vorig jaar stonden er uit 168 landen 115.068 internationale studenten ingeschreven bij Nederlandse onderwijsinstellingen, waarvan ongeveer een kwart (27,7 procent) van buiten de EU kwam.

Formeel mag je de vrijheid van studenten en onderzoekers uit de Europese Unie om te werken en wonen waar ze willen niet beperken. "Maar je kan er wel voor kiezen om minder onderwijs in het Engels aan te bieden," beaamt De Lange. "Dat heeft praktisch eenzelfde effect."

Voor sommige opleidingen of studierichtingen is het wel een meerwaarde als er onderwijs in het Engels wordt gegeven, omdat interactie tussen internationale studenten leidt tot culturele uitwisseling, en dat bevordert innovatie, volgens De Lange.

"Dat heb je ook nodig als land, om mee te kunnen doen in de internationale academische wereld." Voor sommige opleidingen zou je het onderwijs alleen in het Nederlands kunnen aanbieden. "Misschien zijn er dan ook effectievere methodes waarnaar je kan grijpen als je het aantal internationale studenten wil beperken, zoals een numerus fixus voor Engelstalige studenten."

Asielmigratie maakte de afgelopen tien jaar zo'n 12 procent uit van de totale migratiestroom naar Nederland. Afgelopen jaar ging het om zo'n 36.000 eerste asielaanvragen.

Lijsttrekker Van der Plas van BBB stelt voor om het maximale aantal asielaanvragen te beperken tot 15.000 en de aanvragen daarboven "af te kopen" met een bedrag van 20.000 euro. Dat bedrag komt uit het nieuwe Europese migratieakkoord van afgelopen juni.

Over deze opvolger van de zogenoemde Dublinverordening, de wet die regelt waar in Europa mensen asiel moeten aanvragen, wordt nu nog verder onderhandeld door de Europese Raad en het Europees Parlement.

De nieuwe wet wordt op zijn vroegst in april in stemming gebracht, legt Groen Links-Europarlementariër en hoogleraar migratierecht Tineke Strik uit. "De wet voorziet in een solidariteitsmechanisme. Het betekent dat de Europese Commissie jaarlijks een verdeelsleutel vaststelt. Als de zuidelijke landen meer asielzoekers ontvangen dan ze aankunnen, dan moeten de andere landen in Europa een deel daarvan overnemen, of kiezen voor een andere vorm van solidariteit, zoals het sturen van ambtenaren of het betalen van geld."

Het aantal asielzoekers in Europa hangt in de eerste plaats af van de oorlogen en onderdrukking in de rest van de wereld. De verdeelsleutel wordt door de Europese Commissie vastgesteld op basis van het totale aantal asielaanvragen in Europa, het aantal inwoners per land en het bruto nationaal product. Zo wordt bepaald hoeveel asielzoekers EU-landen moeten overnemen van de zuidelijke lidstaten.

Kan Nederland eenzijdig stoppen met asielmigratie boven de 15.000? "Nee," zegt Strik beslist. Als te weinig landen kiezen voor het opnemen van asielzoekers, zullen landen alsnog een verplichting opgelegd krijgen om meer asielzoekers over te nemen van de Europese Commissie.

Bovendien is de verdeelsleutel gericht op het aantal mensen dat de noordelijke landen van de zuidelijke landen moeten overnemen. "Maar dat is niet het totale aantal asielzoekers dat Nederland binnenkomt. Er zullen altijd mensen via andere routes binnenkomen. Dan heb je als land altijd de verplichting om iemands asielaanvraag in behandeling te nemen, of iemand terug te sturen naar het land waar diegene asiel had moeten aanvragen."

De Tweede Kamer wil de rente op studieleningen voor studenten van de leenstelselgeneratie verlagen. Een voorstel van het Kamerlid Omtzigt om dat te regelen lijkt een meerderheid te gaan halen.

Het plan wordt mede ingediend door GroenLinks-PvdA, ChristenUnie en Volt. Behalve deze partijen zullen PVV, CDA, BBB, Partij voor de Dieren en Forum voor Democratie vanavond waarschijnlijk voor stemmen.

Omtzigt stelt voor om de belastingkorting voor hoogopgeleide expats te versoberen. De miljoenen die dat oplevert, moeten worden gebruikt om de studenten van de zogenoemde 'pechgeneratie' tegemoet te komen. Met hoeveel procent de rente door het plan omlaag kan, is niet duidelijk en ook niet wanneer studenten er iets van merken.

De rente op studieleningen vervijfvoudigt op 1 januari van 0,46 naar 2,56 procent. Dat betekent dat studenten en afgestudeerden vaak duizenden euro's meer moeten gaan betalen.

D66 en de SP proberen nog voldoende steun te krijgen voor een eigen plan om de rente op studieleningen op 0 procent te zetten, maar dat lijkt niet te gaan lukken en dan zullen deze twee partijen waarschijnlijk ook voor het plan-Omtzigt stemmen.

Met name de dekking die de partijen voor hun amendement hebben bedacht, stuit op bezwaren. Zij willen de btw op de sierteelt verhogen van 9 procent naar 21 procent. Dat laatste is het normale btw-tarief en het zou een bos bloemen, die nu onder het lage tarief valt, flink duurder maken.

Omtzigt stelt dat de wijziging van de kortingsregeling op termijn bijna 200 miljoen euro per jaar oplevert. Dat bedrag moet dan in zijn geheel voor de renteverlaging voor studenten zonder basisbeurs worden ingezet.

Dat zijn de studenten die met het leenstelsel te maken hadden, dat in 2015 werd ingevoerd en met ingang van dit studiejaar weer is afgeschaft, omdat het te veel negatieve effecten had.

Gisteren demonstreerden enkele honderden studenten en afgestudeerden in Den Haag tegen de renteverhoging:

Veel studenten van de 'pechgeneratie' hebben hoge schulden en vinden dat ze oneerlijk worden behandeld ten opzichte van studenten die een basisbeurs krijgen.

Als het aan FNV Young & United ligt, blijft de rente op studieleningen voor alle studenten 0 procent, "omdat ze onder de veronderstelling hebben geleend dat het 0 procent zou blijven", aldus voorzitter Yasmin Ait Abderrahman. "Het is niet duidelijk gecommuniceerd dat die rente omhoog kon gaan."

De verlaging van de rente voor de pechgeneratie noemt de jongerenvakbond een eerste stap. "Maar iedereen heeft ermee te maken. Studenten die nu gaan studeren krijgen wel een basisbeurs. Dat is fijn, want we hebben lang gevochten voor het afschaffen van het leenstelsel. Maar die basisbeurs is nog steeds heel laag, dus ook voor hen is het belangrijk dat de rente op 0 procent blijft."

Als het amendement over de expat-regeling wordt aangenomen, maakt het deel uit van het Belastingplan voor 2024. Dat moet nog wel in zijn geheel door Eerste Kamer worden aangenomen.

Het wordt veel moeilijker om zonneparken en -weiden aan te leggen op landbouw- en natuurgronden. De demissionaire ministers De Jonge en Jetten schrijven aan de Tweede Kamer dat ze daarover afspraken hebben gemaakt met onder meer provincies, gemeenten en waterschappen.

Alleen in uitzonderingsgevallen mag het nog, bijvoorbeeld als het gaat om landbouwgronden die op termijn een andere bestemming krijgen, of als de aanleg bijdraagt aan vermindering van 'netcongestie'.

Zonnepanelen moeten bij voorkeur op daken en gevels worden geplaatst, maar ook op bijvoorbeeld kassen, industrieterreinen, stortplaatsen en boven parkeerplaatsen. Daarna komen ongebruikte terreinen in bebouwde gebieden en dáár weer na onbenut terrein in landelijk gebied.

De afspraken zijn gemaakt omdat er aan de ene kant steeds meer vraag is naar duurzaam opgewekte elektriciteit, maar aan de andere kant de ruimte schaars is. "Ten aanzien van zonnepanelen was de markt in het verleden leidend en ontbrak sturend ruimtelijk beleid door de overheden. (..) Nu zetten Rijk en medeoverheden samen de volgende stap", schrijven de ministers.

De provincies zullen de afspraken juridisch bindend vastleggen in hun verordeningen. Het nieuwe systeem moet op 1 januari ingaan. Lopende initiatieven die nu al in een vergevorderd stadium zijn mogen in principe nog doorgaan.

Holland Solar, de branchevereniging voor bedrijven in de zonne-energie, is kritisch. De gemaakte keuzes zijn schadelijk voor de sector, maar ook voor de energietransitie, voor boeren en industriële bedrijven die willen verduurzamen en voor de kans om natuurontwikkeling te bevorderen, vindt de belangenclub.

Als het aan het kabinet ligt, komen de oude tijden van Nederland als grote scheepsbouwnatie weer terug. Samen met de sector wordt er de komende twee jaar 60 miljoen euro geïnvesteerd in innovatieve scheepsbouw. Voor de bouw van bijvoorbeeld marinevaartuigen en baggerschepen zijn we veel te afhankelijk geworden van het buitenland, vinden kabinet en sector.

In Rotterdam heeft de speciale kabinetsgezant voor de maritieme maakindustrie, oud-minister Van Bijsterveldt, een plan gepresenteerd met daarin 25 maatregelen om de scheepsbouw te versterken. Het heeft als titel No guts, no Hollands Glorie! Om het tij te keren, is afgesproken direct te beginnen met actief industriebeleid.

Het bouwen van Nederlandse schepen moet groener en goedkoper worden, staat in het plan. Als de Rijksoverheid een nieuw schip laat bouwen, zouden Nederlandse bouwers een streepje voor moeten krijgen. En scheepswerven die op een aantrekkelijke plek liggen, moeten beter beschermd worden tegen plannen om daar woningen te bouwen.

Reders zeggen dat het bouwen van een schip in Nederland inmiddels 20 tot 40 procent duurder is dan in Azië. Met name China heeft de laatste jaren met veel overheidssteun een groot deel van het marktaandeel van de Europese scheepsbouw overgenomen. In de jaren 80 was het marktaandeel van Europa nog 45 procent, nu is dat nog maar 4 procent.

Een kritieke ondergrens is daarmee in zicht, stelt Van Bijsterveldt. We hebben onvoldoende concurrerende bouwcapaciteit om zelf onze marineschepen en specialistische werkschepen te produceren, maar die zijn wel cruciaal voor onze veiligheid en voor het houden van droge voeten.

Om de concurrentiekracht terug te brengen moet er vooral ingezet worden op verduurzaming. Met digitalisering en het gebruik van robots moet het 10 tot 15 procent goedkoper worden om een Nederlands schip van stapel te laten lopen. Ook komt er een 'koploperproject' om te verkennen of het mogelijk is om schepen te bouwen die, aangedreven door kernenergie, langer op zee kunnen blijven.

Demissionair minister Adriaansens van Economische Zaken noemt de investeringen in de scheepsbouw "noodzakelijk om Nederland leefbaar, welvarend, veilig en concurrerend te houden". Haar collega Harbers van Infrastructuur en Waterstaat zegt dat het belangrijk is dat ons land zelf de schepen bouwt die nodig zijn voor onze veiligheid. "Denk aan sleephopperzuigers: zij spuiten zand op om Nederland te beschermen tegen overstromingen."

In de afgelopen vier jaar is er een verklaring omtrent het gedrag (vog) toegekend aan dertien mensen die zijn veroordeeld voor deelname aan een terroristische organisaties. Bij sommigen van hen gebeurde dat meer dan eens, want het gaat in totaal om 22 vog's. Ze konden daarmee aan het werk in verschillende sectoren, waaronder het onderwijs en de zorg.

Eerder deze maand stelde Tweede Kamerlid Omtzigt vragen aan het kabinet naar aanleiding van het nieuws van de NOS dat een veroordeeld lid van terreurgroep Islamitische Staat (IS) vrijwilligerswerk bij Vluchtelingenwerk kon doen nadat zij een vog had gekregen.

Demissionair minister Weerwind voor Rechtsbescherming heeft naar aanleiding daarvan laten uitzoeken of dit geval op zichzelf staat, maar dat is dus niet zo. De dertien mensen die het betreft zijn allemaal in Nederland veroordeeld, dus die informatie was te vinden in de justitiële documentatie.

In dezelfde periode werden er ook 30 aanvragen geweigerd vanwege een veroordeling voor terrorisme, schrijft Weerwind aan de Tweede Kamer.

In het geval van de vrijwilliger van Vluchtelingenwerk heeft de organisatie die verantwoordelijk is voor de screening, Justis, wel volgens de regels gehandeld, concludeert Weerwind tot zijn spijt. Hij kan niet op de specifieke zaak ingaan, maar het kan soms zijn dat het belang van een aanvrager om een vog te krijgen zwaarder weegt dan het risico voor de samenleving.

Ook geldt er nu in principe een terugkijktermijn van vier jaar, behalve bij functies die hogere integriteiteisen stellen, zoals boa's. Dan wordt er langer teruggekeken in de justitiële documentatie.

Weerwind wil nu de regels aanscherpen. Justis moet voortaan tot 20 jaar terugzoeken naar veroordelingen wegens terrorisme. Als er zo'n veroordeling wordt gevonden, krijgt de aanvrager in beginsel geen vog. Samen met Justis, het Openbaar Ministerie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) gaat de minister bepalen voor welke functies die regel moet gaan gelden.

Hij denkt daarbij aan functies waarbij iemand in contact kan komen met kwetsbare doelgroepen of werkzaamheden gaat verrichten die de vitale infrastructuur raken, zoals werken met gevaarlijke stoffen of met gevoelige informatie.

De minister denkt dat de strengere regels voor het krijgen van een vog op 1 januari aanstaande in kunnen gaan.

Vier weken voor de Tweede Kamerverkiezingen houdt de eerder gevormde top-3 elkaar in de Peilingwijzer nog altijd in evenwicht. In dit gewogen gemiddelde van de peilingen van I&O Research en Ipsos/EenVandaag komt de VVD uit op 25 tot 29 zetels, Nieuw Sociaal Contract op 24 tot 30 en GroenLinks/PvdA op 21 tot 25 zetels.

Het verschil met de laatste partij is daarmee zo klein - en bij I&O Research binnen de foutmarge - dat volgens politicoloog Tom Louwerse nog steeds kan worden gesproken van drie partijen op min of meer gelijke hoogte. Louwerse is de maker van de Peilingwijzer.

Achter deze drie partijen komen de PVV op 16 tot 20 zetels en BBB, de grote verliezer van de opkomst van Pieter Omtzigt, op 10 tot 14. Alle andere partijen blijven onder de 10 zetels. Coalitiepartijen D66 en CDA zouden harde klappen krijgen met respectievelijk 5 tot 9 en 3 tot 5 zetels. Bij D66 gaat het om een verlies van zo'n 17 zetels ten opzichte van het resultaat 2,5 jaar geleden.

De oprichting van de nieuwe partij van Omtzigt eind augustus leidde tot een politieke aardverschuiving, maar sindsdien zijn er volgens Louwerse niet of nauwelijks nog verschuivingen te zien geweest. Hooguit is NSC ten opzichte van die spectaculaire start een zetel of 3 teruggezakt. Ook de oorlog tussen Israël en Hamas heeft geen verandering gebracht in het stabiele beeld van de afgelopen twee maanden.

"In onze zetelpeiling zien we nauwelijks effect van het conflict op het stemgedrag", bevestigt onderzoeker Asher van der Schelde van I&O Research. "Kiezers switchen zo goed als niet tussen partijen om die specifieke reden. Ook bij de inhoudelijke issues wordt het conflict nauwelijks aangehaald. 9 procent zegt weliswaar dat het meespeelt in de partijkeuze bij de Kamerverkiezingen, maar daarbij gaat het meer om bevestiging van een voorkeur die men toch al had."

Van de andere partijen is er niet één die in de buurt van de 10 zetels komt. Het dichtst bij staan nog de Partij voor de Dieren op 5 tot 8 zetels, de SP op 4 tot 6 en de ChristenUnie, Volt en Forum voor Democratie op 3 tot 5. Daar weer achter komen de SGP en Denk met 2 tot 4 en JA21 met 1 tot 3 zetels. Bij1 en 50Plus staan nog altijd op 0 tot 1 zetel in de Peilingwijzer en moeten daarmee dus vrezen voor hun plek in de Tweede Kamer.

Onderzoeksbureaus zoals Ipsos benadrukken daarbij dat hun peilingen géén voorspelling van de uitslag zijn. De voorkeuren van de meeste kiezers liggen op dit moment nog niet vast. Volgens I&O Research zweeft 23 procent van de kiezers zelfs nog volledig.