Zelfstandig Tweede Kamerlid Liane den Haan, voorheen het gezicht van 50Plus, stapt uit de politiek. Ze is bij de verkiezingen van dit najaar niet beschikbaar voor de lijst van Goud, de politieke partij die ze vorig jaar samen met anderen oprichtte.

"De huidige politiek is lelijk", schrijft ze in een verklaring op Twitter. "Opportunisme en populisme zijn aan de orde van de dag." Daarnaast zegt ze last te hebben van "(vrouwen)haat, schelden en bedreigingen".

Den Haan was bij de verkiezingen van maart 2021 lijsttrekker van 50Plus. Ze was door voorzitter Jan Nagel gevraagd, maar was nog geen lid van die partij.

Niet iedereen was blij met haar komst, want als directeur van ouderenbond ANBO had ze zich uitgesproken voor een pensioenakkoord, terwijl 50Plus zich daar juist tegen had verzet.

Bij de verkiezingen verloor 50Plus twee van haar drie zetels. Daardoor kwam Den Haan als enige vertegenwoordiger in de Tweede Kamer. Daar maakte ze na twee maanden bekend dat ze vanwege een ruzie met het bestuur als zelfstandig Kamerlid verder zou gaan. Daarmee raakte 50Plus haar laatste zetel in de Tweede Kamer kwijt.

Omdat er geen sprake was van een afsplitsing - het ging om een eenmansfractie - behield Den Haan de volledige financiering vanuit de Tweede Kamer. Ook gelden voor haar niet de beperkingen in spreektijd en stemrecht die voor afsplitsers als Omtzigt en Gündogan wel gelden.

Het landelijke partijbestuur van de VVD steunt de kandidatuur van Dilan Yesilgöz voor het lijsttrekkerschap van de VVD. De demissionaire VVD-minister liet gisteren weten dat zij Mark Rutte wil opvolgen.

Partijvoorzitter Eric Wetzels zegt vanmorgen in een verklaring aan de VVD-leden dat het lastig is om in "de grote voetsporen" van Mark Rutte te treden. "Als iemand dat kan, is het Dilan wel."

Vanaf aanstaande maandag tot en met zondag 13 augustus kunnen zich VVD'ers melden die het tegen de bestuursfavoriet willen opnemen in een lijsttrekkersverkiezing.

Oud-Kamerlid André Bosman heeft al aangekondigd dat hij de handschoen wil oppakken. Hij vindt dat de VVD-leden iets te kiezen moeten hebben.

De 46-jarige Yesilgöz is sinds vorig jaar minister van Justitie en Veiligheid. Eerder was ze staatssecretaris en Kamerlid voor de VVD. Voor haar overstap naar Den Haag was ze raadslid in Amsterdam.

De afgelopen maanden leidde Yesilgöz als minister de kabinetsonderhandelingen over migratiebeleid. Afgelopen vrijdag viel het kabinet-Rutte IV over dat onderwerp.

Het besluit om te vertrekken uit de politiek was volgens D66-leider Sigrid Kaag een worsteling. "Maar ik heb er vrede mee", zegt ze in een korte toelichting op het nieuws, dat ze gisteravond laat bekendmaakte in Trouw. Ze verlaat de politiek zodra na de verkiezingen een nieuw kabinet is gevormd.

Kaag heeft geen spijt dat ze in 2017 naar Nederland kwam voor een baan in de Haagse politiek. Ook vindt ze dat ze haar belofte voor 'nieuw leiderschap' gestand heeft gedaan.

Tijdens wandelingen met haar honden en een aantal goede vriendinnen kwam ze tot de conclusie dat het goed was om zich niet meer beschikbaar te stellen voor het lijsttrekkerschap. "Het was een worsteling tussen het nemen van verantwoordelijkheid, leiderschap en wat het vraagt van mijn gezin."

"Veel mensen zeiden: ga je alsjeblieft door? En ik ben een plichtsgetrouw mens." De oproep die haar dochters deden in het tv-programma College Tour om iets anders te gaan doen heeft wel meegespeeld, maar was volgens haar niet het beslissende moment. "Ik hoop wel dat het mensen, vooral meisjes, niet weerhoudt om in de politiek te gaan."

Ze ontkent dat ze mede vertrekt omdat het werk in de politiek haar gewoon niet zo ligt. Ze wil zichzelf geen rapportcijfer geven, maar vindt dat D66 het onder haar leiding "als team" goed heeft gedaan. "Anders hadden we geen zetels gewonnen." Spijt heeft ze niet, ze kijkt "vooral dankbaar" terug.

Kaag zegt dat haar man en kinderen blij zijn dat ze stopt. "Mijn man is blij, hij is opgelucht":

Kaag won de laatste verkiezingen met de belofte van 'nieuw leiderschap'. Volgens critici is daar weinig van terechtgekomen, maar daar is ze het niet mee eens.

"We hebben het laten zien door de inhoud. We hebben een duidelijk D66-stempel gedrukt op het coalitieakkoord. Vervolgens is het te zien in de keuze voor bewindspersonen: topmensen als Robbert Dijkgraaf en Ernst Kuipers, maar ook Gunay Uslu."

Uiteindelijk was het dus een persoonlijke afweging. "Mijn man is blij. En mijn kinderen hadden echt last van de beledigingen, bedreigingen en aantijgingen. Iedereen is een mens. Niemand wil zijn moeder elke dag beledigd zien worden."

Diverse politici reageren met begrip op het aangekondigde vertrek van D66-leider Sigrid Kaag uit de politiek, maar ze spreken ook hun afschuw uit over de reden. Kaag heeft aangegeven dat het werk een te grote wissel trekt op haar en haar gezin, mede door de vele bedreigingen aan haar adres.

"Privé heeft ze een onacceptabel hoge prijs moeten betalen", schrijft demissionair premier Mark Rutte op Twitter. "Ik bewonder haar moed en dank haar voor onze goede samenwerking in de afgelopen jaren en voor haar tomeloze inzet voor ons land." Kaag blijft voorlopig nog demissionair minister van Financiën en vicepremier.

Vooral binnen haar eigen partij is de woede groot. Volgens Kamerlid Jeanet van der Laan is er sprake van vrouwenhaat:

PVV-leider Geert Wilders, die Kaag regelmatig uitschold voor heks, heeft nog niet in directe zin gereageerd op haar vertrek. Wel schrijft hij op Twitter dat het helemaal niet nodig is om op te stappen als je bedreigd wordt. "Ik woon al bijna 20 jaar in een safehouse, kan niet alleen over straat en toch ga ik altijd maar dan ook altijd door."

CDA-leider Wopke Hoekstra, die zelf ook niet opnieuw lijsttrekker wordt, noemt het verhaal van Kaag over de impact op haar gezin "helaas herkenbaar, al waren de bedreigingen bij weinigen zo extreem als bij jou. En dat is veel meer dan jouw probleem. Het is het probleem van ons allemaal."

Kaag is al jaren op sociale media het doelwit van beledigingen en bedreigingen. Ze wordt streng beveiligd, ook omdat er vorig jaar iemand met een brandende fakkel voor haar huis stond. De man werd in hoger beroep veroordeeld tot vijf maanden cel en een contactverbod, maar de laatste tijd wordt hij weer regelmatig gesignaleerd in Den Haag, ook in het gebouw van de Tweede Kamer.

Veel politici hebben de afgelopen tijd hun zorg uitgesproken over de toenemende verruwing van het debat en de bedreigingen. Dat zou potentiële volksvertegenwoordigers en bestuurders afschrikken om zich beschikbaar te stellen. "Wie wil er nog in de politiek?"

Ook Caroline van der Plas van BBB stelde die vraag eerder. Zij kan zich het besluit van Kaag dan ook goed voorstellen:

Kaag zegt in een reactie dat haar gezin blij is dat ze stopt. "Mijn man is blij, hij is opgelucht":

De Belastingdienst ziet risico's bij de inning van 100 miljard euro aan belastinggeld, ongeveer een derde van wat de inning jaarlijks moet opbrengen, schrijft NRC. De krant kreeg na een beroep op de Wet open overheid inzage in de compliance map 2021 van de fiscus.

Daarin schrijft de dienst dat grootschalige processen als het vaststellen van aanslagen en het innen van belastinggeld niet goed verlopen en het toezicht tekortschiet. Daardoor betalen burgers en bedrijven mogelijk te weinig belasting.

Een woordvoerder van de fiscus zegt tegen de krant dat het inventariseren van risico's iets anders is dan de vraag of de gevreesde gevaren zich daadwerkelijk voordoen. Staatssecretaris Van Rij schreef vorige week aan de Tweede Kamer dat de compliance map een van de hulpmiddelen is bij het maken van keuzes voor de uitvoerings- en handhavingsstrategie. "Daarnaast helpt de compliance map ook bij het adresseren van mogelijke oplossingen voor gesignaleerde risico's."

In de stukken staat dat de Belastingdienst de risico's bij vijf soorten belastingen als hoog kwalificeert: bij de inkomensheffing en bij de omzet-, vennootschaps-, erf- en schenkbelasting. Maar er zijn ook gebreken vastgesteld bij de inning van andere vormen van belasting, zoals de loonheffing en de motorrijtuigenbelasting.

Het is al langer bekend dat de fiscus grote problemen kent door onder meer verouderde ICT, ingewikkelde wetten, personeelstekort en grote aantallen bezwaarprocedures, zoals die als gevolg van de toeslagenaffaire.

Uit de stukken blijkt verder dat burgers en bedrijven vorig jaar voor 44 miljard euro aan belastingschulden hadden uitstaan. Voor de coronacrisis was dat al 25 miljard euro.

D66-leider Sigrid Kaag wordt bij de volgende verkiezingen geen lijsttrekker voor de partij en verlaat de politiek. Dat zegt ze in een interview in Trouw. "Mijn werk trekt een wissel op mijn gezin", zegt ze tegen de krant. Kaag blijft wel nog aan als demissionair minister van Financiën.

Onverwacht komt haar vertrek niet. In mei van dit jaar deden de dochters van Kaag in het tv-programma College Tour een oproep aan hun moeder om iets anders te gaan doen, buiten de Nederlandse politiek. Kaag wordt zwaar beveiligd vanwege bedreigingen. Vorig jaar stond er nog een man met een brandende fakkel voor haar privéadres.

Bekijk hieronder de videoboodschap van de dochters en de reactie van Kaag:

"Als ik terugkijk... in 2017 kwam ik naar Nederland omdat ik echt dacht: hier kan ik iets betekenen en het goede proberen te doen. Maar het heeft te veel van hen gevraagd", zegt de vicepremier nu. "Ik vind dat ik dit niet nog een keer mag vragen van mijn gezin."

"Ik ben ook naar Nederland gekomen om mijn kinderen een basis te geven. Maar ze hebben zo'n vertekend en naar beeld van hun eigen land gekregen. Dat gun ik ze niet. Ik zou graag zien dat het voor hen weer rustig wordt. Dat ze eigen ervaringen kunnen opdoen die losstaan van wat je moeder of je vader doet of van wat mensen allemaal wel niet van hen vinden."

Kaag benadrukt dat haar vertrek uit de politiek haar eigen beslissing is en dat ze gewoon mocht aanblijven als het aan het partijbestuur lag. "Ze stonden er volledig achter als ik door had willen gaan en hebben dat alleen maar aangemoedigd." Wat Kaag nu gaat doen, weet ze nog niet.

Demissionair premier Rutte heeft veel respect voor het besluit van Kaag:

Bij D66 komen er snel lijsttrekkersverkiezingen. Volgende week kunnen de kandidaten zich melden, schrijft de krant. Onder anderen minister Jetten van Klimaat, minister Ollongren van Defensie en fractievoorzitter Paternotte zijn in beeld als opvolger van Kaag.

Voordat Kaag haar huidige ministerpost bekleedde bij Financiën, was ze minister van Buitenlandse Zaken en daarvoor minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Ze werd in 2017 actief in de Nederlandse politiek. Daarvoor vervulde ze jarenlang functies in het buitenland als diplomaat. Zo was ze speciaal gezant van de Verenigde Naties in Libanon en Syrië. Haar kinderen groeiden op in het buitenland.

Ook Rob Jetten spreekt op Twitter zijn respect uit:

Nu Kaag haar vertrek heeft aangekondigd, zitten binnen een week tijd al drie van de vier coalitiepartijen zonder leider. Maandag maakte VVD-leider Rutte bekend de politiek te verlaten na dertien jaar premierschap. Diezelfde dag liet CDA-leider Hoekstra weten dat hij niet beschikbaar is als lijsttrekker. Of hij terugkeert in de politiek, is nog onduidelijk. De nieuwe verkiezingen worden op zijn vroegst half november gehouden.

Nederland voegt zich met onder meer Hongarije, Bulgarije en Letland bij de landen die een Europees wetsvoorstel over vrouwenrechten willen afzwakken. Die opstelling wekt verbazing bij vrouwenrechtenorganisaties. De Tweede Kamer nam eerder deze maand een wet aan die verkrachting juist breder definieert. Maar Nederland vindt wetgeving over verkrachting niet een Europese zaak.

De discussie draait om een wetsvoorstel van de Europese Commissie waar de Raad van ministers zich kritisch over heeft uitgesproken. In dit eerste Europese wetsvoorstel dat specifiek over vrouwenrechten gaat, staat de aanpak van geweld tegen vrouwen centraal. Het voorstel richt zich onder andere op online wraakporno, huiselijk geweld en vrouwenbesnijdenis.

De wet zou ervoor zorgen dat elke lidstaat wetgeving moet doorvoeren die geweld tegen vrouwen strafbaar maakt. In het originele voorstel staat bijvoorbeeld dat in alle EU-landen wettelijk sprake moet zijn van verkrachting als het slachtoffer aantoonbaar niet heeft ingestemd met de seks. Bijvoorbeeld als ze bewusteloos was.

Nederland schaart zich achter het advies van de Raad van ministers om verkrachting uit het voorstel te schrappen. Daarmee sluit Nederland zich aan bij een kleine meerderheid van lidstaten die vindt dat Europa's macht niet zo ver reikt dat het landen kan opleggen hoe ze verkrachting als juridisch delict definiëren. Om die reden willen deze landen artikel 5 over verkrachting uit het wetsvoorstel halen.

Europarlementariër voor de PvdA Vera Tax vindt die uitleg onzin: "Volgens mij is er sprake van politieke onwil. Op andere onderwerpen die de wet benoemt vindt Nederland Europese regelgeving geen probleem." Met Tax is een meerderheid van de Europarlementariërs het oneens met het standpunt van de Raad. Het Parlement heeft haar bezwaren vandaag officieel vastgelegd: ze wil verkrachting in de nieuwe wet behouden en juist harder bestraffen.

Europese vrouwenrechtenorganisaties vragen al jaren om zo'n wet voor vrouwenrechten, zegt Eliana Jimeno van Women Against Violence Europe (WAVE). "Er bestaat momenteel geen wet die alle lidstaten dwingt om geweld tegen vrouwen strafbaar te maken." Ook Tax vindt dat een Europese wet meerwaarde heeft. "Slachtoffers van seksueel geweld zouden overal in Europa moeten kunnen rekenen op de wet."

Amnesty International, dat zich heeft ingezet voor de nieuwe Nederlandse wetgeving over verkrachting, is verbaasd over de opstelling van Nederland. "Het is bizar dat Nederland op nationaal niveau zo'n belangrijke stap voorwaarts zet, maar tegelijkertijd op Europees niveau zulke voortgang tegenhoudt", zegt Berber Biala-Hettinga, lobbyist voor Amnesty in Brussel.

Jimeno van WAVE hoopt dat de nieuwe Europese wet, met behoud van het verkrachtingsdelict, nog vóór juli 2024 wordt vastgesteld. Dan begint het voorzitterschap van Hongarije. "We verwachten dat het voorstel onder leiding van Hongarije verder vertraagd wordt, dus we moeten snel zijn", aldus Jimeno.

Volgens de Istanbul-conventie moet iedere lidstaat zich inzetten voor het beschermen van vrouwen- en LHBTI-rechten. Tien jaar geleden, toen de conventie werd opgezet, leek dat een vanzelfsprekend streven, maar de afgelopen jaren is dat doel steeds controversiëler gebleken.

Landen als Hongarije, Bulgarije en Letland verzetten zich tegen delen van de conventie, die ze daarom ook niet hebben ondertekend. "Deze landen willen huwelijken tussen partners van hetzelfde geslacht niet mogelijk maken. Ook vinden ze het niet juist dat de conventie over meer genderidentiteiten spreekt dan alleen man en vrouw", legt Jimeno uit.

Nederland heeft de conventie wel ondertekend. Het wetsvoorstel dat nu op tafel ligt geeft handen en voeten aan de beloften uit die conventie. Volgens Tax is het daarom extra wrang dat Nederland zich in deze Europese discussie bij de conservatieve landen aansluit. "Nu de Raad Artikel 5 heeft geschrapt, is heel moeilijk om het terug te draaien", zegt Tax.

Toch is er nog een kans. Het Europees Parlement heeft vandaag een belangrijke stap genomen om het artikel over verkrachtingswetgeving terug te krijgen in de wet. Waarschijnlijk beginnen de Commissie en Raad na het zomerreces met de onderhandelingen over het lot van Artikel 5.

Volgens Biala-Hettinga van Amnesty is dit het moment voor Nederland om nog van gedachten te veranderen. "Dit is niet het moment om voorzichtig te zijn, maar juist een kans om ambitieus te zijn en verkrachtingswetgeving EU-breed gelijk te trekken."

Het Europees Parlement heeft voor de omstreden natuurherstelwet gestemd. In de aanloop naar het debat was het spannend: de kans bestond dat de wet in zijn geheel zou worden verworpen. Maar de Europarlementariërs hebben het wetsvoorstel - zij het met opnieuw flink wat aanpassingen - toch aangenomen. Toen dat gebeurde, klonk een luid applaus uit de hoek van de linkse fracties.

Tegenstanders, de christendemocraten in het Europarlement voorop, voerden fel campagne tegen de wet. Dat die er toch gaat komen is een teleurstelling, zeggen ze, al zijn ze ook voorzichtig optimistisch. "Er is zoveel aan veranderd dat we er nu beter mee uit de voeten kunnen", aldus CDA-Europarlementariër Esther de Lange, die sterk gekant was tegen het oorspronkelijke voorstel.

De overkoepelende doelen blijven staan: in 2030 moeten herstelwerkzaamheden plaatsvinden in 30 procent van de natuurgebieden in slechte staat. In 2040 is dat 60 procent en in 2050 90 procent. Ook worden er afspraken gemaakt over de bomen en planten in steden. Een groot struikelblok voor tegenstanders was het zogenoemde verslechteringsverbod dat bepaalt dat natuur er niet op achteruit mag gaan. Dat verbod zou binnen en buiten natuurgebieden gaan gelden op plekken waar natuur en leefgebieden in slechte staat verkeren.

Het verbod was al afgezwakt, doordat van landen alleen nog een inspanning wordt gevraagd in plaats van dat ze een verplichting krijgen opgelegd. In het voorstel dat nu door het Europees Parlement is aangenomen, is de angel er nog verder uitgehaald. Het verslechteringsverbod gaat alleen gelden in gebieden waar al natuur is of wordt hersteld. Ook is het hele artikel over landbouwgrond eruit gehaald en is er een zogenoemde noodrem gekomen: zodra de voedselveiligheid, voedselvoorziening, hernieuwbare energie of volkshuisvesting in de knel komen door bepalingen in de wet, kan de wet worden stilgezet.

Ondanks alle aanpassingen zijn voorstanders opgelucht dat er überhaupt een wet is. Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks): "Na een ongekende desinformatiecampagne van rechts bleek gelukkig dat er nog altijd een meerderheid van dit parlement vatbaar is voor redelijkheid. We geven landen een duidelijke opdracht: snel aan de slag, want wachten kan niet langer."

Ook Nederlandse natuurorganisaties zijn in de eerste plaats blij dat er een wet komt. "Nu is er groen licht, zodat we echt werk kunnen maken van natuurherstel in Europa en dat is hard nodig", zegt Kirsten Haanraads van het Wereld Natuur Fonds. Volgens haar kunnen er door deze wet 'eindelijk' concrete afspraken over natuurherstel worden gemaakt.

Harm Dotinga, jurist bij de Vogelbescherming, vindt het ook goed nieuws dat het Europees Parlement de wet niet heeft verworpen. Maar hij vraagt zich wel af wat er nu nog van overblijft: "Zoals het nu is, is het een lege huls." Hij wijst erop dat ook de bepaling over de vernatting van veengebieden is verdwenen. Natte natuur is een ideale plek voor trek- en weidevogels, maar ze zijn ook belangrijk in de strijd tegen klimaatverandering, omdat uit natte veengebieden minder CO2 ontsnapt.

"Er moet nog met de landen en de commissie onderhandeld worden en hopelijk ziet de definitieve tekst er ambitieuzer uit", aldus Dotinga. Ook Eickhout vindt het jammer dat het voorstel zo is verwaterd. "Helaas was verdere afzwakking van de tekst door zo veel weerstand onontkoombaar geworden." Maar het belangrijkste staat nog overeind, denkt hij: "Een wet waarin staat dat de natuur hersteld moet worden. Hier kunnen én moeten we op voortbouwen."

De christendemocratische fractie EVP, met CDA'er Esther de Lange voorop, was de drijvende kracht achter het verzet tegen de wet. Zij maakte zich met name zorgen over de gevolgen voor de boeren en eventuele rechtszaken die op grond van deze wet zouden kunnen worden gevoerd. Die zorgen blijven, maar de christendemocraten zijn wel blij met alle aanpassingen.

"Het is een pyrrusoverwinning voor links. Veel van onze bezwaren zijn in dit voorstel meegenomen", aldus De Lange. Ook boerenbelangenorganisatie LTO blijft kritisch en is bang voor nieuwe stikstoftaferelen. "Deze wet schiet haar doel voorbij", zegt LTO-woordvoerder Edwin Michiel. Hij is blij dat de natuurdoelen voor de landbouw eruit zijn gehaald. "Het is goed dat onze zorgen gehoord zijn."

Het onderhandelen over de wet is overigens nog niet afgelopen. Het parlement gaat met dit voorstel als inzet in conclaaf met de Europese Commissie en de betrokken ministers om tot een eindtekst te komen.

Kamerlid Pieter Omtzigt sluit zich niet aan bij de BBB. Dat laat zijn woordvoerder weten. Binnen enkele weken zal hij besluiten of hij met een eigen partij aan de verkiezingen gaat meedoen.

Eerder liet Omtzigt al weten dat hij niet terug wil naar het CDA. In 2021 stapte hij uit die partij nadat er in het prille begin van de formatie van kabinet Rutte-IV over zijn positie was gesproken. Die kwestie - "positie Omtzigt, functie elders" - houdt de Haagse gemoederen tot de dag van vandaag bezig.

Na een burn-out ging Omtzigt verder als onafhankelijk Kamerlid. Vorige maand begon hij aan een tour door het land, waarin hij geïnteresseerden opriep om met concrete voorstellen te komen om maatschappelijke problemen op te lossen.

Omtzigt kreeg grote bekendheid door het boven tafel krijgen van de toeslagenaffaire, samen met oud-SP-Kamerlid Renske Leijten. In een boek deed hij in 2021 voorstellen om het vertrouwen tussen de overheid en de burgers te herstellen.

Het Kamerlid wil nog een paar weken de tijd nemen om te bepalen of hij een eigen partij begint of uit de politiek stapt. Hij heeft een grote achterban en sommige opiniepeilingen voorspellen dat hij behoorlijk wat zetels zou kunnen halen.

De volgende partijleider van het CDA moet geen minister worden, maar voorzitter van de fractie in de Tweede Kamer. Dat heeft de partijtop besloten. Scheidend politiek leider Wopke Hoekstra ging na de vorige verkiezingen wel het kabinet in als minister van Buitenlandse Zaken en dat kwam hem op kritiek te staan, omdat hij hierdoor niet zichtbaar genoeg was als CDA-leider.

Leden van de partij kunnen de komende dagen solliciteren voor de functie van lijsttrekker en dus tevens politiek leider. Na gesprekken presenteert het bestuur half augustus één kandidaat. Ook hier doet het CDA het anders dan de vorige keer, toen er een veelbesproken interne lijsttrekkersverkiezing werd gehouden nadat het bestuur verschillende kandidaten had aangedragen.

In de evaluatie werd geconcludeerd dat die verkiezing (die Pieter Omtzigt nipt verloor van Hugo de Jonge) tot wantrouwen had geleid en persoonlijke verhoudingen had beschadigd. Een lijsttrekkersverkiezing is overigens dit keer niet uitgesloten; er kunnen zich tot eind augustus tegenkandidaten melden. Als dat gebeurt, komt er een digitale stemming.

Genoemd als kanshebbers voor de nominatie worden de Kamerleden Derk Boswijk en Henri Bontenbal en de Utrechtse gedeputeerde Mirjam Sterk. Ook de naam van oud-staatssecretaris Mona Keijzer viel de afgelopen dagen, maar zij heeft tegen De Telegraaf gezegd geen interesse te hebben.

In de vandaag gepubliceerde profielschets staat dat de lijstrekker "nieuw elan" moet hebben. Ook Hoekstra en scheidend fractievoorzitter Pieter Heerma hebben de afgelopen dagen al gezegd dat het tijd is voor een nieuwe generatie binnen het CDA.

In de profielschets van de lijsttrekker staat dus ook dat de lijsttrekker "de beoogd fractievoorzitter van de Tweede Kamerfractie" is. Alleen als de partij de grootste wordt en de premier mag leveren, kan daarvan worden afgeweken. Dat het CDA de grootste wordt, is gezien de peilingen op dit moment niet waarschijnlijk.

Het CDA gaat ondertussen ook op zoek naar de andere kandidaten voor de kieslijst. Geïnteresseerden daarvoor kunnen zich nog tot eind juli melden. Naast de huidige fractievoorzitter Heerma heeft Kamerlid René Peters ook al aangegeven niet opnieuw kandidaat te zijn. Hoekstra en De Jonge willen ook niet op lijst voor de verkiezingen, die zeer waarschijnlijk in november worden gehouden.

Het CDA verloor bij de laatste verkiezingen in 2021 vier zetels en kwam toen uit op vijftien. Door het vertrek van Pieter Omtzigt niet lang daarna bleven er 14 zetels over.

Demissionair staatssecretaris Eric van der Burg van asielzaken heeft nog een sprankje hoop dat de Tweede Kamer zijn spreidingswet na de zomer behandelt. "Het zou me helpen", zei hij in het NPO Radio 1-programma Sven op 1. "Maar zo niet, dan vind ik een andere weg."

Het is zeer twijfelachtig of de veelbesproken wet, die bedoeld is om asielzoekers beter over het land te verdelen, er nog komt. Na het zomerreces, op dinsdag 12 september, besluit de Tweede Kamer welke onderwerpen controversieel worden verklaard nu het kabinet-Rutte IV is gevallen. Dat betekent dat die thema's tot er een nieuw kabinet is niet meer worden behandeld.

De spreidingswet, waarmee gemeenten desnoods gedwongen kunnen worden tot asielopvang, is van begin af aan omstreden. Ook Van der Burgs eigen partij, de VVD, heeft er lang over gesoebat. Afgelopen maandag, in het debat over de val van het kabinet, zei VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans dat ze niet verwacht dat de wet nog wordt behandeld.

In het NPO Radio 1-programma van Sven Kockelmann zei Van der Burg vandaag dat "we gaan zien wat de Kamer doet", maar dat hij "zeker" nog hoop heeft dat de wet na het reces door Tweede en vervolgens Eerste Kamer wordt aangenomen en dan op 1 januari 2024 kan ingaan. "Ik zie dat in elk geval de provincies, de gemeentes, de veiligheidsregio's, de Commissarissen van de Koning, Vluchtelingenwerk en het COA allemaal zeggen: maak de wet niet controversieel."

Van der Burg voegde daaraan toe dat hij als demissionair staatssecretaris hoe dan ook voluit doorgaat met waar hij nu ruim anderhalf jaar mee bezig is. "We moeten zorgen dat we de instroom op orde krijgen. We moeten zorgen dat we voldoende opvangplekken hebben, dus daar ga ik gewoon mee door, spreidingswet of niet."

Het Europees Parlement heeft met een nipte meerderheid ingestemd met de natuurherstelwet van Eurocommissaris Frans Timmermans. Er stemden 336 Europarlementariërs voor het voorstel, 300 tegen en 13 onthielden zich van stemming.

Vorige maand stemde een meerderheid van de EU-milieuministers al voor een afgezwakte versie van de wet. Hierin staat dat EU-lidstaten zich ervoor moeten inspannen om te voorkomen dat de natuurgebieden achteruitgaan. In het oorspronkelijke voorstel was het een verplichting voor de lidstaten om dit te voorkomen.

Ook tijdens de stemming vandaag zijn er amendementen aangenomen die de ambities van de wet nog iets afzwakken.

Vooraf was het spannend of de natuurherstelwet het zou halen in het Europees Parlement. Enkele lidstaten en de christendemocratische EVP-fractie hadden zich tegen het wetsvoorstel van Timmermans gekeerd.

Tegenstanders vreesden een soortgelijke situatie als de stikstofcrisis in Nederland, waarbij delen van de samenleving "op slot" moesten. Ook is de wet volgens tegenstanders "te vaag". Daardoor zouden de juridische gevolgen voor bijvoorbeeld woningbouw en infrastructurele projecten onduidelijk zijn. De sociaaldemocraten stelden daarentegen dat de christendemocraten al maanden weigerden te onderhandelen over het voorstel.

Volgens de Commissie is de wet hard nodig omdat zo'n 80 procent van de natuurgebieden in de EU in slechte staat verkeert. Ook in Nederland gaat het niet goed. Recent bleek uit natuurdoelanalyses dat verreweg het grootste deel van de beschermde Nederlandse natuur er slecht voor staat.

Nog zijn de onderhandelingen over de wet niet helemaal afgesloten. Uit de stemming vandaag komt een aangepast voorstel. Daarover gaat het Europees Parlement met de 27 EU-lidstaten in gesprek om tot een eindvoorstel voor de natuurherstelwet te komen.

Dat Dilan Yesilgöz de afgelopen maanden als justitieminister het migratie- en asieloverleg van het kabinet voorzat, was best toepasselijk. "Zonder het Nederlandse asielbeleid had ik hier nooit gezeten", zei ze eerder.

Yesilgöz werd in 1977 geboren in de Turkse hoofdstad Ankara en vluchtte op 7-jarige leeftijd met haar moeder en zusje in een gammel bootje naar het Griekse eiland Kos. Later kwamen ze in Nederland terecht, waar vader Yücel, een mensenrechtenactivist en vakbondsman, al naartoe was gevlucht. Gezinshereniging dus.

Afgelopen vrijdag klapte het overleg tussen de meest betrokken ministers uiteindelijk op de gezinshereniging voor oorlogsvluchtelingen. Aan de inzet van Yesilgöz heeft het niet gelegen: keer op keer hield ze vol dat de partijen dicht bij een oplossing waren.

Maar het kabinet viel en premier Rutte kondigde zijn aftreden aan. Nu wil Yesilgöz hem opvolgen als leider van de VVD. Als het partijbestuur haar kandidatuur steunt - en dat is wel de verwachting - dan maakt ze grote kans de nieuwe lijsttrekker te worden. Daarmee is ze automatisch premierskandidaat, al moet ze daarvoor nog wel de verkiezingen in november winnen.

Yesilgöz groeide op in Amersfoort, ging sociaal-culturele wetenschappen studeren aan de VU in Amsterdam en werkte als ambtenaar voor onder anderen burgemeester Eberhard van der Laan. In 2014 werd ze raadslid in de hoofdstad voor de VVD. Dat was niet vanzelfsprekend, want ze was ook actief geweest voor de SP, GroenLinks en de PvdA.

In de gemeenteraad beet ze zich vast in de aanpak van straatintimidatie, in de volksmond het 'sisverbod'. Meestal werden haar voorstellen afgewezen, maar uiteindelijk wist ze samen met het CDA een meerderheid te vinden. "Een pitbull met empathie", typeerde de Volkskrant haar.

Toen was ze inmiddels op weg naar de Tweede Kamer. In 2017 stond ze op plaats 19 van de kandidatenlijst.

NPO Politiek maakte toen een portret van haar en SP'er Peter Kwint:

In de Kamer hield ze zich vooral bezig met klimaat en justitie. Samen met ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers maakte ze zich hard voor het aanpakken van antisemitisme. "Ik heb zelf niets met religie. Voor mij telt het eeuwige geloof in vrijheid. Daarom kan ik het niet accepteren dat mensen hier niet gewoon over straat kunnen lopen als ze een keppeltje dragen, zonder bespuugd te worden", zei ze daarover in Trouw.

In Den Haag zette ze haar ambitieuze lijn voort, al ging niet alles goed. Toen ze pleitte voor een verbod op zwaar vuurwerk werd ze nog diezelfde dag teruggefloten door de rest van de fractie, die er in meerderheid anders over dacht.

Ook botste ze met de andere coalitiepartijen door vast te houden aan het VVD-standpunt dat Nederlandse Syriëgangers die in Koerdische kampen in Syrië vastzaten dáár berecht moesten worden en niet naar Nederland gehaald moesten worden.

Dat gebeurde uiteindelijk wel, mede omdat Nederlandse rechters dat bevolen hadden. Als minister van Justitie verzette Yesilgöz zich daar ook niet meer tegen.

Op die plek kwam ze vorig jaar terecht. In 2021 was ze al toegetreden tot het demissionaire kabinet-Rutte III. Als staatssecretaris nam ze de energie- en klimaatportefeuille waar van minister Bas van 't Wout, die met een burn-out thuis was komen te zitten.

Kijk hier wat Yesilgöz zegt over haar kandidatuur:

Dat ze bij de formatie op Justitie terechtkwam, deed nog wel wat wenkbrauwen fronsen. Yesilgöz heeft geen juridische opleiding en dat was nog nooit gebeurd op dat departement.

In de anderhalf jaar dat ze nu minister is, is ze nog geen grote 'bananenschillen' tegengekomen. Ze afficheert zich als hardliner in de aanpak van criminaliteit, iets wat het in de VVD-achterban altijd goed doet. Voor inspiratie reisde ze naar Italië om de strijd tegen de maffia te bestuderen. Critici zeggen dat het tot nu toe wel erg bij plannen blijft, en dat het tijd is voor concrete maatregelen.

Ze werkte ondertussen wel hard aan haar eigen profiel, was de kritiek. In de jaarlijkse H.J. Schoo-lezing opende ze vorig jaar de aanval op het 'wokisme', een volgens haar doorgeschoten vorm van politieke correctheid die de rechtsstaat zou bedreigen.

"Mensen die vinden dat zij mogen bepalen welke informatie of mening juist is en wat niet juist is. Of wat kwetsend en wat niet kwetsend is", zei ze daarover. Tegenstanders zagen daarin een poging om de populistische stem binnen te halen.

Het tekort aan woningen is in een jaar tijd fors gestegen. Er is in 2023 een tekort van 390.000 woningen. Vorig jaar ging het nog om 315.000 huizen. Pas rond 2028 wordt de krapte op de woningmarkt iets minder.

Dat blijkt uit een nieuwe prognose van ABF Research. Dat onderzoeksbureau berekent jaarlijks het woningtekort in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

De onderzoekers hebben gekeken naar de groei van de bevolking en de te verwachte huizenbouw. In eerdere prognoses was de verwachting dat het tekort aan woningen al vanaf 2026 zou afnemen.

Het tekort aan woningen is sterk gestegen omdat het aantal huishoudens in Nederland sneller toeneemt dan gedacht. Dat komt volgens ABF grotendeels door de komst van Oekraïense vluchtelingen. Ook zijn er minder plekken in verpleeghuizen, waardoor ouderen langer in hun huis blijven wonen.

Tegelijkertijd worden er de komende tijd minder huizen gebouwd dan eerder verwacht. Onder meer vanwege de gestegen hypotheekrente, waardoor woningen vaker buiten bereik van kopers zijn, is er terughoudendheid bij projectontwikkelaars om te bouwen.

Het onderzoeksbureau gaat ervan uit dat het kabinetsdoel om 900.000 woningen te bouwen tot en met 2030 niet gehaald gaat worden. En om de doelstelling van demissionair minister De Jonge van Volkshuisvesting te halen om het woningtekort te verminderen, zijn er bovendien meer nieuwe huizen nodig dan eerder gepland: 981.000 woningen.

De Jonge zag de tegenvallende cijfers naar eigen zeggen al aankomen. "Dit komt niet onverwacht, maar onderstreept wel de noodzaak om te zorgen dat het aantal woningen dat erbij komt harder stijgt dan het aantal mensen dat erbij komt. We zullen het woningtekort in moeten lopen. En dus moeten we met meer tempo en meer regie, meer betaalbare huizen bouwen."

Na 2030 neemt het woningtekort naar verwachting wel af, tot 205.000 woningen in 2038. Het onderzoeksbureau wijst er echter op dat het lastig is de bevolkingsontwikkeling, en daarmee de vraag naar woningen, goed te voorspellen omdat onzeker is hoeveel migranten naar Nederland komen.

Demissionair minister Dilan Yesilgöz wil Mark Rutte opvolgen als leider van de VVD. In De Telegraaf zegt Yesilgöz dat ze klaarstaat om Nederland "nog sterker en weerbaarder te maken".

Yesilgöz werd al gezien als mogelijke lijsttrekker van de VVD. Eerder meldde de NOS dat ze ook de voorkeurskandidaat is van het partijbestuur, maar dat wordt vermoedelijk pas later deze week bevestigd. Het VVD-bestuur heeft aangekondigd deze week al een kandidaat voor te dragen, nadat Rutte maandag zijn vertrek uit de politiek had aangekondigd.

De 46-jarige Yesilgöz is sinds vorig jaar minister van Justitie en Veiligheid. Daarvoor was ze staatssecretaris en Kamerlid. Voor haar overstap naar Den Haag in 2017 was ze raadslid in Amsterdam.

De afgelopen maanden leidde ze als minister de kabinetsonderhandelingen over het migratiebeleid. Die leidden niet tot resultaat; afgelopen vrijdag viel het kabinet erover.

In De Telegraaf zegt Yesilgöz klaar te zijn voor een volgende stap als partijleider en eventueel premier, "voor zover je van tevoren helemaal voorbereid kunt zijn op die rol". Ze wijst op de verschillende politieke functies die ze op lokaal en landelijk niveau heeft gehad. "Ik neem inmiddels een berg ervaring mee."

Demissionair premier Rutte, die op de NAVO-top in Vilnius is, reageert enthousiast op de kandidatuur van Yesilgöz, maar wil er weinig over kwijt. "Ik vind haar geweldig, maar dat is ook het enige dat ik erover zeg. Waarom is dat? Omdat het allerergste wat een nieuwe potentiële partijchef kan hebben is dat de voorganger zich ermee gaat bemoeien. Het is al lastig genoeg voor haar dat ik ook nog rondloop op het toneel de komende maanden. Dus daar laat ik het bij, maar ik vind haar geweldig, echt geweldig."

Kijk hier wat ze zegt over haar keuze om VVD-leider te worden

Yesilgöz is de tweede VVD'er die zich meldt voor het partijleiderschap. Maandag deed oud-Kamerlid André Bosman dat al. Er volgt daarom een ledenraadpleging.

Maandag en gisteren lieten andere VVD-prominenten al weten niet beschikbaar te zijn om Rutte op te volgen. Onder anderen Edith Schippers, Klaas Dijkhoff en Sophie Hermans bedankten.

Gisteren zei Yesilgöz nog - met een glimlach - dat ze aan het nadenken was over de vacature:

Ook in De Telegraaf laat Mona Keijzer weten dat ze geen leider van het CDA wil worden. Eerder probeerde ze dat wel een aantal keer, maar dat mislukte. In het kabinet-Rutte III was Keijzer staatssecretaris van Economische Zaken, tot ze werd ontslagen na kritiek op de coronamaatregelen.

Na de aankondiging van Wopke Hoekstra dat hij geen CDA-lijsttrekker wil worden werd haar naam in de media genoemd als mogelijke opvolger. Keijzer laat nu weten daar niet voor te voelen. Ze vindt dat het CDA geen duidelijke koers heeft en zegt het niet te kunnen opbrengen om daar haar energie in te steken.

VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer Sophie Hermans heeft niet de ambitie om lijsttrekker te worden van haar partij bij de komende verkiezingen. Dat zegt de politica op Twitter.

Hermans zegt dat haar een aantal keer gevraagd is of ze lijsttrekker van de VVD wil worden, maar dat ze die ambitie niet heeft. De positie is vacant nu demissionair premier Mark Rutte zijn vertrek uit de politiek heeft aangekondigd.

Oud-ministers Klaas Dijkhoff, Edith Schippers en Jeanine Hennis, die ook werden genoemd voor het lijsttrekkerschap, hebben alle drie laten weten niet beschikbaar te zijn.

Demissionair minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yesilgöz zegt nog niet te weten of ze Mark Rutte wil opvolgen als politiek leider van de VVD. Zij denkt daar nog over na. Gisteren stelde oud-Kamerlid André Bosman zichzelf al kandidaat.

Sophie Hermans zit sinds 2017 in de Tweede Kamer namens de VVD. In januari 2022 werd ze fractievoorzitter. Voordat ze Kamerlid werd, was Hermans de politiek assistent van minister-president Mark Rutte.

Eurocommissaris Frans Timmermans wil op vragen van Nieuwsuur niet antwoorden of hij beschikbaar is als lijsttrekker namens PvdA en GroenLinks, mochten beide partijen met één lijst en één verkiezingsprogramma meedoen aan de verkiezingen dit najaar. "Ieder woord heeft invloed. Dat is het laatste dat ik wil. De leden komen nu eerst aan bod."

Partijleden van PvdA en GroenLinks kunnen zich deze week via een referendum uitspreken over het samenwerkingsplan. Van een fusie is geen sprake. Mocht er een gezamenlijke lijst komen, dan blijven beide partijen gewoon bestaan. PvdA en GroenLinks trokken ook samen op bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart en werken nu al samen in de Eerste Kamer.

"Ik gun ze alle rust", zegt Timmermans. "Dat de leden van beide partijen in alle rust hun mening geven of ze gezamenlijk door willen. Meteen namen noemen, verstoort dat proces."

Timmermans won voor de PvdA de Europese verkiezingen in 2019. Na die onverwachte zetelwinst werd er toen gesproken van het 'Timmermans-effect'. Vanwege zijn groene profiel zou Timmermans wellicht nu ook goed kunnen scoren bij de achterban van beide partijen en wellicht nieuwe linkse, groene, en pro-Europa kiezers aan kunnen trekken, zo is de hoop. Daarmee zou hij de perfecte kandidaat kunnen zijn voor het premierschap namens PvdA-GroenLinks.

Timmermans heeft de Nederlandse politiek de afgelopen dagen op de voet gevolgd. Hij ziet een "interessant veranderd politiek speelveld". Veel politici hebben na de val van het kabinet en het aangekondigde vertrek van Mark Rutte als VVD-leider aangegeven ook niet meer terug te keren in de politiek.

De termijn van Timmermans in de Europese Commissie eindigt pas zomer volgend jaar, na de Europese verkiezingen. Als Timmermans eerder zou vertrekken en terug zou keren naar de Nederlandse politiek, kan het demissionaire kabinet in overleg met Brussel een vervanger aanwijzen. Daarvoor gaat de naam van PvdA'er Diederik Samsom rond, nu nog de rechterhand van Timmermans.

Demissionair minister van Financiën Sigrid Kaag heeft een besluit genomen over haar politieke toekomst, maar wil daar nog niets over kwijt. "Omdat het goed is om je eigen moment te kiezen", zegt ze. Wanneer dat is? "Binnenkort. Snel genoeg."

"Ik denk het wel", zegt ze op de vraag of ze er voor zichzelf al uit is of ze door wil als politiek leider van D66. De afweging die ze gemaakt heeft is "puur persoonlijk".

Kaag over haar afwegingen:

In mei van dit jaar deden de dochters van Kaag in Collegetour een oproep aan hun moeder om iets anders te gaan doen, buiten de Nederlandse politiek. Kaag wordt zwaar beveiligd vanwege bedreigingen. Vorig jaar stond er nog een man met een brandende fakkel voor haar privéadres.

Bij haar afweging hebben de gebeurtenissen van de afgelopen weken, met de val van het kabinet en het aangekondigde vertrek van premier Rutte, niet meegespeeld. "Na een lastige aanloop heb ik steeds een hele goede samenwerking met premier Rutte gehad." Bij het roemruchte 1 april-debat in 2021 zei Kaag nog: "hier scheiden onze wegen", tegen Rutte.

De onderlinge verhouding is volgens Kaag ook nog goed genoeg om demissionair met elkaar door te gaan tot er nieuw kabinet is. Gisteren lekte uit dat Kaag vlak voor het debat van gisteren nog een telefoontje zou hebben gepleegd met Rutte om hem te vertellen dat D66 mogelijk zou meestemmen met een motie van wantrouwen tegen hem.

In VVD-kringen wordt dat als "een mes in de rug" ervaren, maar volgens Kaag is dat niet terecht. "Ik heb hem puur uit collegialiteit gebeld. Om hem sterkte te wensen en om hem te alerteren dat het bij de D66-fractie geen gelopen koers was. Het is mijn plicht om hem daarin mee te nemen. Het kwam uit een goed hart."

Mark Rutte verraste gisteren vriend en vijand door zijn vertrek uit de politiek aan te kondigen. Vrijdag, vlak na de val van zijn vierde kabinet zei hij nog: "Ik moet daar even over nadenken en mijn partij ook, Maar als u het me nu vraagt, zeg ik vanzelfsprekend 'ja. Omdat ik de energie ervoor heb."

Wat is er sindsdien gebeurd? En wat staat ons de komende tijd allemaal te wachten?

Dilan Yesilgöz zegt nog niet te weten of ze Mark Rutte wil opvolgen als politiek leider van de VVD. "Daar heb ik nog helemaal geen antwoord op", aldus de huidige demissionaire minister van Justitie. "Het zijn grote stappen, dus dat moet je goed wegen."

Yesilgöz wordt vaak genoemd als opvolger van Rutte als VVD-lijstrekker. "Dat is eervol", wil ze daarover kwijt. Het partijbestuur is van plan om ergens deze week met een voorkeurskandidaat te komen.

Met een glimlach geeft Yesilgöz antwoord op vragen over de opvolging van Rutte:

Gisteren stelde oud-Kamerlid André Bosman zichzelf al kandidaat. Bij WNL Haagse Lobby op NPO Radio 1 zei Bosman: "De partij gaat mij aan het hart en daar heb ik ideeën bij. Ik heb daarom besloten om mij te kandideren."

De kandidatuur van Bosman lijkt weinig kans te maken, maar het betekent wel dat er lijsttrekkersverkiezingen moeten komen. Dat staat zo in de statuten van de VVD.

Oud-ministers Klaas Dijkhoff, Edith Schippers en Jeanine Hennis, die ook werden genoemd, hebben alle drie laten weten niet beschikbaar te zijn. Sophie Hermans, de fractievoorzitter in de Tweede Kamer, zegt nog na te denken over haar kandidatuur. Maar er wordt in VVD-kringen betwijfeld of ze het wel echt wil.