Na een promotieonderzoek gericht op de praktijk moeten ook hbo'ers een doctorstitel kunnen halen. Dat wil minister van Onderwijs Letschert (D66) regelen met een nieuwe wet. Daarvoor zou dan een nieuwe titel in het leven worden geroepen: Professional Doctor (PD).

Tegelijk regelt het wetsvoorstel een andere nieuwe titel: Engineering Doctor (EngD). Die graad is bedoeld voor technologische ontwerptrajecten aan universiteiten.

De twee nieuwe promotietrajecten zijn nu al mogelijk als proef, maar zijn nog niet erkend als doctorsgraad. De invoering is volgens Letschert "een missend puzzelstukje". Het PD-traject moet net als het al bestaande universitaire PhD-traject in principe vier jaar duren, het EngD-traject kan na twee jaar afgerond zijn.

Direct toepasbaar

Promoveren aan de universiteit betekent wetenschappelijk, vaak theoretisch onderzoek doen onder leiding van een hoogleraar. Het hbo-promotietraject moet juist meer op de praktijk gericht zijn, al dan niet in samenwerking met het werkveld.

"Praktijkgericht onderzoek is van grote waarde om ons oplossingen te leveren voor maatschappelijke problemen, en is vaak direct toepasbaar voor bijvoorbeeld bedrijven", zegt Letschert. "Ik vind het belangrijk om zulk onderzoek echt te waarderen."

Als de wet wordt goedgekeurd door de Eerste en Tweede Kamer, moeten de eerste kandidaten in het studiejaar 2027-2028 aan hun hbo-promotietraject kunnen beginnen.

Graden?

Met de wetswijziging komen er twee officiële graden bij in het onderwijs: PD en EngD. Een graad is een internationaal erkende titel die je haalt als je een opleiding of onderzoek afrondt. Bekende voorbeelden zijn Doctor, Master en Bachelor.

Mona Keijzer keert BBB definitief de rug toe en zegt haar lidmaatschap op. Dit maakte ze bekend vlak voor de stemming over een motie voor een onafhankelijke bemiddelaar. "Ik kan niets anders doen dan afscheid nemen", zei ze in een korte toespraak op de extra Algemene Ledenvergadering in Barneveld.

Ze zegt dat er een gebrek aan vertrouwen is bij de partijtop en dat mediation dan niets uithaalt. "Er moet een open en eerlijk gesprek zijn, anders heeft een gesprek geen zin." Ze blijft wel actief in de Tweede Kamer. Na haar mededeling verliet ze de zaal.

De extra ledenvergadering stond in het teken van de onrust die er de afgelopen weken is ontstaan. Een groeiende groep BBB'ers uitte openlijker kritiek op het bestuur en de partijtop. In een brandbrief, ondertekend door een groep van meer dan 120 partijprominenten, werd begin maart aangedrongen op tal van maatregelen om de koers van de partij te veranderen.

Keijzer verliet eind februari de BBB-fractie. Ze werd niet, zoals ze verwachtte, aangewezen als opvolger van fractievoorzitter Van der Plas. Zonder haar medeweten was mede-Kamerlid Henk Vermeer daarvoor aangewezen. Keijzer besloot daarom alleen verder te gaan als eenmansfractie in de Tweede Kamer.

De partijprominenten, onder wie voormalige Kamerleden, bewindslieden, Provinciale Statenleden en Eerste Kamerleden drongen aan op mediation om te kijken of Keijzer terug wil, maar dat gaat dus niet gebeuren.

Deze week slonken de kansen op een terugkomst van Keijzer nog verder. Vermeer zei twee dagen geleden tegen Nieuwsuur dat hij niet van plan was om het stokje over te dragen aan het vertrokken BBB-lid. En Kamerlid en voormalig landbouwminister Wiersma zag het ook niet zitten. "Praten kan altijd, maar verzoenen is iets anders."

Moddergooien

Op de ledenvergadering kwam ook stevige kritiek op de brievenschrijvers, omdat de partij hiermee in een slecht daglicht werd gezet. "Stop met moddergooien", was een verzoek van leden uit de zaal.

De leden konden via een computer aangeven welke oorzaken zij zien voor de onrust in de partij. Woorden als 'Mona', 'onduidelijkheid', 'ego' en 'haantjesgedrag' vielen. Er komt wel een onafhankelijke evaluatie van de verkiezingen.

Ook willen leden inspraak bij de koers en de nieuwe partijleider kunnen kiezen. De leden zien Henk Vermeer als interim-partijleider en fractievoorzitter van BBB in de Tweede Kamer, en vinden dat er snel een ledenvergadering moet komen om te bepalen wie de partijleider wordt. Het bestuur wil dat niet, maar 51 procent van de leden wel. Het bestuur komt later terug op dit voorstel.

Politiek verslaggever Arjan Noorlander:

"Het is onduidelijk hoe het verder gaat. Sommige leden hier hebben de zaal verlaten en zijn met elkaar in gesprek over wat ze gaan doen. Blijven ze bij BBB of volgen ze Mona Keijzer, die heeft aangekondigd in de politiek te blijven?

Er dreigt een partijsplitsing op dit moment. Want ook in de BBB-fractie in de Eerste Kamer is het niet duidelijk of er nog meer senatoren zullen vertrekken.

BBB haalde drie jaar geleden een grote verkiezingswinst en kwam in alle provincies in het bestuur, maar nu is het een partij die in tweeën uit elkaar dreigt te vallen."

BBB-geluid

Het Eerste Kamerlid Robert van Gasteren is zo ontevreden over de gang van zaken dat hij ter plekke op het podium zijn lidmaatschap opzegde. Hij wil wel in de BBB-fractie in de Eerste Kamer blijven "om het BBB-geluid te laten horen". Zijn voorstel zorgde voor verwarring en het is nog niet zeker of hij kan aanblijven in de fractie van een partij waarvan hij geen lid is. Daar wordt aanstaande dinsdag in de fractievergadering over gepraat.

Wat gaat de politiek doen aan de torenhoge benzineprijzen en energiekosten als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten? Dat was de grote vraag bij het debat afgelopen woensdag. Marleen en Joost zagen dat de Kamer er niet echt uitkwam.

En wat voor rol speelde Forum voor Democratie tijdens dit debat, nu de partij veel stemmen heeft gekregen bij de Gemeenteraadsverkiezingen?

Er is een nieuwe politieke partij, tenminste, GroenLinks en PvdA gaan verder onder één naam: Progressief Nederland, of kort gezegd Pro. Wat is de impact van deze nieuwe partij op de Nederlandse politiek?

Podcast

Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is hier te beluisteren bij NPO Luister.

Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.

Over deze podcast

Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.

GroenLinks-PvdA heeft een nieuwe naam: Progressief Nederland. De fusiepartij wil vooruit. Maar helpt de "rebranding" de partij zelf ook vooruit?

Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

Journalist Coen van de Ven volgt voor De Groene Amsterdammer al jaren de fusie van GroenLinks en PvdA en schreef er het boek Een links verhaal over. Hij vertelt in de podcast hoe hij een nieuwe partij ziet ontstaan met een lange geschiedenis. Een geschiedenis die z'n invloed zal hebben op de toekomst van Progressief Nederland.

Kiezers van voorheen GroenLinks en PvdA reageren ook. Wat vinden zij van de nieuwe naam, en belangrijker: wat verwachten ze van de nieuwe partij?

Reageren? Mail dedag@nos.nl

Presentatie en montage: Elisabeth Steinz

Lokale partijen hebben bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen geen duidelijke winst geboekt, maar zijn nagenoeg stabiel gebleven. De circa 200 zetels groei die eerder werden gemeld, blijken er slechts 15 te zijn, op een totaal van bijna 3400. Dat bleek vandaag uit een nieuwe doorrekening van de prognoses door de NOS.

Hoe zit dit? In dit artikel leggen we uit hoe we werken op een verkiezingsavond, hoe we de prognose van de verkiezingsuitslag opnieuw analyseerden, hoe het kan dat zowel de lokale als de landelijke partijen zetels hebben gewonnen, en wat de rol is van de vergeten categorie 'overig'.

Hoe gaat de NOS te werk op een verkiezingsavond?

Om stipt 21.00 uur, bij het sluiten van de stembureaus, start een verkiezingsavond bij de NOS altijd met een eerste exitpoll die op basis van een schaduwverkiezing de uitslag voorspelt.

Daarna is het wachten op de eerste gemeenten die hun daadwerkelijk getelde stemmen doorgeven aan de ANP Verkiezingsdienst. Die dienst verzamelt alle uitslagen, zet ze in een database en deelt die met redacties zoals die van ons (en trouwens ook met de nieuwsredactie van het ANP zelf). De Verkiezingsdienst maakt ook een berekening van de uiteindelijke zetelverdeling.

Wat doen we daarna met die getelde stemmen?

Van alles. We geven ze overzichtelijk weer in een uitslagentool, waarin je bijvoorbeeld de uitslag in je eigen gemeente kan opzoeken of juist naar het landelijke beeld kan kijken. En we bespreken en duiden de uitslagen in onze berichtgeving online en in de live-uitzendingen op radio en televisie.

Bij gemeenteraadsverkiezingen kijken we daarbij zowel naar de resultaten van individuele partijen per gemeente, als meer overkoepelend naar de optelsom van gemeenten en naar - en daar komt hij - hoe de verhouding is tussen landelijke en lokale partijen.

Wat is er nu anders dan vorige week?

Dat zit hem in die twee algemene categorieën: 'lokaal' en 'landelijk'. In de uitslagendata worden álle partijen die aan de gemeenteraadsverkiezingen meedoen ingedeeld in een van die twee groepen. En voor wie vorige week naar de twee tabellen keek, leek de conclusie duidelijk dat lokale partijen met een toename van ongeveer 200 zetels hun opmars bij de verkiezingen van 2022 hadden voortgezet.

Maar dat was buiten de derde categorie gerekend: 'overig'. In die categorie worden partijen weggeschreven die deze verkiezingen niet meer meedoen. Niemand kijkt normaal gesproken op verkiezingsavond goed naar 'overig'. Want ja, die partijen doen niet meer mee.

Alleen bij deze gemeenteraadsverkiezingen blijkt nu die 'vergeten' groep toch het verschil te maken, omdat de uitslagen van 2022 en 2026 erg dicht bij elkaar uitkwamen. En omdat er relatief veel lokale partijen in die categorie zaten. Virtueel zetelverlies door partijen die niet meer meededen, is niet meegenomen in de berekening.

Dit keer zaten er na de stembusgang ruim 280 zetels in 'overig'. Uit onze berekening blijkt nu dat 182 daarvan 'lokale' zetels waren. En nu komt het: waar het in eerste instantie leek alsof de lokale partijen 197 zetels hadden gewonnen, blijven er na aftrek van die 182 verloren zetels 'slechts' 15 over.

Waarom bestaat die groep 'overig' dan eigenlijk?

Die categorie is er om tijdens de uitslagenavond snel overzicht te kunnen bieden van de uitslagen in gemeenten, zonder (soms ellenlange) lijsten partijen die nu niet op het stembiljet stonden. Voor veel verkiezingen werkt dit goed. Zo zijn bij de Tweede Kamerverkiezingen de stembiljetten bijna overal gelijk, en heb je niet de grote wisselingen van partijen per gemeente die nu plaatsvonden.

Dit werkt dus minder goed als je wilt meten hoe "blokken" partijen, zoals de lokalen bij gemeenteraadsverkiezingen, hebben gepresteerd. Het goed vergelijken van die uitslagen is veel handwerk.

Maar welke groep 'won' dan wel bij de verkiezingen?

Het beeld dat de lokale politieke partijen bij deze verkiezingen een duidelijke overwinning hebben behaald moet dus worden bijgesteld, omdat die winst heel summier blijkt. Daar komt bij dat als je toch naar winst en verlies wil kijken, de groep landelijke partijen nog iets meer is gegroeid: 83 zetels in de plus. Ook niet veel, dus al met al een heel stabiel beeld.

Allemaal een beetje winnaar dus? Ja, dat komt doordat er dit jaar landelijk zo'n 100 raadszetels extra te verdelen waren. Het aantal zetels per gemeente wordt namelijk bepaald aan de hand van het aantal inwoners. Als een gemeente groeit, krijgt de raad extra zetels, en bij krimp omgekeerd. Dat maakt het vergelijken van uitslagen door de jaren heen lastig.

En wat maakt dit allemaal uit?

Dit artikel legt nader uit waarom het beeld van vorige week, dat de lokale partijen als categorie als winnaar uit de verkiezingen kwamen, niet helemaal correct is. Belangrijke notie daarbij is dat dit uiteindelijk een detail is, omdat het natuurlijk draait om de uitslagen per gemeente en van individuele partijen in die gemeenten. Aan de lokale uitslagen verandert dit alles helemaal niets.

Wat betekent het voor onze berichtgeving van vorige week?

Voor de uitslagen op gemeenteniveau, of het beeld van winst of verlies van individuele partijen, dus niets. En daar was vorige week veel van onze berichtgeving en duiding op gebaseerd. Het NOS Journaal van 20.00 uur opende op de dag na de verkiezingen bijvoorbeeld met de tekst: "340 gemeentes deden mee aan de verkiezingen. Met nu 340 verschillende uitkomsten...". Dat is precies wat het is.

Maar verschillende momenten - op radio, tv of online - spraken we, net als andere media, ook over een globaal beeld van lokale partijen die wonnen of "hun opmars van vorige verkiezingen doorzetten". Dat is dus niet helemaal zo. Met de kennis van nu zouden we hebben gesproken van "stabiel gebleven". Bij ons online bericht plaatsen we daarom een kader met uitleg.

Verandert dit nog iets aan de werkwijze van de NOS?

Deze situatie doet zich bij de gemeenteraadsverkiezingen van dit jaar voor het eerst voor, maar leidt ertoe dat we de werkwijze rond het verwerken van uitslagen op een verkiezingsavond nog een keer goed gaan evalueren en waar nodig aanpassen. Daarbij werken we nauw samen met de ANP Verkiezingsdienst.

Heb je hier nog meer vragen over? Dan zijn we te bereiken via publieksreacties@nos.nl.

Het kabinet wil dat de politie meer mogelijkheden heeft om in openbare informatie op sociale media en andere onlineplatforms informatie te verzamelen. Het gaat om gegevens waarmee verstoringen van de openbare orde kunnen worden voorkomen. Een wetsvoorstel is door de ministerraad goedgekeurd.

Volgens minister Van Weel van Justitie en Veiligheid (VVD) worden veel demonstraties die uit de hand lopen online georganiseerd. Het gaat bijvoorbeeld om de rellen in Den Haag vorig jaar, toen een demonstratie tegen het asielbeleid op het Malieveld ernstig uit de hand liep en de politie werd aangevallen, net als het partijkantoor van D66.

21ste eeuw

Op dit moment mag de politie al wel in openbare bronnen op het internet kijken, maar geen informatie daaruit opslaan. Met de nieuwe wet zou de politie persoonsgegevens uit het openbare deel van het internet mogen verzamelen, en ook andere gegevens van personen en hun openbare accounts.

Het is volgens de minister frustrerend voor de politie dat de openbare informatie nu niet kan worden gebruikt. Met het wetsvoorstel wordt "de politie naar de 21ste eeuw gebracht", zei Van Weel. Het voorstel moet ervoor zorgen dat de politie eerder kan ingrijpen.

Besloten groepen of websites zitten er dus nog niet bij. Het kabinet wil dat wel mogelijk gaan maken, maar daaraan wordt nog gewerkt. "Dat is de volgende stap", zegt Van Weel.

Het wetsvoorstel wordt naar de Raad van State gestuurd voor advies. Daarna moeten ook de Tweede en Eerste Kamer er zich nog over buigen.

Het kabinet kan op papier opgelucht ademhalen: het begrotingstekort blijft volgend jaar met 2,9 procent net binnen de Europese begrotingsregels. Maar de toekomst is hoogst onzeker, omdat de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten nog niet in deze ramingen zijn meegenomen.

"De internationale situatie verslechtert in een hoog tempo", zegt minister Heinen van Financiën. "Dat maakt de voorjaarsnota al achterhaald als ik 'm publiceer."

Begroting geraakt door conflict

Het is nu al duidelijk dat het conflict in het Midden-Oosten ook economische gevolgen zal hebben voor Nederland. De ramingen uit de nieuwste voorjaarsnota, waarin de begroting wordt bijgesteld, zullen daarom waarschijnlijk niet lang stand houden. Het kabinet staat bijvoorbeeld onder grote druk om miljarden uit te geven om de hoge energieprijzen te compenseren.

Tot nu toe heeft het kabinet dat afgehouden, met de waarschuwing dat de situatie de komende maanden nog weleens veel slechter kan worden. Op het moment dat het kabinet wel besluit grote uitgaven te doen, zal Nederland waarschijnlijk door de grens van de Europese begrotingsregels heengaan.

Dat is een gevoelig punt voor een kabinet dat in het coalitieakkoord heeft afgesproken om op de schatkist te passen. Heinen wil dan ook nog geen antwoord geven op de vraag of het voor het kabinet toch een optie is om over de begrotingsgrens heen te gaan.

"Ik ga er nog niet op vooruit lopen", zegt Heinen. "Ik breng nu in kaart hoe de internationale situatie zich ontwikkelt en wat de effecten zijn op de Nederlandse economie, wat het doet met de koopkracht en de bedrijven."

Nederland staat er nog relatief goed voor

Het begrotingstekort van landen in de Europese Unie mag volgens de regels maximaal 3 procent van het bruto binnenlands product (bbp) zijn en de totale overheidsschuld niet groter dan 60 procent. Dat is om de overheidsfinanciën gezond en de euro stabiel te houden.

Nederland staat er met een staatsschuld van 50 procent van het bbp in verhouding met andere EU-landen nog altijd zeer goed voor. Landen als Griekenland, Italië, Frankrijk en België hebben bijvoorbeeld een veel grotere staatsschuld, die oploopt tot ver boven de 100 procent.

Het kabinet moest ook verschillende mee- en tegenvallers verwerken. Een meevaller is bijvoorbeeld dat de zorgkosten honderden miljoenen euro's lager uitvallen dan verwacht.

Het was al duidelijk dat er ook een structurele tegenvaller was, van zo'n 3 miljard. Dat komt onder meer doordat meer mensen arbeidsongeschikt zijn dan verwacht en de opvang van Oekraïense vluchtelingen en statushouders veel meer kost dan geraamd.

Daarnaast wordt de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in de gesubsidieerde hulp in huishoudens (Wmo) met een jaar uitgesteld, waardoor de schatkist geld misloopt. Ook het afpakken van crimineel vermogen gaat niet zoals gehoopt, waardoor er 284 miljoen euro minder binnenkomt dan verwacht.

Geld voor rioolwateronderzoek

Verder komt er 170 miljoen euro per jaar vrij voor pandemische paraatheid, waarmee een eerdere bezuiniging deels wordt teruggedraaid. Dat bedrag is bedoeld voor rioolwateronderzoek en een systeem om bij een epidemie patiënten beter over Nederland te verspreiden. Het kabinet had ook een grote meevaller, omdat de zorgkosten honderden miljoenen euro lager uitvallen dan verwacht.

Om dit bedrag vrij te maken, wordt er bezuinigd op andere uitgaven. Zo worden bepaalde medicijnen tegen allergie voortaan deels niet meer vergoed.

De voorjaarsnota is normaal een bijstelling van de begroting. Omdat het nieuwe kabinet net is begonnen, bevat het dit jaar vooral de financiële uitwerking van het coalitieakkoord van het kabinet.

Rechters zijn niet te spreken over de kritiek van JA21 op uitspraken van een Nederlandse asielrechter. Aanleiding zijn Kamervragen van de partij over een "activistische" rechter. De partij zou daarmee de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht aantasten.

In Nieuwsuur ging rechter Koen de Meulder van rechtbank Midden-Nederland in gesprek met JA21-Kamerlid Diederik Boomsma, die Kamervragen indiende naar aanleiding van een interview met asielrechter Steffie van Lokven in NRC. Van Lokven geldt als een van de meest actieve asielrechters van Nederland. Zij vertelt in het interview over de steeds verder oplopende wachttijden voor asielzaken.

In een recent vonnis deed Van Lokven daarom een oproep aan de IND: wees terughoudend met in beroep gaan, om de druk op de asielrechtspraak te verlichten. "De IND zou kunnen zeggen: bij oudere zaken procederen we niet meer helemaal door tot aan de hoogste rechter", zo zegt Van Lokven tegen de krant. Ook twijfelt ze of strengere regels mensen ervan zullen weerhouden naar Europa te komen. "Je kunt fysieke en juridische muren bouwen. Maar mensen zullen blijven komen."

Onpartijdigheid

JA21 verbindt haar uitspraken aan mogelijk "(politiek) activisme". De partij vraagt aan asielminister Bart van den Brink (CDA): "Vindt u dat het de taak van een rechter is om dergelijke opmerkingen te plaatsen?" En: "Welke gevolgen worden hieraan verbonden?"

Boomsma: "We vragen niet of deze rechter wordt ontslagen. Maar als een rechter de indruk wekt dat ze alle regels onzin vindt, en niet gelooft dat ze gaan werken, dan willen wij daar een antwoord op. Wij willen juist strengere regels en niet een rechter die daar een stokje voor wil steken."

Rechter De Meulder is kritisch. "Het is goed dat de Kamer vragen kan stellen, maar de toon van de vragen impliceert dat de minister zou kunnen ingrijpen in het werk van een rechter." Rechters die zich uitspreken, hoort bij deze tijd, vindt De Meulder. "Discussie is ook niet verkeerd. En het kan soms wringen om je in het publieke debat te mengen. Daar moet je voorzichtig mee zijn. Maar om dan meteen de onpartijdigheid van een rechter in twijfel te trekken, gaat wel ver."

Hoewel de scheiding tussen de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht staatsrechtelijk is vastgelegd, zitten rechters en politici elkaar wel vaker in de weg:

Geregeld brengt rechter Van Lokven asielzaken aan bij het Hof van Justitie in Luxemburg, waarna Nederland te strenge asielregels moet bijstellen. JA21 heeft de minister ook gevraagd hoe vaak rechters asielkwesties voorleggen aan Luxemburg en "wat de onwenselijke gevolgen" hiervan zijn. Ook vraagt de partij of er meerdere rechters zijn die zaken naar Luxemburg brengen.

Asielrecht wordt grotendeels bepaald door het Europese recht, zegt rechter De Meulder. "De politiek vindt het moeilijk om stappen vooruit te zetten. Internationaal recht is er gewoon. Rechters kunnen dat recht niet op de plank leggen. Een rechter gaat daarmee aan de slag en deze rechter is dus juist actief en doet haar werk heel goed."

Rechten van de mens

De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) heeft ook gereageerd op de Kamervragen en schaart zich net als De Meulder achter rechter Van Lokven. NVvR-voorzitter Marc Fierstra: "Het stellen van prejudiciële vragen hoort tot het werk van de rechter. Deze Kamervragen doen denken aan Polen, waar kritiek op rechters die prejudiciële vragen stelden een van de elementen was om het gezag van rechters aan te tasten. Het past in een democratische rechtsstaat niet dat andere staatsmachten zich bemoeien met de wijze waarop de rechter uitspraak doet."

Boomsma zegt dat het zijn partij niet gaat om een individuele rechter. "Het gaat om het hele systeem. Waarin de politiek asielbeleid wil voeren, maar niet veel maar kan. Wij lopen vast in een juridisch moerras. Omdat rechters steeds meer politieke uitspraken doen en de politiek vervolgens machteloos is om op te treden op heel belangrijke maatschappelijke thema's."

De Meulder vindt dat de politiek zelf verantwoordelijk is voor werkbare regels en wetten. "Ga zelf aan de slag", zegt hij. "Grondrechten zijn er niet voor niets. Die zijn er voor iedereen in een kwetsbare positie."

Elke dag komen er meer giftige PFAS bij in het milieu en ondertussen geven we veel geld uit om deze stoffen weer weg te krijgen. Grond van de voormalige vliegbasis Soesterberg bijvoorbeeld, waar vandaag een Eurocommissaris en een staatssecretaris kwamen kijken, wordt schoongemaakt om de plek geschikt te maken voor woningen. Dat kost tientallen miljoenen euro's.

Op de plek stond vroeger een brandweerkazerne, waar eens per maand werd geoefend met PFAS-houdend blusschuim. Daardoor zitten er nu "tientallen kilo's" in de bodem, legt Johan van Leeuwen van kennisinstituut KWR Water uit. En dat terwijl PFAS bij hele lage concentraties al giftig zijn. "Op nanogramniveau", aldus de PFAS-onderzoeker.

100 jaar

PFAS verwijderen kan door de aarde af te voeren. In Soesterberg gaat het om een stuk dat tot 2 meter diep wordt afgegraven zodat er kan worden gebouwd. Maar Van Leeuwen zegt dat de PFAS "met hoge concentraties" tot 10 of 11 meter diep zitten.

Op die diepte is het nu nog geen acuut gevaar, maar de stoffen verplaatsen zich wel langzaamaan naar plekken waar drinkwater wordt gewonnen. Dus voor de langere termijn - Van Leeuwen schetst dat de PFAS over 100 jaar het drinkwater kunnen hebben bereikt - zou je veel meer grond moeten afvoeren. "Dan heb je al heel snel een hele grote operatie."

En dit is nog maar één probleemplek, terwijl er veel meer zijn. Van Leeuwen schat dat er zo'n 20.000 plaatsen in Nederland extra zijn vervuild (extra, want PFAS zitten overal in de grond). Maar hoeveel plekken 'risicovol' zijn, weet eigenlijk niemand, zegt de onderzoeker. "Dat is de realiteit."

In Europa gaat het om een veelvoud aan vervuilde plekken. Europese onderzoekers concludeerden onlangs dat PFAS-vervuiling de komende jaren honderden miljarden kan kosten als er niets verandert in de aanpak. En ondertussen komen er nog steeds PFAS bij in het milieu, bijvoorbeeld door lozingen en uitstoot van chemieconcern Chemours in Dordrecht en door gebruik van pesticiden.

PFAS: 'forever chemicals'

PFAS zijn stoffen (poly- en perfluoralkylstoffen) die sinds de jaren 50 onder meer in anti-aanbakpannen, kleding, blusschuim en cosmetica zitten. Ze zijn waterafstotend, vuilafstotend, onverwoestbaar, hittebestendig en brandwerend, maar ook giftig, vervuilend en onafbreekbaar (forever chemicals, worden ze ook wel genoemd).

PFAS stapelen zich op in de voedselketen en tasten het immuunsysteem aan. Bij langdurige blootstelling zijn sommige soorten kankerverwekkend.

Al jaren is duidelijk dat Nederlanders te veel PFAS binnenkrijgen via met name het eten en ook door drinkwater. Uit onderzoek is gebleken dat alle mensen in Nederland het in hun bloed hebben. Bovendien heeft bijna iedereen er te veel van en overschrijden de hoeveelheden de zogenoemde gezondheidskundige grenswaarde.

Nederland wil 10.000 verschillende PFAS verbieden, en hoopt dat Europees te regelen. Maar dat duurt lang. In 2021 werd de eerste stap gezet; samen met vier andere Europese landen meldde Nederland het verbod aan in Europa.

Het verbod moet gaan gelden voor productie, gebruik, verkoop en import van PFAS. Een eventueel verbod gaat overigens niet meteen in. Bedrijven krijgen nog anderhalf tot maximaal twaalf jaar de tijd om te zoeken naar alternatieven in hun producten. Ook zitten er uitzonderingen in het voorstel, bijvoorbeeld voor medische apparatuur als hartlongmachines.

Al jaren ligt het voorstel dus in Brussel, waar nog onderzoek wordt gedaan en belanghebbenden zich er nog over mogen uitlaten. Uiteindelijk moet het leiden tot een voorstel van de Europese Commissie, waar de EU-lidstaten dan weer over stemmen.

Ingewikkelde zaak

En zover is het echt nog niet, erkent de Zweedse Eurocommissaris Roswall voor Milieu op bezoek in Soesterberg. "We werken zo hard als we kunnen, maar het is een ingewikkelde zaak." Ze wijst erop dat het gaat om een groot aantal stoffen die onder het verbod moeten gaan vallen, wat het complex maakt.

Daar komt nog bij, zegt Roswall, dat voor sommige van de PFAS nog geen goede alternatieven zijn. Het gaat om stoffen die worden gebruikt in de defensie-industrie en voor verduurzaming. Dus wanneer het verbod komt? "Zo snel als we kunnen, maar ik noem geen datum."

Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Bertram (CDA), zegt ondertussen niet te wachten op Brussel. "Alles wat we op nationaal niveau kunnen doen, moeten we doen." Wat dat precies is, vertelt ze niet gedetailleerd. Ze zegt dat ze in gesprek is met provinciebesturen en dat er pilots kunnen worden gestart.

Maar zonder Europa komen we niet ver met de PFAS-bestrijding, zegt Bertram. "Het komt ook van de buren, via het water, de lucht. Dus ik heb het Europese niveau wel nodig."

PFAS-onderzoeker Van Leeuwen roept ondertussen op om om toch vooral haast te maken met het verbod. "Voor mij is het een no-brainer", zegt hij. "Nu stoppen met de PFAS-productie en de grootste gevallen zo snel mogelijk aanpakken en opruimen."

Oppositiepartij GroenLinks-PvdA krijgt een nieuwe naam, Progressief Nederland. In het dagelijks taalgebruik wil de partij dat afkorten tot Pro. Dat is bekendgemaakt op een speciale bijeenkomst in Halfweg.

De lancering van de nieuwe naam is een van de laatste stappen op weg naar het volledig opgaan van de twee linkse oppositiepartijen in één nieuwe partij. Over ruim twee maanden, in juni, is het oprichtingscongres van Pro en vanaf dan zullen de namen van GroenLinks en van de PvdA niet meer worden gebruikt.

Partijleider Klaver spreekt van een "historisch moment" en benadrukt dat de partij een "brede volkspartij" is. "Voor stad en het platteland, jong en oud, werknemer en werkgever, koper en huurder en voor iedereen die zorgt en zorg nodig heeft", aldus Klaver.

Met de nieuwe naam presenteert hij ook een Progressief Pleidooi, met daarin de uitgangspunten van de fusieclub. De partij wil een brede volksbeweging zijn, die streeft naar vooruitgang voor zoveel mogelijk mensen.

"We moeten als samenleving opnieuw leren om over verschillen heen te stappen en ons te verbinden aan iets groters", staat in het manifest. "De belangrijkste opdracht van Progressief Nederland is om te strijden voor een eerlijke en rechtvaardige samenleving."

Overheid weer aan het stuur

Pro wil de marktwerking in sectoren als de zorg, het openbaar vervoer en de volkshuisvesting terugdringen. "De overheid moet het stuur weer terugpakken van de markt."

In de nieuwe partij komen de sociaaldemocratische zuil en de groene beweging bij elkaar. Die twee zijn niet met elkaar in tegenspraak, meent Klaver. "Onze beweging moet voortaan heel expliciet zijn over ons ideaalbeeld: een groene toekomst gaat hand in hand met vooruitgang voor gewone mensen."

De nieuwe naam en afkorting zijn bewust gekozen. "We strijden tegen onrecht en oneerlijkheid, maar we zijn vooral vóór. Wij zijn, kortom, pro. Pro eerlijk. Pro groen. Pro sociaal."

Pro of PRO?

In de eigen uitingen schrijft Progressief Nederland 'PRO' met drie hoofdletters. De NOS gaat daar niet in mee, omdat ons uitgangspunt is dat we alleen afkortingen als CDA (Christen Democratisch Appèl) of VVD (Volkspartij voor Vrijheid en Democratie) met louter hoofdletters schrijven.

In dit geval gaat het om een inkorting van het woord Progressief, dat op zichzelf ook al een bestaand woord is: pro. Om diezelfde reden schrijft de NOS ook 50Plus en Denk, terwijl die partijen zelf hun naam met louter hoofdletters schrijven.

In het geheim is lange tijd gewerkt aan het bedenken van een passende nieuwe naam waar beide partijen zich in herkennen. Vorige week meldde BNR al dat het Progressief Nederland zou worden, maar toen wilde niemand dat bevestigen.

De partij wil de nieuwe naam graag meteen gaan gebruiken in de Tweede Kamer, maar het is nog niet helemaal duidelijk of dat wel mag. Het zou dus kunnen dat de naam GroenLinks-PvdA tot de volgende verkiezingen blijft gelden in het parlement.

Timmermans

De samenwerkingsgesprekken tussen GroenLinks en PvdA kwamen vanaf 2021 op gang, nadat de beide partijen een aantal teleurstellende verkiezingsuitslagen achter de rug hadden. De opvatting bestond dat de twee partijen gezamenlijk niet alleen meer zetels zouden halen in de Tweede en Kamer, maar ook een stevigere positie konden verwerven in de provinciebesturen en de gemeenteraden.

In 2023 deden de twee partijen onder leiding van PvdA-voorman Frans Timmermans voor het eerst gezamenlijk mee aan de Tweede Kamerverkiezingen. Dat leverde toen acht zetels winst op. Hij vertrok vorig jaar weer, nadat bij de nieuwe verkiezingen weer vijf van die acht zetels verloren gingen.

Sindsdien voert oud-GroenLinks-leider Klaver de gezamenlijke Tweede Kamerfractie aan. Ondanks de uitgebleven verkiezingswinst bleven de meeste leden en de twee partijbesturen achter de fusieplannen staan. In een referendum vorig jaar juni stemde 88 procent van leden van de PvdA voor een nieuwe partij, net als 89 procent van de GroenLinks-leden.

Zelf ook fusiepartijen

Beide partijen komen overigens zelf ook voort uit een fusie. De PvdA werd kort na de Tweede Wereldoorlog opgericht, onder meer uit de Sociaal Democratische Arbeiderspartij (SDAP). GroenLinks werd 34 jaar geleden opgericht uit onder meer de communistische CPN en de pacifistische PSP.

Niet alle leden van GroenLinks en de PvdA staan overigens te juichen bij een fusie van de partijen. Vooral bij de PvdA is sprake van enig verzet. Een kleine groep prominenten vreest dat het 'eigen' sociaaldemocratische profiel verloren zal gaan. Ook is er kritiek op het ontbreken van een scherp onderscheidend profiel. Maar de grote meerderheid ziet dus wel meer kansen voor de nieuwe fusiepartij.

Minister Van den Brink van Asiel en Migratie heeft een brandbrief gestuurd naar alle burgemeesters van Nederland. Hij doet daarin "een klemmend beroep" op gemeenten om op korte termijn noodopvang te regelen voor asielzoekers en statushouders.

Dat is volgens de minister nodig "om te voorkomen dat de opvang de komende weken onbeheersbaar wordt". Op dit moment is er een tekort van 4500 opvangplekken en de verwachting is dat dat oploopt tot 7900 aan het eind van de zomer.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van twee weken geleden hebben veel partijen winst geboekt die zich verzetten tegen de komst van asielzoekerscentra en de spreidingswet. "Totdat er voldoende evenwichtig over het land verdeelde opvang is, blijft de spreidingswet in stand", schrijft Van den Brink. Er is volgens hem geen alternatief dat voldoende opvangplekken oplevert.

Gemeenten moeten uitleggen

Gemeenten die nog niet aan hun wettelijke taak voldoen, krijgen binnenkort een brief waarin hen wordt gevraagd waarom ze nog geen opvang hebben gerealiseerd. Als ze daar geen goede uitleg bij hebben, zal het kabinet "volgende stappen" zetten. Welke stappen dat zijn, maakt Van den Brink niet duidelijk, maar in het uiterste geval kan hij gemeenten dwingen opvang te regelen.

In zijn brief toont de minister begrip voor lokale bestuurders die te maken krijgen met intimidatie en bedreigingen als gevolg van de discussie over azc's. "Weet dat dit kabinet dit te allen tijde afkeurt en volksvertegenwoordigers en bestuurders bij de uitoefening van hun belangrijke democratische taak steunt en zal blijven steunen. Laffe intimidatie en bedreigingen mogen we nooit accepteren."

Staatssecretaris Van Bruggen van Justitie gaat voorlopig door met het bij wijze van proef verstrekken van tablets aan gedetineerden in gevangenissen met een groot personeelstekort. In een brief aan de Tweede Kamer schrijft ze dat op die manier in de gevangenis in Alphen aan den Rijn honderd cellen wel gebruikt kunnen worden, terwijl er eigenlijk niet voldoende cipiers zijn.

De betrokken gedetineerden worden op een dag alleen gelucht. Ze hebben verder geen dagbesteding, maar zitten de hele dag met de tablet op hun cel. De tablets zijn afgesloten van het internet, maar er staat wel inhoud op. Dat is volgens de staatssecretaris een combinatie van educatie en entertainment. Onder die laatste categorie valt ook softporno.

Toen dat een paar weken geleden bekend werd, reageerden verschillende partijen in de Tweede Kamer afwijzend. Ze vinden dat gedetineerden straf moeten krijgen, en geen tablet. "De cel is geen vrije tijd maar een straf", zei partijleider Eerdmans van JA21 tegen RTL Nieuws. "Ze hebben ook al tv op de kamer." Ook zijn sommige Kamerleden bang dat de gevangenen via de tablets toch contact kunnen krijgen met de buitenwereld.

Personeelskrapte ondervangen

Maar volgens staatssecretaris Van Bruggen zijn de apparaten beveiligd en afgeschermd. En in Alphen aan den Rijn, de grootste penitentiaire inrichting van Nederland, en de andere plekken waar de proef loopt, hebben ze hun nut al bewezen. "In 2025 heeft de inzet van tablets in de genoemde inrichtingen waar de pilot loopt ervoor gezorgd dat personeelskrapte ondervangen kon worden, waardoor er plekken operationeel konden blijven", schrijft ze.

De overheid is verplicht om gedetineerden een dagprogramma aan te bieden met verschillende activiteiten. Door het nijpende personeelstekort lukt dat vaak niet en moeten afdelingen worden gesloten. Dat betekent dat verdachten en veroordeelden niet kunnen worden vastgezet omdat er een tekort aan bruikbare cellen is.

"Door de inzet van tablets kan met minder personeel een afdeling open blijven", redeneert Van Bruggen. "De inzet van de tablets is een noodmaatregel die DJI (Dienst Justitiële Inrichtingen) in staat moet stellen om snel en flexibel op tijdelijke personele tekorten te kunnen reageren", vindt de staatssecretaris.

DJI heeft 364 tablets gekocht om aan gedetineerden te geven. Er staan e-learning-programma's, e-boeken, documentaires en amusement zoals softporno op. Volgens Van Bruggen bieden ze daarmee een toereikend alternatief voor dagbesteding. Voor de zomer wil ze besluiten hoe het verder gaat met de proef.

Het kabinet kan nog niet zeggen wanneer er concrete maatregelen komen om de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te verlichten. Ook een ingreep om de prijzen aan de pomp te verlagen komt er voorlopig niet.

Want, zo waarschuwde minister Heinen van Financiën in de Tweede Kamer, de wereldwijde crisis kan nog wel eens veel groter worden dan we nu denken. En dan moet er nog wel geld zijn om mensen die dan echt door de bodem zakken soelaas te bieden, maakte hij duidelijk.

Het kabinet werkt wel aan een inventarisatie van de mogelijke maatregelen. Het is de bedoeling dat die inventarisatie er is vóór de voorjaarsnota, de traditionele bijstelling van de begroting die in april komt. Dat zou kunnen betekenen dat er in mei of juni besluiten kunnen worden genomen.

Verschillende oppositiepartijen drongen juist aan op snelle actie, omdat de brandstofprijzen nu de pan uitrijzen en burgers daardoor in de problemen komen. "De Nederlander kan niet wachten", zei Kamerlid Heutink van Groep Markuszower.

Niet op korte termijn voorbij

Minister Herbert van Economische Zaken vroeg om geduld, omdat het kabinet volgens haar "goede ingrepen wil doen, gericht op wie het het meeste nodig heeft". "We bereiden ons voor op een langere crisis, waarbij pleisters plakken niet voldoende is."

Volgens minister Heinen kan de huidige werkelijkheid "nog verder verslechteren" door de oorlog. Hij sprak van de mogelijkheid van "een grote schok voor de Nederlandse economie". Zelfs als dat zwartste scenario geen werkelijkheid wordt, moet er geld overblijven om de koopkracht te ondersteunen, betoogde hij.

"Dan kunnen we niet met lege handen staan." Heinen wil daarom zeker niet te snel ingrijpen. Bovendien is de bodem van de schatkist wel in zicht. "De gratis opties zijn echt op", zei de minister.

Prijsplafond

Ondertussen zet het kabinet wel een aantal maatregelen "in de grondverf", zei minister Herbert. Het voorstel van GroenLinks-PvdA voor een prijsplafond op benzine en diesel naar Belgisch voorbeeld noemde ze "interessant". "Dat gaan we zeker meenemen in de inventarisatie."

Daarbij wordt dan ook onderzocht of zo'n plafond niet juist prijsopdrijvend werkt. Als de overheid een maximumprijs vaststelt, zou het kunnen dat pomphouders precies de prijs gaan vragen, meent het kabinet.

GroenLinks-PvdA-leider Klaver wil dat het kabinet alvast een wetsvoorstel gaat voorbereiden om snel een prijsplafond te kunnen invoeren. Maar Herbert wil dat nu nog niet, onder meer omdat de ambtenaren op haar ministerie het al erg druk hebben, zo maakte ze duidelijk.

Accijnzen omlaag

Rechtse oppositiepartijen, maar ook regeringspartij VVD, zien liever een verlaging van de accijnzen op brandstof. Zo'n lastenverlichting is veel sneller in te voeren, maar daar is nu geen meerderheid voor. Andere partijen wijzen erop dat zo'n algemene maatregel de schatkist miljarden kost. En dat die ook terechtkomt bij de hogere inkomens die het eigenlijk niet nodig hebben.

Dat laatste vindt SP-leider Dijk een slecht argument. Volgens hem hebben juist de lage inkomens veel baat bij lagere accijnzen, omdat zij procentueel veel meer van hun inkomen kwijt zijn aan brandstof.

Ondanks alle ongeduld kan de Tweede Kamer het niet eens worden over voorstellen om het minderheidskabinet te dwingen tot concrete ingrepen. Alleen voorstellen om onderzoek te doen naar bepaalde maatregelen, zoals een prijsplafond, hebben steun van een meerderheid.

Minister Sjoerdsma van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp leidt binnenkort een Nederlandse handelsmissie naar China. Dat heeft hij afgesproken met zijn Chinese ambtsgenoot Wang Wentao. De twee spraken elkaar op een vergadering van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in Kameroen.

Sjoerdsma zou sinds 2021 op een Chinese sanctielijst staan. Hij was niet welkom in het land vanwege zijn kritiek als D66-Kamerlid op de behandeling van de Oeigoeren door Peking. Die islamitische minderheidsgroep is het slachtoffer van mensenrechtenschendingen. Sjoerdsma kreeg in 2021 een Kamermeerderheid achter zijn voorstel om de Chinese behandeling van de Oeigoeren als genocide te bestempelen.

Toen Sjoerdsma eerder dit jaar minister werd in het kabinet-Jetten leidde dat tot enige ophef. Critici vonden het niet verstandig om iemand op die post te benoemen die ongewenst zou zijn verklaard door een belangrijke handelspartner.

Op X schrijft Sjoerdsma nu dat hij tegenover Wang Wentao heeft herbevestigd dat Nederland een evenwichtige relatie met China nastreeft, "die onze gezamenlijk belangen dient, met een open dialoog over de zaken waarover we van mening verschillen".

De kans dat Mona Keijzer terugkeert in de BBB-fractie lijkt nihil. BBB-fractievoorzitter Henk Vermeer zegt tegen Nieuwsuur dat hij niet van plan is het stokje alsnog over te dragen aan Keijzer. Ook BBB-Kamerlid en oud-landbouwminister Femke Wiersma heeft er een hard hoofd in: "Praten kan altijd, maar verzoenen is wel iets anders."

Eind februari verliet oud-vicepremier Keijzer de BBB-fractie. Dat besluit nam ze nadat niet zij, maar Henk Vermeer was aangewezen als opvolger van partijleider Caroline van der Plas. Keijzer ging verder als zelfstandig Kamerlid.

De scheuring leidde binnen de partij tot onrust. Een groep van zo'n honderd BBB'ers schreef een brief aan het partijbestuur waarin zij vroegen om de terugkeer van Keijzer. De brief is ook ondertekend door prominente BBB'ers, onder wie oud-bewindslieden Gouke Moes en Gijs Tuinman.

De brief wordt vrijdag besproken tijdens een extra ledenvergadering in Barneveld. Vermeer zegt dat hij niet van plan is te stoppen als fractievoorzitter: "Ik ben met volledig mandaat gekozen binnen de fractie." Hij wil wel weer "op een normale manier praten" met Keijzer. "Ook als collega-fractievoorzitter."

'Geen crisis'

De BBB-Kamerfractie telt nu drie leden: Vermeer, oud-partijleider Van der Plas en oud-landbouwminister Wiersma. Die laatste zegt dat van een verzoening geen sprake is. Van der Plas wil de ledenvergadering van vrijdag afwachten. Volgens haar is er geen crisis binnen BBB.

Zelf laat Keijzer aan Nieuwsuur weten dat zij "niet hoopvol" is over een terugkeer bij BBB. "Ik vind het eeuwig zonde dat voor de zoveelste keer een sociaal-conservatieve partij aan het stukgaan is", zegt Keijzer.

Ze laat vrijdag mogelijk haar gezicht zien bij de extra ledenvergadering. "Ik zit er wel over na te denken om dat te doen, hoewel het partijbestuur tot nu toe geen duidelijkheid gegeven heeft over welke moties zijn ingediend en worden besproken. Dus ja, het is wel vrij amateuristisch allemaal."

De groep kritische BBB'ers wil vrijdag ook de partijorganisatie aankaarten. In hun brief klagen ze over "achterblijvende professionaliteit". "Ik vind het jammer dat dit beeld is ontstaan", reageert fractievoorzitter Vermeer. "Wij zijn een jonge partij. Dat er dan nog allerlei slagen en verbeteringen moeten worden gemaakt, is logisch."

Politiek duider Arjan Noorlander:

"Bij de gemeenteraadsverkiezingen haalde BBB vorige week in 29 gemeenten in totaal 38 gemeenteraadzetels. Dat resultaat komt niet in de buurt van de grote overwinning in 2023 bij de Provinciale Statenverkiezingen. Toch ziet de partijtop er een bevestiging in dat BBB nog levensvatbaar is.

De partij kiest de laatste tijd voor meer nadruk op de boer en de regio. De welwillendheid om verzoening te zoeken met Mona Keijzer, die meer nadruk legt op migratieproblematiek, is bij de huidige partijtop alleen maar afgenomen. Dat merk je aan de toon waarop er, voor en achter de schermen, over elkaar wordt gesproken."

Lille wordt de stad waar het hoofdkantoor van de nieuw opgerichte Europese douaneautoriteit wordt gevestigd. Dat hebben het Europees Parlement en de Europese Raad bepaald in een stemming. Den Haag was een van de negen steden die in de running waren, maar uiteindelijk viel de keuze dus op de Noord-Franse stad.

Het kabinet had Den Haag vorig jaar aangewezen als Nederlandse kandidaat voor het op te richten agentschap. In de EU Customs Authority (EUCA) moeten de douanes van de EU-lidstaten met elkaar gaan samenwerken.

Dat moet er onder meer toe leiden dat alle lidstaten de regels aan elke grens hetzelfde toepassen en dat gegevens op een centrale locatie kunnen worden geanalyseerd. Hierdoor kunnen risico's beter worden ingeschat en moet onder meer drugshandel beter worden bestreden.

Stevige impuls

Bij het agentschap komen naar verwachting 250 tot 450 mensen te werken. Volgens Den Haag had de regio daarmee "een stevige impuls" gekregen. Als locatie was het voormalige gebouw van het Joegoslaviëtribunaal voorgesteld.

NSC-Europarlementariër Dirk Gotink, die betrokken was bij de beslissende stemming, noemt Lille "de juiste keuze". Hij roemt de strategische ligging van de stad "op het kruispunt van Europa" en hij ziet Frankrijk als "een van de belangrijkste douanelanden van Europa". Een op de drie pakketten die de EU binnenkomen, komen via Frankrijk binnen, meldt hij.

Van Zanen feliciteert Lille

De Haagse burgemeester Van Zanen heeft Lille gefeliciteerd. "We hadden het Douaneagentschap graag in Den Haag verwelkomd", zegt hij tegen Omroep West. "Maar de uiteindelijke, democratische keuze is op Lille gevallen. Den Haag huisvest inmiddels meer dan vijfhonderd internationale organisaties en blijft dit internationale ecosysteem de komende jaren actief versterken."

In totaal hadden negen landen zich kandidaat gesteld. Naast Nederland waren dat België (Luik), Frankrijk (Lille), Italië (Rome), Polen (Warschau), Portugal (Porto), Roemenië (Boekarest) en Spanje (Malaga). Van deze negen waren Rome en Lille op de shortlist terechtgekomen, meldt persbureau Reuters.

De gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten zijn voor bepaalde consumenten en bedrijven na vier weken al voelbaar in de portemonnee. Nu de benzine en andere brandstoffen steeds duurder worden wil de Tweede Kamer compensatiemaatregelen, maar die kosten geld.

In een Kamerdebat met het kabinet komen verschillende mogelijkheden langs. De partijen discussiëren ook onderling met elkaar, want aan bijna elke mogelijkheid kleven ook nadelen.

Het debat is hier live te volgen.

Overwinsten oliebedrijven

GL-PvdA stelt voor een maximumprijs per liter brandstof aan de pomp vast te stellen, net als in België. Partijleider Klaver vindt dat meteen een goede gelegenheid om wat hij noemt "overwinsten van de oliebedrijven af te romen".

Niet alle fracties zijn meteen enthousiast. "Zorgt dit er niet voor dat het de pomphouder de nek omdraait?" vraagt CDA-leider Bontenbal. De rekening van een maximum brandstofprijs komt niet alleen bij de oliemaatschappijen te liggen, maar ook bij de pomphouders, verwacht hij. Daar zitten kleine ondernemers en franchisenemers tussen.

Klaver: "Het gaat dus om de manier waarop je het doet en dat is wat we aan het kabinet vragen om uit te zoeken." Bontenbal: "De vraag is of uw instrument ertoe zal leiden dat het voordeel bij de mensen terecht komt die het het meest nodig hebben. Ik heb dat bewijs nog niet gezien."

1 miljard euro per jaar

Een andere mogelijkheid is het verlagen van de accijnzen, de belasting op brandstoffen. Dat kost de staatskas en dus de belastingbetaler veel geld. Elke 10 cent verlaging betekent 1 miljard euro per jaar minder in de schatkist. Dat geld moet dan met andere belastingheffingen of met extra bezuinigingen weer gevonden worden.

De VVD is voorstander van het verlagen van de brandstofaccijnzen en zoekt medestanders om dat te steunen. Maar ook dit plan krijgt kritiek, bijvoorbeeld omdat deze vorm van compensatie ook bij mensen terechtkomt die het niet direct nodig hebben.

De ChristenUnie vindt dat er meer aandacht moet zijn voor het besparen van brandstof en dat de overheid mensen moet oproepen om meer thuis te werken. "Wij staan ervoor open om de accijnzen te verlagen, maar waar komt het geld vandaan?" De politiek moet niet te snel van alles gaan beloven, vindt Kamerlid Grinwis. "De overheid moeten zich bewust zijn van de beperktheid van onze mogelijkheden. We zijn niet een EHBO."

Heftige discussie met Forum-Kamerlid over Iran

Tijdens de inbreng van Kamerlid Dekker van FVD ontstond een hoog oplopende discussie tussen hem en andere Kamerleden. Dekker vindt dat Nederland gewoon weer olie en gas uit Rusland moet importeren. En hij zei dat er genuanceerd gedacht kan worden over het Iraanse regime. FVD laat zich doorgaans pro-Russisch uit en stemt regelmatig tegen steun voor Joden of Israël.

Dekker kreeg kritische vragen over de bombardementen op Oekraïense burgers en de duizenden vermoorde burgers door het Iraanse regime. Hij antwoordde dat Rusland een betrouwbare gasleverancier is en dat op elk land wel iets aan te merken valt.

Kamerlid Keijzer zei dat zij "stond te koken" bij deze antwoorden. "Vrouwen worden in Iran verkracht, gemarteld en vermoord. Hoe kun je daar genuanceerd over denken?"

D66-Kamerlid Neijenhuis zei dat de vorige energiecrisis juist was ontstaan omdat Poetin de gaskraan dichtdraaide. SGP-Kamerlid Flach noemde Dekkers uitspraken "kwalijk".

Het Kamerdebat gaat behalve over de auto ook over energie in huis. Het kabinet heeft al toegezegd dat het Tijdelijk Noodfonds Energie toch terugkomt voor mensen met een hoge energierekening en een laag inkomen. Dat moet ergens in het najaar klaar zijn. Hier zijn veel fracties voor, al zijn er partijen die het allemaal te langzaam vinden gaan.

Het kabinet komt later vanavond aan het woord. Te snel te veel geld uitgeven ziet het kabinet niet zitten. Wel worden verschillende plannen en scenario's onderzocht. Daarbij houdt het kabinet er rekening mee dat hogere energieprijzen geen probleem van weken zijn, maar mogelijk van jaren.

De aandacht voor de oorlog in Oekraïne mag niet verslappen door de situatie in het Midden-Oosten. Dat vinden zowel het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA als een meerderheid van partijen in de Tweede Kamer. Wel zijn er zorgen over hoe Europa en ook ons land Oekraïne financieel voldoende kunnen blijven steunen.

Tijdens een debat in de Kamer vanavond bleek dat er zorgen zijn over het Europese steunpakket van 90 miljard euro, dat Hongarije met een vetostem dreigt tegen te houden. Volgens premier Jetten is het een ongehoorde situatie die hij "volstrekt onacceptabel" noemt. Jetten heeft er wel goede hoop op dat het verzet van Hongarije volgende maand van de baan is.

De regering van Orbán blokkeert het geld vanwege een ruzie met Oekraïne over de oliepijpleiding Droezjba waardoor goedkope Russische olie naar Hongarije stroomt.

Die pijpleiding was volgens Oekraïne beschadigd door de Russen, wat Hongarije betwijfelt. Inmiddels loopt een onderzoek. Jetten verwacht dat binnen een paar weken weer olie door de leiding stroomt. Dan is het inhoudelijke argument van Orbán van tafel, aldus de premier. Hij vermoedt dat tot de Hongaarse verkiezingen op 12 april er geen beweging zal zijn op dit dossier. Orbán staat achter in de peilingen.

'Halvering Nederlandse steun'

Oppositiepartijen waaronder GroenLinks-PvdA en Volt verweten het minderheidskabinet in het debat dat ons land dit jaar zelf veel minder geld uitgeeft aan Oekraïne dan het kabinet-Schoof vorig jaar. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Piri rekende voor dat er vorig jaar ruim 6 miljard aan militaire en financiële steun naar Oekraïne ging, tegenover 3,4 miljard dit jaar. Over deze "bijna halvering van de steun" is zij niet te spreken.

Eind vorig jaar nam de nieuwe Kamer een motie aan om Oekraïne ruim 2 miljard extra steun te geven. Meerdere oppositiepartijen willen uitleg van het kabinet waarom daar niets mee gebeurt.

Premier Jetten zei het logisch te vinden dat het bedrag aan steun voor Oekraïne vorig jaar hoger was, omdat er toen "acuut meer nodig was door het wegvallen van Amerikaanse steun". Daarnaast werd een deel van het geld voor latere jaren naar voren gehaald.

Het huidige kabinet kiest volgens Jetten nu voor "langdurigere structurele steun" waarbij de komende jaren ieder jaar 3,4 miljard beschikbaar komt. Daarmee is ons land al één van de grotere sponsoren, volgens Jetten. Volt-leider Dassen vindt dat die uitleg van het kabinet "een beetje wringt". Voert het kabinet de motie nu uit of niet, wilde hij en ook Piri van de premier weten. Volgens Jetten wordt de motie deels "doorvertaald door de besloten meerjarige financiering", en zal er ook bij de voorjaarsnota nog gekeken worden wat mogelijk is.

Strengere sancties Rusland?

Tussen SP-Kamerlid Dobbe en premier Jetten ontstond een vurige discussie over de bezuinigen die het kabinet wil doorvoeren op onder meer de zorg en de sociale zekerheid. Dobbe ziet met die bezuinigingen een "tweedeling in de samenleving" ontstaan. Temeer omdat volgens haar het kabinet ook nog te laat ingrijpt om de gevolgen van de stijgende energieprijzen te compenseren. Dobbe vraagt zich af of het kabinet "net zo hard voor deze mensen wil gaan strijden" als voor de Oekraïners.

Jetten was not amused met die vergelijking. Volgens hem is het niet het één of het ander. Morgen debatteren Kamer en kabinet over de gevolgen van de oorlogen in de wereld en de problemen rond de stijgende energieprijzen.

Een deel van de Kamer is ook kritisch omdat de kas van Rusland door de oorlog in het Midden-Oosten weer sneller vol lijkt te lopen. Partijen dringen er op aan dat in Europees verband wordt bekeken of er strengere sancties mogelijk zijn. Ook is een meerderheid in de Kamer voor een verbod voor Russische militairen en veteranen om naar Schengenlanden te komen.

Ergernis was er verder bij GroenLinks-PvdA en de VVD over de opstelling van Forum voor Democratie, toen Kamerlid Dekker meermaals zei dat de oorlog in Oekraïne "onze oorlog niet is" en vond dat landen die wijzen op de gevaren van de oorlog voor Europa aan het overdrijven zijn. Volgens VVD-Kamerlid Brekelmans waren veel uitspraken van Dekker onwaar en stond hij Russische propaganda te verkondigen. Dekker op zijn beurt ontkende dat.

Het kabinet zit met een tegenvaller van zo'n 3 miljard euro bij de voorjaarsnota, de tussentijdse bijstelling van de rijksbegroting. Dat melden bronnen aan de NOS.

Een grote tegenvaller is dat er ruim 1 miljard euro meer voor arbeidsongeschikten nodig is. Reden daarvoor is dat er meer mensen gebruikmaken van een WIA-uitkering dan verwacht.

Zo is de uitval van relatief jonge vrouwen met psychische klachten, zoals een burn-out, hoger. Ook raken steeds meer oudere werknemers arbeidsongeschikt. En hoe ouder, hoe groter de kans op uitval.

Wat ook een rol speelt is dat een groot deel van de aanvragers van een uitkering niet meer wordt gekeurd, omdat er een nijpend tekort aan keuringsartsen is. Standaard is dat mensen boven de 60 geen keuring meer krijgen en ook dat leidt tot meer instroom. De verwachte instroom van de WIA is 90.000. Het UWV verwacht 70.000 keuringen bij zowel WIA, ziektewet als Wajong niet te kunnen uitvoeren.

Midden-Oosten

Een andere grote tegenvaller is dat er ongeveer 1 miljard euro meer nodig is voor opvang van vluchtelingen en statushouders. Voor een deel gaat dat om Oekraïners die hier langer blijven en voor een deel gaat dat om statushouders die geen huis kunnen krijgen. Die worden elders opgevangen en dat kost de staat geld.

De rest van het bedrag van de tegenvaller zit in een aantal kleinere posten. Maar alles bij elkaar gaat het dus om 3 miljard euro die ergens gevonden moet worden. En dat is nog buiten eventuele plannen gerekend om de economische gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten te dempen. Daarover debatteert de Tweede Kamer morgen.

De druk op het kabinet neemt toe om snel maatregelen te nemen tegen de economische gevolgen van die oorlog, zoals stijgende brandstofprijzen. Veel partijen zullen morgen tijdens het debat aandringen op tempo, nu andere Europese landen al iets doen tegen bijvoorbeeld de hoge prijzen aan de pomp.

De verwachting is dat de voorjaarsnota eind deze week wordt gepresenteerd.

De Eerste Kamer heeft tegen de wet gestemd die iets had moeten doen tegen ongewenste buitenlandse beïnvloeding. Daarmee is een jarenlang wetgevingsproces, dat begon na een parlementaire enquête, gestrand.

Met de wet zouden burgemeesters en het Openbaar Ministerie in de boeken mogen kijken van verdachte maatschappelijke organisaties om te bepalen of zij donaties van buiten de EU krijgen. Onvrije of vijandige landen kunnen met deze financiering en beïnvloeding een risico vormen voor de democratische rechtsstaat.

Verschillende fracties stemden in de Eerste Kamer tegen, terwijl zij eerder in de Tweede Kamer voor stemden. Uiteindelijk stemden alleen VVD, PVV, JA21 en SGP voor. Samen hebben zij 17 van de 75 zetels.

Uitvoerbaarheid en effectiviteit

BBB heeft met twaalf zetels in de Eerste Kamer veel invloed. Senator Van Gasteren legde uit waarom zijn fractie toch tegen stemde. "Wij onderschrijven de doelstelling van de wet, maar de uitvoerders zoals de burgemeesters en het OM staan er niet om te springen. En de wet kan donateurs afschrikken." Ook zet BBB vraagtekens bij de noodzaak en effectiviteit.

Ook D66 twijfelt aan de uitvoerbaarheid. "Het maatschappelijk middenveld krijgt te maken met extra regeldruk. En volgens het kabinet gaat het maar om drie tot vijf keer per jaar dat de wet zal worden ingezet", zei senator Van Meenen. Ook D66 is het op zich eens met de doelstelling van de wet, en hoopt dat het kabinet snel met een nieuw voorstel komt.

De voorstemmers vinden ook dat er wel iets op de wet aan te merken was, maar hebben liever iets dan niets. "De buitenlandse beïnvloeding neemt alleen maar toe, ook bij verkiezingen", zei VVD-senator Vogels.

Parlementaire ondervragingscommissie

Het wetsvoorstel werd op 23 november 2020 ingediend door het kabinet-Rutte III, dat bestond uit VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Aanleiding was het onderzoek van de parlementaire ondervragingscommissie naar ongewenste beïnvloeding uit onvrije landen.

Die commissie concludeerde bijna zes jaar geleden dat moskeeën en moskeescholen worden beïnvloed door financiers uit onvrije landen die hun politiek-religieuze invloed in Nederland willen laten gelden. Het gaat dan om fundamentalistische boodschappen die de kernwaarden van de Nederlandse samenleving afwijzen.

Een aantal tegenstemmers was bang dat niet alleen in deze situaties met de wet in de hand zou worden ingegrepen, maar dat het ook bij bijvoorbeeld protestorganisaties zou gebeuren. Zoals de Partij voor de Dieren het verwoordde: "Ook Extinction Rebellion, Oxfam en Greenpeace kunnen hier last van krijgen."

GroenLinks-PvdA gaf eerder aan hier ook bang voor te zijn bij de wet tegen ondermijnende organisaties. Ook die wet haalde het niet.