In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen ontvangt Nieuwsuur (NTR/NOS) de lijsttrekkers van de grootste politieke partijen. Mariëlle Tweebeeke of Jeroen Wollaars voeren de gesprekken. Ook politiek duiders Arjan Noorlander en Nynke de Zoeten en economie-expert Mathijs Bouman schuiven voor analyses aan. De uitzendingen zijn live en met publiek van dinsdag 14 tot en met donderdag 23 oktober op werkdagen om 21.30 uur op NPO 2.

Voor de verkiezingsuitzendingen heeft Nieuwsuur negen partijen uitgenodigd op basis van het gemiddelde tussen het aantal huidige Kamerzetels en prognoses in de Peilingwijzer. Acht partijen hebben hun deelname bevestigd. Ook de PVV was uitgenodigd, maar de grootste partij in de Tweede Kamer en in de peilingen heeft Nieuwsuur laten weten niet op de uitnodiging in te gaan.

De gesprekken vinden plaats in de speciale verkiezingsstudio, waar ook publiek aanwezig is. We selecteren het publiek op basis van brede politieke interesse.

Uiteraard besteedt Nieuwsuur in de reguliere uitzendingen vooruitlopend op de verkiezingen ook aandacht aan andere partijen.

Het uitzendschema:

Kijk hier de verhalen en de gesprekken van Nieuwsuur bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 terug.

GroenLinks-PvdA wil de komende tien jaar 36,6 miljard euro uittrekken voor "het grootste woningbouwprogramma van deze eeuw". De partij stelt in een woonplan voor de verkiezingen van eind deze maand dat het woningbouwbeleid helemaal anders moet. De overheid krijgt in het plan een centrale rol.

GroenLinks-PvdA wil er "daadwerkelijk" voor zorgen dat er 100.000 woningen per jaar bij komen. De partij vindt dat het de afgelopen jaren te veel bij "mooie praatjes" is gebleven.

De partij wil het komende decennium 33 miljard euro uittrekken voor "publieke investeringen in de woningbouw" en 3,6 miljard voor grote nieuwbouwprojecten. Voor investeringen in grootschalige infrastructuur wordt daar bovenop nog 20 miljard vrijgemaakt.

Centraal staat een nieuw soort woningcorporatie voor de middenklasse. "We gaan volkshuisvesting weer als publieke taak zien, niet als vangnet voor de laagste inkomens", staat in het woonplan. GroenLinks-PvdA wil de maximale inkomensgrens voor corporatiewoningen verhogen, zodat twee derde van de Nederlandse huishoudens ervoor in aanmerking komt.

Grond van boeren

Verder stelt de partij dat er een rijksgrondbank moet komen, waarmee het Rijk en gemeenten grond kunnen opkopen rondom steden en gemeenten. Het gaat dan bijvoorbeeld om grond die vrijkomt doordat boeren ermee stoppen. "Door grond weer in publieke handen te brengen, kunnen we de bouw versnellen en grondspeculatie tegengaan."

Ook wil GroenLinks-PvdA rijksleningen verstrekken voor de bouw van rijkswoningen. Dat zijn dan "betaalbare huurwoningen" met een huur tot ongeveer 700 euro per maand. Het idee is dat het Rijk de leningen verstrekt tegen een rente van 1 procent voor een deel van de bouwkosten.

Om het plan te laten slagen moet de stikstofcrisis worden aangepakt, stelt de partij. "Daarbij hoort ook een kleinere veestapel, en zo nodig met dwingende maatregelen als stok achter de deur." Rondom kwetsbare natuurgebieden als de Veluwe en de Peel wil GroenLinks-PvdA direct beginnen met uitkopen van "intensieve veehouders".

Opvallende woonplannen van andere partijen

Verschillende politieke partijen kwamen in aanloop naar de verkiezingen op 29 oktober met ideeën om nieuwe woningen te bouwen. Een groot deel wil er per jaar 100.000 woningen bij.

D66 wil dat bereiken door tien nieuwe steden te bouwen, onder meer in het IJmeer. De VVD wil dertig nieuwe, grote woonwijken bouwen. Volt zou liefst de staalfabriek van Tata Steel in IJmuiden sluiten en daar huizen bouwen, en de PVV wil dat doen op de plek van het Mediapark in Hilversum.

SP-leider Jimmy Dijk pleitte vanmorgen in het tv-programma WNL op Zondag nogmaals voor een volkshuisvestingsnorm, vergelijkbaar met de Navo-norm, waarbij een vast percentage van bruto binnenlands product (bbp) naar woningbouw gaat.

Hoe staat de woningmarkt in Nederland ervoor? Hoe groot is het huizentekort, en wat zijn de vooruitzichten? Je ziet het in onze dataspecial.

De Partij voor de Dieren heeft vandaag op Dierendag een initiatiefwet ingediend om een einde te maken aan de bio-industrie in Nederland. Lijsttrekker Esther Ouwehand zegt weinig vertrouwen te hebben in de plannen van het demissionaire kabinet en wil nu op deze manier het "structurele dierenleed" in de intensieve veehouderij beëindigen.

De wet die de Partij voor de Dieren vandaag naar de Tweede Kamer heeft gestuurd, kent een lange geschiedenis. In 2021 kwam de partij met een wetswijziging die het dierenwelzijn in de veehouderij moest verbeteren. Die werd door de Tweede Kamer aangenomen, maar van invoering is het nooit gekomen.

In het toenmalige voorstel stond dat er alleen nog vee mocht worden gehouden, als dat natuurlijk gedrag kon vertonen. Maar dat ging veel veehouders te ver. Er kwam uiteindelijk een convenant tussen uiteenlopende partijen als de boeren en de Dierenbescherming. De afspraken daarin gaan veel minder ver dan de Partij voor de Dieren aanvankelijk voor ogen had.

'Pijnlijke ingrepen'

Bovendien werd de uitwerking van het convenant volledig in handen gelegd van BBB-minister Femke Wiersma, schrijft de partij. "Afgelopen zomer presenteerde Wiersma haar plannen en daaruit bleek glashelder dat zij alles op alles wil zetten om de bio-industrie overeind te houden. Haar plannen leiden op geen enkele manier tot een dierwaardige veehouderij."

Daarom probeert de partij van Ouwehand het vandaag opnieuw. Ze wil vanaf 1 juli 2026 een verbod op het bouwen van stallen waarin dieren geen natuurlijk gedrag kunnen vertonen: "Konijnen moeten kunnen graven, varkens kunnen wroeten en koeien voor hun kalf kunnen zorgen."

Verder moet het vanaf 2030 verboden zijn om "pijnlijke lichamelijke ingrepen" te doen als het afbranden van biggenstaarten, het afsnijden van snavels bij kippen en het verwijderen van tenen bij hanen. En voor 2040 moeten, als het aan de Partij voor de Dieren ligt, de laatste veehouders zijn overgestapt op een "dierwaardige veehouderij".

Protestmars in Amsterdam

Het wetsvoorstel is beoordeeld door de Raad van State en de opmerkingen zijn volgens de partij verwerkt. Het wordt na de verkiezingen voorgelegd aan de nieuw verkozen Kamer.

Vanmiddag was er in Amsterdam een protestmars voor de dieren en tegen de vee-industrie. Die was georganiseerd door Wakker Dier, maar de Partij voor de Dieren was ook prominent aanwezig.

Bij de campagnestart van de BBB in Urk heeft vicepremier Mona Keijzer opnieuw uitgehaald naar PVV-leider Wilders. "Hij liep gewoon weg", zei de BBB'er in een toespraak. Volgens haar hangt Wilders, sinds hij de coalitie verliet, "de toetsenbordridder" uit.

Keijzer zegt dat inmiddels alleen zij en VVD-minister Van Weel "het strengste asielbeleid realiseren" en niet de PVV. "En af en toe denk ik: Geert, waarom ga je niet gewoon eens met mij in debat? Ik wil het strengste asielbeleid ooit, ik werk daar elke dag aan, ik heb daar ook nog eens verstand van, dus kom maar op."

Viskotter

Er waren zo'n vijftig BBB'ers naar Urk gekomen, om de aftrap van de campagne bij te wonen. De bijeenkomst zou eigenlijk met een boottochtje op een viskotter worden afgesloten, maar dat kon niet vanwege het onstuimige weer.

Zowel Keijzer als partijleider Van der Plas liet zich stevig uit over asiel. Daarnaast ging het over onderwerpen als landbouw, de regio en wonen. Uit een analyse van het Kieskompas kwam eerder deze week naar voren dat rechtse partijen, en met name de BBB, rechtser worden.

Van der Plas vroeg zich in Urk af of dat voor haar partij opgaat. "Wij zijn altijd sociaalconservatief geweest", zei ze. "Ik weet niet of we verder zijn opgeschoven, maar we spreken ons nu misschien wat luider uit over asiel."

D66 wil meedoen in een volgend kabinet. Dat zei partijleider Rob Jetten in een speech op het D66-congres in de Brabanthallen in Den Bosch. Als mogelijke coalitiepartners kijkt hij in eerste plaats naar GroenLinks-PvdA en het CDA. Dat zijn volgens hem partijen die ook "het negativisme achter zich willen laten, en zich realiseren dat we het weer samen kunnen doen".

Het is met zo'n tweeduizend mensen het drukstbezochte D66-congres sinds de oprichting van de partij in 1966. In de peilingen zit de partij, die nu negen zetels in de Tweede Kamer heeft, enigszins in de lift. Andere partijen zien in de liberale 'middenpartij' een mogelijke coalitiepartner.

Dat is een rol die D66 ook ziet zitten. "Wij willen het kloppende en vooruitstrevende hart zijn van die nieuwe Nederlandse regering", zei Jetten. Maar dat moet dan wel met coalitiepartners zijn "die stoppen met blijven aanmodderen" en die "met daadkracht en met ambitie aan de slag willen gaan".

Timmermans en Bontenbal

Net iets eerder had hij complimenten uitgedeeld aan GroenLinks-PvdA-leider Timmermans en CDA-leider Bontenbal, die wat hem betreft positief afsteken tegen "politici die Nederland willen verdelen. Die ons angst voor elkaar willen aanjagen."

Hij noemde het "een opsteker" dat Frans Timmermans zijn partij ervan heeft weten te overtuigen dat het "noodzakelijk is in het belang van Europa" om meer te investeren in defensie, en dat Henri Bontenbal "nu de hypotheekrenteaftrek durft aan te pakken".

Met die partijen zou volgens Jetten gewerkt kunnen worden aan de samenleving die de onlangs overleden oud-D66'er Jan Terlouw voorstond. "Zijn touwtje uit de brievenbus werd het symbool van een vredige samenleving. Dat is de samenleving waar we ons iedere dag voor inzetten."

Scherven partijkantoor

Toen Jetten twee weken geleden na de rellen in Den Haag voor de scherven van het raam van het D66-partijkantoor stond, zag hij een iconische foto, vertelde hij, van iconische D66'ers als Jan Terlouw, Els Borst en Hans van Mierlo. Hij vroeg zich af hoe zij zouden hebben gekeken naar de uitgebrande politieauto's, het extreemrechtse geweld en neonazi's die met Hitlergroeten door onze straten trokken."

Verder maakte hij geen woorden vuil aan het ingooien van de ruiten. Maar in de marge van het congres waren ansichtkaarten te verkrijgen met een zwart-wit-tekening van het gebouw, waarop alleen de D66-vlag in kleur - fel groen - is. Na de speech van Jetten werd de Queen-hit Don't stop me now opgezet.

Kroonjuweel 'gekozen burgemeester' niet meer in verkiezingsprogramma

Het plan om burgemeesters en de premier rechtstreeks verkiesbaar te maken, is geschrapt uit het D66-verkiezingsprogramma. Een meerderheid van de D66-leden stemde op het partijcongres voor die aanpassing.

Met name de 'gekozen burgemeester' wordt tot de 'kroonjuwelen' van D66 gerekend. In 2018 lukte het de partij om de regel dat de koning burgemeesters benoemt, uit de Grondwet te halen. Daarmee ontstond de mogelijkheid om burgemeestersverkiezingen in de wet vast te leggen. Partijleider Rob Jetten verdedigde die grondwetswijziging zelf.

Het lukt de publieke omroepen nog niet om gezamenlijk tot omroephuizen te komen, schrijft demissionair mediaminister Moes aan de Tweede Kamer. Er is nog geen vorm gevonden waarin alle omroepen zich kunnen vinden en die aansluit bij de eisen van het demissionaire kabinet.

Het kabinet bezuinigt op de publieke omroep en wil het aantal omroepen in Nederland terugbrengen tot vier of vijf omroephuizen. Die hervorming moet vanaf 2029 leiden tot minder bestuurders.

De omroepen willen wel samenwerken, maar worden het door verschillende belangen en voorkeuren niet met elkaar eens. Zo zouden omroepen inhoudelijk niet genoeg bij elkaar aansluiten of zou er alsnog een 'mini-NPO' kunnen ontstaan, waar omroepen binnen een omroephuis strijden om geld.

Daarom schrijft de minister dat de politiek duidelijker moet maken wat er precies van de omroepen verwacht wordt en binnen welke kaders ze moeten blijven.

Genoeg draagvlak

In de omroephuizen moet plaats zijn voor alle bestaande omroepen. De aspirant-omroepen Ongehoord Nederland en Omroep Zwart zijn nog niet meegenomen in de plannen.

De NOS en NTR blijven buiten de omroephuizen. Gesprekken tussen beide omroepen om samen een taakomroep te vormen, zijn nog niet afgerond.

Volgens Moes zijn alle omroepen het met elkaar eens dat het publieke bestel moet veranderen. Er is genoeg draagvlak voor het vormen van de omroephuizen, maar er is geen overeenstemming over de manier waarop dat moet gebeuren.

Een deel van de omroepen pleit voor drie omroephuizen, terwijl het kabinet er vier of vijf heeft voorgesteld. Een variant met drie omroephuizen is volgens de minister complex om te besturen, omdat daar meer partijen samenkomen.

Meerdere omroepen hadden al aangegeven samen te willen gaan in een omroephuis. De EO wil wel met HUMAN en de VPRO samen en AVROTROS en PowNed ook. Dat betekent niet dat die combinaties er ook echt komen.

Omroepkoepel College van Omroepen laat in een reactie op de brief van minister Moes weten dat de politiek "nu aan zet is om heldere kaders te bepalen". De reactie is namens alle omroepen, behalve Ongehoord Nederland, aldus een woordvoerder tegen persbureau ANP.

De voorrang voor statushouders op huurwoningen moet echt van tafel, vindt het demissionaire kabinet. Ondanks een kritisch advies van de Raad van State is vandaag nieuwe wetgeving naar de Tweede Kamer gestuurd. Die gaat daar naar verwachting na de verkiezingen van 29 oktober over beslissen.

In het voorstel schrapt het kabinet de mogelijkheid voor gemeenten om statushouders voorrang te geven op sociale huurwoningen puur op grond van het feit dat ze statushouder zijn.

Demissionair premier Schoof spreekt van een evenwichtig wetsvoorstel. "We geven hiermee iedereen dezelfde rechten en dezelfde kansen op de woningmarkt. En ook statushouders houden het recht op voorrang als er urgentie is, bijvoorbeeld na echtscheiding of ziekte."

'Oneerlijk'

Verantwoordelijk minister Keijzer van Volkshuisvesting (BBB) zei na afloop van de ministerraad dat het kabinet de voorrangsregel oneerlijk vindt ten opzichte van mensen die al negen of tien jaar op een wachtlijst staan."

Statushouders krijgen nu veertien weken nadat zij hun verblijfsvergunning hebben gekregen een woning toegewezen", zegt Keijzer. "Dat is niet uit te leggen aan mensen die al zo lang moeten wachten."

Hoe zijn de afspraken nu?

Statushouders worden na het verkrijgen van een verblijfsvergunning gekoppeld aan een gemeente. Die zoekt voor hen een woning. Daarna moeten zij binnen twee weken verhuizen. Voor dit proces staan maximaal 14 weken. Maar in de praktijk wordt dit vaak niet gehaald door het tekort aan woningen. In 2024 verbleven 11.000 statushouders langer dan een jaar in de asielopvang.

Van het totaal aantal vrijkomende sociale huurwoningen gaat gemiddeld 6 tot 10 procent naar statushouders en meer dan 90 procent naar andere woningzoekenden.

Bron: COA en Inspectie Justitie en Veiligheid

De kritiek van de Raad van State op het voorstel van het demissionaire kabinet onderschrijft Keijzer niet. De raad zei in een advies dat statushouders op achterstand staan door hun "ongunstige uitgangspositie op de woningmarkt". En dat ze daarom voorrang nodig hebben om op gelijk niveau met Nederlanders te komen.

Keijzer: "Ik kijk er op een andere manier naar. We behandelen ze juist wel gelijk door die voorrang te verbieden." Door het woningtekort is het voor iedereen nu moeilijk om aan een huis te komen, zegt zij. En ook statushouders hebben meestal de mogelijkheid om bij familie te wonen, stelt Keijzer.

Onder druk van de Tweede Kamer heeft demissionair minister Heinen (Financiën) toegezegd iets te doen aan wat bekend is komen te staan als de 'buffelboete'. Een ruime meerderheid stemde voor een motie van GroenLinks-PvdA en NSC om dit bij het belastingplan te repareren.

De term 'buffelboete' is bedacht door vakbond FNV. Die ontdekte dat een groep mensen er dit jaar op hun loonstrookje niet op vooruitging. Het gaat om mensen die in deeltijd werken en maximaal 26.000 euro verdienen. Volgend jaar gaat deze groep onder de streep opnieuw meer belasting betalen.

Volgens Heinen is de lastenverlichting voor volgend jaar vooral bedoeld om de middeninkomens te helpen. Toch gaat hij nu mee in de wens van de Kamer om fiscale verschuivingen door te voeren. "Als een kleine groep niet kan profiteren, moeten we daarnaar kijken", zegt Heinen bij de inloop van de ministerraad.

600 of 185 euro?

Volgens de FNV gaat het om 800.000 mensen, maar dat is volgens Heinen overdreven. Hij wijst erop dat heel veel mensen er alsnog op vooruitgaan, omdat hun loon stijgt en ook het kindgebonden budget en de huurtoeslag omhooggaan. Hoeveel mensen er dan wel op achteruitgaan, is niet bekend.

Ook gaan er verschillende bedragen rond. Volgens de FNV gaan mensen er volgend jaar 600 euro per jaar op achteruit, het ministerie van Financiën komt op maximaal 185 euro.

Nieuwe Kamer beslist opnieuw

De reparatie kost volgens GroenLinks-PvdA en NSC 600 miljoen euro. De partijen willen dat compenseren door de inkomstenbelasting en de arbeidskorting voor iedereen iets aan te passen. Volgens Heinen wordt door het "geschuif met heffingskortingen" het belastingstelsel wel weer complexer.

Her herstel van de 'buffelboete' moet doorgevoerd worden in het Belastingplan, dat pas na de verkiezingen wordt behandeld. In de nieuwe Tweede Kamer moet dus opnieuw een meerderheid voor deze wijziging zijn.

De Tweede Kamer is de komende vier weken met verkiezingsreces. Er zijn dus voorlopig geen debatten of andere vergaderingen, zodat Kamerleden op campagne kunnen voor de Tweede Kamerverkiezingen van woensdag 29 oktober.

Tot net na middernacht stemde de Tweede Kamer nog over meer dan 50 onderwerpen, zoals digitaliseringsstrategie, academische vrijheid, verduurzaming industrie, kinderen in de asielopvang en buitenlandse inmenging. Het aantal moties was bijna niet te tellen.

Partijen probeerden met moties op de valreep nog een stempel te drukken op het kabinetsbeleid van het demissionaire kabinet van VVD en BBB. Verder willen ze laten zien, bijvoorbeeld via sociale media, waar ze allemaal vóór of tegen zijn. Het wordt in de Haagse wandelgangen de "bolletjesterreur" genoemd.

Zo deelde SGP-leider Stoffer dat hij blij is dat Nederland zich binnen de EU moet inzetten tegen pogingen om van abortus een mensenrecht te maken. BBB'ers zijn opgetogen dat de Kamer voor een zo snel mogelijke invoering van de rekenkundige ondergrens stemde, een wetsvoorstel waar hun eigen BBB-minister Wiersma al langer mee bezig is.

CDA-Kamerlid Boswijk toont de lijst met moties

Het is nog maar de vraag wat er van de aangenomen moties terecht zal komen. De nieuwe Tweede Kamer gaat er namelijk over en hoe de politieke verhoudingen na de verkiezingen zijn, is moeilijk te voorspellen.

Vervolgens zullen in de onderhandelingen over een nieuw kabinet politieke wensen "uitgeruild" worden.

'Buffelboete' aangepast

Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer dwong nog wel bij minister Heinen (Financiën) af dat de zogeheten 'buffelboete' van tafel gaat. Dit treft een groep mensen die vaak in deeltijd werken: zij gaan er dit jaar op hun loonstrookje niet op vooruit, doordat ze meer belasting zijn gaan betalen.

Het plan om dit te repareren kost 600 miljoen euro en wordt meegenomen in het Belastingplan, dat pas na de verkiezingen behandeld wordt. In de nieuwe Tweede Kamer moet dus opnieuw een meerderheid er voor zijn.

Op campagne

Vanaf volgende week zijn de partijen op campagne, maar de lijsttrekkers zullen niet meteen op straat te zien zijn om folders uit te delen. Ze worden door campagneteams gespaard voor allerlei tv- en radio-optredens. Er zijn een aantal grote debatten gepland, het eerste is het Radio 1 verkiezingsdebat op vrijdag 10 oktober met alle partijen in de Tweede Kamer.

Op zondagavond de 12e volgt het RTL-debat met de PVV, GroenLinks-PvdA, VVD en CDA, de partijen die volgens de omroep de meeste kans maken om het voortouw te nemen in de kabinetsformatie of de premier te leveren.

Terug

De Kamer komt nog één keer terug van reces. Op donderdag 16 oktober is er een extra plenaire vergadering gepland over de Europese Top van een paar dagen later.

Donderdag na de verkiezingen zullen de nieuwe fracties in de Kamer de verkiezingsuitslag te bespreken. Vaak is er taart en applaus voor de partijleider, ook als er verloren is. Het kan ook zijn dat er nieuwe partijen hun opwachting maken, maar daar is nu nog niets over te zeggen.

De laatste reguliere vergadering van deze Tweede Kamer sloot voorzitter Bosma met een gevoel van melancholie af. "Het was nooit saai", zo vatte hij het algemene gevoel samen. Applaus kreeg SP-leider Dijk, die vrijdag trouwt. En Bosma somde nog wat cijfers op. Er zijn in de 666 dagen dat deze Kamer er zat bijvoorbeeld 486 commissie-debatten geweest, 3 ontbijtbijeenkomsten en 8065 moties ingediend. Best veel, vindt Bosma ook wel.

Op 11 november zal Bosma alle vertrekkende Kamerleden persoonlijk toespreken. Een dag later wordt de nieuwe Tweede Kamer geïnstalleerd.

Kijk hier naar een reportage van Nieuwsuur over NSC-Kamerleden, een terugblik op de afgelopen periode en hoe de CU en SGP aankijken naar de komende tijd.

"Dit was een verkeersruzie." Dat zegt Lina (niet haar echte naam) over een verhaal dat PVV-leider Geert Wilders hield bij de Algemene Politieke Beschouwingen (APB). Wilders vertelde over een Utrechtse vuilnisvrouw die zwaar zou zijn mishandeld, waarbij "twintig Marokkanen zich ermee bemoeiden". In dit verhaal was Lina de vrouw met een hoofddoek die de vuilnisvrouw zou hebben uitgescholden.

De politie zei eerder tegen Nieuwsuur het verhaal van Wilders "niet als zodanig te herkennen". Daar sluit Lina zich bij aan. "Ook ik ben een hardwerkende moeder van twee kleine kinderen", zegt de vrouw tegen Nieuwsuur. "Ik verzorg Nederlandse ouderen met heel veel liefde. Ze zijn hartstikke gek op mij, dus het heeft helemaal niks te maken met Nederlands zijn of niet. Dit was een verkeersruzie."

Lina benadrukt dat dit verhaal twee kanten heeft. Ze heeft vandaag aangifte gedaan tegen de vuilnisvrouw van bedreiging. Die aangifte heeft Nieuwsuur ingezien.

Lina reageert op het verhaal van Wilders waarmee hij vorige maand de APB opende. Hij vertelde het vanuit het perspectief van de vuilnisvrouw: "Een hardwerkende jonge moeder van twee kinderen, die in een grote stad op een vuilniswagen werkt".

Volgens Wilders had de vuilnisvrouw hem in een mail verteld over de mishandeling. Zij beschreef hoe zij, terwijl ze aan het werk was, werd uitscholden door een vrouw met een hoofddoek. Een man die bij haar was zou de vuilnisvrouw vervolgens hard in het gezicht hebben geslagen.

'Eenvoudige mishandeling'

Net als Lina noemt de politie het een verkeersruzie. Volgens de politie heeft de vuilnisvrouw wel een klap gekregen, die door de agenten ter plaatse is gekwalificeerd als 'eenvoudige mishandeling'. Ook is er geen toeloop geweest van een grote groep Marokkanen, zegt een politiewoordvoerder. Lina zegt daarover: "Ik ben geen Marokkaan en mijn man is ook geen Marokkaan."

Toen Lina zag dat de verkeersruzie waar zij deel van uitmaakte voorkwam in het openingsverhaal van Wilders bij de APB, deed haar dat pijn. Wilders gebruikte het relaas tijdens de APB om te schetsen dat Nederland "met de dag on-Nederlandser, onveiliger en onleefbaarder" wordt door "het niet integreren van massa's niet-westerse allochtonen". Onterecht, volgens Lina: "Ik heb ook gewoon een Nederlands paspoort en ik hoor hier gewoon thuis."

Het is niet voor het eerst dat Wilders wordt gecorrigeerd door de politie. Wilders beweerde eind augustus dat de verdachte van de moord op de 17-jarige Lisa een week daarvoor was aangehouden en vrijgelaten. Dat bleek niet te kloppen.

Geen hulp van Denk

Lina voelde zich eenzaam toen het verhaal door Geert Wilders in de openbaarheid kwam. Ze zocht steun, bijvoorbeeld bij de fractie van Denk, maar hulp bleef uit. Tot vandaag, na het artikel van Nieuwsuur zocht een medewerker van Denk alsnog contact met Lina. Morgen willen ze een bosje bloemen langsbrengen: "Mosterd na de maaltijd, noemen we dat", aldus Lina.

De politie benadrukt dat zowel de automobilist als de vuilnisvrouw een rol bij het incident heeft gehad. De vuilnisvrouw gaat zelf ook aangifte doen.

De Haagse politie doet onderzoek naar een mislukte poging om een Prinsenvlag op te hangen op de gevel van het D66-partijbureau. In de nacht van dinsdag op woensdag verplaatste een onbekend groepje mensen een steiger, klom erop en probeerde de D66-vlag te vervangen voor een Prinsenvlag.

De oranje-wit-blauwe Prinsenvlag is een symbool dat tegenwoordig door extreemrechts en vroeger door de NSB werd gebruikt. De vlaggen waren ook te zien bij de Malieveld-rellen waar veel extreemrechtse demonstranten op af kwamen.

De poging is vastgelegd op een beveiligingscamera. De NOS heeft die beelden bij D66 opgevraagd.

Kijk hier naar het beeld, de daders zijn onherkenbaar gemaakt:

De poging om de vlag om te wisselen mislukte, maar de partij neemt de zaak hoog op. Er is aangifte gedaan van intimidatie. "Het is een vorm van politieke intimidatie om een vlag van een politieke partij te vervangen door een vlag van de NSB", aldus D66-leider Jetten.

Het verwisselen van een vlag op een gevel is niet strafbaar, maar de politie zit er volgens Jetten "bovenop".

Brandende container

Nog geen twee weken geleden werd het partijbureau beschadigd toen relschoppers van een anti-immigratie demonstratie op het Malieveld naar de binnenstad trokken. Ruiten werden ingegooid, de buitendeur werd ontzet en er werd geprobeerd een in de brand gestoken container tegen het pand aan te duwen.

D66-leider Jetten ziet een verschil tussen de twee incidenten. Bij de eerste gebeurtenis kon volgens hem nog sprake zijn van een willekeurige actie. "D66 was toen een onderdeel van een explosie van geweld", stelt Jetten. "Nu zijn mensen willens en wetens hier naar toe gekomen om te laten zien dat het nog niet klaar is na de rellen."

De politie onderzoekt de zaak, zo blijkt bij navraag. De politie zegt de zaak hoog op te nemen en het onderzoek is "in volle gang". "De gebeurtenissen van de afgelopen tijd maakt dat wij heel alert zijn op dit soort acties", zo laat een woordvoerder van de politie weten.

De steiger stond er vanwege het herstel van de vorige week ontstane schade van zo'n 34.000 euro.

Deze week staan er extra veel politieke advertenties online, maar binnenkort moeten partijen op zoek naar creatieve en ook 'ouderwetse' campagnemiddelen. Door nieuwe Europese regels worden de mogelijkheden om te adverteren namelijk sterk ingeperkt.

De regels zijn gericht tegen buitenlandse beïnvloeding, zoals recent gebeurde in Roemenië, en micro-targeting, zoals rond de Brexit in Groot-Brittannië. Bij micro-targeting wordt privacygevoelige informatie gebruikt om te bepalen wie welke advertentie ziet.

De regels laten wel ruimte voor politieke advertenties en de wet die de handhaving regelt in Nederland is nog niet af. Toch hebben de regels die op 10 oktober ingaan - toevallig vlak voor de Kamerverkiezingen - al effect. Want veel techbedrijven vinden ze maar lastig en kiezen ervoor om in de EU helemaal geen advertenties te tonen.

Verschillende regels op sociale media

Socialmediabedrijven willen helemaal stoppen met politieke advertenties. Zij noemen de regels onder meer complex en te onduidelijk:

Google is in september gestopt met politieke advertenties. TikTok stond die al niet toe. Facebook en Instagram stoppen per 6 oktober, heeft het moederbedrijf in een mail aan politieke partijen gezegd.

Een woordvoerder van X laat desgevraagd weten dat politieke advertenties al meer dan 5 jaar niet zijn toegestaan binnen de EU op hun platform. Toch zijn daar wel advertenties te zien. Bijvoorbeeld van Forum voor Democratie. Die partij zegt ervan uit te gaan dat onder voorwaarden adverteren wel mag op X. Op vragen hoe dat zit heeft X nog niet geantwoord.

Op websites waar na 10 oktober nog wel politieke advertenties online getoond worden, gelden straks strenge regels. Zo mag selectief advertenties tonen gericht op persoonlijke eigenschappen niet meer en moet volledig herleidbaar zijn waarom een advertentie verschijnt en wie ervoor betaalt. Ook bij campagnes op straat, op tv en op de radio moet deze informatie gegeven worden.

De Partij voor de Dieren verwacht dat de nieuwe regels de campagne positief beïnvloeden. "Dit maakt het speelveld online gelijker", geld speelt immers online geen rol meer. Nu adverteert de partij, net als veel anderen nog wel op Facebook en Instagram. Ook Volt denkt er zo over en steunt net als het CDA de nieuwe regels die buitenlandse beïnvloeding tegen gaan.

Groenlinks-PvdA en de SGP wijzen erop dat online advertenties vooral een manier is om groepen te bereiken zoals jonge kiezers." D66 zegt dat de doelgroep van 25-40-jarigen door de nieuwe regels moeilijker bereikbaar dreigt te worden.

BBB is ronduit negatief: "Via online advertenties zijn voor weinig geld veel mensen te bereiken". Het is voor kleine partijen juist een nadeel als goedkoop adverteren niet meer kan, denken ze daar. Ze wijzen erop dat op de platforms van Meta al goed te zien is wie er achter reclames zit.

Prijzen gestegen

Partijen kopen vanwege de blokkades straks nu het nog kan juist extra advertentieruimte in. Inmiddels zijn de prijzen van bepaalde advertenties gestegen, vertelt een woordvoerder van de SP. Voor hen is het daarom niet meer aantrekkelijk om die extra advertenties in te kopen: "Dan geven we ons geld liever anders uit."

Niet alle partijen willen inzicht geven in hun campagnestrategie. Onder meer JA21 en VVD willen de concurrenten niet onnodig wijzer maken. PVV antwoordt niet op vragen.

Influencers

Hoogleraar politieke communicatie Claes de Vreese van de UVA verwacht dat partijen soms extra scherp uit de hoek zullen komen in de hoop om met hun eigen accounts viral te gaan. Want gewone posts kunnen nog wel geplaatst worden. Politici die veel volgers hebben online zijn daarbij in het voordeel. Hij vraagt zich wel af of het de platforms wel gaat lukken om hun eigen regels te handhaven.

Het kan ook nog dat er straks influencers ingezet worden. Een campagnestrateeg vertelt dat influencers zelf nu inderdaad ook met voorstellen komen om voor een partij tegen betaling campagnes te doen: "Het zou me niet verbazen als partijen die daarop in gaan daar straks gezeur mee krijgen."

De budgetten die online niet meer nodig zijn steken partijen ook in meer offline-reclame. Zo steken sommigen extra geld in tv-spotjes. Onder meer BBB, Volt, en Partij voor de Dieren laten ook meer posters drukken. En sommige partijen hopen de komende weken nog te verrassen met acties die ze nog niet willen verklappen.

Het plan van demissionair minister Keijzer van Volkshuisvesting om het wonen in vakantiehuisjes tien jaar legaal te maken is onuitvoerbaar zegt de Dienst Toeslagen, onderdeel van het ministerie van Financiën. De mensen die geen eigenaar zijn maar zo'n huisje huren krijgen recht op huurtoeslag, en dat leidt tot een administratie die de dienst niet aankan.

In een zogenoemde uitvoeringstoets die Keijzer naar de Tweede Kamer heeft gestuurd waarschuwt de Dienst Toeslagen dat een moeilijk in te schatten aantal mensen huurtoeslag zal aanvragen. Mogelijk gaat het om tienduizenden.

Die aanvragen zijn lastig te beoordelen omdat het niet om gewone huurhuizen gaat die aan bepaalde voorwaarden moeten voldoen. De Dienst Toeslagen moet per recreatiewoning de situatie beoordelen. De aanvragen zijn ook fraudegevoelig omdat de huurcontracten vervalst kunnen worden door bijvoorbeeld de ingangsdatum te veranderen.

Voor burgers die recht hebben op huurtoeslag voor zo'n huisje is het ook een ingewikkelde papierwinkel, waarschuwt de Dienst. Juist omdat het een bijzondere categorie woningen is moeten mensen veel informatie aanleveren die ze zelf moeten uitzoeken. Bijvoorbeeld wat de kale huurprijs is, zonder kosten voor voorzieningen op het vakantiepark.

Huurtoeslag teruggevorderd

Als zij de informatie niet goed aanleveren, dan kan het zijn dat de huurtoeslag deels of helemaal moet worden teruggevorderd. Dat levert een groot risico voor de aanvragers op. Voor de extra taken voor de Dienst Toeslagen moeten mogelijk 475 extra ambtenaren worden aangenomen. De kosten kunnen oplopen tot 50 miljoen euro.

Wonen in een huisje op een vakantiepark is nu niet toegestaan. Toch staan er bijna 60.000 mensen ingeschreven op het adres van een recreatiewoning. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk hoger. Keijzer wil de permanente bewoning tijdelijk legaliseren vanwege de woningnood.

Steekproeven

Ondanks eerdere kritiek van gemeenten wil Keijzer het plan toch doorzetten. Want veel bewoners van recreatiewoningen zijn juist blij dat hun situatie legaal wordt gemaakt.

Keijzer: "Deze mensen wonen al in vakantiewoningen. Niet omdat ze dat zo leuk vinden maar omdat er geen andere woningen voor ze zijn. Deze mensen melden zich de komende tijd bij de gemeente voor een persoonsgebonden vergunning en dan komt ook in beeld om welke vakantiewoningen het gaat. Dat ga ik met de Dienst Toeslagen de komende tijd doorakkeren."

Er komt nu eerst een onderzoek met steekproeven om beter in te schatten hoeveel mensen huurtoeslag gaan aanvragen. Tegelijkertijd wordt onderzocht of er oplossingen zijn die de uitvoerbaarheid verbeteren en de werklast voor Dienst Toeslagen beperken, belooft Keijzer.

Dat het demissionaire kabinet naar verwachting doodzieke kinderen uit Gaza laat overkomen voor een behandeling, valt in goede aarde bij veel politieke partijen en hulp- en zorgverleners in Nederland.

"De druk op het kabinet om dit wél te gaan doen is cruciaal geweest", zegt SP-Kamerlid Dobbe. Ook bij andere partijen in de Kamer wordt verheugd gereageerd op de toezegging. "Goed dat het kabinet eindelijk gehoor geeft aan de lange roep vanuit de Kamer", zegt D66-leider Jetten.

"Eindelijk een teken van medemenselijkheid", zegt Kamerlid Piri van GL-PvdA. Ook bijvoorbeeld VVD en SGP, die eerder tegen de moties stemden, zijn het eens met het kabinet omdat het gaat om een beperkt aantal kinderen die echt niet in de regio kunnen worden geholpen. PVV-leider Wilders blijft tegen en ziet liever dat de kinderen naar "het schatrijke" Saudi-Arabië gaan.

Demissionair premier Schoof zegt dat het kabinet tot nu toe dacht dat de zorg wel in de regio geboden kon worden, al beweerden veel hulporganisaties het tegendeel.

"Wij moesten eerst zelf tot die conclusie komen", legt hij uit:

Karel Hendriks, directeur Artsen zonder Grenzen Nederland, zegt "opgelucht en blij" te zijn dat zieke Gazaanse kinderen naar Nederland kunnen worden geëvacueerd.

"Deze politieke doorbraak redt kinderlevens", zegt hij. "We zijn dankbaar voor iedereen die samen met Artsen zonder Grenzen heeft volgehouden om deze noodzaak onder de aandacht te brengen. Al maanden waarschuwen wij dat deze kinderen niet meer geholpen kunnen worden in het door Israël kapotgeschoten zorgsysteem van Gaza, terwijl ziekenhuizen in de regio overvol zijn."

Hendriks zegt dat Nederlandse ziekenhuizen hebben aangegeven dat er genoeg capaciteit en menskracht is om de kinderen op te vangen. "We zullen het kabinet blijven aansporen om bij te dragen naar vermogen - niet alleen het absolute minimum". Ook zegt hij dat de evacuaties in de context van de humanitaire crisis in Gaza een druppel op een gloeiende plaat lijken, "maar elke druppel is in dit geval een kinderleven, en elk leven telt."

Kankerpatiënten

Het Prinses Máxima Centrum, het ziekenhuis voor kinderoncologie in Utrecht, zegt er te zijn "voor ieder kind met kanker, ongeacht hun nationaliteit of afkomst". Een woordvoerder zegt dat het de capaciteit heeft om enkele kinderen met kanker uit Gaza zorg te bieden "die ze zo snel mogelijk nodig hebben, want voor de behandeling van kanker geldt dat uitstel grote risico's met zich meebrengt".

Ook Unicef Nederland verwelkomt het besluit. Het kinderfonds van de Verenigde Naties zegt dat het "letterlijk het verschil kan betekenen tussen leven en dood". Volgens Unicef zijn op dit moment 3800 kinderen in Gaza die dringend die medische evacuaties nodig hebben.

De organisatie pleit ervoor de medische corridor naar de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever te herstellen en noemt het "een belangrijke stap die snel genomen kan worden: dit is de meest veilige en effectieve manier om evacuaties mogelijk te maken".

Duizenden kinderen uit Gaza zijn geëvacueerd naar Egypte, maar daar kunnen ze niet altijd geholpen worden:

Het demissionaire kabinet sluit niet langer uit dat Nederland kinderen uit Gaza over laat komen voor een medische behandeling. "Het kabinet zal bezien in hoeverre enkele kinderen tijdelijk in Nederland kunnen worden geholpen", schrijft minister Van Weel van Buitenlandse Zaken aan de Tweede Kamer. Het gaat om kinderen die "complexe hoog-specialistische zorg nodig hebben, die in direct levensgevaar verkeren en waarvoor nu in de regio geen onmiddellijke hulp beschikbaar is."

De beoordeling van welke kinderen daarvoor in aanmerking komen, is mede in handen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Het kabinet gaat ook af op de kennis en ervaring van Europese landen die eerder kinderen hebben opgenomen voor medische behandelingen.

"Het aantal gevallen dat Nederland zal kunnen en gaat opnemen zal overigens zeer beperkt zijn", stelt Van Weel. Er zal ook rekening worden gehouden met de beschikbare zorgcapaciteit voor Nederlandse kinderen.

Het kabinet maakte eerder bekend dat er 25 miljoen euro gaat naar (medische) noodhulp in de regio voor mensen uit de Gazastrook. Dit gaat via de WHO onder meer naar Egypte, Save the Children, Dutch Relief Alliance, Unicef en het Rode Kruis.

Vier keer motie verworpen

Verschillende partijen in de Tweede Kamer dringen al maanden aan op de medische behandeling voor ernstig zieke kinderen in Nederland. Tot vier keer toe dienden zij er moties over in, die steeds nipt werden verworpen. Gisteren gebeurde dat nog met 72 stemmen voor en 74 tegen.

Het kabinet ging tot nu niet in op de wens van bijna de helft van de Kamerleden. Ook nu benadrukt Van Weel dat behandeling in de regio het uitgangspunt blijft.

Toch niet in regio

Demissionair premier Schoof zegt dat het kabinet tot nu toe "de veronderstelling had" dat de zorg wel in de regio geboden kon worden, al beweerden veel hulporganisaties het tegendeel.

"Wij moesten eerst zelf tot die conclusie komen", legt hij uit:

"De druk op het kabinet om dit wél te gaan doen is cruciaal geweest", zegt SP-Kamerlid Dobbe. In de Kamer wordt verheugd gereageerd op de toezegging van het kabinet. "Goed dat het kabinet eindelijk gehoor geeft aan de lange roep vanuit de Kamer", zegt D66-leider Jetten. "Eindelijk een teken van medemenselijkheid", zegt Kamerlid Piri van GL-PvdA. Ook bijvoorbeeld VVD en SGP, die eerder tegen de moties stemden, zijn het eens met het kabinet omdat het gaat om een beperkt aantal kinderen die echt niet in de regio kunnen worden geholpen.

Duizenden kinderen uit Gaza zijn geëvacueerd naar Egypte, maar daar kunnen ze niet altijd geholpen worden:

Op de laatste vergaderdag van de Tweede Kamer wordt er in de wandelgangen met angst en beven, en flink wat ergernis, gesproken over "de bolletjesterreur". Vanavond en morgenochtend zal dit fenomeen tot een soort uitbarsting komen.

Dan stemt de Kamer voor de laatste keer voor de verkiezingen over een enorme berg moties. Die zijn vaak speciaal ingediend om eigen standpunten te benadrukken, politieke tegenstanders in een bepaald daglicht te stellen en daar "bolletjesplaatjes" van te maken.

De meeste mensen hebben die wel voorbij zien komen op sociale media. Een plaatje met rode en groene bolletjes en een politiek voorstel. Groen zijn de partijen die voorstemden, rood die tegenstemden.

Er staan teksten bij in de trant van 'Kijk wat schandalig dat deze partijen tegenstemden!', of 'Wij komen op voor dit belang' of 'Ons voorstel is aangenomen!'. Van links tot rechts gebruiken politieke partijen dit in hun pr.

Deze stemmingsuitslagen aangeduid met groene en rode bolletjes, komen van de app van de Tweede Kamer. De bedoeling is om politieke besluiten transparanter te maken. Vrij snel na de introductie van de service werden door politieke partijen screenshots op sociale media gedeeld.

De campagne voor de verkiezingen op 29 oktober geeft er nu een extra slinger aan. Sommige partijen hebben inmiddels een eigen 'bolletjesvormgeving' met het partijlogo.

Aan de bolletjes kun je niet zien om welke reden een partij tegenstemde. En dat is soms een probleem. Een partij kan het inhoudelijk oneens zijn, of de motie juridisch overbodig achten omdat het al in de wet staat, of de tekst 'symboolpolitiek' vinden.

Van de "bolletjesterreur" hebben we de afgelopen week al voorbodes gezien. Bijvoorbeeld toen het ging over de motie "het uitspreken dat Joodse studenten en medewerkers zich veilig moeten voelen op hogescholen en universiteiten".

Het CDA heeft als principe dat de partij het aantal moties wil beperken omdat ze volgens de partij vaak niet bijdragen aan beleidsveranderingen en wel veel tijd en administratie kosten. Moties waarbij de Kamer alleen maar een wens uitspreekt, de zogenaamde spreekt-uit-moties, steunt het CDA daarom sowieso niet.

Kamerlid Boswijk legde gisteren weer uit waarom het CDA tegen de 'spreekt-uit-motie' ging stemmen, al vindt de partij natuurlijk dat Joodse studenten en medewerkers zich veilig moeten voelen.

Bij het CIDI was dit niet meteen duidelijk. De organisatie, die zich geregeld mengt in het publieke debat om Israël en Joodse belangen in Nederland te verdedigen, maakte een foto van de groene bolletjes en het ene rode CDA-bolletje en vroeg om opheldering.

Boswijk wees het CIDI op zijn stemverklaring en de zaak werd rechtgezet. Maar toen hadden duizenden mensen op X het plaatje al gezien.

Het CDA is door het zelf opgelegde motiestandpunt ook de pineut bij een motie van BBB over het uitspreken dat Hamas "nooit meer een rol mag spelen in Gaza of elders". Naast tegenstemmer Denk staat het CDA als enige bij het rode bolletje met het duimpje omlaag.

Partijleider Bontenbal ziet zich genoodzaakt het stembeleid uit te leggen:

Ook de 'antifa-motie' van vorige week kan in dit licht worden gezien. De FvD diende op het laatste moment een motie in "dat Antifa ook in Nederland als terroristische organisatie wordt aangemerkt".

Antifa is de naam voor een verzameling extreemlinkse actiegroepen die door veiligheidsdiensten meer als een beweging dan als één organisatie wordt beschouwd.

Alleen om die reden al is een verbod juridisch onmogelijk en is een verbod aan de rechter, waarschuwde het kabinet. Toch stemden partijen, zoals VVD en SGP, voor. Liever een vaag signaal dan een rood bolletje voor je naam.

Vanavond lastige afwegingen

Ook vanavond moeten de fracties weer lastige afwegingen maken. Voor een 'campagne-motie' stemmen die nutteloos is of niet klopt, maar wel bij de groene bolletjes staan? Of een rood bolletje worden en dat niet aan de kiezer kunnen toelichten?

En niet alleen politieke partijen slaan elkaar met bolletjes om de oren, ook populaire Instagramaccounts als Check je stem en Politieke Jongeren maken plaatjes van de stemmingsuitslagen. Lastig in campagnetijd.

Wat ervan terecht gaat komen, is bij veel moties de vraag. Daar gaat de nieuwe Tweede Kamer immers over, na de verkiezingen op 29 oktober. En hoe de politieke verhoudingen dan liggen, weet niemand. In coalitie-onderhandelingen zullen standpunten 'uitgeruild' worden. En aangenomen voorstellen die geld gaan kosten, staan zeker opnieuw ter discussie.

Nederland spoort de Europese Unie aan om de Houthi's op de lijst van terreurorganisaties te zetten. Dat zegt demissionair minister van Buitenlandse Zaken Van Weel nu de militie in Jemen de aanval op een Nederlands vrachtschip heeft opgeëist. Twee bemanningsleden raakten bij die raketbeschieting gewond.

De minister noemt de Houthi's op X een "ernstige bedreiging voor de vrije doorvaart". Naast plaatsing op de EU-terreurlijst hoopt Van Weel ook dat lidstaten extra sancties instellen tegen de sjiitische strijdgroep, die de controle heeft over een groot deel van Jemen.

Hoop op sleepactie

De eigenaar van MV Minervagracht heeft er vertrouwen in dat het zwaar beschadigde vrachtschip kan worden weggesleept. De brand aan boord is uit en het schip maakt geen water, zegt een woordvoerder van rederij Spliethoff tegen de NOS. "Het verkeert in een toestand om versleept te kunnen worden." De rederij heeft nauw contact met de internationale autoriteiten en bergingsbedrijven.

De twee gewonde bemanningsleden worden in een ziekenhuis in Djibouti behandeld. De negentien opvarenden werden kort na de aanval op maandag door EU-marinemissie Aspides van het schip gehaald. Er waren geen Nederlanders aan boord: het gaat om medewerkers uit de Filipijnen, Sri Lanka, Rusland en Oekraïne.

'Aangevallen om bezoek aan Israëlische haven'

De Houthi's stellen dat de Minervagracht in een of meerdere havens van Israël is geweest en daarom is aangevallen. De militie heeft sinds het begin van de oorlog in Gaza al zo'n honderd schepen aangevallen vanwege een veronderstelde link met Israël. In totaal vier schepen zijn tot zinken gebracht.

Rederij Spliethoff wil niet zeggen of de Minervagracht in Israëlische havens is geweest. Het bedrijf zegt dat het vrachtschip heeft gevaren in gebied waar dat volgens het internationaal recht mocht. Volgens de rederij heeft het schip geen lading aan boord.

In juli werden kort achter elkaar twee passerende vrachtschepen tot zinken gebracht door de Houthi's. Als gevolg van hun aanvallen in de Rode Zee en Golf van Aden vaart een groot deel van de internationale vrachtvaart niet meer door het gebied.

Politieke partijen kijken tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen met argusogen naar de begroting. Er zijn veel grote problemen, maar met de verkiezingen in zicht is dit voor politieke partijen niet het moment om ze op te lossen.

Die problemen komen op het bordje van een volgend kabinet. De nieuwe bewindslieden zullen een begroting overnemen die minder rooskleurig is dan het lijkt, zo constateerde de Algemene Rekenkamer eerder.

Zo is het geld dat nodig is om één jaar lang de korting op de brandstofaccijns te verlengen, over meerdere jaren en posten verdeeld. Daardoor krijgen komende kabinetten er ook nog mee te maken.

"Uiterst dubieus", noemt PVV-Kamerlid Tony van Dijck (PVV) dat, al is hij wel blij dat de accijns niet omhoog gaat. "Een gatenkaas", vindt ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis. "Het zal tot 2033 duren voordat dit éénmalige cadeautje is betaald, dat is toch geen ordentelijk begroten?"

'Geknutsel onder de motorkap'

De Algemene Rekenkamer ziet ook nog allerlei mogelijke tegenvallers voor een volgend kabinet. Zo heeft minister Heinen (Financiën) voor komende jaren een miljardenbezuiniging ingeboekt op de asielopvang, maar is het zeer de vraag of dat gaat lukken. Hetzelfde geldt voor het overheidspersoneel: daarop moet worden bespaard, maar dat lukt tot nu toe niet.

Aan de andere kant zijn er heel wat meevallers ingeboekt, waarvan het zeer de vraag is of die er ook echt komen. Zo moet er 1,6 miljard minder naar de Europese Unie gaan, maar dit heeft Nederland in Brussel nog niet voor elkaar gekregen. Ook is het onzeker of de 2,9 miljard euro uit het coronaherstelfonds daadwerkelijk op de rekening van Financiën belandt.

"Er blijven grote risico's", zegt CDA-Kamerlid Inge van Dijk. "Ik maak me zorgen over de losse eindjes die dit kabinet achterlaat." Die zorgen deelt de SGP. "Onder de motorkap is er veel gekunstel", vindt Kamerlid Flach. "Op korte termijn lijkt het er netjes bij te liggen. De zorgen voor de nabije toekomst zijn echter groot."

'Klarna-kabinet in optima forma'

Een ander besluit van het demissionaire kabinet is om de budgetten van ministeries niet volledig mee te laten groeien met de prijsstijgingen. Dat is niet bepaald een cadeautje voor een volgend kabinet, dat zal moeten proberen om op alle departementen bezuinigingen door te voeren.

ChristenUnie-Kamerlid Grinwis vindt het daarom onterecht dat de minister van Financiën 'havik Heinen' wordt genoemd, waarmee wordt bedoeld dat hij streng de begrotingsdiscipline handhaaft. "Deze minister lijkt zich te ontpoppen tot een koekoeksjong dat de begroting van zijn opvolger leegeet door steeds meer eieren uit het toekomstige begrotingsnestje te kieperen", vindt Grinwis. "Het Klarna-kabinet in optima forma" - een verwijzing naar het principe 'shop now, pay later'.

Boven de beschouwingen hangt ook nog de NAVO-norm van 5 procent. Hoe politieke partijen die willen betalen, moet volgende week vrijdag duidelijk worden, als het Centraal Planbureau met de doorrekening van de verkiezingsprogramma's komt.

Morgen reageert Heinen op de kritiek van de Kamerleden. Zijn begroting zal pas na de verkiezingen afgehandeld worden, als de nieuwe Tweede Kamer er zit. Dat moet snel na de verkiezingen gebeuren, als het nog voor het nieuwe jaar door de Kamers moet.

Kamer wil nog wat doen aan 'buffelboete'

Tijdens de Financiële Beschouwingen deden GroenLinks-PvdA en NSC nog een poging om iets te doen aan wat door vakbond FNV tot 'buffelboete' is bestempeld. Dat gaat om een groep mensen, die vaak in deeltijd werken, die er dit jaar op hun loonstrookje niet op vooruit zijn gegaan. Zij zijn in de koopkrachtplaatjes over het hoofd gezien.

Een meerderheid van de Tweede Kamer is er voor om dit te herstellen, maar de vraag of het nog voor de verkiezingen gaat gebeuren. GroenLinks-PvdA en NSC willen het nog voor het verkiezingsreces regelen, maar partijen als CDA en VVD wachten liever tot na de verkiezingen, als het gehele belastingplan wordt behandeld.

Moeten er meer koopwoningen of juist meer sociale huurwoningen worden gebouwd? Moet de belasting voor vervuilende bedrijven omhoog? Moet Nederland het leveren van wapens aan Israël stopzetten? Met nog vier weken tot de verkiezingen kunnen kiezers weer te rade gaan bij online stemhulpen.

Maandag kwam het Kieskompas online, vandaag start de Stemwijzer en kiezers kunnen bijvoorbeeld ook terecht bij de Stemchecker. De eerste twee werken op basis van de verkiezingsprogramma's en antwoorden van partijen op stellingen; bij de Stemchecker gaat het om standpunten die partijen de afgelopen tijd in de Tweede Kamer innamen.

De sites worden veel gebruikt: bij de verkiezingen in 2023 werden alleen al de Stemwijzer en het Kieskompas 12 miljoen keer ingevuld. De eerste telde 9 miljoen hulpvragen, de tweede 3 miljoen. Dat betekent niet dat het om 12 miljoen gebruikers ging; sommigen doorliepen de stellingen wellicht vaker.

Hoewel een deel van de kiezers de stemhulp gebruikt om een beter idee te krijgen over welk vakje ze op 29 oktober rood gaan kleuren, bleek uit eerder onderzoek dat de meeste mensen willen checken of ze het echt eens zijn met de partij waarop ze willen stemmen.

Onderhandelen met partijen

Het opzetten van de stemhulpen is enorm veel werk, voor de organisaties én de politieke partijen. Door de val van het kabinet in juni moest de turbo er dit keer extra op, zegt Anne Valkering van de Stemwijzer van ProDemos. "Maar het is op de valreep toch weer gelukt."

Ook bij Kieskompas kwam alles uiteindelijk rond. In een paar maanden tijd werd een panel van 20.000 mensen bevraagd over ideeën voor de stellingen en thema's. Daarna werden 160 stellingen met een commissie van onder meer wetenschappers opgesteld en uitgewerkt, voorgelegd aan alle politieke partijen, om vervolgens te worden teruggebracht tot dertig stellingen.

Dat ging niet altijd van een leien dakje. Bij het afstemmen met partijen werd er soms lang heen en weer gepingpongd. "Iedere partij heeft wel iets om over in gesprek te gaan", zegt Valkering. "Over een kwart van de stellingen was discussie" zegt Jeroen van de Lindert van het Kieskompas, dat samen met dagblad Trouw en wetenschappers is ontwikkeld.

Zo proberen partijen bij sommige stellingen genuanceerde antwoorden te geven, maar "moeten ze uiteindelijk gewoon een keuze maken", zegt Valkering, want dat "moet in de Kamer ook". Het onderhandelen met de partijen was al met al best een tijdrovende klus.

Compromissen sluiten

Online stemhulpen kunnen een goede aanvulling zijn om mensen op weg te helpen, zegt Hein Albeda, jarenlang als adviseur werkzaam in de gemeentelijke en landelijke politiek. "Maar het is ook goed om je bewust te zijn van een aantal zaken", vindt hij.

Zo benadrukken de stellingen vooral de verschillen tussen partijen. Het gaat om onderscheidende vragen, ziet Albeda, waardoor de verschillen misschien groter worden gemaakt dan ze zijn. "Terwijl het in een democratie uiteindelijk ook om samenwerken en compromissen sluiten gaat."

Valkering van de Stemwijzer erkent dat, maar zegt dat mensen wel degelijk "ook gewoon bij middenpartijen uit kunnen komen".

Gratis bier

Ander probleem, zegt Albeda, is dat het vooral om de ideeën en wensen gaat, zonder dat de financiële keuzes van partijen duidelijk worden. Partijen kunnen in verkiezingsprogramma's volgens hem "veel gratis bier" verkopen, zonder dat ze duidelijk maken waar ze het van willen betalen.

Ook Valkering zou het nuttig vinden om die financiële keuzes inzichtelijk te maken. "Maar de doorrekening van programma's door het Centraal Plan Bureau, die die financiële keuzes duidelijker maakt, komt pas 10 oktober. Dan is de tijd wel erg kort om alles nog te verwerken en voor kiezers in stellingen online te zetten." In het verleden werkte de Stemwijzer wel met zo'n begrotingswijzer, maar "dat is gewoon niet haalbaar", aldus Valkering.

Albeda overwoog dit jaar zelf om een "bezuinigingswijzer" op te zetten, maar kwam er door de beperkte tijd na de val van het kabinet niet aan toe. Toch vindt hij de huidige stemhulpen wel degelijk een goede aanvulling voor kiezers die geen tijd hebben om alle verkiezingsprogramma's door te ploegen.

ChatGPT raadplegen?

En spelen de stemhulpen een bepalende rol? Albeda denkt eerder een ondersteunende rol. Hij ziet ook een verschuiving bij de voorkeuren van kiezers voor persoonlijkheden en imago's.

Voorkeuren die met de tijd ook weer snel kunnen verschuiven, getuige de populariteit van de FVD bij de Provinciale Statenverkiezingen in 2019, de Boer Burger Beweging met Van der Plas in het voorjaar van 2023 en onverwachte grote winst van Wilders amper een half jaar later bij de Tweede Kamerverkiezingen in november.

En of ChatGPT als stemhulp kan worden gebruikt? De AI-tool lijkt toch nog niet erg betrouwbaar te zijn, zeggen zowel ProDemos als Albeda. "Hooguit om een verkiezingsprogramma te laten samenvatten misschien", zegt Albeda. De verschillende chatbots en sites maken erg veel fouten, en het is heel ingewikkeld om te beoordelen of ze betrouwbaar en neutraal zijn.

De minister van Landbouw krijgt een paar jaar langer de tijd om een oplossing te zoeken voor de veehouders die, buiten hun schuld om, geen natuurvergunning hebben. Maar demissionair minister Wiersma moet wel snel - voor 1 mei 2026 - een pakket aan maatregelen klaar hebben om de stikstofuitstoot van deze PAS-melders te beperken of op andere plekken te compenseren.

De Tweede Kamer ging vandaag met lange tanden akkoord met het voorstel van Wiersma om tot en met februari 2028 de tijd te nemen om een oplossing te zoeken voor deze boeren, die in feite illegaal zijn. De oplossing had er eigenlijk op 1 maart van dit jaar al moeten liggen, maar is nog niet gevonden.

De PAS-melders blijven door het tijdrekken nog langer in onzekerheid over de rechtmatigheid van hun bedrijf. Een ruime Kamermeerderheid vreest dat het voorstel geen stand houdt voor de rechter, zolang er geen stikstofruimte is gevonden. Dat betekent dat er dan handhavers naar het erf van deze boeren gestuurd kunnen worden, met alle gevolgen van dien.

'Schijnoplossing'

De Kamer heeft de afgelopen weken vaak met Wiersma over het voorstel gedebatteerd en daarbij vielen harde woorden. Zonder stikstofmaatregelen was haar voorstel niets waard, werd er gezegd. Het was "een schijnoplossing" voor de boeren die het betreft. Maar het niet aannemen kon ook niet. Dat zou de status van de PAS-melders nog onduidelijker maken.

Daarom zijn er vanmiddag verschillende wijzigingen aangenomen, waaronder die van de Kamerleden Grinwis (ChristenUnie) en Vedder (CDA) met een "afdwingbare deadline" voor het stikstofpakket, dat tot nu toe keer op keer werd uitgesteld.

Op 29 oktober zijn er Tweede Kamerverkiezingen en daarna begint de formatie van een nieuw kabinet. De opvolger van Wiersma zal verder met de stikstofaanpak en de legalisering van de PAS-melders aan de slag moeten.