Het is zeer twijfelachtig of de miljarden euro's die het kabinet uitgeeft om de woningnood te bestrijden daadwerkelijk leiden tot versnelling van de woningbouw en meer woningen. Dat schrijft de Algemene Rekenkamer, die de zogeheten Woningbouwimpuls (Wbi) tegen het licht hield.

Demissionair minister Keijzer zou de Wbi moeten heroverwegen of drastisch aanpassen, is het advies.

De afgelopen vier jaar was er 2,25 miljard euro gereserveerd voor de regeling. Gemeenten krijgen een bijdrage van het Rijk om ze te helpen "sneller, meer en meer betaalbare" woningen te bouwen. Maar van de eerste twee doelen komt weinig terecht, constateert de Rekenkamer. Wel heeft de Wbi een duidelijk positief effect op het aantal betaalbare woningen.

Net zo vaak vertraging

Het is door allerlei factoren lastig om op dit moment nieuwbouwprojecten van de grond te krijgen. Om voor een bijdrage van het Rijk in aanmerking te komen, moeten projecten aan een aantal voorwaarden voldoen.

Maar de projecten die werden afgewezen gingen in de meeste gevallen ook gewoon door, schrijft de Rekenkamer. Het is daarom lang niet zeker dat de Wbi ook daadwerkelijk tot meer gebouwde woningen leidt.

Over de gewenste versnelling van de woningbouw is de Rekenkamer duidelijk: die is er niet. Bij projecten met een bijdrage van het Rijk treedt net zo vaak vertraging van de bouw op als bij projecten die werden afgewezen. Eigenlijk moet bij projecten met een Wbi-bijdrage binnen drie jaar na de toekenning van het geld de eerste paal de grond in, maar dat lukte tot nu toe maar in 62 procent van de gevallen.

Lange procedures bij de Raad van State en tijdrovende onderzoeken naar allerlei zaken als geluidsoverlast, parkeerdruk en beschermde diersoorten veroorzaken nog al eens vertraging. Dat wordt niet voorkomen met een bijdrage van het Rijk, concludeert de Rekenkamer. "Meer publiek geld is hier dus niet de oplossing." Ook het personeelstekort speelt de bouw parten.

Betaalbaar

Op één punt ziet de Rekenkamer wel een positief effect van de regeling: bij projecten met een Wbi-bijdrage is het percentage 'betaalbare' woningen hoger dan bij afgewezen projecten. De minister zou de regeling zo kunnen aanpassen dat deze alleen nog gericht is op het stimuleren van betaalbare nieuwbouw.

Een andere mogelijkheid is om alleen nog complexe bouwprojecten te stimuleren. Sowieso moet het kabinet werk maken van kortere procedures en meer bouwlocaties, vindt de Rekenkamer. Minister Keijzer wil dat doen, maar de Rekenkamer constateert dat ze ondertussen wel een nieuwe ronde heeft aangekondigd van de omstreden Wbi-regeling.

Niet eens met Rekenkamer

Keijzer laat in een reactie ook weten dat ze het niet eens is met de Rekenkamer, omdat die zich volgens haar baseert op "verkeerde inzichten". De Rekenkamer heeft de Wbi-projecten vergeleken met een te beperkte groep projecten zonder steun, stelt ze.

Ze blijft erbij dat de rijksbijdrage "noodzakelijk is geweest om ervoor te zorgen dat woningbouwprojecten van de grond komen met voldoende betaalbare woningen".

Het tegengaan van discriminatie en ongelijke behandeling is urgenter dan ooit nu de "fundamenten van de samenleving worden aangetast". Dat schrijft Denk in zijn verkiezingsprogramma. De partij, die tien jaar geleden ontstond nadat de Kamerleden Kuzu en Öztürk uit de PvdA waren gestapt, heeft als motto "gelijke rechten voor iedereen".

Denk stelt in zijn verkiezingsprogramma dat met het kabinet-Schoof "discriminatie en het gif van uitsluiting is doorgedrongen tot de regering zelf". Volgens de partij heeft het nu demissionaire kabinet onmenselijk beleid tegen vluchtelingen in gang gezet. Denk stelt verder dat de partijen die met de PVV in de coalitie zaten een "gevaarlijke weg hebben geopend naar normalisatie van het fascistische gedachtegoed van Wilders".

Discriminatiedeadline

In artikel 1 van de Grondwet staat dat discriminatie verboden is en dat iedereen in gelijke gevallen gelijk moet worden behandeld. Maar Denk stelt dat inwoners van Nederland in de praktijk nog steeds worden afgerekend op afkomst, religie, geslacht of "welk groepskenmerk dan ook".

Dat gebeurt volgens Denk ook bij overheidsinstanties en de politie. De partij komt daarom in zijn verkiezingsprogramma met een discriminatiedeadline: in 2030 moet discriminatie bij overheidsinstellingen helemaal zijn uitgebannen. De partij wil dat de hele overheid wordt doorgelicht op discriminatie en moslimhaat, en dat daartoe een nationaal coördinator wordt aangesteld.

'Keiharde sancties Israël'

Over het vorige verkiezingsprogramma van Denk ontstond destijds ophef, onder meer vanwege een afbeelding van de kaart van Israël die helemaal was ingekleurd met de Palestijnse vlag. Ook stond er een afbeelding in het programma waarop een moeder en kind naar regenboogvlaggen kijken met daarbij de tekst 'Zullen we weer gewoon doen?'. Ook op het afbeelden van PvdA-leider Timmermans en Wilders achter tralies en het voorstel voor chemische castratie van pedoseksuelen kwamen afkeurende en geschokte reacties.

Dit soort afbeeldingen laat Denk nu achterwege, maar de voor veel Kamerleden verwerpelijke leus "From the river to the Sea, Palestine wil be free" over Israël en Palestina staat wél in het programma. Een Kamermeerderheid oordeelde twee jaar geleden, kort na de terreuraanslagen van Hamas in Israël, dat de leus in feite een oproep is om Israël te vernietigen.

Lijsttrekker Van Baarle zegt tegen de NOS dat de leus in het verkiezingsprogramma is opgenomen omdat die voor hen symbool staat voor de vrijheid van Palestijnen. Een tweestatenstelsel is volgens Denk door de opstelling van Israël onmogelijk geworden: er moet wat Denk betreft één staat komen met gelijke rechten voor iedereen.

Denk wil dat de Nederlandse regering dat ook erkent en dat Nederland veel zwaardere sancties tegen Israël inzet.

Wat staat er verder in het verkiezingsprogramma van Denk?

-een racismeregister openen waarin iedereen wordt opgenomen die ooit voor racisme is veroordeeld

-een verbod afkondigen op het verbranden van korans

-vluchtelingen eerlijk over Nederland verdelen

-slavernijherdenking Keti Koti moet een nationale feestdag worden

-verhoging van het minimumloon

-mysteryguest inzetten om discriminerende makelaars op te sporen

-Zionisme bestempelen als een extremistische en racistische ideologie.

Woningnood en armoede

Net als veel andere partijen vindt Denk de woningnood een groot probleem. Ook eist de partij veel meer maatregelen om armoede te bestrijden.

Zo wil Denk gratis lunches en ontbijten op scholen in kansarme wijken en moeten alle onderwijsniveaus van scholen onder één dak komen om diversiteit te bevorderen.

Ook moet er op scholen meer aandacht komen voor het koloniale verleden van Nederland, en leerlingen moeten recht krijgen op 'religieus verlof'.

Conflict over kandidaten

Ruim een maand geleden ontstond in de partij nog een hoogoplopend conflict over de kieslijst. Half augustus zei Van Baarle op te stappen als lijsttrekker, omdat hij naar eigen zeggen werd ondermijnd door het partijbestuur. Het bestuur en de Tweede Kamerfractie waren het oneens over de kandidatenlijst.

De fractie wilde het zittende Kamerlid Ergin op de tweede plek na Van Baarle, het bestuur wilde hem op de vijfde plek. Uiteindelijk stapte het bestuur op en stelde Van Baarle zich weer kandidaat als lijsttrekker. De huidige Kamerleden Dogukan Ergin en Ismail el Abassi staan op respectievelijk plek 2 en 3.

Het demissionaire kabinet heeft een intentieverklaring getekend met Tata Steel over de verduurzaming van de staalfabriek in IJmuiden. Daarmee is tussen de 4 en 6,5 miljard euro gemoeid, waarvan het Rijk twee miljard voor zijn rekening neemt, laat demissionair minister Hermans van Klimaat en Groene Groei weten.

De deal is nog niet rond, benadrukt Hermans. Het gaat om een zogeheten Joint Letter of Intent, waar jaren over onderhandeld is. Ze noemt het een belangrijke stap naar een definitief akkoord, dat ze binnen een jaar wil sluiten met Tata.

Een van de twee fabrieken op het terrein die nu nog op kolen draaien, wordt vervangen door een installatie die op aardgas gestookt wordt. Daarmee wordt ongeveer vijf megaton CO2 minder uitgestoten. Daarnaast gaat het bedrijf CO2 afvangen en ondergronds opslaan.

De overgang naar aardgas is een tussenstap, uiteindelijk moet de fabriek op biomethaangas of waterstof gaan draaien. Als het goed is, vermindert Tata daarmee uiteindelijk zijn CO2-uitstoot met veertig procent. Dat percentage moet halverwege het volgende decennium gehaald worden en is gelijk aan ongeveer vijf procent van de totale CO2-uitstoot in Nederland.

Met de moderniseringen wordt ook een flinke stap gezet in het verminderen van de uitstoot van schadelijke stoffen, fijnstof, stikstof en geluidshinder, zegt het ministerie. Daardoor worden gezondheidsrisico's voor omwonenden ook fors verkleind. Van de twee miljard euro die het Rijk wil investeren is 600 miljoen daarvoor gereserveerd.

Windschermen en overkappingen

Het doel is om de uitstoot van fijnstof, de voornaamste bron van gezondheidsrisico's, te reduceren met 35 procent. Voor lood is het doel een vermindering van 68 procent en voor stikstof 44 procent. Om dat te bewerkstelligen worden er binnen een paar jaar windschermen en overkappingen gebouwd bij de grondstofvelden op het terrein.

Hans van den Berg, de CEO van Tata Steel Nederland, spreekt van "een mooie dag". De intentieverklaring gaat wat hem betreft leiden tot "een schoon, groen en circulair staalbedrijf".

Maar er moet ook nog heel veel uitgewerkt worden, benadrukt hij. "Het is een reusachtig project. Dit is de eerste fase naar verduurzaming." Van den Berg is er blij mee. "Het gaat om de 9000 mensen die bij Tata werken. Maar ook om de regio IJmond en de mensen die bezorgd zijn en die natuurlijk ook graag perspectief willen hebben."

Waarborgen

Minister Hermans denkt dat er voldoende waarborgen in de verklaring zitten dat de verduurzaming van Tata ook daadwerkelijk gaat gebeuren. "We hebben daar hele duidelijke afspraken over gemaakt. Er zitten allerlei constructies in om geld terug te vragen als Tata zich niet aan de afspraken houdt."

Ook als het uiteindelijke plan meer dan 6,5 miljard euro gaat kosten, blijft de bijdrage van het Rijk twee miljard, zegt Hermans. Ze heeft overlegd met de Europese Commissie, omdat ze wil voorkomen dat Brussel de investering ziet als ongeoorloofde staatssteun. "Brussel heeft gezegd dat dit onder voorwaarden kan." Volgens Hermans moet de deal nog wel beoordeeld worden: "Ze houden de verdere ontwikkelingen natuurlijk ook in de gaten."

'Bizar'

Niet iedereen is enthousiast over de plannen. Frisse Wind vertegenwoordigt de bewoners in IJmond en bestuurder Jaap Venniker mist concrete doelen.

"Kooksfabriek 2 is eigenlijk afgeschreven en zou eerder moeten sluiten. Daar staat niets specifieks over in de plannen die vandaag zijn gepubliceerd", zegt Venniker, die woont in Wijk aan Zee. "Het is bizar dat het mag doorgaan."

Hij omschrijft het jarenlange conflict als David tegen Goliath. "Er wonen duizenden mensen hier, maar dan nog zijn wij David en zijn er twee Goliaths," zegt hij, doelend op de staalfabrikant en de overheid.

Volgens minister Hermans zijn minder uitstoot en de gezondheid van de omwonenden de grootste pluspunten van de plannen die vandaag zijn gepubliceerd. Volgens Venniker van Frisse Wind staat er niets in dat ervoor gaat zorgen dat de gezondheid van omwonenden beter beschermd wordt.

"We zitten al decennia met overlast van fijnstof, stikstof en geluid. Of daar een verbetering in komt? Het is eerst zien, dan geloven."

Extreemrechtse relschoppers hebben vorige week zaterdag voor 34.000 euro aan schade aangericht aan het D66-partijkantoor in Den Haag. Dat laat een woordvoerder van de partij weten.

Relschoppers gooiden onder meer de ruiten in. Ook raakte een buitendeur ontzet en werd een binnendeur beschadigd door stenen die naar binnen werden gegooid. Er is geprobeerd om een in brand gestoken container naar binnen te rijden, maar dat mislukte.

Het is nog onduidelijk of de schade wordt vergoed door de verzekering. De partij wil verhalen op de daders.

Binnenhof

Na het uit de hand gelopen anti-immigratieprotest op het Malieveld in Den Haag trok een deel van de demonstranten de binnenstad in. Ze richtten vernielingen aan en gebruikten geweld tegen politiemensen en horecapersoneel.

Ook probeerden relschoppers het Binnenhof te bestormen. De schade aan het Binnenhof wordt geschat op 55.000 euro, zo werd gisteren bekendgemaakt.

Na de wat rumoerige partijbijeenkomst deze zomer, leken de rijen vandaag weer gesloten op het verkiezingscongres van GroenLinks-PvdA. Partijleider Timmermans viel de PVV aan, nummer 3 Klaver richtte zijn pijlen ook op het CDA en allebei wilden ze "de sociale meerderheid" mobiliseren voor verkiezingsdag, 29 oktober.

Timmermans sloot het congres in Rotterdam af met een toespraak in een Amerikaans aandoende setting. Op weg naar het podium liep hij door een applaudisserende mensenmassa, hier en daar handenschuddend, en onder begeleiding van opzwepende muziek. Eenmaal op het podium werd hij geflankeerd door tientallen partijprominenten en andere leden.

In zijn speech had hij veel aandacht voor Gaza en Israël, de oorzaak voor interne onrust in juni, en de gebeurtenissen van afgelopen zaterdag. "Jullie hebben de aanval op onze instituties gezien", zei Timmermans over de extreemrechtse rellen in Den Haag.

Dronken oom

Hij herhaalde dat Wilders met zijn uitspraken hiervoor een voedingsbodem schept en vergeleek de PVV-leider met een dronken oom op een feestje die onaanvaardbare dingen zegt, maar die je desondanks laat praten. "Maar het is niet de dronken oom, het is de leider van de grootste fractie." En die is de afgelopen jaren "te weinig tegengesproken", vindt Timmermans.

GroenLinks-PvdA is "het enige alternatief" voor mensen die willen dat Nederland een andere richting inslaat, hield Timmermans zijn achterban voor. Zijn partij staat volgens hem namelijk voor de "sociale meerderheid" van mensen die wel iets voor elkaar over hebben.

CDA en VVD

Klaver, die vlak daarvoor speechte, sprak van "democratisch vandalisme" van Wilders waartegen moet worden opgestaan. En hij opende tegelijk de aanval op die andere partij die er goed voorstaat in de peilingen: het CDA. "Henri Bontenbal rekent zich al rijk", zei Klaver, doelend op een recent interview in NRC waarin de CDA-leider zegt graag premier te willen worden.

"Vergis je niet", waarschuwde Klaver. "Het CDA wil verdergaan waar de VVD is opgehouden." Bontenbal predikt volgens de oud-GL-leider rust, reinheid en regelmaat, maar de CDA-plannen resulteren in bezuinigingen, hogere huren en duurdere boodschappen.

CDA naast GL-PvdA, PVV staat er beter voor

De twee partijen waar vandaag de aanval op werd geopend, staan samen met GroenLinks-PvdA bovenaan de laatste peilingen. In de laatste Peilingwijzer, die zetelpeilingen van Ipsos I&O en Verian/EenVandaag samenvoegt, staat GL-PvdA op 23-27 zetels. Dat is ongeveer gelijk met CDA, dat op 22-26 zetels staat. PVV staat er wat beter voor met een zetelaantal van 29-35.

Op het congres werd ook het verkiezingsprogramma van de linkse beweging definitief vastgesteld. Dat ging zonder slag of stoot: nadat het standpunt over gokreclames was aangescherpt met een amendement, stemde 97 procent van de leden voor.

Het programma, dat vorige maand naar buiten kwam, heeft wonen als hoofdthema en draait verder om bekende linkse thema's: een eerlijker verdeling van de welvaart en het terugbrengen van veel taken naar de overheid.

Het aantal asielzoekers dat de eerste maanden naar ons land kwam, is gedaald. Het kabinet heeft daarom de prognoses voor de instroom van dit jaar en voor volgend jaar naar beneden bijgesteld. Dat schrijven de asielministers Van Weel (VVD) en Keijzer (BBB) aan de Kamer.

De dalende cijfers komen vooral door een lagere instroom van Syriërs. Het aantal Syriërs dat asiel vraagt, daalt sinds op 8 december vorig jaar het regime van dictator Bashar al-Assad in Syrië viel. Minder Syriërs willen het land verlaten en meer mensen willen terug naar Syrië.

De verwachting is dat er dit jaar in totaal tussen de 40.000 en 55.300 mensen naar Nederland vluchten, terwijl eerder nog werd uitgegaan van een instroom van tussen de 52.000 en 74.800 mensen dit jaar.

Europese trend

Begin dit jaar meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) al dat er in het eerste kwartaal van dit jaar veel minder mensen een asielaanvraag hadden ingediend dan in het eerste kwartaal van vorig jaar. De daling sluit aan bij een Europese trend.

Voor 2026 worden nu tussen de 39.000 en 67.100 instromers verwacht, waar eerder tussen de 45.200 en 78.900 werden verwacht.

Migratieketen onder druk

Ondanks de dalende cijfers zal de migratieketen de komende jaren wel flink onder druk blijven staan, schrijven Van Weel en Keijzer. Daarom werkte het kabinet aan maatregelen en pleitte de Tweede Kamer voor de Asielnoodmaatregelenwet en het tweestatusstelsel.

In de twee wetten staat dat zo snel mogelijk verblijfsvergunningen worden verkort van vijf naar drie jaar, tijdelijke asielvergunningen elke drie jaar worden beoordeeld en gezinshereniging met familieleden lastiger wordt.

Het tweestatusstelsel maakt een onderscheid tussen mensen die vluchten omdat ze gevaar lopen vanwege hun etniciteit, seksuele geaardheid of religie en mensen die vluchten voor oorlog en (natuur)geweld. Deze laatste groep moet sneller terugkeren en krijgt minder rechten.

Volgend jaar treedt ook het Europese migratiepact in werking.

Twee jaar na de parlementaire enquête stuurt het demissionaire kabinet de 'Groningerwet' naar de Tweede Kamer. In die wet is vastgelegd dat Groningen en Noord-Drenthe de komende decennia geld krijgen om de gevolgen van de gaswinning te compenseren, "zolang als dat nodig is en koste wat kost".

Al langer is de wens om de afspraken, die na de parlementaire enquête zijn gemaakt, wettelijk vast te leggen. Zo moet voorkomen worden dat komende kabinetten toch weer iets gaan afdoen aan het aflossen van de "ereschuld".

"Er zit een stuk aansprakelijkheid en een stuk zorgplicht in deze wet", zegt demissionair staatssecretaris Van Marum (Herstel Groningen).

Tot 60.000 euro herstellen

In de Groningerwet wordt definitief gemaakt dat inwoners van het aardbevingsgebied komende decennia schades aan gebouwen tot 60.000 euro zonder al te veel onderzoek kunnen herstellen. Inwoners mogen daarvoor zelf de aannemer kiezen.

"We geven inwoners de rust en zekerheid dat er genoeg geld is voor de afhandeling van schade en versterking van hun huizen, nu en in de toekomst", licht Van Marum toe. "Als er woningen kapot zijn of versterkt moet worden, dan gaan we dat oplossen."

Er wordt tot 2055 zo'n 7,5 miljard euro uitgetrokken om onder meer de regionale economie te verbeteren en de sociale achterstand in het aardbevingsgebied weg te werken. Het geld gaat bijvoorbeeld naar dorpsondersteuners en extra lessen op de basisschool.

'Staat van Groningen'

De Raad van State, het belangrijkste juridische adviesorgaan van de regering, vond het geen goed idee om de bedragen over zoveel jaren vast te leggen, want daardoor kunnen de Eerste en Tweede Kamer het bedrag op de begroting niet meer bijsturen. Dat gaat in tegen het budgetrecht.

Ook was het adviesorgaan kritisch op de 60.000 euro die inwoners kunnen krijgen, omdat er geen onderzoek meer wordt gedaan of de aardbeving wel de oorzaak daarvan is. Mensen van wie de schade is afgehandeld, hebben daarnaast pech: zij kunnen geen aanspraak meer op de regeling maken, wat volgens de Raad van State leidt tot ongelijkheid.

In de Groningerwet komt ook te staan dat het kabinet elk jaar verantwoording moet afleggen over de besteding van het geld. Dat gebeurt in een 'Staat van Groningen', naar voorbeeld van de State of the Union in de Verenigde Staten.

Alle nitazenen, synthetische drugs die op opium lijken, worden verboden. Het kabinet wil de stoffen onder de Opiumwet laten vallen. Dat betekent dat het bezit, het vervoer en de fabricage van deze stof strafbaar wordt.

"De meeste Nederlanders weten niet wat het is en dat is maar goed ook", zegt staatssecretaris Tielen van Volksgezondheid. "Deze synthetische drugs zijn duizend keer sterker dan morfine. Dat maakt ze moeilijk te reguleren waardoor je snel in een overdosis kunt komen."

In Nederland is zeker één persoon door nitazeen overleden. De stof zat in een online gekochte nep-oxycodonpil. Een jaar geleden vond de politie in Nederland voor het eerst een grote hoeveelheid pillen met nitazeen, bij een postsorteerbedrijf bij Delft. Op de pillen stond oxycodon, maar het bleek het veel sterkere nitazeen te zijn.

Zestig jaar geleden

De synthetische drugs zijn ooit uitgevonden met de bedoeling om een pijnstiller te maken. Tielen: "Dat was vijftig, zestig jaar geleden. Toen zijn ze na onderzoek gestopt, omdat het te gevaarlijk bleek te zijn."

De wet wordt zo aangepast dat de hele chemische groep op de verboden drugslijst in de Opiumwet komt. Volgens Tielen is het daardoor niet mogelijk dat chemici varianten uitvinden die niet onder de wet vallen.

De schade aan het Binnenhof na de anti-asielrellen van afgelopen zaterdag wordt geschat op 55.000 euro. Dat meldt het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

Bij het Tweede Kamergebouw zijn meerdere monumentale ramen ingegooid. Ook is de toegangspoort zodanig beschadigd dat deze vervangen moet worden. Een tijdelijke afzetting van dat hek kostte ook geld.

Een groep demonstranten forceerde zaterdag het toegangshek van de bouwplaats van het Binnenhof. Ze forceerden het hekwerk, beschadigden de bouwschutting en gooiden ruiten in.

Of de schade verhaald kan worden is nog niet duidelijk. De Universiteit van Amsterdam (UvA) is dat bijvoorbeeld nog niet gelukt omdat niet achterhaald kon worden wie de daders waren. Daar werd bij pro-Palestijnse demonstraties voor ruim 4 miljoen euro aan schade veroorzaakt.

Het Binnenhof is de komende jaren, mogelijk tot 2030, een bouwplaats vanwege de renovatie. De Tweede en Eerste Kamerleden zitten in andere gebouwen, elders in Den Haag. De renovatie gaat zeker 2 miljard euro kosten.

Minister van Weel van Asiel en Migratie heeft afspraken gemaakt met Uganda over de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers. De VVD-minister zette met de minister van Buitenlandse Zaken van het Afrikaanse land een handtekening onder een intentieovereenkomst voor een kleinschalige proef. Dat gebeurde in New York, waar beiden bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties waren.

Het is een proef met een 'Transit Hub', een plek in Uganda waar uitgewezen asielzoekers tijdelijk onderdak krijgen, voor ze verder reizen naar hun land van herkomst. Het gaat om "enkele tientallen asielzoekers", zei Van Weel.

Nauwelijks

Het demissionaire kabinet van VVD en BBB wil duidelijk maken dat het zich blijft inzetten voor het uitzetten van ongewenste vreemdelingen. Het lukt al jaren nauwelijks om deze groep terug te laten keren. Identiteitspapieren zijn vaak kwijtgemaakt en landen van herkomst voelen er niets voor om hun onderdanen terug te nemen.

Het was PVV-minister Klever voor Ontwikkelingssamenwerking die een klein jaar geleden tijdens een werkbezoek aan Uganda plotseling aankondigde dat er gewerkt ging worden aan een plan om uitgeprocedeerde Afrikaanse asielzoekers naar Uganda te sturen. Dat was opmerkelijk, ook omdat het plan niet door haar, maar door PVV-minister Faber uitgewerkt moest worden.

Kritiek

Premier Schoof wist van niets en de Ugandese minister ontkende later dat er met Klever over zo'n plan gepraat was. Er kwam ook kritiek op het idee, vooral omdat het Afrikaanse land het niet zo nauw neemt met de mensenrechten.

In de tussentijd is op het ministerie van Asiel en Migratie toch verder gewerkt aan een proef. Minister Van Weel is tevreden over de intentieovereenkomst. "We moeten gaan kijken naar wat er wél kan", aldus de minister. Hij benadrukt dat de bescherming van de mensenrechten voorop staat. De uitgeprocedeerde asielzoekers worden "menswaardig" opgevangen, zegt Van Weel. "Het is geen vluchtelingenkampt, maar een keurige opvang, geen gevangenis."

Politiek verslaggever Nouschka van der Meijden:

"Het gaat hier om de intentie om met een proef te beginnen. We zijn dus nog ver weg van het moment dat mensen daadwerkelijk op het vliegtuig naar Uganda worden gezet. En het is onzeker of een permanente deal er überhaupt ooit komt. Maar zo vlak voor de verkiezingen is het interessant om deze stap wel groot aan te kondigen. Want BBB en VVD willen graag bewijzen dat zij, ook zonder de PVV, werken aan een streng asielbeleid."

Het debat in de Tweede Kamer over de rellen in Den Haag van afgelopen zaterdag lijkt de verhoudingen in politiek Den Haag verder op scherp te hebben gezet. Politici maakten elkaar, ruim een maand voor de verkiezingen, harde verwijten.

Voorafgaand deed ChristenUnie-leider Bikker een oproep aan alle politieke partijen, van links tot rechts, om rechts-extremistische geweld in een gezamenlijk statement "met klem" te veroordelen. Maar dat werkte uiteindelijk juist averechts.

GroenLinks-PvdA, D66, SP, Denk, Partij voor de Dieren en Volt wilden geen verklaring ondertekenen waar ook PVV en Forum voor Democratie onder stonden. Want die twee partijen zouden juist hebben bijgedragen aan een sfeer waarin het geweld van afgelopen zaterdag kon plaatsvinden.

'Angsten aangewakkerd'

Het statement kreeg een eigen dynamiek in het debat. PvdD-leider Ouwehand vroeg collega Bikker zelfs om het in te trekken. Ouwehand deed dat, omdat ze niet wilde bijdragen aan het "witwassen" van PVV-standpunten. Dat gebeurde nadat Wilders (PVV) had laten weten dat hij zijn toon niet wilde matigen. Hij zei dat in reactie op verzoeken van verschillende partijen om naar zijn eigen rol te kijken.

"U heeft jarenlang de angsten van mensen thuis aangewakkerd en opgehitst", zei D66-leider Jetten. "U verspreidt gif in de samenleving."

CDA-leider Bontenbal haalde het rapport aan van de Nationale Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), waarin wordt gewezen op de invloed van politici. Hij noemde Wilders' stijl polariserend. "Ziet de heer Wilders hier ook een eigen verantwoordelijkheid?"

Wilders vroeg partijen die hem op deze manier aanspreken om hem niet in verband te brengen met geweld. "Doe dat niet." Hij zei daarbij: "Mijn verantwoordelijkheid is niet naar de NCTV, maar naar de kiezer. En die heeft niets met de NCTV te maken."

Tijdelijke asielstop

Aan het einde van het debat vroeg Ouwehand nogmaals aan de ChristenUnie om het gezamenlijke statement in te trekken. Dit keer vanwege een (verworpen) motie van BBB-leider Van der Plas, die het demissionaire kabinet vraagt om nogmaals te kijken naar een noodwet om een tijdelijke asielstop mogelijk te maken.

Zo'n noodwet inzetten was een idee van oud-PVV-minister Faber, dat niet werd uitgevoerd omdat er geen "dragende motivering" werd gevonden voor dit staatsrechtelijke paardenmiddel, waarbij het parlement deels buitenspel wordt gezet.

Volgens Van der Plas kon die motivering nu misschien wel worden gevonden, omdat er na de rellen van afgelopen zaterdag een nieuwe situatie is ontstaan. De hoeveelheid mensen die op de been kwam, liet volgens haar zien "dat de sluimerende veenbrand in de samenleving tot branden aan het komen is".

Van der Plas kreeg veel kritiek op het voorstel:

Veel partijen vonden het niet kunnen wat Van der Plas deed. Volt-leider Dassen stelde dat Van der Plas extreemrechts geweld wilde belonen met een asielstop. Bikker sprak van een "groetjes-aan-de-achterban-motie", zo vlak voor de verkiezingen. Bontenbal zei dat de BBB-leider aan het einde van het debat nog even "een stuk rood vlees" in de arena gooide.

Van Oosten las NCTV-rapport niet voor vragenuur

Demissionair minister Van Oosten (Justitie en Veiligheid) zei vandaag in het debat dat hij voorafgaand aan het vragenuur van afgelopen dinsdag niet op de hoogte was van het advies van de NCTV. "Ik kreeg een dik dossier toegewezen en moest in heel kort tijdsbestek reageren." Hij zegt dat hij vooral voorzichtig wilde zijn en het dossier eerst terzijde schoof en zich door zijn ambtenaren liet bijpraten.

Van Oosten wilde in het vragenuur nog niet van extreemrechts geweld spreken bij de rellen in Den Haag, terwijl de NCTV juist adviseerde om het te benoemen. Later op de dag had hij het alsnog over "extreemrechtse relschoppers".

Naast Wilders en Van der Plas lag ook de VVD onder vuur. Partijleider Yesilgöz kreeg van meerdere oppositiepartijen te horen dat ook zij verantwoordelijk is voor het aanwakkeren van de polarisatie in de samenleving, onder meer door met de PVV in een coalitie te stappen.

Zij maakte duidelijk dat zij niet van plan was om mee te doen aan de vaak harde discussies van vandaag. Ze noemde het niveau van het debat tot dan toe "intens beschamend". "Mensen hopen oplossingen te horen, ze zijn dit spuugzat." Toch haalde ook zij wel uit naar andere partijen.

Zo zei ze tegen Jetten dat ze zijn "obsessie met de heer Wilders" niet deelt. Ook had ze een harde aanvaring met SP-leider Dijk, die zei dat VVD-minister Heinen "fascisme gebagatelliseerd" had, toen die na de Haagse rellen op tv zei: "Laten we niet alles politiek maken".

Naast Jetten botste ook Stephan van Baarle (Denk) stevig met Yesilgöz:

Het debat verdiende "de schoonheidsprijs niet", constateerde ChristenUnie-leider Bikker, die haar statement niet heeft ingetrokken. Ze zei dat partijen zich er desgewenst nog altijd bij kunnen aansluiten.

Het was de bedoeling dat alle politieke partijen in de Tweede Kamer, voorafgaand aan het debat vandaag over de rellen in Den Haag, met een gezamenlijk statement zouden komen om het extreemrechtse geweld van afgelopen zaterdag te veroordelen. Maar het is niet gelukt om daar overeenstemming over te bereiken.

Het statement, waarin het geweld "met klem" wordt veroordeeld, is een initiatief van de ChristenUnie. Het had een duidelijk signaal moeten zijn van de hele politiek, van links tot rechts, om op te staan tegen aantasting van de democratie.

Maar GroenLinks-PvdA, D66, SP, Denk, Volt en de Partij voor de Dieren haakten op het laatste moment af. D66, waarvan het partijkantoor zaterdag werd aangevallen, wil niet op een pamflet staan met PVV en Forum voor Democratie. De uitlatingen van die partijen hebben juist bijgedragen aan de sfeer waarin het geweld kon plaatsvinden, vindt D66.

"Op deze manier, denken wij, werkt het vooral om wat Forum en PVV doen wit te wassen", aldus D66-Kamerlid Paternotte.

Paternotte noemt het initiatief van de ChristenUnie "supersympathiek", maar het is in zijn ogen niet geloofwaardig met de handtekeningen van de PVV en Forum eronder. De partij van Wilders roept aanhangers op om "terug te vechten tegen de overheid". En Forum suggereerde dinsdag nog in de Kamer dat de politie het geweld had uitgelokt in Den Haag.

SP-leider Dijk heeft soortgelijke redenen om zich niet aan te sluiten bij de gezamenlijke verklaring. Hij wil niet onder een manifest staan met "zowel de makers van de voedingsbodem voor deze problematiek, als de aanjagers ervan".

GL-PvdA noemt de verklaring "nu partijen als FVD en PVV eronder staan" ongeloofwaardig, staat in een statement. "Na jarenlang ophitsen en opzetten van groepen mensen, is het niet voldoende om extreemrechts politiek geweld te veroordelen. Dan moet er gestopt worden met het verspreiden van de ideeën die leiden tot het geweld."

'Gezamenlijk rechts-extremisme veroordelen'

ChristenUnie-leider Bikker zegt niet te willen kijken naar het feit dat niet de gehele Kamer het statement heeft ondertekend, omdat ze "optimistisch en hoopvol" wil zijn. "Je zou ook kunnen zeggen: dit is een krachtig statement en misschien volgen er nog meer. Dan is dat goed nieuws voor ons land."

Ze hoopt dat alle partijen tegen het einde van de dag zich alsnog hebben aangesloten bij het statement. "Want voor mij is de bottom line van deze dag dat we gezamenlijk rechts-extremisme veroordelen."

Bikker zegt verder te begrijpen dat de partijen die de verklaring niet hebben ondertekend lijnrecht tegenover de ideeën van bijvoorbeeld PVV of Forum staan. "Ik sta zelf ook geregeld bij de interruptiemicrofoon, omdat ik het echt ontzettend oneens ben met wat de heer Wilders of Baudet op dat moment zegt."

"Maar de basis van onze democratie is dat we meningsverschillen met elkaar uitspreken in de plenaire zaal, in plaats van op alle andere plekken die we afgelopen zaterdag hebben gezien. Daarom hoop ik dat de democratie zich vandaag verenigt en zegt: we staan pal voor onze Grondwet. Want demonstreren is een groot goed, maar dan altijd zonder geweld."

Debat live bij de NOS

Vandaag debatteert de Tweede Kamer over de rellen. Het debat is vanaf 10.15 uur te volgen via de NOS-app, NOS.nl en NPO Politiek en Nieuws.

Nederland wil uitgeprocedeerde asielzoekers uitzetten naar Uganda. Demissionair VVD-minister David van Weel (Asiel en Migratie) probeert daar nu afspraken over te maken met zijn Ugandese collega in New York waar ze beiden zijn bij de Algemene Vergadering van de VN.

Mensenrechtenorganisatie Amnesty International noemt het "een ontzettend slecht plan". Uganda heeft een matige reputatie als het gaat om mensenrechten. Maar mogelijk ziet het kabinet dat juist als voordeel. "Dit kan een middel zijn om terugkeer sneller te realiseren", zegt Mark Klaassen, universitair docent Europees migratierecht.

'Grote frustratie'

Het terugsturen van uitgeprocedeerde asielzoekers naar hun land van herkomst is voor veel Europese landen een hoofdpijndossier. Van alle migranten die asiel aanvragen maar niet krijgen, verlaat nu slechts 20 procent de Europese Unie.

"Daarover is grote frustratie", zegt Hanne Beirens, voormalig directeur van het Migration Policy Institute Europe. "We hebben een heel systeem om te kunnen bepalen wie er mag blijven en wie niet, maar slagen er nauwelijks in om mensen terug te laten keren."

Mark Klaassen, die als lid van de onafhankelijke Adviesraad Migratie het kabinet adviseert, legt uit waarom dat zo moeizaam gaat. "Om terugkeer te realiseren heb je de medewerking nodig van drie actoren: de vreemdeling zelf, de Nederlandse staat en het land waar je naar terugstuurt. De vreemdeling wil eigenlijk niet terug en vaak wil het land van herkomst de vreemdeling ook niet terugnemen."

Meerdere Europese landen onderzoeken daarom de optie om asielzoekers naar derde landen uit te zetten. Vorig jaar bezocht toenmalig PVV-minister Reinette Klever (Ontwikkelingshulp) Uganda, dat de meeste vluchtelingen van heel Afrika opvangt: 1,7 miljoen. Klever sprak met haar Ugandese collega over een mogelijke 'terugkeerhub': een centrum waar Nederland uitgeprocedeerde asielzoekers naartoe kan sturen. Van daaruit keren ze terug naar hun land van herkomst.

Zo'n terugkeerhub in een derde land kán effectief zijn, denkt Klaassen. "Het gevolg kan zijn dat Nederland makkelijker gedwongen kan uitzetten. Maar ook dat de bereidheid bij asielzoekers om zelfstandig terug te keren groter wordt, omdat ze weten dat ze anders het risico lopen op uitzetting naar een derde land."

Dat Uganda het met mensenrechten niet zo nauw neemt, zeker als het aankomt op homorechten, kan bijdragen aan dat effect. Ook is de hoop dat het vooruitzicht van uitzetting naar Uganda, migranten afschrikt om überhaupt naar Nederland te komen, zegt Beirens. "Maar de vraag is of dat wel zo werkt. We weten welke gevaren asielzoekers vaak trotseren om naar hier te komen. Denk aan de Centraal-Mediterrane route, een van de meest dodelijke op deze planeet. Of de kans dat je eventueel naar Uganda moet reizen je zal tegenhouden, is maar de vraag."

'Kans op detentie'

Hoe dan ook is de mensenrechtenkwestie voor Amnesty meer dan genoeg reden om tegen de op handen zijnde overeenkomst met Uganda in het verweer te komen. Woordvoerder Marjon Rozema: "Als je deze deal sluit, is de kans heel groot dat mensen alsnog in detentie worden gezet. Ook de mensenrechtenreputatie van Uganda is reden om dit niet te doen."

De Europese Unie werkt ondertussen aan een strengere, gezamenlijke asiel- en migratieaanpak. Volgend jaar moet de zogeheten terugkeerverordening ingaan. Nederland lijkt daar nu op vooruit te lopen. Klaassen: "We zitten pas in het begin van de Europese onderhandelingen. Het uitvoeren van een terugkeerhub is nu nog niet mogelijk. We weten nog niet eens wat de waarborgen zullen zijn waaraan voldaan moet worden."

Politiek duider Nynke de Zoeten:

"De verwachting is dat deze deal met Uganda gaat lukken, maar de vraag is wat het precies voorstelt. Het gaat om een intentie om tot een proef te komen. Hoe die er precies uitziet, dat weten we niet. Waarom juist Uganda, het land met de strengste anti-lhbti-wetten ter wereld? En wat krijgt Uganda ervoor terug?

De timing is opvallend, vlak voor de verkiezingen. Je ziet de laatste dagen veel asielplannen vanuit het kabinet. Kabinetsleden willen uitstralen: ook zonder de PVV werken we nog steeds aan het strengste asielbeleid ooit."

Er is afgelopen zaterdag sprake geweest van rechtsextremistisch geweld en de politiek moet niet om dat woord heen draaien, zegt het hoofd van de inlichtingendienst AIVD, Erik Akerboom. "We moeten allemaal in de spiegel kijken, ook de politiek."

Bij een uitleg over de rellen van zaterdag aan de Tweede Kamer door de AIVD, de NCTV en de Nationale Politie bleek dat deze veiligheidsorganisaties zich grote zorgen maken. Eerder waarschuwden zij al voor de effecten van het woordgebruik en oproepen van bepaalde "charismatische" politici. Die waarschuwing herhaalden zij, zonder namen te noemen.

Het geweld dat bij de anti-asielzoekersdemonstratie werd gebruikt, de aanval op het D66-kantoor en het Binnenhof, de Hitlergroet die sommige demonstranten brachten en de gevechten met de politie staan voor bepaalde ontwikkelingen in de samenleving en zijn rechtsextremistisch te noemen, zegt Akerboom. Hij spreekt van mensen die zich soms om duidelijke redenen zorgen maken.

Cocktail van groepen

"Daardoor melden zich ook gewelddadigen bij demonstraties", zei hij. "Aan dat geweld moet een kwalificatie gegeven worden, want dan kun je het ook oplossen." Onder de huidige omstandigheden kan hij "niet uitsluiten dat het in de toekomst weer kan gebeuren".

De drie veiligheidsmensen spraken van een cocktail van groepen die bij elkaar samenkwamen. Van een harde kern van extremisten, tot voetbalhooligans, tot gefrustreerde en boze mensen.

Er was ook een groep rechtsextremisten bij die bekend is bij de AIVD. Die willen zich graag mengen in geaccepteerde demonstraties en zo mensen meeslepen, legden zij uit. In combinatie met hooligans leidde dat in Nederland in de coronaperiode en ook bij demonstraties in het buitenland al eerder tot geweld.

Akerboom: "95 procent van de demonstraties verloopt normaal. Dit was extremistisch geweld. Dat is niet normaal. We moeten dat ook niet normaal gaan vinden, want demonstraties zijn heel belangrijk."

Ook plaatsvervangend korpschef van de Nationale Politie Wilbert Paulissen zei dat tijdens de demonstratie duidelijk werd dat een bepaalde groep uit was op geweld. "We zagen al snel dat er een groep was die op één ding uit was: een confrontatie met de politie. Als ze daarop uit zijn, komt die er ook."

Op dit moment worden alle beelden bekeken, ook van de politie zelf, om erachter te komen wie de aanjagers en echte plegers van het geweld waren. Dat is een tijdrovende taak, zei hij. Je kunt mensen niet alleen veroordelen op hun aanwezigheid bij geweldplegingen. Per individu moet hun aandeel bewezen worden.

Gerucht aanwezigheid Antifa

Voorafgaand aan de anti-asieldemonstratie ging op sociale media het gerucht dat Antifa de demonstratie van organisator 'Els Rechts', zoals zij zich noemt, wilde verstoren. En achteraf werd beweerd dat daardoor de hele zaak uit de hand is gelopen. Antifa is een verzameling extreemlinkse actiegroepen die door veiligheidsdiensten meer als een beweging dan als één organisatie worden beschouwd.

Op de vraag van Kamerleden wat er waar was van dit gerucht, zei Akerboom dat de AIVD geen aanwijzingen heeft dat mensen van Antifa aanwezig waren. Het gerucht, dat in de wereld zou zijn gebracht door een nepsite, had mogelijk wel tot gevolg dat er meer mensen op de demonstratie afkwamen en dat het hun 'actiebereidheid' heeft vergroot.

In een reconstructie van EW Magazine wordt ook de arrestatie van een asielzoeker vanwege de moord op de 17-jarige Lisa genoemd. Die gebeurtenis gaf voor bepaalde groepen de doorslag om zaterdag naar het Malieveld te komen.

Te star geweest

Eerder vandaag ging het over het advies van terrorismebestrijder NCTV aan het kabinet om de rellen zo snel mogelijk expliciet rechts-extremistisch te noemen omdat er "leden van rechts-extremistische groeperingen" bij de betoging aanwezig waren. Doen alsof dat normaal is wakkert het geweld alleen maar aan, waarschuwde de NCTV.

De nieuwe demissionaire minister van Justitie Van Oosten heeft dat advies in eerste instantie naast zich neergelegd. Pas gisteravond gebruikte hij de woorden "extreemrechtse relschoppers". En over de personen die zaterdag de Hitlergroet brachten en leuzen over Joden en asielzoekers riepen zei hij: "Dat vind ik nazistisch, dat vind ik antisemitisch en dus verwerpelijk en afschuwelijk."

Van Oosten gaf toe dat dat een verkeerde inschatting was. Hij wilde geen oordeel vellen over demonstranten in het algemeen omdat dat invloed kan hebben op individuele strafzaken, verklaarde hij.

Negatieve publiciteit over een dader kan resulteren in een lagere straf, omdat de rechter een publieke veroordeling als een soort straf mee kan wegen. "Maar ik ben daar te star in geweest."

Debat live bij de NOS

Morgen debatteert de Tweede Kamer over de rellen. Het debat is vanaf 10.15 uur te volgen via de NOS-app, NOS.nl en NPO Politiek en Nieuws.

De nieuwe demissionaire minister van Justitie Van Oosten heeft een advies van de NCTV over de rellen zaterdag in Den Haag naast zich neergelegd. Dat meldt de krant NRC, die citeert uit het advies.

De NCTV, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, drong er dinsdag bij de VVD-minister op aan de rellen expliciet rechts-extremistisch te noemen omdat er "leden van rechts-extremistische groeperingen" bij de anti-asieldemonstratie aanwezig waren.

Van Oosten deed dat gistermiddag in de Tweede Kamer in eerste instantie niet. Hij zei dat het oordeel daarover moest worden overgelaten aan de politie, het Openbaar Ministerie en uiteindelijk de rechter.

Gisteravond kwam hij na veel kritiek toch met stelligere uitspraken. Hij gebruikte nu wel de woorden "extreemrechtse relschoppers". En over de personen die zaterdag de Hitlergroet brachten en leuzen over Joden en asielzoekers riepen zei hij: "Dat vind ik nazistisch, dat vind ik antisemitisch en dus verwerpelijk en afschuwelijk."

Invloed op strafzaken

Gevraagd waarom hij het advies niet meteen heeft opgevolgd zegt hij: "Ik vreesde dat uitspraken van mijzelf effect zouden kunnen hebben in de strafoplegging van de rechter en dat wil je niet. Ik wil dat deze mensen maximaal gestraft worden."

Als minister een oordeel vellen over demonstranten in het algemeen kan invloed hebben op individuele strafzaken, zegt Van Oosten. Negatieve publiciteit over een dader kan resulteren in een lagere straf omdat de rechter een publieke veroordeling als een soort straf mee kan wegen.

Terugkijkend zegt hij dat hij zich 's middags te star heeft uitgedrukt. "Ik heb de verkeerde balans gemaakt. Daarom heb ik het 's avonds verduidelijkt." Hij zegt dat hij in zijn eerste week als minister veel te leren heeft.

Geen twijfel over gedachtegoed

Voor de NCTV was er in het advies geen twijfel over het gedachtegoed en de motieven van bepaalde deelnemers aan de gewelddadigheden. De oranje-wit-blauwe prinsenvlag, leuzen als "buiten met buitenlanders" en het dragen van maskers en zwarte kleding waren volgens de NCTV intimiderend en bewust rechts-extremistisch bedoeld.

Deze feiten als verantwoordelijk minister niet benoemen zou dit soort gedrag een 'normaal' karakter geven, zo luidde de inschatting van de NCTV. Aanhangers van dit extreme gedachtegoed zouden zich daardoor gesteund kunnen voelen, met alle gevolgen voor de democratische rechtsorde en de nationale veiligheid van dien.

Het vernielen van het partijkantoor van D66 kan worden opgevat als een poging van het "tot zwijgen brengen van (ideologische) tegenstanders", vindt de NCTV.

Niet verwacht

Vandaag debatteert de Haagse gemeenteraad met burgemeester Van Zanen over de uit de hand gelopen demonstratie. Van Zanen zegt dat de autoriteiten in Den Haag niet hadden verwacht dat de demonstratie zo uit de hand zou lopen, al was bekend welke groepen er zouden komen.

Morgen is er een debat in de Tweede Kamer. De Kamer wil inzage in het complete advies van de NCTV aan het kabinet.

Demissionair landbouwminister Wiersma moet binnen twee weken de bedrijfsgegevens van alle veehouderijen in Nederland openbaren. Dat oordeelt de Raad van State in een zaak die journalisten van NRC, Follow the Money en Omroep Gelderland hadden aangespannen.

Het gaat om gegevens uit de jaren 2010, 2015, 2020, 2021 en 2022. Wiersma moet de adressen van de boerenbedrijven verstrekken. Ook moet ze opgeven hoeveel vee er werd gehouden en in welk type stallen dat gebeurde. De journalisten hadden die informatie opgevraagd om te bekijken of stikstofbeleid van het kabinet effectief was.

Wiersma's voorganger zei in 2023 gehoor te geven aan het informatieverzoek, maar Wiersma draaide dat besluit terug. Zij stelde dat het om privacygevoelige informatie gaat, omdat boeren doorgaans bij hun bedrijf wonen en vrezen voor acties van dierenactivisten.

Woo-verzoeken

De Raad van State zegt dit te begrijpen, maar vindt dat toch gehoor moet worden gegeven aan zogenoemde Woo-verzoeken van journalisten. Dat zijn verzoeken op basis van de Wet open overheid om publieke informatie openbaar te maken.

"De wet biedt geen ruimte om persoonlijke belangen van de veehouders mee te wegen bij een verzoek om emissiegegevens openbaar te maken", stelt de hoogste bestuursrechter.

De raad vindt het weliswaar "onterecht" dat Wiersma het besluit van haar voorganger terugdraaide, maar is het niet eens met een eerdere gerechtelijke uitspraak dat zij "misbruik heeft gemaakt" van haar bevoegdheden.

Gelderse veehouderijen

Vorige week maakte Wiersma de uitstootgegevens van Gelderse boeren over 2023 al openbaar, omdat ze anders een dwangsom van 50.000 euro per dag zou moeten betalen aan Omroep Gelderland. Die dwangsom was vastgesteld in een andere rechtszaak.

De Raad van State heeft geen dwangsom opgelegd, omdat die ervan uitgaat dat de minister zal voldoen aan de uitspraak.

In een reactie stelt Wiersma dat dit inderdaad het geval is. Ze stelt dat ze het belangrijk vond dat de boeren tijdig werden geïnformeerd. "Daarom heb ik eerder besloten de openbaarmaking tijdelijk uit te stellen." Maar nu de rechter een termijn van twee weken heeft gesteld "zal ik daaraan voldoen".

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) waarschuwt opnieuw dat de door het kabinet gewenste strengere asielwetten grote problemen kunnen veroorzaken bij de dienst.

De IND stelde zogenoemde uitvoeringstoetsen op waarin uitvoerig wordt besproken wat de gevolgen kunnen zijn voor de dienst als de strengere wetten zouden worden ingevoerd.

"Uit de uitvoeringstoetsen blijkt dat er veel extra werk voortvloeit uit beide wetsvoorstellen", stelt IND-directeur Rhodia Maas in een brief aan demissionair ministers van Asiel Keijzer en Van Weel. "Bij elkaar opgeteld levert dat een zorgelijk beeld op", schrijft zij. "Met name het tweestatusstelsel, het inperken van het kerngezin en het toetsen van de extra voorwaarden bij nareis betekent veel extra werk."

'Werk per zaak neemt toe'

Ze zegt daarom dat het "niet reëel is om te verwachten dat de IND hetzelfde aantal zaken blijft afhandelen, terwijl er veel extra werk op de IND af komt en het werk per zaak gemiddeld genomen toeneemt."

Al eerder vroeg de IND om de veranderingen te laten samenvallen met het nieuwe Europese asiel- en migratiepact in 2026. Met tussentijdse maatregelen van het kabinet zou de werkdruk bij de dienst verder worden verhoogd.

De ministers zeggen in een reactie via een woordvoerder te "erkennen dat de invoering van deze wetten gevolgen heeft voor de uitvoering in de asielketen". Ze zeggen dat het "om die reden dan ook van belang is dat er zo snel mogelijk duidelijkheid komt omtrent deze wetten, zodat de IND daarna ook zo snel mogelijk met de implementatie daarvan kan beginnen".

In de twee asielwetten staat dat zo snel mogelijk:

In de Tweede Kamer werd na chaotisch verloop begin juli ingestemd met de strenge asielwetten. De wetten moeten ook nog door de Eerste Kamer worden geloodst.

De Nationale ombudsman en de Kinderombudsman uitten al eerder kritiek op de plannen van toenmalig minister van Asiel Faber. Zij waarschuwden in maart in een brandbrief voor de gevolgen voor de hele samenleving bij invoering van de wetten. Ze zeiden te vrezen dat de behandelduur van asielaanvragen verder zal toenemen en daarmee de druk op medewerkers van de IND en het COA.

Demissionair premier Schoof noemt de harde uithalen van de Amerikaanse president Trump over de VN en diens toespraak voor de Algemene Vergadering "opvallend".

"Het leek wel een op eigen publiek gerichte verkiezingsspeech", zegt Schoof in gesprek met NOS. Trump uitte in zijn toespraak onder meer twijfels over de VN als instituut. Volgens de Amerikaanse president is er te weinig gedaan om oorlogen in de wereld te beëindigen.

Trump stelde in zijn nieuwe ambtstermijn als president al zeven oorlogen te hebben beëindigd en in zijn ogen heeft de VN zich daar niet genoeg voor ingezet. Hij zei onder meer dat "een boze brief sturen het enige is dat ze lijken te doen zonder er daarna consequenties aan te verbinden".

'Licht in de duisternis'

Schoof is het oneens met het beeld dat de president van de VN schetste in zijn toespraak. "Wij denken in Nederland toch dat de VN een ontzettend belangrijke rol in de wereld zal moeten vervullen op gebied van vrede en veiligheid", zegt Schoof. "Gelukkig zei Trump ook dat er veel potentieel is en dat is dan het licht in de duisternis."

Trump leek zelf ook deels op zijn woorden terug te komen. Bij een ontmoeting met VN-baas Guterres kort daarna zei hij dat de VS "100 procent achter de VN staat". Ook herhaalde hij dat er veel potentieel is voor de VN om vrede voor elkaar te krijgen ondanks dat hij het soms met het instituut oneens is.

Rudy Bouma, correspondent VS:

"Trump somde uitvoerig zijn vermeende binnenlandse successen op, en presenteerde zichzelf daarbij als belangrijker speler op het wereldtoneel dan de VN zelf.

Trump is niet de enige met kritiek op de VN. Het vertrouwen in instituties brokkelt wereldwijd af, en ook internationale organisaties als de VN ontkomen daar niet aan. Maar dat is mede te wijten aan grootmachten als de VS, Rusland en China, die elkaar in de Veiligheidsraad met vetorechten in een wurggreep houden. "De verdeeldheid in de wereld zie je simpelweg terug in de VN," zei een VN-woordvoerder vandaag tegen ons.

Intussen hakken de ook forse Amerikaanse bezuinigingen er diep in: de VN heeft nog altijd een miljard dollar tegoed van Washington. Ook Nederland kort stevig op z'n bijdrage, vooral op het terrein van ontwikkelingssamenwerking.

Opvallend waren Trumps herhaalde aanvallen op Europa. Volgens hem zou het werelddeel zijn voorbeeld moeten volgen in de strijd tegen illegale migratie en duurzame energie, die Trump een tweekoppig monster noemde. Hoewel de VN bedoeld is als platform voor toenadering, kiest Trump ook hier nadrukkelijk voor de confrontatie."

Trump sprak bijna een uur, waarmee hij de ingetekende tijd van een kwartier ruim overschreed. Hij sprak onder meer over de oorlogen in Gaza en Oekraïne en over migratie. Ook ontkende hij het bestaan van klimaatverandering en was hij vol lof over zijn eigen beleid.

Hij sprak ook nog over het VN-gebouw. Als vastgoedondernemer verloor Trump begin deze eeuw de aanbesteding voor de renovatie van het gebouw. Volgens hem is er "veel te veel" betaald voor de renovatie.

"Het was geheel America First", zegt Schoof over de toespraak van Trump. Morgen spreekt Schoof zelf de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toe. "Het belangrijkste signaal dat ik wil afgeven is dat we nog steeds verbonden zijn aan de VN en het werk dat de VN doet", zegt hij. "Ik denk dat dat een belangrijk signaal is, dat ook vanuit Nederland verwacht wordt."

Demissionair justitieminister Van Oosten (VVD) heeft zich, na stevige kritiek uit de Tweede Kamer, toch stelliger uitgesproken over de relschoppers die afgelopen zaterdag vernielingen aanrichtten en politiemensen aanvielen in Den Haag. Hij sprak vanavond over "extreemrechtse relschoppers" die geweld gebruikten, de Hitlergroet brachten en "vreselijke leuzen" riepen.

"Dat vind ik nazistisch, dat vind ik antisemitisch en dus verwerpelijk en afschuwelijk", aldus Van Oosten aan het begin van zijn betoog in een debat over de bestrijding van antisemitisme.

Een paar uur eerder, in het wekelijkse vragenuurtje, hadden tal van Kamerleden met verbazing en irritatie geluisterd naar Van Oosten omdat die weigerde zich uit te spreken over de motieven van de relschoppers. Hij vond dat het oordeel daarover overgelaten moest worden aan de politie, het Openbaar Ministerie en uiteindelijk de rechter. "Het is niet aan het kabinet, zo hebben we het systeem niet geregeld, om dat oordeel op die manier te vellen", aldus minister.

Bij de demonstratie afgelopen zaterdag op het Malieveld waren er gevechten met de Mobiele Eenheid, werd een politieauto in de fik gezet en de snelweg afgezet. Er werden prinsenvlaggen getoond, een symbool dat tegenwoordig door extreemrechts en vroeger door de NSB werd gebruikt. Ook werden er antisemitische leuzen geroepen en werd de Hitlergroet gebracht. Buiten het Malieveld werden de ruiten van het D66-partijbureau ingegooid en het Binnenhof beschadigd.

Kamerleden van D66, GroenLinks/PvdA, Denk, SP, ChristenUnie, de Partij voor de Dieren en Volt reageerden daarom geïrriteerd op de formele opstelling van Van Oosten. "Ik denk dat heel veel mensen in Nederland zich afvragen waarom de minister zo ontzettend om de hete brij heen draait", zei D66-Kamerlid Paternotte. SP-leider Dijk: "Ze lopen door onze straten, met NSB-vlaggen, met Duitse leuzen en met hun arm omhoog. Waarom kunt u het beestje niet bij de naam noemen? Waarom kunt u dat niet?"

Te star

Maar Van Oosten hield voet bij stuk. Hij zei dat hij de gebeurtenissen "totaal afschuwelijk" vond. "Het is heel belangrijk dat ik als minister niet ga zeggen wat ik vind dat het is", aldus Van Oosten. De rechter moet dat bepalen, was toen zijn mening.

Vanavond kwam de justitieminister toch van zijn standpunt terug. Hij had het idee dat hij in het vragenuurtje zijn scherpe standpunt "onvoldoende" duidelijk had gemaakt. "Dan was ik daar vanmiddag te star in." En hij had dat gedaan om te voorkomen dat hij als minister van Justitie rechtszaken tegen de relschoppers zou beïnvloeden. "Ik wil echt, met elke vezel in mijn lijf, dat deze gasten hun straf krijgen."

Donderdag debatteert de Kamer over de rellen in Den Haag.

Gemeenten krijgen de mogelijkheid om een heffing op te leggen aan vastgoedeigenaren als een woning langer dan een jaar leegstaat. Een meerderheid steunt een voorstel van onder meer GroenLinks-PvdA daarover. Die meerderheid kwam er omdat eerst NSC en later de PVV van mening zijn veranderd.

In Nederland staan ongeveer 30.000 woningen meer dan een jaar leeg. Dat is moeilijk uit te leggen in tijden van woningnood, vindt de Tweede Kamer. Ook de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) is voorstander van een belasting om zo die leegstand tegen te gaan. Maar verantwoordelijk minister Keijzer zag er nog geen noodzaak toe.

Voor de zomer diende GroenLinks-PvdA al een motie in met dezelfde strekking, maar die kreeg toen geen meerderheid, mede omdat PVV en NSC tegenstemden. Nu het voorstel onderdeel is geworden van een wet die wijzigingen aanbrengt in een aantal fiscale regelingen, geven ze wel steun.

NSC diende het amendement mede in. Ook SP, Partij voor de Dieren, Denk, Volt, D66 en ChristenUnie stemden voor. De Eerste Kamer moet ook nog over het amendement stemmen.

Of een gemeente een heffing invoert en hoe hoog die dan wordt, is aan de gemeente zelf. Het kan een vast bedrag zijn dat oploopt wanneer een huis langer leegstaat, maar het kan ook gebaseerd zijn op de WOZ-waarde.

Vlaanderen

In Vlaanderen bestaat al de mogelijkheid van een belasting op leegstand. De meeste gemeenten daar maken er gebruik van en volgens de indieners van het Nederlandse voorstel werkt het: eigenaren komen snel in actie om een leegstaande woning te verkopen of alsnog te verhuren.

Er kunnen verschillende redenen zijn waarom eigenaren een woning leeg laten staan. Het kan zijn dat ze speculeren op een waardestijging, en dan is het voor de verkoop van zo'n woning niet handig als er huurders in zitten.

Volgens de vastgoedsector komt dat speculeren maar weinig voor. Die ziet dan ook geen heil in een heffing op leegstand.