VVD en ChristenUnie staan lijnrecht tegenover elkaar in het overleg over nieuwe asielmaatregelen. Volgens betrokkenen is premier en VVD-leider Mark Rutte op ramkoers en stuurt hij na maanden van migratie-overleg aan op de val van het kabinet. Naar nu blijkt heeft hij deze week de boel op scherp gezet door een maatregel in te brengen waar de ChristenUnie niet mee kan leven.

Die maatregel, waarmee het aantal nareizigers moet worden beperkt, is een splijtzwam. Wat de VVD betreft komt er een onderscheid tussen vluchtelingen die persoonlijk worden bedreigd en mensen die op de vlucht zijn voor een oorlog. Voor familie van vluchtelingen uit de laatste categorie moet het moeilijker worden om ook naar Nederland te komen.

De VVD wil volgens bronnen een maandelijks quotum van 200 nareizigers uit die categorie en een wachttijd van twee jaar voordat ze naar Nederland mogen komen. Voor de ChristenUnie is dit onbespreekbaar; die partij wil geen nieuwe beperkingen voor gezinshereniging. Ook D66 is er geen voorstander van. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker benadrukt dat haar partij een gezinspartij is: "Er zijn dingen die je aan ons kunt vragen, en er zijn dingen die je niet van ons kunt vragen."

Bronnen zeggen tegen de NOS dat Rutte een paar dagen geleden zelf met de nieuwe maatregel op de proppen kwam, terwijl hij wist dat die onbespreekbaar is voor ChristenUnie en D66. Naar eigen zeggen hebben de twee partijen op andere vlakken al water bij de wijn gedaan en lag er al een pakket maatregelen "dat zo goed als rond is".

"Hij lijkt een manier te zoeken om het kabinet te laten vallen", zegt een betrokkene over de opstelling van Rutte. "Het is roekeloos", zegt een andere bron binnen de coalitie. Maar er klinken ook geluiden binnen de coalitie dat de harde opstelling van de VVD-leider een onderhandelingstactiek is.

Gisteravond was er kabinetsberaad over nieuwe asielmaatregelen en vanavond gaat dat weer verder. Morgen is er een ministerraad en premier Rutte overweegt volgens bronnen om daar hoofdelijk over de nieuwe maatregelen te stemmen. Een hoofdelijke stemming in de ministerraad is zeer ongebruikelijk, doorgaans komt het kabinet tot een compromis. Over een stemming zegt Bikker:

Het voorstel van Rutte zou het in een dergelijke stemming halen met steun van het CDA, maar waarschijnlijk willen D66 en ChristenUnie het daar niet op laten aankomen. Dat zou dus het einde van het kabinet betekenen.

Minister Piet Adema blijft erbij dat hij eind vorig jaar niet met Eurocommissaris Frans Timmermans heeft gepraat over het uitrijden van mest. Hij schrijft dat in een brief aan de Tweede Kamer. De NOS berichtte dinsdag op basis van Europese stukken dat Adema half december al van Timmermans te horen kreeg dat Nederlandse boeren dit jaar veel minder mest over hun akkers mogen uitrijden.

Het gaat om 'mestderogatie': Nederlandse boeren hebben jarenlang een uitzondering gehad op de Europese regels, waardoor ze meer mest konden uitrijden dan boeren uit andere landen.

De Europese Commissie liet Nederland vorig jaar september weten dat ons land dat voordeel zou verliezen. Adema dacht dat nog een jaar te kunnen uitstellen. Maar volgens de Europese notulen maakte Timmermans de minister in december in een gesprek duidelijk dat hij daar geen toestemming voor zou krijgen. Adema heeft dat onderhoud toen niet aan de Kamer gemeld.

In een reactie zei Adema dinsdag tegen de NOS zich niet te kunnen herinneren dat in het gesprek met Timmermans over mest is gepraat. Hij liet ook weten dat er niets over in de notulen stond die het ministerie zelf heeft gemaakt van het gesprek met de Eurocommissaris.

De Kamer vroeg de minister om opheldering. Die schrijft nu in zijn brief dat over het NOS-bericht contact is geweest met de Europese Commissie: "Onze gezamenlijke lezing is dat de heer Timmermans tijdens het gesprek van 12 december j.l. in algemene zin heeft aangegeven dat Nederland het chagrijn bij de Europese Commissie over het feit dat Nederland afspraken niet nakomt, niet moet onderschatten. (..). De derogatiebeschikking als zodanig is in het gesprek niet aan de orde geweest."

Omdat over de derogatie niet met Timmermans is gepraat, was er geen aanleiding in brieven aan de Kamer melding te maken van het gesprek met de Eurocommissaris, vindt Adema.

Nederland geeft op verzoek van Indonesië en Sri Lanka honderden culturele objecten terug aan die landen. Staatssecretaris Gunay Uslu vindt dat deze voorwerpen tijdens de koloniale periode onterecht in Nederland zijn beland, bijvoorbeeld via roof of dwang. Met de teruggave volgt ze de adviezen van de commissie 'Koloniale Collecties'.

In totaal gaat het om 478 werken. Ze bevinden zich nu in de collecties van het Rijksmuseum en het Museum van Wereldculturen. Onder de werken die teruggaan naar de landen van herkomst zijn de 'Lombokschat' (Indonesië) en het Kanon van Kandy (Sri Lanka).

Uslu spreekt van een historisch moment: "Het is de eerste keer dat we op basis van advies van de commissie Koloniale Collecties objecten teruggeven die nooit in Nederland hadden moeten zijn. Maar we geven niet alleen voorwerpen terug; we starten juist een periode waarin we intensiever gaan samenwerken met Indonesië en Sri Lanka." De staatssecretaris benadrukt dat de teruggaves tot stand zijn gekomen na onderzoek door experts uit alle drie de landen.

De commissie zal zich binnenkort over meer objecten buigen. Het gaat dan behalve om Indonesië en Sri Lanka ook om kunst uit Nigeria. Volgens een woordvoerder van Uslu zijn er tot nu geen verzoeken afgewezen, maar is de commissie nog niet aan alle aanvragen toegekomen en vergen sommige meer onderzoek.

Een van de verzoeken waarover nog een besluit moet worden genomen, is de 'Dubois-collectie' in museum Naturalis in Leiden. Dat zijn zo'n 40.000 fossielen die aan het eind van de 19de eeuw in Indonesië zijn opgegraven door de Nederlandse onderzoeker Eugène Dubois.

In 2020 kreeg het kabinet al het advies om koloniale roofkunst onvoorwaardelijk terug te geven, als het land van herkomst daar om vraagt. Volgens de commissie "kan historisch onrecht uit het koloniale verleden niet ongedaan worden gemaakt, maar kan wel aan het herstel van onrecht een bijdrage worden geleverd door bij de omgang met koloniale objecten verantwoordelijkheid voor dat verleden te nemen".

Ook het Nationaal Museum van Wereldculturen staat volledig achter het advies van de commissie. Directeur Marieke van Bommel noemt het "de start van een heel mooi proces".

"Het museum heeft een heel grote collectie, van bijna 450.000 objecten, waarvan een deel een herkomst heeft die niet netjes is. En dat willen we rechtzetten met elkaar." Zij verwacht dat er nog veel verzoeken zullen volgen.

Van Bommel maakt zich overigens geen zorgen dat haar museum leeg komt te staan. "Het is niet zo dat alle collectie geroofd is, er is ook gewoon aangekocht. We moeten er nu voor zorgen dat er erkenning komt en herstel van het onrecht." De objecten gaan naar het Nationaal Museum van Indonesië in Jakarta.

De Tweede Kamer heeft er geen goed woord voor over dat KLM zich niet lijkt te hebben gehouden aan de voorwaarden die waren verbonden aan het corona-steunpakket. Gisteren werd duidelijk dat de staatsagent (de toezichthouder) allerlei gebreken constateert.

Volgens zijn rapport heeft de luchtvaartmaatschappij te weinig aan kostenbesparing gedaan, zijn piloten te ruim betaald, heeft personeel ten onrechte een winstdeling gekregen en blijft KLM belastingontwijking door vliegend personeel faciliteren.

De KLM zelf vindt de kritiek van de staatsagent onterecht.

In een debat gebruikten Kamerleden harde woorden. Woordvoerder Eelco Heinen van regeringspartij VVD zei dat de KLM met belastinggeld net zo om lijkt te gaan als met koffers. "Je geeft het in goed vertrouwen af, maar je moet maar zien hoe je het terugkrijgt. Dit kan natuurlijk niet."

Kamerlid Pieter Grinwis van coalitiepartner ChristenUnie sprak over "brokkenpiloten en morele laagvliegers" en woordvoerder Henk Nijboer van oppositiepartij PvdA zei dat de KLM volledig "losgevlogen lijkt van de werkelijkheid". Ook andere partijen zijn zeer kritisch. SP-Kamerlid Mahir Alkaya, die altijd al tegen deze manier van steunverlening was, vindt dat KLM moet worden genationaliseerd. "Nu is het naleven van de voorwaarden niet afdwingbaar."

De Kamerleden benadrukten dat het schenden van de voorwaarden slecht is voor het draagvlak en dat je je moet afvragen wat voor gevolgen dit zal hebben voor steunmaatregelen bij een eventuele volgende pandemie.

Minister Sigrid Kaag zei dat het kabinet in grote lijnen de constateringen van de staatsagent onderschrijft. Ze vindt de houding van KLM teleurstellend. Volgens haar "hadden we beter mogen verwachten". De minister voegde eraan toe dat het bedrijf het met zijn houding en communicatie over de niet naleving zijn eigen positie niet makkelijker heeft gemaakt. "En dan druk ik me nog diplomatiek uit."

Het kabinet bekijkt of vervolgstappen wenselijk en juridisch haalbaar zijn. Kaag heeft daarvoor een extern juridisch adviseur in de arm genomen en zal ook de landsadvocaat raadplegen. Voor het zomerreces hoopt ze met een conclusie te komen, "al vergt een goede analyse wel tijd".

VVD'er Heinen vatte het debat samen met: "De Kamer vindt dit niet kunnen, het kabinet vindt dit niet kunnen en het laatste woord is hier nog niet over gezegd."

KLM heeft zich opnieuw niet gehouden aan de voorwaarden van het corona-steunpakket. Dat schrijft de toezichthouder, ook wel staatsagent genoemd, in zijn laatste verslag aan het ministerie van Financiën.

De vliegtuigmaatschappij kreeg tijdens de coronacrisis het grootste steunpakket van alle Nederlandse bedrijven, bij elkaar zo'n 3,4 miljard euro. Daar stonden wel een aantal voorwaarden tegenover. Zo moest KLM structurele bezuinigingen doorvoeren. Staatsagent Jeroen Kremers moest er de afgelopen jaren op toezien dat het bedrijf zich aan die voorwaarden zou houden.

En dat is keer op keer niet gebeurd, zegt Kremers. Zo heeft de vliegtuigmaatschappij te weinig structurele kostenbesparingen doorgevoerd. Terwijl laagbetaald grond- en cabinepersoneel en de top van het bedrijf volgens de afspraak in 2022 een deel van hun salaris inleverden, bleef volgens hem de bijdrage van het hoger betaald personeel "ver achter bij de voorwaarden".

KLM-personeel kreeg daarnaast vorig jaar, tegen de afspraken in, een winstdeling. Ook bleef de vliegmaatschappij belastingontwijking door vliegend personeel faciliteren. Volgens de staatsagent "verbloemt en verdraait" KLM dat in het jaarverslag, dat hij als "misleidend" bestempelt.

Al met al zijn de conclusies van de staatsagent somber. "De vermogenspositie van KLM is dermate zwak dat de steunoperatie niet een bedrijf heeft opgeleverd waarvan vertrouwd mag worden dat het ook bij nieuwe tegenvallers op eigen benen kan staan", schrijft Kremers.

"In plaats daarvan heeft de steun bij KLM een te ruime kostenpositie in stand helpen houden. Het gezag van de overheid heeft schade opgelopen"

KLM laat in een reactie aan het ministerie weten de kritiek van de staatsagent onterecht te vinden. Volgens de luchtvaartmaatschappij zijn de besparingsdoelen wel gehaald en is er naar draagkracht salaris ingeleverd. Het bedrijf beëindigde de lening en staatsgarantie vorige maand.

Ook vakbonden vinden dat het rapport van de staatsagent een verkeerd beeld schetst. De verslagen bevatten volgens hen "onjuistheden en persoonlijke meningen, waarbij bovendien onwelgevallige feiten worden genegeerd".

Minister Kaag schrijft in een reactie aan de Kamer dat er nog een verdere beoordeling komt van in hoeverre KLM zich aan de voorwaarden heeft gehouden. Op basis daarvan beslist het kabinet of er vervolgstappen komen, zoals een gang naar de rechter. Kamerleden reageren zeer kritisch op de handelwijze van de KLM. Donderdagochtend is er een debat over staatsdeelnemingen en dan komt ook de KLM aan de orde.

Het Zuid-Hollandse Statenlid Debora Fernald van GroenLinks dat gisteren bij de Eerste Kamerverkiezingen niet op haar eigen partij stemde, heeft daar spijt van. "Ik dacht dat het geen impact zou hebben, ik ben er een beetje beduusd van", zegt ze in een interview met de NOS.

Fernald baarde opzien door op Volt te stemmen. Het kostte haar partij een zetel in de Eerste Kamer, en leverde Volt er eentje op. Toen duidelijk werd dat ze op een andere partij had gestemd, werd het Statenlid uit de GroenLinks-Statenfractie gezet.

In het interview zegt Fernald dat ze de afgelopen maanden geen aansluiting kreeg met de rest van haar fractie, omdat ze met voorkeurstemmen was gekozen. "Anderen waren niet gekozen en die waren daar doodziek van. Ik voelde me niet welkom." Een eerdere klacht over discriminatie en racisme had er volgens Fernald niets mee te maken. Die was al voldoende afgehandeld door de partij, zegt ze.

"Ik heb niet aan het effect voor de Eerste Kamer gedacht", zegt Fernald:

Fernald mocht sinds haar installatie als Statenlid naar eigen zeggen niet bij fractieoverleggen zijn en werd ook niet wegwijs gemaakt in de voor haar nieuwe functie. "Ik dacht: ik laat ze even huilie-huilie doen, maar ze kwamen er niet overheen."

Dus zocht ze hulp bij andere partijen in het provinciehuis, en die hielpen haar wel, vertelt Fernald. "Iemand van Volt heeft mij een beetje wegwijs gemaakt." Dat bracht haar ertoe om op die partij te stemmen. "Als jij mij helpt - want mijn partij heeft geen tijd - dan geef ik die stem wel aan jullie."

Fernald las nog wel het partijprogramma van Volt. "Ik dacht: dat lijkt heel veel op dat van GroenLinks." En ze besefte niet dat het gevolg zo groot zou zijn. "Ja, ik weet toch niet dat dat zo'n effect heeft. En als je niet weet hoe het werkt, dan moet iemand je het vertellen." Maar dat deed haar partij dus niet, benadrukt het Statenlid.

Nu ze wel weet wat de gevolgen zijn, zou ze het graag terugdraaien. "Maar dat kan niet, denk ik." Fernald benadrukt dat er geen kwade opzet in het spel was. "Ik heb mensen gezien die hierdoor zwaar zijn geraakt. Het doet mij ook pijn. Ik hoop dat GroenLinks mij ook ergens kan vergeven."

GroenLinks is het niet eens met de verwijten van Fernald. Sinan Özkaya, voorzitter van de fractie van GroenLinks in Zuid-Holland, zegt dat de partij Fernald "veelvuldig" heeft uitgelegd wat het belang was van haar stem voor de Eerste Kamer, "zowel een op een als met het team". Ook was ze volgens hem aanwezig bij een landelijke bijeenkomst hierover met alle GroenLinks-Statenleden.

Özkaya: "Wij hebben als fractiegenoten alles gedaan om haar welkom te heten. En we hebben veel tijd en energie gestoken in onze samenwerking met elkaar en met Debora. We hebben haar, net als de andere Statenleden, geholpen met wegwijs worden in het Statenwerk." De fractie zegt verder dat Fernald ook gewoon welkom was bij de fractievergaderingen.

GroenLinks- partijleider Jesse Klaver zei eerder vandaag dat Fernalds stem op Volt voor hem "geheel onverwacht" kwam. "Wat ik begreep had ze die ochtend nog gezegd op GroenLinks te stemmen. Dit is ongelooflijk balen."

Volt-voorzitter Rob Keijsers noemt de extra zetel een "blijde verrassing". Zijn partij heeft tot op het laatste moment overlegd met andere partijen om er stemmen bij te krijgen voor een extra zetel, maar dat was niet gelukt. "Helaas, jammer, dachten wij."

Keijsers benadrukt dat Volt niet heeft aangestuurd op Fernalds stem. "Ze liep wat ontredderd door het pand" en dus kreeg ze hulp, zegt de voorzitter. "Er is zeker niet gehint om op ons te stemmen."

Fernald is nieuw in Provinciale Staten, maar is al sinds 2014 actief binnen GroenLinks in Rotterdam. Ze vertegenwoordigde de afgelopen negen jaar de partij in de gebiedscommissie in Kralingen-Crooswijk.

De komende jaren blijft ze als eenpitter in de Provinciale Staten van Zuid-Holland. "Ik maak er het beste van."

Minister Adema vindt dat er nog steeds te veel fout gaat in slachterijen. "Het gaat niet om incidenten maar om structurele dierenmishandeling", zei hij in een debat in de Tweede Kamer. Hij neemt aanvullende maatregelen om het dierenwelzijn te verbeteren.

Adema werkt aan een wetswijziging, waardoor slachterijen verplicht worden camera's op te hangen, zodat inspecteurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) van een afstand kunnen meekijken. Dat traject neemt vanwege onder meer privacyregels wel meer tijd in beslag dan hij had gedacht.

Er zijn 'slimme' camera's in ontwikkeling, die een alarm kunnen geven als een dier nog bij bewustzijn is voordat het bijvoorbeeld in een zogenoemde broeibak met water van 60 graden terechtkomt. Adema wil deze nieuwe camera's onder de nieuwe wet ook kunnen inzetten bij het toezicht op slachthuizen.

Verder werkt de minister van Landbouw, Natuur en Voedsel aan een algeheel verbod op het gebruik van stroomstootwapens. Die zijn nu onder strikte Europese voorwaarden nog toegestaan, maar worden vaak verkeerd gebruikt, wat tot veel stress en pijn leidt.

Daarnaast wordt er werk gemaakt van een motie van de Kamerleden Van Campen (VVD) en Eerdmans (JA21), waardoor een slachthuis na drie ernstige overtredingen, zoals het met voorwerpen prikken in ogen en geslachtsdelen om de dieren op te drijven, de deuren definitief moet sluiten. Er wordt nu een lijst opgesteld met zulke "ernstige overtredingen".

Adema zei vandaag in de Tweede Kamer dat niet alle slachterijen zich schuldig maken aan misstanden en dat het percentage dieren dat mishandeld wordt relatief laag is. "Maar het gaat nog steeds om heel veel dieren." Als het aan hem ligt wordt het percentage teruggeschroefd naar nul. Hij ziet nu nog te vaak "gruwelijke beelden", die "afschuwelijk en walgelijk om te zien" zijn.

Vorige week concludeerde NVWA nog dat het te vaak misgaat in slachthuizen. De toezichthouder stelde in de eerste helft van vorig jaar 5700 tekortkomingen vast bij zo'n veertig grote bedrijven. Die tekortkomingen hadden te maken met hygiëne, maar ook met dierenwelzijn. Zo werden dieren voor de slacht bijvoorbeeld niet goed bedwelmd. In 1400 gevallen ging het qua dierenwelzijn mis.

Het kabinet moet stoppen om met spoed geld uit te geven zonder dat de Tweede Kamer dat heeft goedgekeurd. Een brede meerderheid in de Kamer vindt dat er te vaak onnodig gebruikgemaakt wordt van de noodprocedure, bleek tijdens het jaarlijkse Verantwoordingsdebat. Daarin wordt teruggeblikt op het 'huishoudboekje' van vorig jaar.

De wet geeft het kabinet de mogelijkheid om in uitzonderlijke gevallen bij uitgaven die grote spoed vragen het parlement te omzeilen. Dan gaat het bijvoorbeeld om het redden van een bank die op omvallen staat of bij een dijkdoorbraak waar snel iets aan gedaan moet worden.

Maar uit onderzoeken van de Algemene Rekenkamer, die op 17 mei werden gepresenteerd, blijkt dat het kabinet vorig jaar die procedure opnieuw vaak gebruikte zonder dat dat echt nodig was. Kamerlid Eelco Heinen van de VVD noemde voorbeelden als de aanschaf van ventilatoren voor scholen en de kosten voor de herdenking van het slavernijverleden.

De begroting werd in 2022 maar liefst 51 keer tussentijds aangepast, voor een totaalbedrag van bijna 42 miljard euro. Ongeveer de helft daarvan werd uitgegeven voordat de Tweede Kamer daar toestemming voor had gegeven.

Zo'n beetje de hele Tweede Kamer wil dat het kabinet terugkeert naar de gewone begrotingssystematiek, met effectieve controle door het parlement. Dat wil zeggen dat de begroting op Prinsjesdag wordt gepresenteerd en dat er op twee momenten, in het voorjaar en in het najaar, nog aanpassingen kunnen worden gedaan.

Incidentele uitgaven moeten zo veel mogelijk teruggedrongen worden en de spoedprocedure zonder parlementaire controle vooraf helemaal. Heinen heeft daarvoor een voorstel ingediend.

Hij vindt dat de route buiten het parlement om alleen nog gebruikt mag worden in situaties waar die voor bedoeld is. In de wet staat dat het moet gaan om een crisissituatie, waarbij uitstel "niet in het belang van het land is". Of daar sprake van is, is nu aan het oordeel van de minister. Een briefje om de Kamer te informeren, is voldoende.

Heinen wil dat de Kamer er toch een stokje voor kan steken als in die brief niet voldoende wordt onderbouwd dat er echt sprake is van spoed. Een minister moet bijvoorbeeld aangeven wat er misgaat als hij of zij moet wachten op het parlement.

Hij denkt dat het kabinet zijn lesje wel leert als de Kamer een paar keer op de rem trapt. Verschillende andere partijen in de Tweede Kamer reageerden positief op het plan van Heinen.

Ook minister Sigrid Kaag (Financiën) is als beheerder van de schatkist blij met het voorstel. "Ik steun de intentie, het is de juiste richting", zei ze, al heeft ze nog wel suggesties om het voorstel te verbeteren. Daarover wil ze de komende tijd overleg voeren. Ze vindt dat "een ventiel nodig is voor als er echt sprake is van spoed".

Kaag wil naar eigen zeggen niets liever dan het terugdringen van het aantal tussentijdse aanpassingen van de begroting. "Rust, reinheid en regelmaat is ook bij financieel beheer belangrijk."

Volgens haar gaat het wel beter dan in het verleden. Dit jaar is het nog maar zeven keer gebeurd. Vijf keer was dat om steun aan Oekraïne mogelijk te maken. "Er is echt wel een dalende trend, we moeten dat vasthouden", zei de minister.

Tweede Kamervoorzitter Bergkamp maakt zich zorgen over bedreigende en gewelddadige tweets die naar Kamerleden worden gestuurd. In een brief aan het hoofd Global Government Affairs van Twitter wijst ze op tweets met video's en afbeeldingen waarin wordt opgeroepen tot geweld of zelfs moord. "Die berichten zijn in het Nederlandse recht waarschijnlijk strafbaar", schrijft ze.

Ze roept Twitter op hier iets aan te doen en serieuze stappen te nemen. Ze voegt eraan toe dat "om onze vrijheid van meningsuiting te beschermen Twitter voor een veiliger online omgeving moet zorgen".

Bergkamp benadrukt dat Kamerleden zich moeten kunnen uiten zonder te worden geconfronteerd met "huiveringwekkende bedreigingen". Volgens haar is het de verantwoordelijkheid van Twitter om te zorgen voor "veilige, inclusieve en authentieke gesprekken".

Het Openbaar Ministerie maakte vorige week bekend dat het nog nooit zoveel meldingen over het bedreigen van landelijke politici heeft gekregen als vorig jaar. Die dreigementen worden vooral geuit via Twitter en Instagram.

Ook uit onderzoek van de NOS vorig jaar bleek dat Tweede Kamerleden geregeld te maken hebben met scheldpartijen, intimidaties, bedreigingen en zelfs fysieke confrontaties. Van de 51 Kamerleden die een vragenlijst invulden, liet 61 procent weten bedreigd of geïntimideerd te worden of op andere manieren lastiggevallen te worden.

In een toelichting op haar brief erkent Bergkamp dat het moeilijk is om Twitter te benaderen. "Maar dat wil niet zeggen dat we niet in actie moeten komen. Als je een café hebt, waarin mensen anderen bedreigen, zegt de eigenaar ook niet dat dat zijn verantwoordelijkheid niet is." Volgens Bergkamp is het geen symbolische brief, en is ze echt benieuwd wat Twitter gaat doen. "Dit is een eerste belangrijke grote stap; een brief aan Twitter sturen, doe je niet zomaar."

Onder Kamerleden is veel steun voor de Kamervoorzitter, al betwijfelen ze of de oproep aan Twitter iets uithaalt.

GroenLinks-voorman Klaver vindt de oproep van Bergkamp een belangrijk signaal. Volgens hem is het belangrijk dat Twitter actie onderneemt. Maar hij heeft daar geen hoge verwachtingen van: "Als je ziet hoe Elon Musk omgaat met Twitter en de gebruikers, heb ik er niet veel fiducie in." Hij zou het liefst zien dat er strengere regels komen voor het gebruik van algoritmen.

Volgens ChristenUnie-leider Bikker is het goed dat de Kamervoorzitter laat zien dat ze bedreigingen niet tolereert en dat ze staat voor de veiligheid van Kamerleden. "Wat je niet op straat doet, hoort ook niet op de digitale straat. Of dat dan helpt bij Musk, gaan we zien."

Ook BBB-leider Van der Plas staat achter de brief van de Kamervoorzitter: "Het wordt soms te gek wat je allemaal over je heen krijgt. Dat leidt er misschien wel toe dat je als politicus niet meer via sociale media gaat communiceren." Ook zij vindt dat Twitter beter moet communiceren. Vorige week nog heeft Van der Plas iemand gerapporteerd en toen kreeg ze als antwoord "dat ze niet geïdentificeerd kon worden als echte parlementariër".

PVV-leider Wilders is minder te spreken over de brief van de Kamervoorzitter. Hij vindt het goed dat Bergkamp het opneemt voor bedreigde Kamerleden, maar ziet meer in een rol voor het Openbaar Ministerie: "Ik wil op zich geen censuur op Twitter. Doodsbedreigingen moeten meteen van Twitter af, maar bij strafbare feiten moet het OM optreden. En dat gebeurt vaak niet. ik heb sinds 2018 vijf fatwa's gekregen uit Pakistan, wat tot duizenden doodsbedreigingen heeft geleid en op één zaak na is er geen vervolging opgetreden."

De NOS heeft Twitter per mail om een reactie gevraagd op de brief van Bergkamp. Daar kwam een automatisch antwoord op: een mail met alleen een emoji van een drol. Een standaard antwoord waar eigenaar Musk trots op is, zo liet hij in maart weten.

Het Zuid-Hollandse Statenlid Debora Fernald van GroenLinks dat bij de Eerste Kamerverkiezingen niet op haar eigen partij stemde, diende in 2022 een klacht in bij haar partij over discriminatie en racisme. Haar klacht werd door de klachtencommissie van de partij grotendeels gegrond verklaard.

Fernald zegt verder tegen de NOS dat ze structureel werd genegeerd en als nieuweling in de Statenfractie ook geen begeleiding kreeg.

Eerder deze maand publiceerde Fernald een kritische column over haar behandeling binnen haar eigen partij. Daarin schrijft ze onder meer over haar ervaringen met een GroenLinks-bestuurslid in Rotterdam.

"Hij deelde mij mee dat ik geen succes zou hebben en niets zou bereiken vanwege mijn uiterlijk", schrijft Fernald over het bestuurslid. "Zo moet ik 'mijn afro-haar samenbinden en glad naar achteren dragen'. 'Dat doen al die andere zwarten die succes hebben ook'", zou het bestuurslid hebben gezegd.

GroenLinks-Statenlid Debora Fernald baarde gisteren bij de verkiezingen opzien door niet op GroenLinks, maar op Volt te stemmen. Dat kostte haar partij een zetel in de Eerste Kamer. Toen duidelijk werd dat Fernald op een andere partij had gestemd, werd ze uit de Zuid-Hollandse Statenfractie gezet.

Partijleider Jesse Klaver zegt dat Fernalds stem op Volt voor hem "geheel onverwacht" kwam. "Wat ik begreep had ze die ochtend nog gezegd op GroenLinks te stemmen. Dit is ongelooflijk balen."

Volgens Fernald heeft ze tot het laatste moment getwijfeld of ze bij de Eerste Kamerverkiezingen op GroenLinks moest stemmen. Haar fractieleden wisten van die twijfel, zegt ze tegen de NOS. Ze kreeg naar eigen zeggen onvoldoende gehoor binnen haar partij als het gaat om integriteit en vertrouwen, waarna ze besloot om op Volt te stemmen.

Fernald meldde de gewraakte uitspraken in 2020 in een informele mail aan Klaver. Dat mondde uiteindelijk uit in de procedure bij de klachtencommissie. Na onderzoek kwam er een uitspraak en zijn er aanbevelingen gedaan, laat een woordvoerder van de Kamerfractie weten.

"Het partijbestuur heeft de uitspraak van de klachtencommissie overgenomen en is met de aanbevelingen aan de slag gegaan", aldus de woordvoerder. Volgens hem is er meer geïnvesteerd in het "bekendmaken van de vertrouwenspersonen en het opleiden van onze vrijwilligers in het voorkomen en reageren op ongewenst gedrag". Het bewuste bestuurslid zou geen lid meer zijn van GroenLinks. Dat Fernald zich desondanks niet gehoord voelde noemt Klaver "heel erg".

Sinan Özkaya, voorzitter van de fractie van GroenLinks in Zuid-Holland, laat in een schriftelijke reactie weten het "ontzettend jammer" te vinden dat Fernald bij de Eerste Kamerverkiezingen niet op haar eigen partij heeft gestemd.

"De samenwerking met Debora binnen de fractie van Zuid-Holland loopt al een tijd stroef, ondanks vele pogingen om daar verbetering in te krijgen, van beide kanten", liet hij verder weten.

Nu ze uit de GroenLinks-fractie is gezet, heeft Fernald besloten om in de Zuid-Hollandse Staten zelfstandig verder te gaan, onder de naam Groep Doe Stoer.

De nieuwe pensioenwet, de Wet toekomst pensioenen, is een feit. Over een paar jaar krijgen alle werkenden die via hun werkgever voor hun pensioen sparen of gespaard hebben een nieuwe regeling. Ook voor zzp'ers die voor een pensioen sparen, gaat er wat veranderen.

Na een lange discussie in de Eerste Kamer over de grondwettelijkheid van de nieuwe pensioenwet kwamen de senatoren gisteravond laat eindelijk aan stemmen toe: 46 leden stemden voor de wet, 27 stemden tegen.

Regeringspartijen VVD, CDA, D66 en CU en oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en SGP stemden voor. Oppositiepartijen SP, PVV, PvdD, 50Plus, de Fracties Nanninga, Otten en Frentrop, FvD en OSF stemden tegen.

Minister Carola Schouten (Pensioenen) noemt het "een belangrijke stap" dat de wet na 15 jaar discussie nu is aangenomen. "Met deze wet zorgen we dat ons pensioen goed geregeld blijft", zegt ze. Dat geldt volgens haar zowel voor mensen die al met pensioen zijn als voor mensen die nog werken.

Gisterochtend werd voor de deur van de Eerste Kamer nog gedemonstreerd onder leiding van SP-leider Lilian Marijnissen.

Binnen brachten tegenstanders van de wet op het laatste moment een nieuw bezwaar in. Volgens drie hoogleraren had er over de wet met tweederdemeerderheid gestemd moeten worden. Zij wezen op een bepaling in de Grondwet die zegt dat dat moet als er over het inkomen van Kamerleden wordt gestemd.

De Fractie Otten diende om die reden nog een, vooraf al kansloze, motie van wantrouwen in tegen minister Schouten. Maar die bleef erbij dat de Grondwet niet op de pensioenwet van toepassing is.

Schouten kreeg bijval van een meerderheid van de senatoren. Die vinden dat in de nieuwe pensioenwet niets is geregeld over de hoogte van het pensioen van Kamerleden en oud-Kamerleden. Dat moet de komende maanden juist nog worden besproken, zeiden zij. En pas dan is de Grondwet van toepassing. De stemmingen konden daarom toch zoals gepland doorgaan.

De overgang naar het nieuwe stelsel wordt een behoorlijke klus:

Het nieuwe pensioensysteem is volgens de voorstanders gunstiger voor mensen met flexibele banen en kortere contracten. Ook is het de bedoeling dat het eerlijker uitpakt voor jongere generaties omdat zij niet hoeven mee te betalen aan de hogere uitkeringen van oudere generaties. Daar staat meer risico en geen harde garanties over de einduitkering tegenover.

Zzp'ers mogen in het nieuwe systeem meer belastingvrij sparen voor hun pensioen. En pensioenfondsen mogen experimenteren met deelname van deze zelfstandigen aan hun werknemerspensioenfonsen.

Het is de komende maanden aan de pensioenfondsen om al hun pensioendeelnemers op de hoogte stellen van de stappen die zij nu gaan nemen en hoe zij de oude pensioenrechten willen overhevelen naar het nieuwe systeem. Dat gaat nog jaren duren.

Minister Schouten kan zich voorstellen dat veel mensen zich zorgen maken over het nieuwe stelsel. Ze benadrukt dat burgers goed voorgelicht zullen worden over de veranderingen.

Staatssecretaris Gunay Uslu (Cultuur) gaat knarsetandend akkoord met de aanpassingen die de coalitiepartijen hebben gemaakt op haar wetsvoorstel om grote streamingsdiensten als Netflix en Disney te verplichten om te investeren in Nederlandse producties.

In de Tweede Kamer zei Uslu dat ze verwacht dat er door de aanpassingen minder geïnvesteerd zal worden in films, documentaires en series dan zij wilde, "maar de wet blijft wel overeind". Ze zal haar steun aan de wet dan ook niet intrekken.

De coalitiepartijen konden het aanvankelijk niet eens worden over de plannen van Uslu om de grote streamingsbedrijven te verplichten om een percentage van hun omzet te investeren in Nederlandse producties. Twee weken geleden sloten ze onderling een deal, waardoor de eisen aan de bedrijven flink worden afgezwakt.

Zo mogen ze de helft van het geld ook steken in amusement, realitysoaps en comedyseries. In de plannen van Uslu moest er vooral geïnvesteerd worden in genres die moeilijk kunnen concurreren met grote buitenlandse producties, zoals films, dramaseries en documentaires.

De staatssecretaris vindt dat de wijziging het doel van de wet raakt, en dat die wet er "minder effectief" door wordt. Oppositiepartijen als de PVV, GroenLinks en de SP wilden weten of Uslu dan haar wetsvoorstel gaat intrekken, maar dat doet ze niet. "Dan zou er helemaal geen extra impuls meer zijn voor de sector", zei ze.

Dat de coalitiepartijen op 50 procent investeringen in films en series zijn uitgekomen, vindt Uslu wel "de ondergrens."

Uslu wil met haar wetsvoorstel vooral kleine, onafhankelijke producenten ondersteunen. VVD, D66, CDA en ChristenUnie hebben echter afgesproken dat de investeringen maar voor 60 procent bij die onafhankelijke producenten terecht hoeven te komen.

In de Kamer zei de staatssecretaris dat ze een voorkeur heeft voor 80 procent, maar dat ze met 60 procent kan leven.

Volgende week wordt er over het wetsvoorstel, inclusief de wijzigingen, gestemd. Daarna moet ook de Eerste Kamer er nog mee instemmen.

De BoerBurgerBeweging is de grootste partij geworden in de Eerste Kamer. BBB kreeg 16 van de 75 zetels. De gezamenlijke fractie van GroenLinks en PvdA komt uit op 14 zetels, een minder dan de prognose.

De regeringscoalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie heeft 24 zetels gehaald. Dat is twee zetels meer dan de prognose na de Provinciale Statenverkiezingen in maart.

Vanmiddag mochten de nieuwe leden van de Provinciale Staten en de leden van de kiescolleges voor Caribisch Nederland en voor niet ingezetenen stemmen voor de Eerste Kamer.

Bekijk hieronder de uitslag ten opzichte van de prognose en de uitslag 4 jaar geleden:

Dankzij de extra zetels voor de coalitie heeft het kabinet voor een meerderheid 'over links' in de Eerste Kamer alleen de steun van de GroenLinks/PvdA-fractie nodig. Met een zetel minder had steun moeten worden gezocht bij nog een extra partij. Beleid kan overigens ook 'over rechts' door de Eerste Kamer worden geloodst met steun van de BBB-fractie.

De afgelopen tijd is nog flink onderhandeld over een aantal zogenoemde restzetels. Dat zijn zetels die nog van de ene naar de andere partij kunnen verschuiven, doordat Statenleden op een andere partij stemmen. Dat de coalitie er twee zetels bij heeft ten opzichte van de prognose, is het resultaat van deze onderhandelingen.

BBB, GroenLinks en PVV raakten alle drie een restzetel kwijt. Vooral het 'verlies' van GroenLinks is opvallend. Naar alle waarschijnlijkheid komt het doordat GroenLinks-Statenlid Debora Fernald in Zuid-Holland op Volt heeft gestemd, waardoor die laatste partij er een zetel heeft bij gekregen.

Partijvoorzitter Katinka Eikelenboom van GroenLinks laat in een reactie weten dat de samenwerking met het Statenlid "al langer stroef" verliep. "Het is nu gekomen tot een breuk binnen de fractie in Zuid-Holland."

Op basis van de uitslag van de Statenverkiezingen op 15 maart was al duidelijk dat BBB als nieuwkomer de grootste zou worden in de senaat. De partij kreeg in elke provincie de meeste stemmen. In totaal eindigde BBB met 138 mensen in de verschillende Staten, meer dan de nummers twee (VVD, 63) en drie (GroenLinks, 51) bij elkaar.

De uitslag van de Eerste Kamerverkiezingen is nog niet definitief; donderdag maakt de Kiesraad het resultaat officieel bekend. Op dinsdag 13 juni komt de nieuwe Eerste Kamer voor het eerst bijeen.

De komende maanden behandelt de nieuwe Eerste Kamer een aantal wetten over belangrijke onderwerpen voor het kabinet. Het gaat dan bijvoorbeeld over het stikstofbeleid of de opvang van asielzoekers, waarbij het kabinet gemeenten wil kunnen dwingen om voor opvang te zorgen. Het is nog lang niet zeker dat er voor die wetsvoorstellen meerderheden zullen komen.

De mogelijkheden ('over links' en 'over rechts') voor de coalitie:

De Tweede Kamer blijft tegen een individuele financiële tegemoetkoming voor nabestaanden van militairen en ambtenaren die in de Tweede Wereldoorlog in toenmalig Nederland-Indië werkten. Een meerderheid is het met staatssecretaris Maarten van Ooijen (VWS) eens dat een nieuwe zogeheten 'backpay'-regeling de onvrede niet kan wegnemen.

Verschillende oppositiepartijen deden voorstellen om de weduwen van KNIL-militairen en ambtenaren toch een vergoeding te geven. Bij een eerdere regeling in 2015 kregen militairen en ambtenaren die nog in leven waren een tegemoetkoming voor de inkomsten die zij waren misgelopen tijdens de Japanse bezetting. Hun nabestaanden waren daar van uitgesloten.

Vorige week dinsdag liepen de emoties op de publieke tribune van de Tweede Kamer hoog op, toen een voorstel van de PvdA en SP werd weggestemd. De gemoederen raakten zo verhit, dat voorzitter Vera Bergkamp de tribune liet ontruimen.

De stemmingen over de overige voorstellen werden een week uitgesteld. Ondertussen zouden Kamerleden contact opnemen met de boze nabestaanden om over de kwestie te praten.

Vandaag werd er hoofdelijk gestemd over twee voorstellen om toch tot een regeling voor de nabestaanden te komen, van Groep Van Haga en de PVV. Toen ook die werden verworpen, met 68 tegen 61 stemmen, werd er opnieuw geschreeuwd vanaf de publieke tribune. Ondanks herhaalde verzoeken van Bergkamp werd het niet stil en besloot de voorzitter de vergadering kort te schorsen.

Staatssecretaris Van Ooijen zegt dat hij aanvankelijk van plan was de meestal hoogbejaarde weduwen en andere nabestaanden wel te compenseren voor het loon en het pensioen dat hun dierbaren zijn misgelopen. Maar hij veranderde naar eigen zeggen van mening toen bleek dat zo'n regeling "buitengewoon ingewikkeld" zou worden om uit te voeren.

"We zouden terechtkomen in welhaast kafkaëske situaties. Mensen moeten dan gaan bewijzen dat ze inderdaad nabestaande zijn. De overheid moet dan misschien salomonsoordelen gaan uitspreken." Het noemt het een harde, verdrietige boodschap voor de gemeenschap.

Omdat individuele tegemoetkoming niet mogelijk is, wil Van Ooijen wel samen met de Indische en Molukse gemeenschap gaan kijken of er iets te doen is op collectief niveau. Bijvoorbeeld door extra cultuur-sensitieve zorg in te kopen voor verpleeghuizen waar veel mensen wonen met een Indische of Molukse achtergrond.

Ook denkt hij aan het oprichten van een monument voor KNIL-militairen en het vergroten van de kennis over die periode.

Na de Provinciale Statenverkiezingen in maart kiezen de Provinciale Staten vandaag de Eerste Kamer. De BBB-fractie en de gecombineerde fractie van GroenLinks en PvdA zijn de grootste fracties en de coalitiepartijen verliezen flink. Dat betekent dat het zogeheten 'wheelen en dealen' om aan meerderheden te komen, alleen maar zal toenemen. De Eerste Kamer wordt nog politieker dan die al was.

Bijzonder hoogleraar parlementaire geschiedenis Bert van den Braak maakt zich daar zorgen over, vertelt hij in podcast De Dag. De Eerste Kamer is volgens hem in feite politiek gewichtiger dan de Tweede Kamer, omdat wetten er gemakkelijker geblokkeerd kunnen worden. En door al het politieke geharrewar dreigt de kwaliteitscontrole te verslappen.

Maar, stelt hij, daar is ook iets aan te doen.

Reageren? Mail dedag@radio1.nl

Deze aflevering van podcast De Dag kun je hier beluisteren. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!

De Dag: elke werkdag twintig minuten verdieping bij één onderwerp uit het nieuws.

Met het Oog op Morgen: elke dag een overzicht van het nieuws, een blik in de ochtendkranten en het betere journalistieke interview.

Het Beste uit het Oog: iedere zaterdag selecteert de redactie van Met het Oog op Morgen de mooiste gesprekken van de afgelopen week.

De Stemming van Vullings en Van der Wulp: elke vrijdag een nieuwe aflevering waarin de politieke week wordt doorgenomen. Gemaakt door NOS en EenVandaag.

Lang verhaal kort: elke werkdag rond vijven één onderwerp, in 5 minuten. NOS op 3 vertelt je wat je moet weten over een actueel onderwerp om het nieuws erover beter te kunnen volgen.

Bij het maken van nieuwe regels houden ministeries nog te weinig rekening met de gevolgen voor ondernemers. Dat zegt het Adviescollege toetsing regeldruk dat hierop toeziet in het nieuwe jaarverslag.

Volgens het college lukt het ministeries niet structureel om op een goede manier te berekenen wat de kosten zijn voor ondernemers bij nieuwe regels. In meer dan 70 procent van de gevallen zijn de berekeningen niet goed. Daarna past het ministerie de berekeningen na opmerkingen van het adviescollege in veel gevallen aan.

Het adviescollege pleit ervoor om in opleidingen van medewerkers van ministeries meer aandacht te besteden aan het berekenen van de regeldruk.

Het kabinet wil de regeldruk verminderen, maart dat lukt vooralsnog niet. In het afgelopen jaar is de regeldruk voor ondernemers opnieuw toegenomen. Ze zijn daardoor meer tijd en geld kwijt aan het bijhouden van bijvoorbeeld administratie.

De extra kosten voor afgelopen jaar worden geschat op 194 miljoen euro. Het is het vijfde jaar op rij dat de regeldruk is toegenomen, al is de stijging in kosten in 2022 wel lager dan in de afgelopen jaren.

Er zijn vandaag verkiezingen in Nederland, maar er mogen maar 616 mensen in het koninkrijk naar de stembus. Dat zijn de 572 leden van Provinciale Staten in de twaalf provincies, die samen met de leden van de kiescolleges voor Caribisch Nederland (19) en die voor Nederlanders in het buitenland (25) de nieuwe Eerste Kamer kiezen.

Rond 16.00 uur vanmiddag moet duidelijk zijn hoe de nieuwe senaat eruit gaat zien. De verkiezingen zijn uitgebreid te volgen bij de NOS.

Op basis van de uitslag van de provinciale verkiezingen op 15 maart is al duidelijk dat de BoerBurgerBeweging (BBB) uit het niets de grootste partij wordt in de Eerste Kamer. De regeringscoalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie verloor stevig bij die verkiezingen, en dus wordt de invloed van oppositiepartijen op het beleid alleen maar groter.

Ook nu heeft het kabinet geen meerderheid in de Eerste Kamer. Om wetten door het parlement te krijgen, hebben de kabinetten van Mark Rutte al jaren steun van oppositiepartijen nodig.

Wat er vandaag gebeurt, kan nog grote invloed hebben op de politieke besluitvorming. Al is het maar omdat er nog acht restzetels zijn te verdelen. Restzetels ontstaan bijvoorbeeld als een partij meer stemmen krijgt dan strikt noodzakelijk voor een aantal zetels, maar te weinig voor nog een extra zetel.

Over die restzetels is de afgelopen tijd stevig onderhandeld. Door afspraken te maken tussen verschillende partijen is het mogelijk om extra zetels binnen te halen voor de coalitie of de oppositie. Het is traditiegetrouw een beetje een koehandel. Sommige statenleden moeten dan vanmiddag niet op hun eigen partij stemmen, maar op een kandidaat van een andere partij. Hoe dat gaat, wordt uitgelegd in dit artikel.

Afhankelijk van welke afspraken er deze keer gemaakt zijn, kan dat betekenen dat BBB niet met 17, maar met 18 zetels binnenkomt in de Eerste Kamer. Maar er is ook heel goed een scenario mogelijk waarbij de coalitiepartijen door onderlinge afspraken een extra zetel binnenhalen.

Dat is nog lang geen meerderheid, maar het betekent wel dat het kabinet voor een meerderheid alleen nog de steun van de gezamenlijke fractie van GroenLinks en de PvdA nodig heeft. 'Over rechts' regeren kan ook, maar dan moet de regering de steun van BBB voor wetten zien te bemachtigen.

De komende maanden behandelt de nieuwe Eerste Kamer een aantal wetten over belangrijke onderwerpen voor het kabinet. Het gaat dan bijvoorbeeld over het stikstofbeleid of de opvang van asielzoekers, waarbij het kabinet gemeenten wil kunnen dwingen om voor opvang te zorgen. Het is nog lang niet zeker dat er voor die wetsvoorstellen meerderheden zullen komen.

Vanmiddag om 15.00 uur wordt er gestemd in de twaalf provinciehuizen in Nederland. Tegelijkertijd komen de kiescolleges bij elkaar op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. Het is daar dan 09.00 uur in de ochtend. Het kiescollege voor niet-ingezetenen stemt op het stadhuis van Den Haag.

Het stemmen gaat, net als bij andere verkiezingen, in een stemhokje met een stemformulier en een rood potlood. In 2011 kon een D66-statenlid in Noord-Holland dat potlood niet vinden, omdat het achter een richeltje lag. Hij kleurde met zijn eigen, blauwe pen het vakje in, maar daarmee werd de stem ongeldig. Het kostte zijn partij een zetel in de senaat.

Na het stemmen worden de stemmen geteld en wordt rond 16.00 uur de uitslag gemeld. Donderdag, op 1 juni, brengt de Kiesraad de definitieve uitslag. Op dinsdag 13 juni komt de nieuwe Eerste Kamer dan voor het eerst bijeen.

Drie hoogleraren staatsrecht hebben een brandbrief gestuurd aan de Eerste Kamer met kritiek op de Wet toekomst pensioenen. Daar wordt volgens planning morgenavond over gestemd.

Volgens de hoogleraren Wim Voermans, Paul Bovend'Eert en Joost Sillen moet minister Schouten voor Pensioenen de wet intrekken en moet de Eerste Kamer de behandeling staken omdat deze naar hun mening niet voldoet aan de Grondwet.

Hun kritiek richt zich niet op het nieuwe pensioenstelsel op zich. Het gaat hen om een bepaling in de Grondwet die zegt dat als er over het inkomen van Kamerleden wordt gestemd, er een tweederdemeerderheid van de stemmen nodig is.

Volgens de hoogleraren gaat de nieuwe pensioenwet ook over het inkomen van Kamerleden en oud-Kamerleden en is de bepaling in de Grondwet van toepassing.

Bijzonder hoogleraar parlementaire geschiedenis Bert van den Braak mengde zich ook in de discussie. Hij wijst erop dat al eerder een pensioenwijziging is aangenomen die ook betrekking had op Kamerleden, die toen niet met tweederdemeerderheid is aangenomen. Dat schept volgens hem een precedent.

Schouten had dit vraagstuk al bij het maken van de wet voorgelegd aan de Raad van State en de Tweede Kamer. De minister stelt zich op het standpunt dat het om een technische wijziging in de pensioenwet gaat, waar het grondwetsartikel niet voor is bedoeld.

Een woordvoerder van Schouten laat weten dat de minister bij dit standpunt blijft.

De Wet toekomst pensioenen werd in de Tweede Kamer met een ruime meerderheid aangenomen, maar niet met een tweederdemeerderheid. Bij de hoofdelijke stemming waren 93 Kamerleden voor en 48 tegen.

Tegenstanders van de nieuwe pensioenwet in de Eerste Kamer, zoals de senatoren Tiny Kox (SP) en Martin van Rooijen (50Plus), vroegen om het advies van de hoogleraren. Zij kondigden al aan morgen een beroep te doen op het bezwaar van de hoogleraren.

Het is aan de rest van de Eerste Kamer hoe hier morgen op wordt gereageerd. Naar verwachting is er net als in de Tweede Kamer een 'gewone', dat wil zeggen geen tweederde-, meerderheid voor het nieuwe pensioenstelsel.

Het debat in de Eerste Kamer hierover begint om 10.00 uur. De stemmingen over de pensioenwet staan gepland voor morgenavond 21.25 uur.

"Ik dacht: in wat voor aparte wereld ben ik nu beland? Deze manier van onderhandelen is totaal niet transparant", zegt Marc Oudenhoven, die sinds maart Statenlid is in Noord-Brabant. De fractievoorzitter van Lokaal Brabant verbaast zich over de koehandel voor de Eerste Kamerverkiezingen, die vandaag plaatsvinden. Drie landelijke partijen klopten al bij hem aan voor zijn stem. Ze hopen hun kans op een restzetel te vergroten.

Alle 572 nieuwe Statenleden mogen hun stem uitbrengen. Ze kiezen dan in hun eigen provinciehuizen de 75 leden van de nieuwe Eerste Kamer. Van het overgrote deel van die zetels is al duidelijk naar welke partij ze gaan, maar van acht restzetels is het dat allerminst. Partijen proberen de verdeling van die zetels nog te beïnvloeden.

De provinciale partij van Oudenhoven valt onder de landelijke paraplu van Onafhankelijke Politiek Nederland (OPNL), die de afgelopen vier jaar een senator leverde onder de oude naam OSF. De provinciale OPNL-leden hebben dit keer bij elkaar opgeteld meer dan genoeg stemmen voor een zetel, maar lang niet genoeg voor twee. Ze hebben dus stemmen 'over' en daar azen andere partijen op.

"Die verzoeken komen zowel van coalitie- als oppositiepartijen", zegt Oudenhoven. "Hun mensen hier in de provincie worden als een soort verkenner naar voren gestuurd om te kijken of we afspraken kunnen maken over onze stemmen. Indirect komt zo'n vraag vanuit Den Haag."

Ook Alfred Schoenmaker van Sterk Lokaal Drenthe verbaasde zich over de vragen van twee landelijke coalitiepartijen om op hun kandidaten te stemmen. "Ik vind dat hele handelen in stemmen pervers. Het is natuurlijk niet verboden, maar ik vind het ook niet netjes."

Toch doen veel partijen eraan mee. Maar dat betekent niet dat alle acht de restzetels op het spel staan, legt Simon Otjes uit. De politicoloog van Universiteit Leiden ziet vooral twee kansen voor de coalitie. "ChristenUnie zit vrij dicht bij een extra zetel. Een partij met een vrij zekere restzetel, bijvoorbeeld D66, zou ze kunnen helpen." Dat betekent dat een D66-statenlid op de ChristenUnie zou moeten stemmen. De eerste kandidaat om een restzetel te verliezen is dan SGP.

Of dit inderdaad het plan is van de coalitie, daarover houden partijen de kaarten tegen de borst. "Ik denk dat de coalitie elkaar altijd steunt", wilde ChristenUnie-fractievoorzitter Tineke Huizinga erover kwijt tegen Nieuwsuur.

Nieuwsuur over de politieke koehandel om restzetels in de Eerste Kamer:

De coalitie kan ook een extra zetel bemachtigen door het CDA te helpen, zegt Otjes, die een spreadsheet heeft waarmee alle mogelijke verschuivingen kunnen worden becijferd. VVD heeft een "vrij zekere restzetel" en CDA heeft er geen. Een VVD'er in een provincie met genoeg stemgewicht zou op het CDA kunnen stemmen. BBB is na de SGP de volgende kandidaat om een restzetel te verliezen.

Niet elke stem van een Statenlid weegt even zwaar. Dat zit zo:

"Maar dit is wel een situatie waar de VVD risico kan lopen, als er te veel verschuift", zegt Otjes. Want het is niet uitgesloten dat oppositiepartijen onderling ook afspraken maken om restzetels te verdedigen. JA21 heeft bijvoorbeeld stemmen 'over' en zou andere rechtse partijen te hulp kunnen schieten door strategisch te stemmen.

Dit is de puur rekenkundige werkelijkheid van de koehandel. In de praktijk spelen onderlinge verhoudingen, politieke inhoud en de gunfactor ook een rol.

Heeft bijvoorbeeld de eerdergenoemde D66'er wel zin om op de ChristenUnie te stemmen? De partijen zitten samen in een coalitie in de Tweede Kamer, maar een Statenlid kan natuurlijk principiële bezwaren hebben.

Jongeren zijn steeds minder enthousiast om de politiek in te gaan vanwege bedreigingen en het verharde debat. Politieke partijen hebben mede om die reden moeite nieuwe aanwas te krijgen. Michiel Suijker, voorzitter van de jongerenpartij van de VVD, nam onlangs daarom een besluit: hij wil vanwege de verharde cultuur op dit moment niet verder in de politiek.

Suijker droomde zijn hele leven van een baan als minister. Toen hij voorzitter werd van jongerenpartij JOVD leek de rode loper uitgerold. Maar zijn blik over de verharde cultuur veranderde op het moment dat hij zelf onderwerp van gesprek werd.

Samen met wat vrienden richtte hij zich in een filmpje tot premier Rutte. Hij riep zijn partijgenoot via sociale media op om de klimaatproblemen aan te pakken. Het filmpje leidde tot nare reacties. Mensen haalden vakantiefoto's van de privéaccounts van Suijker. Ze vonden dat hij hypocriet was omdat hij voor zijn vakantiebestemmingen het vliegtuig had gepakt.

Vervolgens werden zowel Suijker als zijn vriendin bestookt met berichten. "Ik schrok er wel van. Het was beangstigend dat je zo in je privé wordt aangevallen. Het ging om politieke uitingen die juist bevorderend zouden moeten zijn, in plaats van dat ze leiden tot een aanval op jou als persoon."

Na een indringend gesprek met zijn vriendin heeft de jonge VVD'er besloten zijn politieke ambities voorlopig in de ijskast te zetten. "De droom blijft bestaan, daar wil ik niet van afwijken. Maar op dit moment voel ik me niet welkom of gewaardeerd om die baan uit te voeren."

Bedreigingen aan het adres van politici zijn helaas niets nieuws. Dat het ook enorme impact heeft op familie van die politici, maakten de dochters van Sigrid Kaag afgelopen week duidelijk in het programma College Tour. Kaag zei bij die gelegenheid ook dat ze hierdoor twijfelt of ze door wil in de politiek, maar dat ze nog geen beslissing heeft genomen.

Ook Iris Vergeer van GroenLinks werd online bedreigd nadat ze als voorzitter van jongerenorganisatie DWARS een speech hield op het partijcongres. "Een quote daarvan werd uit de context gehaald waardoor het leek alsof ik had opgeroepen de Tweede Kamer te bestormen." Toen Thierry Baudet een bericht over haar retweette, ging het volgens Vergeer helemaal los.

In de periode daarna voelde ze zich niet veilig als ze buiten de deur kwam. "Als ik in de supermarkt stond dacht ik: die man die naast me staat kan degene zijn die dit getweet heeft. Waar is hij dan nog meer toe in staat?"

De vele bedreigingen zorgen ervoor dat partijen moeilijker aan nieuwe jonge politici komen. Nick Hoekstra is als vicevoorzitter van de JOVD verantwoordelijk voor het scouten van talenten. Maar dat wordt steeds lastiger, zegt hij.

"Mensen vinden het heel leuk met politiek bezig te zijn. Maar alles wat erbij komt kijken niet: de negatieve reacties online, de haat, het verharde debat." Volgens Hoekstra kampt niet alleen de VVD met deze problemen, maar alle partijen.

Vroeger was JOVD-voorzitter Michiel Suijker niet zo onder de indruk als mensen hem op internet "bal" of "eng mannetje" noemden. Maar het incident met het vakantiefilmpje heeft alles veranderd. "Het is beangstigend dat je privé zo wordt aangevallen. Het benauwt je omdat je veiligheid en privacy in het geding komen."

Waar Suijker voorlopig nee zegt tegen een baan als Kamerlid, wethouder of minister, is Iris Vergeer van GroenLinks niét van plan haar politieke ambities terzijde te schuiven. "Ik merk dat het me juist strijdbaarder maakt. Empathie en verbinding zijn in de politiek harder nodig dan ooit."

Wel denkt ze dat de vele bedreigingen aan het adres van politici als Sigrid Kaag en Geert Wilders ertoe leiden dat minder jongeren voor het vak politicus kiezen. "En dat vind ik heel jammer. Ik heb het idee dat capabele jonge mensen dit zien en denken: daar ga ik mijn talent niet voor inzetten."